Bài giảng ngân hàng thương mại chương (1)

1.1 Lịch sử hình thành  Hoạt động ngân hàng manh nha được hình thành vào thế kỷ 18 TCN  Những dịch vụ ngân hàng đầu tiên không dành cho đông đảo người dân bình thường  Ngân hàng là t

NGÂN HÀNG VÀ HOẠT ĐỘNG

NGÂN HÀNG

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG VÀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG

1.1 Lịch sử hình thành

 Hoạt động ngân hàng manh nha được hình thành vào thế kỷ 18 TCN

 Những dịch vụ ngân hàng đầu tiên không dành cho đông đảo người dân bình thường

 Ngân hàng là tổ chức tài chính nhận tiền gửi và cung cấp các khoản vay Những ngân hàng đầu tiên được biết tới trong lịch sử nhân loại là các đền thờ cổ đại

1.1 Lịch sử hình thành

- Tại Ai Cập và Mesopotamia, vàng được gửi vào các đền thờ Đến thế kỷ 18 TCN, tại Babylon, có dấu hiệu cho thấy các thầy tu trông giữ đền bắt đầu cho mượn tài sản cất trong đền Khái niệm ngân hàng ra đời.

1.1 Lịch sử hình thành

 Hy Lạp và La Mã: thế kỷ thứ 4 TCN:

- Các ngân hàng Hy Lạp vận hành đa dạng và phức tạp hơn bất kỳ xã hội nào trước đó

- Các đền thờ, cá nhân và tổ chức thường sử dụng các giao dịch tài chính như cho vay, gửi tài sản, trao đổi tiền tệ và định giá tiền đúc

1.1 Lịch sử hình thành

- Pythius là người đầu tiên lập ra và điều hành ngân hàng tư nhân đầu tiên thế kỷ thứ 5 TCN.

- Hoạt động tín dụng ngân hàng phát triển mạnh

mẽ tại vùng Mediterian trong thế kỷ thứ 4

TCN.

- Khi Hy Lạp chinh phục Ai Cập, mạng lưới kho chứa ngũ cốc hình thành ngân hàng ngũ cốc.

1.1 Lịch sử hình thành

- Mạng lưới ngân hàng này hoạt động như hệ thống tín dụng thương mại, việc thanh toán được ghi sổ mà không cần chuyển tiền

- Cuối TK III TCN, khi La Mã chinh phục

vùng Mediterian, đảo Delos trở thành trung tâm Ngân hàng của vùng với hóa đơn tín

dụng được sử dụng trong thanh toán

1.1 Lịch sử hình thành

 Nhà nước La Mã bổ nhiệm công chứng viên để ghi nhận các giao dịch ngân hàng.

 Tuy vậy, sự phát triển của hệ thống NH gặp phải

sự cản trở lớn do thói quen tiêu dùng tiền mặt

của người La Mã.

 Khi La Mã suy vong, hoạt động thương mại giảm sút, các NH bị cấm hoạt động tại Tây Âu và chỉ được phục hồi sau các cuộc Thập tự chinh

1.1 Lịch sử hình thành

 Đến TK thứ XIII, các NH phục hồi tại miền bắc Italy với hoạt động truyền thống là cung cấp tiền bạc chi người giàu có, các hoàng gia châu Âu Thanh toán bù trừ được áp dụng đầu tiên bởi các ngân hàng tại Genoa.

 Hoạt động ngân hàng phát triển tại Siena, Lucca, Milan và Genoa nhưng Florence mới thực sự

thống lĩnh hệ thống tài chính quốc tế nhờ đồng tiền nổi tiếng Florin.

1.1 Lịch sử hình thành

 Hoạt động ngân hàng đến thế kỷ XVI gặp nhiều rủi ro do cho vay các Vương triều

châu Âu để tài trợ cho chiến tranh Bên

cạnh việc cho vay bên chiến bại, rủi ro còn

do việc sử dụng quá mức của các hoàng gia Năm 1557, hoàng gia Tây Ban Nha tuyên

bố phá sản kéo theo sự sụp đổ của hàng loạt ngân hàng ở Đức, Italy

đảm bảo các giao dịch tài chính giữa Venice

và đối tác ở bất kỳ đâu mà không thực hiện

di chuyển vật lý của tiền đúc

1.1 Lịch sử hình thành

 Hình thức thanh toán không dùng tiền mặt có

sự đảm bảo của Nhà nước (Vernice) tạo điều kiện cho sự ra đời của Cheque

 Việc thanh toán Cheque được đảm bảo bởi các ngân hàng có cam kết nên phương thức này khá an toàn

 Cheque được sử dụng rộng rãi từ cuối TK

XVII

1.1 Lịch sử hình thành

 Với sự tham gia của chính phủ vào hoạt

động NH, các Ngân hàng quốc gia manh nha hình thành để quản lý lưu thông tiền tệ

 Ngân hàng quốc gia đầu tiên là Bank of

Sweden thành lập năm 1668 Tiếp đó là sự

ra đời của Bank of England năm 1694

1.1 Lịch sử hình thành

 Năm 1661, Stockhom Banco được chính

phủ cho phép phát hành giấy tín dụng có thể trao đổi Giấy này được đổi thành tiền xu

bằng bạc khi đổi tại NH Đây là hình thức tiền giấy đầu tiên tại châu Âu

 Năm 1667, do phát hành quá nhiều tiền

giấy, nên Stockhom Banco phá sản

Tiền giấy 1661

1.1 Lịch sử hình thành

 Các hệ thống ngân hàng vẫn tiếp tục phát triển

cùng sự tiến bộ của xã hội loài người với vai trò

và ảnh hưởng ngày một quan trọng và sâu sắc hơn.

 Cho tới thế kỷ 20 và 21, ngay cả khi nền kinh tế toàn cầu đã đạt tới qui mô vô cùng lớn về giá trị tiền tệ, và các thể chế chống độc quyền quốc tế

được áp dụng rộng khắp, hệ thống tài chính-ngân hàng quốc tế về cơ bản vẫn nằm dưới sự kiểm soát của một nhóm đại gia tộc kinh doanh tiền tệ

1.1 Lịch sử hình thành

 Định nghĩa:

- Luật Mỹ (90s): Ngân hàng là các tổ chức tài chính cung

cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất -

đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán - và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ

một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế

- Luật các tổ chức tín dụng VN: " Hoạt động ngân hàng là

hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền

này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán"

1.2 Lịch sử phát triển

 Hình thức ngân hàng đầu tiên - NH của các thợ vàng:

cho vay với các cá nhân, nhằm mục đích phục vụ tiêu dùng Hình thức cho vay chủ yếu là thấu chi

 Ngân hàng thương mại: tài trợ ngắn hạn (tài trợ cho

tài sản lưu động), thanh toán hộ, gắn liền với quá

trình luân chuyển của tư bản thương nghiệp

 Ngân hàng tiền gửi: không cho vay, chỉ thực hiện giữ

hộ, thanh toán hộ để lấy phí

1.2 Lịch sử phát triển

 Ngân hàng tiết kiệm: Huy động tiết kiệm, đầu tư vào

trái phiếu chính phủ

 Ngân hàng phát triển: WB, ADB, NH phát triển quốc

gia: Tài trợ cho các mục tiêu phát triển, chính sách

cho vay ưu đãi(lãi suất thấp, thời gian dài, …)

 Ngân hàng đầu tư: bảo lãnh phát hành, hùn vốn, mua

trái phiếu dài hạn…

 Ngân hàng chính sách: Cho vay chính sách của

Chính phủ: đói nghèo, tạo công ăn việc làm

Mục tiêu kinh doanh

ngân hàng

TÀI

SẢN

NGUỒN VỐN

Dự trữ

Tín dụng

và đầu tư

Vốn huy động

Vốn tự có

An toàn - lợi nhuận – phát triển

Thu

nhập

Chi phí

1.2 Lịch sử phát triển

 Qui mô của mỗi ngân hàng: Tích tụ và tập trung vốn

đã tạo ra các công ty ngân hàng cực lớn với số vốn tự

có hàng chục tỷ đô la Mỹ

 Quá trình phát triển của ngân hàng đang tạo ra mối liên hệ ràng buộc ngày càng chặt chẽ, sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn giữa chúng

10 ngân hàng hàng đầu thế giới

3 Bank of America Hoa Kỳ 1,715.75 176.53

- 1992: NH J.P Morgan mất 200 triệu USD do nắm chứng khoán thế chấp khi lãi suất tăng đột ngột.

- 1997: Khủng hoảng tài chính ở ĐNA, bắtnguồn từ Thái Lan làm nhiều NH

ở Châu á bị mất hàng tỷ USD, bị phá sản hoặc buộc phải sáp nhập Nền kinh tế Thái Lan bị kéo lùi sự phát triển tới 20 năm, nền kinh tế thế giới bị ảnh hưởng nặng nề, sút giảm 5% thu nhập chung trên toàn thế giới

1.2 Lịch sử phát triển

- Vào năm 1997, nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam do mở rộng cho vay tràn lan

đã rơi vào tình trạng nợ quá hạn, nợ khó đòi cao Rất nhiều vụ rủi ro tín dụng điển hình đã xảy ra như vụ Tamexco với lượng nợ khó đòi lên tới 550 tỷ VNĐ; vụ Tăng Minh Phụng với lượng vốn thất thoát hơn 4000 tỷ VNĐ

- Năm 2001, tập đoàn năng lượng Enron phá sản, tác động tới hầu hết các ngân hàng danh tiếng trên thế giới: JP Morgan Chase với 2,6 tỷ USD, trong đó 900 triệu

là không được bảo đảm; Citi Group có tổng dư nợ với Enron tới thời điểm phá sản

là 1,2 tỷ USD, trong đó 400 triệu là không được bảo đảm

- Các ngân hàng Argentina vào năm 2002 đã đối mặt với tình trạng rủi ro thanh khoản nặng nề Sự hạn chế rút tiền của chính phủ đã làm cho tình trạng thêm trầm trọng Tới tháng 4 năm 2002, các ngân hàng ở Argentina đã đồng loạt đóng cửa HSBC tiết lộ rằng cuộc khủng hoảng ở Argentina đã làm mất 1.850 triệu USD trong năm tài chính 2001

1.2 Lịch sử phát triển

- Tháng 10, 2003, chỉ vì một tin đồn thất thiệt mà ngân hàng Á Châu (ACB) của Việt Nam đã khiến cho số lượng khách hàng đến rút tiền trước hạn tại ACB tăng vọt, tổng khách hàng rút tiền một ngày lên tới 4000 khách hàng Cán bộ ngân hàng ACB phải làm việc đến tận 20h30 mà vẫn không giải quyết được tất cả các đơn yêu cầu trong ngày Chỉ trong vòng hai ngày, ACB đã chi trả hơn 2000 tỷ VND Tuy nhiên, vụ việc được xử lý nhanh chóng chỉ trong vòng hai ngày do có sự can thiệp rất kịp thời và đúng lúc của ngân hàng nhà nước

- Tháng 7/2004: Các ngân hàng Nga đang đứng trước tình trạng thanh khoản tồi tệ do dòng người rút tiền hàng loạt tại những ngân hàng lớn như Guta, Alfa và sau đó lan sang toàn bộ hệ thống ngân hàng Trong 3 ngày từ

21 đến 23/7, riêng ngân hàng Alfa đã chi trả hơn 200 triệu USD Khủng hoảng chỉ chấm dứt khi có sự can thiệp mạnh tay của Ngân hàng Trung ương

II Các dịch vụ ngân hàng

2.1 Mua bán ngoại tệ

2.2 Nhận tiền gửi

2.3 Cho vay

2.4 Bảo quản tài sản hộ

2.5 Cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán

2.6 Quản lý ngân quỹ

2.7 Tài trợ các hoạt động của Chính phủ

II Các dịch vụ ngân hàng

2.8 Bảo lãnh

2.9 Cho thuê thiết bị trung và dài hạn (Leasing)

2.10 Cung cấp dịch vụ uỷ thác và tư vấn

2.11 Cung cấp dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán 2.12 Cung cấp các dịch vụ bảo hiểm

2.13 Cung cấp các dịch vụ đại lý

II Các dịch vụ ngân hàng

2.1 Mua bán ngoại tệ: mua bán một loại tiền

này lấy một loại tiền khác, và hưởng phí

2.2 Nhận tiền gửi :Ngân hàng mở dịch vụ nhận

tiền gửi để bảo quản hộ người có tiền với cam kết hoàn trả đúng hạn

2.3 Cho vay

2.3.1 Cho vay thương mại

 Chiết khấu thương phiếu

 Cho vay trực tiếp đối với các khách hàng

2.3.2 Cho vay tiêu dùng

 Sự gia tăng thu nhập của người tiêu dùng + cạnh tranh trong cho vay => KH vay vì mục tiêu tiêu dùng trở thành khách hàng tiềm năng.

2.3.3 Tài trợ cho dự án

 Tài trợ xây nhà máy, phát triển ngành công nghệ cao

2.4 Bảo quản tài sản hộ

- Các NH thực hiện việc lưu giữ vàng, kim loại quý, các giấy tờ có giá và các tài sản khác cho khách hàng trong két (vì vậy còn gọi là dịch vụ cho thuê két)

- Với hệ thống bảo vệ an toàn của ngân hàng,

khách hàng có thể hoàn toàn yên tâm về các tài sản này, hơn là lưu giữ tại nhà

2.5 Cung cấp các tài khoản giao dịch

và thực hiện thanh toán

 Thanh toán qua NH đã mở đầu cho thanh toán không dùng tiền mặt

 Các tiện ích của thanh toán không dùng tiền mặt (an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết

kiệm chi phí) => rút ngắn thời gian kinh

doanh & nâng cao thu nhập cho khách hàng

 Dịch vụ này ngàycàng phát triển khi NH mở chi nhánh, cùng với sự phát triển của công

nghệ thông tin

2.6 Quản lý ngân quỹ

 Quản lý việc thu và chi cho một công ty kinh doanh hoặc cá nhân

 Tiến hành đầu tư phần thặng dư tiền mặt tạm thời vào các chứng khoán sinh lợi và tín dụng ngắn hạn cho đến khi khách hàng cần tiền mặt

để thanh toán

2.7 Tài trợ các hoạt động của Chính phủ

của NH đã trở thành trọng tâm chú ý của các CPhủ.

khi thu không đủ, Chính phủ các nước đều muốn

tiếp cận với các khoản cho vay của NH.

một tỷ lệ nhất định trên tổng lượng tiền gửi

2.8 Bảo lãnh

chịu hàng hoá và trang thiết bị, phát hành chứng

khoán, vay vốn của tổ chức tín dụng khác

gia tăng thu nhập, phát triển các hoạt động khác mà không cần sử dụng đến vốn của mình

2.9 Cho thuê thiết bị trung và dài hạn

kiện khách hàng phải trả tiền thuê trong thời gian thuê, thường là trung và dài hạn.

tài sản cần mua) mà vần có tài sản để đưa vào

kinh doanh

2.10 Cung cấp dịch vụ uỷ thác và tư vấn

 NH có nhiều chuyên gia về quản lý tài chính, có thể

giúp cá nhân và doanh nghiệp quản lý tài sản và các

hoạt động tài chính.

 Dịch vụ uỷ thác phát triển sang cả uỷ thác vay hộ, uỷ

thác cho vay hộ, uỷ thác phát hành, uỷ thác đầu tư, uỷ

thác trong di chúc, quản lý tài sản …

 NH tư vấn về đầu tư, về quản lí tài chính, về thành lập,

mua bán, sáp nhập doanh nghiệp

2.11 Cung cấp dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán

 NH bán các dịch vụ môi giới chứng khoán,

cung cấp cho khách hàng cơ hội mua cổ phiếu, trái phiếu và các chứng khoán khác

 Trong một vài trường hợp, NH thành lập công

ty con là công ty chứng khoán

2.12 Cung cấp các dịch vụ bảo hiểm

 NH phối hợp với các công ty bảo hiểm để cung cấp dịch vụ bảo hiểm, tiết kiệm gắn với bảo hiểm như tiết kiệm an sinh, tiết kiệm hưu trí

 Ngân hàng có thế mạnh với mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch rộng lớn và đội ngũ nhân viên

chuyên nghiệp về tài chính

2.13 Cung cấp các dịch vụ đại lý

hàng đại lý cho NH khác như thanh tóan hộ, phát hành hộ các chứng chỉ tiền gửi, làm ngân hàng đàu mối trong đồng tài trợ

đại lý cho các công ty chuyển tiền kiều hối

- Cho vay

- Chiết khấu -Bảo lãnh

- Leasing

- Đầu tư

Dịch vụ ngân hàng khác

Thanh toán, quản

lý ngân quỹ, uỷ thác, đại lý bảo hiểm, tư vấn, quản lý rủi ro, môI giới đầu tư chứng khoán…

Các hoạt động

KD

- KD ngoại tệ

- KD chứng khoán

- KD vàng bạc -

CÁC DỊCH VỤ CỦA NH

III CÁC LOẠI HÌNH NGÂN HÀNG

 Có thể phân chia ngân hàng theo các tiêu thức khác nhau tuỳ theo yêu cầu của người quản lý

- NH tư nhân, cổ phần, thuộc sở hữu Nhà nước, liên doanh…

- Ưu thế và nhược điểm của từng loại hình NH?

III CÁC LOẠI HÌNH NGÂN HÀNG

ngân hàng phát triển mạnh trong những năm cuối thế

kỉ 20

- NH đơn nhất và NH có chi nhánh:

năng và ngân hàng chuyên doanh

III CÁC LOẠI HÌNH NGÂN HÀNG

- Ngân hàng đa năng và ngân hàng chuyên

doanh

- NH TM, NH phát triển, NH chính sách, NH đầu tư…

- Ngân hàng con 100% vốn nước ngoài: 2

- Chi nhánh NH nước ngoài 28,

- NH liên doanh 5

- Văn phòng đại diện các NHTM nước ngoài tại Việt Nam

IV HỆ THỐNG NHVN

Mạng lưới

Hội sở chính Phòng giao dịch

Các phòng ban - các trung tâm - Các công ty con

Chi nhánh cấp tỉnh (thành phố, Quận) Chi nhánh cấp I

Chi nhánh cấp huyện - Chi nhánh cấp II

Chi nhánh liên xã

Tµi s¶n

1 TiÒn mÆt vµ kho¶n t ¬ng ® ¬ng

2 TiÒn göi t¹i NHNN

3 TiÒn göi t¹i c¸c TCTD kh¸c

1 TiÒn göi cña c¸c TCTD

2 TiÒn göi cña c¸ nh©n vµ