ĐỘT BIẾN cấu TRÚC NST

Thực chất là sự sắp xếp lại những khối gen trên và giữa các NST, do vậy có thể làm thay đổi hình dạng và cấu trúc NST.. + Nguyên nhân:- Tác động của các nhân tố gây đột biến.. - Rối loạn

Page | 1

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST

1 Khái niệm

- Đột biến cấu trúc NST là những đột biến trong cấu trúc NST Thực chất là sự sắp

xếp lại những khối gen trên và giữa các NST, do vậy có thể làm thay đổi hình dạng

và cấu trúc NST

+ Nguyên nhân:- Tác động của các nhân tố gây đột biến

- Rối loạn trao đổi chất nội bào

- Rối loạn quá trình tự nhân đôi của NST, tiếp hợp trao đổi chéo không bình thường

+ Tác nhân:

- Vật lí: phóng xạ, các tia phóng xạ

- Hóa học: chì, benzen, thủy ngân, thuốc trừ sâu,thuốc diệt cỏ

- Sinh học: vi rút

+ Cơ chế chung: Do các tác nhân gây đột biến ảnh hưởng đến quá trình tiếp hợp, trao

đổi chéo của các cromatit hoặc do tác nhân gây đột biến tác động trực tiếp lên NST làm

đứt gãy NST => Phá vỡ cấu trúc NST

+ Vai trò:

Đối với quá trình tiến hóa: cấu trúc lại hệ gen > cách li sinh sản

-> hình thành loài mới

- Đối với nghiên cứu di truyền học: xác định vị trí của gen trên NST qua nghiên cứu mất đoạn

- Đối với chọn giống: ứng dụng việc tổ hợp các gen trên NST để tạo giống mới

Page | 2

2 Các dạng đột biến:

Các

dạng

Mất đoạn Lặp đoạn Đảo đoạn Chuyển đoạn

Khái

niệm

Là dạng đột biến mất đi một đoạn nào

đó của NST

Là dạng đột biến làm cho một đoạn nào đó của NST lặp đi lặp lại một hay nhiều lần

Dạng đột biến làm cho một đoạn NST nào

đó đứt ra rồi đảo ngược

180 độ và nối lại

Là dạng đột biến dẫn đến sự trao đổi đoạn trong một NST giữa các NST không tương đồng

Hậu

quả

Giảm số lượng gen trên NST, mất cân bằng gen, gây chết hoặc giảm sức sống đối với thể đột biến

Tăng số lượng gen trên NST làm mất cân bằng gen trong hệ gen không gây hậu quả nghiêm trọng

Tăng cường hoặc giảm bớt mức biểu hiện tính trạng

Thay đổi trình

tự phân bố các gen, tăng cường hoạt động của gen, một số có thể

bị giảm khả năng sinh sản

Làm thay đổi nhóm gen liên kết chuyển đoạn lớn

có thể gây chết hoặc làm mất khả năng sinh sản

Chuyển đoạn nhỏ

ít ảnh hưởng đến sức sống

Vai

trò

Gây đột biến mất đoạn để loại bỏ khỏi NST gen không mong muốn ở một

số giống cây trồng

Tăng số lượng gen, tăng sản phẩm của gen, tạo điều kiện cho đột biến gen tạo gen mới trong quá trình tiến hóa Góp phần tạo sự đa dạng giữa các thứ, các nòi trong cùng một loài

Tạo nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hóa

Có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành loài mới

Ví dụ ở người mất

đoạn NST số

21 gây bệnh ung thư máu, mất đoạn nhỏ NST số 5 gây hội chứng khóc như tiếng mèo kêu

Ở ruồi giấm lặp đoạn Barr làm mắt lồi thành mắt dẹt

Ở đại mạch lặp đoạn làm tăng hoạt tính của enzim amilaza có

ý nghĩa trong công nghiệp sản xuất bia

Page | 3