ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---***--- MAI ĐĂNG KHOA ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN,
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
MAI ĐĂNG KHOA
ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN,
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Khoa học Quản lý
Hà Nội, 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
MAI ĐĂNG KHOA
ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN,
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Chuyên ngành: Khoa học Quản lý
Mã số: Đào tạo thí điểm
LUẬN VĂN THẠC SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu
Hà Nội, 2016
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Luận văn là kết quả học tập, nghiên cứu của học viên trong suốt thời gian học tập tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Để hoàn thành được luận văn này, bên cạnh sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp
đỡ và chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo trong Khoa Khoa học quản lý, cũng như sự ủng hộ và động viên từ bạn bè trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo – PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu, người đã hết sức nhiệt tình, tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này, từ việc truyền cảm hứng, định hướng đề tài, lựa chọn phương pháp nghiên cứu đến tìm kiếm tài liệu và gợi mở những nội dung quan trọng của luận văn
Do có sự hạn chế về thời gian cũng như năng lực nhận thức và nghiên cứu của bản thân nên chắc hẳn luận văn vẫn còn nhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp và định hướng của quý thầy cô và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Học viên
Mai Đăng Khoa
Trang 4MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8
3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của Luận văn Error! Bookmark not defined PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO
HƯỚNG TỰ CHỦ Error! Bookmark not defined 1.1 Một số khái niệm cơ bản về quản trị đại học theo hướng tự chủ Error!
Bookmark not defined
1.1.1 Quản trị đại học Error! Bookmark not defined
1.1.2 Tự chủ đa ̣i học Error! Bookmark not defined
1.1.3 Quản trị đại học theo hướng tự chủ Error! Bookmark not defined
1.2 Một số mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ trên thế giới Error!
Bookmark not defined
1.2.1 Mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ của Mỹ Error!
Bookmark not defined
1.2.2 Mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ của Australia Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ của châu Âu Error!
Bookmark not defined
1.2.4 Mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ của Singapore Error!
Bookmark not defined
1.3 Thực trạng quản trị đại học theo hướng tự chủ tại Việt Nam Error!
Bookmark not defined
Trang 51.3.1 Khái quát một số quy định của Nhà nước và thực tiễn về quản trị đại
học theo hướng tự chủ Error! Bookmark not defined
1.3.2 Một số vấn đề đặt ra đối với quản trị đại học theo hướng tự chủ ở Việt
Nam hiện nay Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TỰ CHỦ CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI
HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
2.1 Khái quát về trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc
gia Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.1.1 Giơ ́ i thiê ̣u chung về Đại học Quốc gia Hà Nội và trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn Error! Bookmark not defined
2.1.2 Chiến lược phát triển của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.2 Công tác quản trị đại học theo hướng tự chủ tại trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà NộiError! Bookmark not defined
2.2.1 Hoàn thiện thiết chế quản lý điều hành tổng thể vư ̀ a thống nhất vừa
phân cấp quản lý theo hướng tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm Error!
Bookmark not defined
2.2.2 Xác định và triển khai nhiệm vụ nghiên cứu khoa học trong điều kiện
tự chủ, tự chịu trách nhiệm Error! Bookmark not defined
2.2.3 Quản trị đại học được thực hiện theo cách tiếp cận quản lý sản phẩm
đầu ra Error! Bookmark not defined
2.3 Một số vấn đề đang đă ̣t ra đối với đổi mới quản trị đa ̣i ho ̣c theo hướng tự chủ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà
Nô ̣i hiê ̣n nay Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ ĐẠI HỌC THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI HỌC
QUỐC GIA HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
Trang 63.1 Phương hướng đổi mới quản trị đại học theo hướng tự chủ tại trường Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Error!
Bookmark not defined
3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đổi mới quản trị đại học theo hướng
tự chủ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà
Nội Error! Bookmark not defined
3.2.1 Ứng dụng mô hình Balanced Scorecard trong quản trị đại học Error!
Bookmark not defined
3.2.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên trên cơ sở chủ động tuyển
dụng và đào tạo Error! Bookmark not defined
3.3 Một số khuyến nghị Error! Bookmark not defined
3.3.1 Quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học cần được giao đồng bộ
hơn Error! Bookmark not defined
3.3.2 Các văn bản pháp lý về quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học
cần được thống nhất Error! Bookmark not defined
3.3.3 Quản lý Nhà nước về giáo dục đại học nên thực hiện ở các nội dung
có tầm vĩ mô Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Quản trị đại học là vận mệnh của một trường đại học, là một trong những mảnh ghép quan trọng trong bất cứ hệ thống giáo dục đại học nào Đổi mới công tác này luôn mang đến những ảnh hưởng quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo của cả hệ thống giáo dục đại học Cùng với đó, tự chủ đại học là điều kiện cần thiết để thực hiện các phương pháp quản trị đại học tiên tiến nhằm cải tiện và nâng cao chất lượng đào tạo Trong diễn ngôn giáo dục đại học của các nước phương Tây, tự chủ là một khái niệm rất quan trọng và được xem là giá trị căn bản của một trường đại học Tự chủ đại học thể hiện mối quan hệ giữa trường đại học và Nhà nước, là sự độc lập của trường đại học đối với sự kiểm soát của Nhà nước trong việc vận hành hoạt động của nó Tự chủ đại học không
có nghĩa là trường đại học có sự tự do hoàn toàn, mà tự chủ đại học luôn được giới hạn trong khuôn khổ bởi pháp luật và các thỏa thuận giữa Nhà nước với các trường đại học Tự chủ sẽ tạo động lực để các cơ sở giáo dục đại học đổi mới nhằm đạt hiệu quả cao hơn trong hoạt động của mình, đồng thời, làm tăng tính cạnh tranh giữa các cơ sở giáo dục đại học, tạo điều kiện để đa dạng hóa các hoạt động giáo dục
Trong hơn một thập kỷ qua, vấn đề tự chủ trong giáo dục đại học tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực Từ chỗ toàn hệ thống giáo dục đại học như một trường đại học lớn, chịu sự quản lý Nhà nước chặt chẽ về mọi mặt thông qua Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học đã dần được trao quyền tự chủ, thể hiện qua các văn bản pháp quy của Nhà nước Tuy Nhà nước, mà trực tiếp là Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã hết sức chú trọng vấn đề tự chủ và đã cố gắng tạo ra hành lang pháp lý cho quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học, nhưng các quyền tự chủ đó vẫn chưa thật sự phát huy hết tác dụng vì tính chất chưa triệt
để và sự thiếu nhất quán, đồng bộ trong các chủ trương chính sách của Nhà nước Các cơ sở giáo dục đại học dường như vẫn hết sức mong muốn được tăng thêm quyền tự chủ, đặc biệt trong các lĩnh vực quản lý tài chính, bộ máy, nhân
sự, tuyển sinh, trang thiết bị, cơ sở vật chất,…
Trang 8Trong bối cảnh đó, dưới sự trao quyền tự chủ cao của Đảng và Nhà nước, Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung và trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nói riêng đã thể hiện được vai trò của mình khi nỗ lực khai thác những thế mạnh của quyền tự chủ đó, đạt được nhiều thành tựu nổi bật, đóng góp cho quản trị đại học ở Việt Nam Vậy trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã thực hiện những biện pháp quản trị đại học theo hướng tự chủ như thế nào? Và từ những thành công và hạn chế của các biện pháp đó, một vấn đề quan trọng được đặt ra là làm thế nào để đổi mới quản trị đại học theo hướng tự chủ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời gian tới Xuất phát từ thực tiễn đó, chúng tôi
chọn “Đổi mới quản trị đại học theo hướng tự chủ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội” làm đề tài cho Luận văn
Thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Quản lý này, với mong muốn góp phần giải quyết vấn đề trên
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Như đã trình bày ở trên, quản trị đại học đóng một vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống giáo dục đại học nói riêng và hệ thống giáo dục nói chung Trong bối cảnh đó, tự chủ đại học được xem như điều kiện cần thiết để quản trị đại học được cải thiện và đạt hiệu quả cao Chính vì vậy, từ lâu, quản trị đại học
và tự chủ đại học đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình khoa học với nhiều khía cạnh khác nhau trên thế giới Nếu như chúng ta còn khá “mơ hồ” về tự chủ đại học thì các đồng nghiệp phương Tây đã cho ra đời những định nghĩa khá rõ ràng về tự chủ đại học cùng những vấn đề liên quan Mô hình quản trị đại học theo hướng tự chủ trong phát triển nền giáo dục hiện đại đã và đang là
xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới
Về quản trị đại học, các nghiên cứu ở nước ngoài rất phong phú và đa dạng, từ nghiên cứu về hội đồng trường, hội đồng quản trị đến sự tham gia của giảng viên, sinh viên và quá trình ra các quyết định cũng như việc hoạch định các chính sách liên quan đến sự phát triển của nhà trường Điển hình như:
- Verhoeven và Geert Devos bàn về sự hội nhập mang tính chức năng liên
Trang 9ngành và sự phân quyền trong việc ra quyết định ở trường Merged của Đại học Flanders, Bỉ; Michael I.Reed lại có cái nhìn tổng quát đánh giá về phong cách quản lý, quyền lực chuyên môn và tổ chức quản trị ở các đại học Anh; Oliver Fulton bàn về sự thay đổi và tiếp diễn của quản trị đại học ở Anh; Glen A.Jones tiếp cận mạng lưới chính sách đối với cấu trúc của quản trị ở Canada; V.Lynn Meek bàn về quản trị và điều hành ở Đại học Autralia trong thương trường; Elaine El-Khawas bàn về các động lực bên trong xếp hạng trong quá trình quản trị ở các đại học ở Mỹ; Alberto Amaral, Glen A.Jones và Berit Karseth so sánh các khía cạnh quốc gia trong hoạt động quản trị đại học
- William L.Waugh (2000) bàn về xung đột giá trị và văn hóa như là một thách thức đối với quản trị đại học; Simon Marginson, Mark Considine (2000) bàn một cách rộng rãi các vấn đề từ chính sách đến quản trị, từ trường đào tạo tới công ty toàn cầu, các lĩnh vực và chiến lược của quyền lực quản trị, việc sử dụng nhiều cách thức để đạt được một mục tiêu thể hiện được tính đa dạng trong trường đại học; John V.Lombardi và cộng sự (2002) bàn về tổ chức, quản trị và cạnh tranh trong đại học; Dennis John Gayle và các cộng sự (2003) đã khảo sát các cách tiếp cận đối với lãnh đạo hiệu quả và điều hành chiến lược trong đại học thế kỷ 21; G.Micky Berezi (2008) thực hiện một nghiên cứu về vai trò của hội đồng quản trị trong việc hình thành hoạt động quản trị đại học ở Vương quốc Anh; Roger Benjamin nghiên cứu vai trò của các khoa trong quản trị đại học với
tư cách là những tập thể cán bộ trong trường đại học; nhóm tác giả Alf Lizzio, Keithia Wilson (2009) đã khảo sát về các nhân tố ảnh hưởng theo hướng thúc đẩy hay là cản trở hiệu quả hoạt động quản trị đại học của đại diện sinh viên với
tư cách là thành viên của một tổ chức
Ở Việt Nam, trong khi nền kinh tế đã có những bước tiến dài và đạt được nhiều thành tựu, đặc biệt trong công tác quản lý, thì ngành giáo dục – nơi tập trung cao nhất trí tuệ của cả nước – lại vẫn đang trì trệ Vì thế, yêu cầu bức thiết hiện nay là phải đổi mới căn bản và toàn diện công tác quản lý giáo dục, trong đó
có giáo dục đại học Cùng với đó, phải đổi mới quản trị đại học một cách có hệ thống và khoa học Thế nhưng, những nghiên cứu về quản trị đại học vẫn còn rất khiêm tốn
Trang 10Song có thể nói những nghiên cứu và thảo luận ban đầu của các nhà nghiên cứu về những cải cách trong giáo dục như Hoàng Tụy (2004), về quản trị đại học với những vấn đề liên quan cụ thể đến một số khía cạnh như vai trò của hội đồng trường, vấn đề tự chủ của các trường, sự tham gia và phân quyền trong quản trị đại học,… cũng đã được nhắc đến trong các nghiên cứu và trên các diễn đàn khác nhau Phần lớn các công bố đã có về vấn đề này thường tiếp cận trên cơ
sở nguyên mẫu các mô hình, phương pháp và cơ chế quản trị đại học của các nước có nền giáo dục tiên tiến, sau đó các tác giả đưa ra những đề xuất cho giáo dục đại học ở Việt Nam như Phạm Phụ (2006), Vũ Quốc Phong (2007) hay các nghiên cứu đề cập đến những vấn đề chung của cả mô hình quản trị hơn là từng khía cạnh chi tiết của quản trị đại học như Phạm Thị Ly (2009), Đào Văn Phong (2010), Ngô Doãn Đãi (2010), Nguyễn Quý Thanh (2010, 2011)…
Việc nghiên cứu về quyền tự chủ đại học được các tác giả nước ngoài quan tâm rất nhiều Van Vught (1994), đã đưa ra hai mô hình quản lý Nhà nước đối với các trường đại học – “kiểm soát Nhà nước” và “giám sát Nhà nước” để xem xét mối quan hệ này Vấn đề được các học giả, các nước tranh cãi rất nhiều
là về quyền tự chủ đại học cần có những nội dung nào? Căn cứ nào để đưa ra các nội dung này? Để thực hiện các nội dung tự chủ này cần phải có những điều kiện nào? Theo Per Nyborg (2003), tự chủ đại học liên quan đến vấn đề như mối quan
hệ giữa Nhà nước và tổ chức, giữa tự chủ về học thuật và sự tham gia của các đại diện trong các ban lãnh đạo bên ngoài, giữa trường đại học và các khoa Tự trị đại học ngày nay khó có thể tưởng tượng được nếu không có cơ chế tự chủ và tự
do học thuật Một nhân tố quan trọng của cơ chế tự chủ là sự tham gia của sinh viên Một hình thức quản trị mới đang được giới thiệu ở nhiều nước Theo nghiên cứu của Anderson và Richard Johnson (1998), mức độ tự chủ của trường đại học phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, văn hoá và truyền thống quản lý đại học Các tác giả chỉ ra ảnh hưởng của chính phủ có thể dựa vào quyền lập pháp hoặc quyền hành pháp liên quan đến khả năng tài chính Ảnh hưởng của chính phủ “điều khiển từ xa” bằng cách sử dụng quyền lực tài chính
là phổ biến trong các quốc gia khảo sát Trong nghiên cứu các tác giả xem xét cơ chế tự chủ và vai trò của chính phủ đối với các trường đại học liên quan đến