XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA hóa học NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG dạy và học môn hóa học

LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Có thể nêu ra một số bài viết và đề tài nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa như: + Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Tổ chức hoạt động NGLL có nội dung hóa học gó

XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA HÓA HỌC NHẰM NÂNG

CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC MÔN HÓA HỌC

Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

MSSV: B1200605 Lớp: Sư phạm Hóa học K38

Cần Thơ – 5/2016

LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn cô Nguyễn Thị Thu Thủy

đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ, ủng hộ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn 2 bạn làm tiểu luận đã giúp tôi trong việc thực hiện

đề tài này, bên cạnh đó xin cảm ơn tất cả các thầy cô trong Bộ môn Sư phạm Hóa học

đã góp ý và giúp tôi tích lũy nhiều kiến thức cũng như kinh nghiệm cho quá trình thực hiện đề tài này và giảng dạy ở trường phổ thông trong đợt thực tập

Xin cảm ơn quý thầy cô đang giảng dạy ở các trường phổ thông mà tôi đã liên

hệ, giúp đỡ tôi rất nhiều cho việc hoàn thành đề tài này

Cám ơn các bạn lớp Sư phạm Hóa học K38 đã giúp đỡ tôi trong việc hỗ trợ các công việc tổ chức, và các em học sinh đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong việc điều tra ý kiến trong quá trình tiến hành thực nghiệm

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình là động lực chính cho tôi trong suốt thời gian qua

Xin chân thành cảm ơn

Cần Thơ, ngày 15 tháng 05 năm 2016

Tác giả

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 1

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 2

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

8 ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA [6] 4

1.2.1 Khái niệm 4

1.2.2 Mục đích của hoạt động ngoại khóa 5

1.2.3 Nguyên tắc 6

1.2.4 Để hoạt động ngoại khóa đạt hiệu quả 6

1.3 HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CÓ NỘI DUNG HÓA HỌC [6] 7

1.3.1 Khái niệm hoạt động ngoại khóa hóa học 7

1.3.2 Đặc điểm hoạt động ngoại khóa hóa học 7

1.3.3 Nhiệm vụ cơ bản của hoạt động ngoại khóa hóa học 9

1.3.4 Nguyên tắc hoạt động ngoại khóa hóa học 10

1.3.5 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học [4],[6],[17] 10

1.3.5.1 Tham quan 10

1.3.5.2 Hội vui hóa học 14

1.3.5.3 Câu lạc bộ hóa học 16

1.3.6 Một số phương pháp dùng trong hoạt động ngoại khóa hóa học [4],[6],[17] 19

1.3.6.1 Phương pháp đóng vai 19

1.3.6.2 Phương pháp làm việc theo nhóm 20

1.3.6.3 Phương pháp thuyết trình 21

1.3.6.4 Phương pháp trực quan 21

1.3.6.5 Phương pháp xử lý tình huống 21

1.3.6.6 Phương pháp kể chuyện 22

1.3.6.7 Phương pháp nghiên cứu: 22

1.4 NGUYÊN TẮC CỦA VIỆC THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA HÓA HỌC [6] 23

1.5 QUY TRÌNH THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA [6] 25

1.5.1 Xác định chủ đề ngoại khóa 25

1.5.2 Lựa chọn hình thức tổ chức 25

1.6 KẾ HOẠCH TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA HÓA HỌC [6] 25

1.6.1 Xây dựng hoạt động ngoại khóa hóa học 25

1.6.2 Vai trò của việc xây dựng hoạt động ngoại khóa hóa học 28

1.6.2.1 Vai trò, nhiệm vụ và những yêu cầu đối với người giáo viên trong HĐNK 28

1.6.2.2 Vai trò của giáo viên trong HĐNK 29

1.6.2.3 Nhiệm vụ của giáo viên trong HĐNK 29

1.6.2.4 Những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của giáo viên 29

CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 31

2.1 Đ IỀU TRA TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA .31

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu: 31

2.1.2 Điều tra GV thực trạng HĐNK hóa học ở trường THPT 31

2.1.3 Kết quả điều tra GV sau khi tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học 32

2.4 MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA HÓA HỌC [4],[6] 37

2.4.1 Hình thức ngoại khóa “ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH OLYMPIA” 37

2.4.2 Hình thức ngoại khóa “RUNG CHUÔNG VÀNG” 48

2.4.3 Hình thức ngoại khóa “HÁI HOA DÂN CHỦ ” 56

2.5 SỬ DỤNG GIÁO ÁN TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA HÓA HỌC [6] 62

2.5.1 Thời gian tiến hành 62

2.5.2 Nội dung kiến thức 63

2.5.3 Đối tượng 64

2.6 ĐÁNH GIÁ THỰC NGHIỆM 64

2.6.1 Mục đích 64

2.6.2 Đối tượng thực nghiệm 64

2.7 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 65

2.7.1 Kết quả điều tra HS trước khi tổ chức HĐNK hóa học 65

2.7.2 Kết quả điều tra HS sau khi tổ chức HĐNK hóa học 74

2.7.3 Đánh giá chung về kết quả điều tra HS 78

2.7.4 Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm 79

2.8 BÀI HỌC KINH NGHIỆM 80

CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 81

3.1 K ẾT LUẬN .81

3.2 K IẾN NGHỊ .82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 85

DANH MỤC BẢNG

1 1.1 Các hình thức tổ chức HĐNK hóa học 50

2 1.2 Thời gian HS dành học môn Hóa ở nhà mỗi ngày 50

3 1.3 Những môn thi TNPT mà HS lựa chọn 51

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCH :ban chấp hành BCS :ban cán sự HĐNK :hoạt động ngoại khóa HĐGD NGLL :hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp THPT :trung học phổ thông

NXB :nhà xuất bản

MC :người dẫn chương trình BGK :ban giám khảo

BTC :ban tổ chức SGK :sách giáo khoa GVCN :giáo viên chủ nhiệm CSVC :cơ sở vât chất

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Luật giáo dục Số: 38/2005/QH11, điều 28.2 đã nêu“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Song song với luật giáo dục của quốc hội khóa 11, Bộ Giáo dục & Đào tạo cũng đã đưa vào chương trình phổ

thông có một nội dung mới, trong đó có Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Từ nhiều năm qua, HĐNGLL ở một số trường PTTH vẫn chưa thực hiện vì không phải bắt buộc Nhưng khi áp dụng vào chương trình dạy học ở trường thì hoạt động này trở nên khá mới mẻ, cho nên rất khó khăn trong quá trình thực hiện Nội dung kiến thức vẫn chỉ là phần cứng, phần lớn là đưa các lý thuyết trong SGK đã trình bày không có ý tưởng sáng tạo mới, gây cho HS cảm thấy nhàm chán do lặp lại kiến thức, HS khó tiếp nhận Người tổ chức hay GV không nắm vững các nguyên tắc, vẫn chưa có kinh nghiệm khi dự định tổ chức Trong lĩnh vực giáo dục thì vấn đề này đang được quan tâm và tiến hành triển khai để làm sao cho từ việc tổ chức hoạt động ngoại khóa này mà HS có thể nắm vững được các kiến thức trọng tâm mà bên cạnh đó có thể

bổ sung thêm các kiến thức bên ngoài, làm giàu thêm kinh nghiệm sống, phát triển các

kỹ năng cho HS trong các vấn đề, giúp HS có thể vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

Xuất phát từ các lý do trên, đề tài: “XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG NGOẠI

KHÓA HÓA HỌC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC MÔN HÓA HỌC” được thực hiện nhằm đóng góp vào định hướng đổi mới giáo dục theo

định hướng phát triển năng lực người học và góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Tổ chức các hoạt động ngoại khóa có nội dung hóa học dành cho học sinh lớp

10 và 11 Nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy và học góp phần đưa chất lượng

dạy và học ở trường PTTH được nâng cao, đáp ứng được nhu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng thay đổi SGK sau năm 2018

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu về cơ sở lí luận của hoạt động ngoại khóa

- Tìm hiểu, điều tra thực trạng các hoạt động ngoại khóa ở trường THPT

- Nghiên cứu cách tổ chức liên hệ các nội dung của hóa học có thể áp dụng vào hoạt động ngoại khóa

- Sưu tầm, tham khảo và sáng tạo những hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Xây dựng các buổi ngoại khóa có nội dung hóa học

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm

- Rút ra bài học và các biện pháp để nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động ngoại khóa

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Đối tượng là Giáo viên và Học sinh của các trường THPT trên địa bàn TP Cần Thơ

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Chương trình SGK hóa học THPT

- Các sách tham khảo liên quan đến hóa học

- GV dạy Hóa và HS lớp 10 và 11 thuộc 4 trường THPT (Nguyễn Việt Hồng, Phan Ngọc Hiển, Thực hành Sư phạm, Bình Thủy)

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Việc đưa hoạt động ngoại khóa vào trong quá trình học của HS sẽ gây hứng thú trong việc ôn lại kiến thức sau giờ học chính, tạo khoảng thời gian cho HS có thể giải

tỏa căng thẳng, phát triển được kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Thực nghiệm sư phạm

- Sử dụng công cụ đánh giá: phiếu thăm dò, bảng câu hỏi (câu hỏi đóng và mở)

8 ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Qua quá trình nghiên cứu và tổ chức thực nghiệm, đề tài đã có những đóng góp sau:

- Về mặt lí luận: Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về hoạt động ngoại khóa: + Nêu rõ tác dụng của nội dung hóa học trong hoạt động giáo dục ngoại khóa + Đề ra những yêu cầu và quy trình tổ chức thực hiện các hoạt động ngoại khóa hóa học

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Có thể nêu ra một số bài viết và đề tài nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa như:

+ Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Tổ chức hoạt động NGLL có nội dung hóa học góp phần giáo dục toàn diện học sinh ở trường THPT” của tác giả Lê Thị Kim Dung

Với mục tiêu dạy học định hướng phát triển năng lực người học, đề tài nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp này sẽ là nguồn tư liệu bổ ích thiết thực cho GV khi tổ chức ngoại khóa hóa học, kế hoạch tổ chức sẽ đi sâu vào các bước chuẩn bị, tiến hành, thiết kế các giáo án mẫu, hệ thống câu hỏi sử dụng trong hoạt động ngoại khóa hóa học theo từng chủ đề tạo sự thuận tiện cho GV trong tổ chức HĐNK hóa học

1.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA [6]

1.2.1 Khái niệm

- Hoạt động ngoại khóa (HĐNK) được hiểu như là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học chính khóa, thường mang tính chất tự nguyện hơn là bắt buộc HĐNK là

sựu tiếp nối hoạt động dạy – học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động của học sinh – sinh viên, là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh – sinh viên về khoa học kỹ thuật lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí,… HĐNK đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc bổ sung những kỹ năng và kinh nghiệm sống cho học sinh – sinh viên, giúp các bạn trở thành một con người toàn diện hơn và cuộc sống của bạn sẽ trở nên thú vị hơn

1.2.2 Mục đích của hoạt động ngoại khóa

- Phát triển được những kỹ năng phi học thuật làm việc nhóm, thuyết trình, lãnh đạo, hòa nhập, tư duy sáng tạo Những kỹ năng này là rất cần thiết cho cuộc sống ở đại học và cho cả công việc sau khi tốt nghiệp

- Khám phá ra sở thích, sở trường, sở đoản của bản thân, việc tham gia haotj động ngoại khóa sẽ giúp theo đuổi xa hơn những sở thích và đam mê đó

- Làm cho cuộc sống vui hơn, thông qua hoạt động ngoại khóa, chúng ta sẽ có thêm những người bạn mới, có những kỷ niệm, bài học và kinh nghiệm đáng nhớ, và trở thành một con người thú vị và toàn diện hơn

- Thể hiện rõ con người của bản thân, với tính cách, sở thích, và khả năng riêng

Vì vậy, hoạt động ngoại khóa là một nơi để chính con người trong chúng ta lên tiếng

- Nhằm tạo sân chơi lành mạnh bổ ích cho học sinh – sinh viên, thông qua hoạt động, học sinh – sinh viên sẽ lĩnh hội thêm những kiến thức cần thiết cho bản thân trong học tập cũng như đời sống thường nhật

- Tạo cơ hội cho học sinh – sinh viên kiểm tra kiến thức cũng như độ nhạy bén của bản thân, tạo điều kiện vừa học tập vừa vui chơi

- Giúp học sinh – sinh viên có cái nhìn tổng quát hơn về mối liên hệ giữa kiến thức và thực tiễn, giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh – sinh viên hình thành thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành vi của mình, đấu tranh với những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành vi của mình, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, cảm thụ và đánh giá cái đẹp của cuộc sống

1.2.3 Nguyên tắc

- Phải xác định rõ vị trí của vấn đề ngoại khóa trong chương trình chung của môn học, phải bao quát được kiến thức, tránh xáo trộn và trùng lặp kiến thức, phải gợi ý tò

mò, ham tìm hiểu cho học sinh

- Hình thức ngoại khóa phải sinh động, tránh sự đơn điệu, nhàm chán, phải huy động tích cực các em vào quá trình tìm kiếm dữ liệu, khám phá tri thức, phát hiện vấn

đề, biết nêu quan điểm, báo cáo kết quả khảo sát của mình trên cơ sở cùng khảo sát một hoạt động tập thể

- Nội dung ngoại khóa phải đảm bảo tính thiết thực – bổ ích, tính thực tiễn – khả thi, tính ứng dụng – thực hành cao, phù hợp với tâm lý và trình độ nhận thức của học sinh

- Vai trò của người giáo viên là cực kỳ quan trọng, người giáo viên có vai trò định hướng, gợi ý cách hiểu vấn đề, sửa lỗi, đưa ra nhận xét, đánh giá chính xác, động viên và khích lệ tinh thần tập thể ở các em

1.2.4 Để hoạt động ngoại khóa đạt hiệu quả

Hoạt động cần hấp dẫn và sinh động, tránh quan niệm còn nặng về hoạt động nội khóa, nhẹ về ngoại khóa Hoạt động ngoại khóa thường được xem như một hoạt động giải trí, nên tránh tổ chức theo hình thức một chương trình văn nghệ, thiếu nhất quán về chủ đề, ít chú ý về mặt nội dung học tập bộ môn

- Giáo viên thường thường là những người luôn chú trọng công tác chuyên môn

Vì thế, kinh nghiệm tổ chứcoi sinh hoạt ngoại khóa còn hạn chế, nội dung và hình thức các buổi sinh hoạt ngoại khóa cứ lặp đi lặp lại, học sinh nhàm chán, ít tham gia, hiệu quả các buổi hoạt động ngoại khóa chưa cao Vì vậy, cần rèn luyện cho đội ngũ giáo viên tiếp cận cách thức tổ chức ngoại khóa và tổ chức hội nghị, họp bàn để đem lại hiệu quả cao

- Đầu tư cơ sở vật chất nhà trường, mở rộng diện tích…, để đáp ứng nhu cầu ngoại khóa

- Nhà trường cần thành lập các câu lạc bộ, nhất là các câu lạc bộ chuyên môn của từng tổ để thu hút học sinh tham gia Qua đó học sinh có thể khám phá năng lực bản thân trong nhiều môn, nhiều lĩnh vực và sau đó chọn cho mình môn yêu thích

- Ngoài hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tiến hành theo từng tháng trong năm, nên gộp những hoạt động nhỏ lẻ vào phân phối chương trình thành một hoạt động lớn và đặc biệt hoạt động này cần được xem là một hoạt động thường niên, nằm trong sự quản lý chuyên môn ở nhà trường phổ thông Có như vậy, hoạt động ngoại khoá trong trường phổ thông mới được duy trì một cách thường xuyên và có

hiệu quả

1.3 HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CÓ NỘI DUNG HÓA HỌC [6]

1.3.1 Khái niệm hoạt động ngoại khóa hóa học

Ngoại khóa, extra-scolaire (tiếng Pháp), extra-curricular (tiếng Anh) là khái niệm chỉ hoạt động giáo dục ngoài giờ học chính thức dựa trên tính chất tự nguyện của người tham gia Ở đây, có thể là một buổi thảo luận (theo chủ đề), là sinh hoạt các loại hình câu lạc bộ thể thao, ngoại ngữ, thơ, văn…là các cuộc thi đố vui, là các buổi tham

quan hay các tổ chức (từ thiện, trại hè xanh…)

Theo ý kiến của tác giả Nguyễn Cương thì “Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động học tập, giáo dục học sinh được tổ chức ngoài chương trình bắt buộc và tự chọn

do giáo viên điều khiển, có sự hỗ trợ của các đoàn thể, xã hội”

Hoạt động ngoại khóa có lồng ghép lý thuyết liên quan đến hóa học nhằm củng

cố, mở rộng kiến thức hóa học gọi là ngoại khóa hóa học

- Hoạt động ngoại khóa nói chung là khái niệm chỉ hoạt động giáo dục ngoài giờ học chính thức dựa trên tính chất tự nguyện của người tham gia Có thể là một buổi thảo luận, là sinh hoạt các câu lạc bộ thể thao, hóa học, toán học, ngoại ngữ…

- Hoạt động ngoại khóa hóa học là hoạt động ngoại khóa có lồng ghép kiến thức liên quan đến hóa học nhằm củng cố, mở rộng kiến thức hóa học

1.3.2 Đặc điểm hoạt động ngoại khóa hóa học

Hoạt động ngoại khóa là một trong những hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở trường phổ thông được tổ chức ngoài chương trình bắt buộc và tự chọn nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập Do sự hạn chế của thời gian lên lớp trong chương trình chính khóa, đồng thời với sự gia tăng không ngừng của tri thức đã làm xuất hiện mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch của chương trình Các giờ học với số lượng thời gian hạn chế không thể thỏa mãn nhu cầu của học sinh và yêu cầu của chương trình, sách giáo khoa mới Để giải quyết mâu thuẫn này, người ta tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho mỗi học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú, năng lực cá nhân và kích thích thiên hướng của các em về một mặt hoạt động nào đó

Hoạt động ngoại khóa là một hình thức tổ chức dạy học có đặc điểm:

- Hoạt động ngoại khóa được thực hiện ngoài giờ học, nó không mang tính bắt buộc mà tùy thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi học sinh trong khuôn khổ khả năng và điều kiện tổ chức có được của nhà trường

- Hoạt động ngoại khóa có thể được tổ chức dưới dạng: dạng tập thể cả lớp, dạng nhóm theo năng khiếu, dạng học tập, dạng vui chơi, dạng thường kỳ, dạng đột xuất nhân những dịp kỷ niệm hay lễ hội

- Hoạt động ngoại khóa có thể được tổ chức theo những hình thức như: tổ ngoại khóa, câu lạc bộ khoa học, dạ hội khoa học, dạ hội nghệ thuật,…

- Nội dung ngoại khóa rất đa dạng, bao gồm cả mặt văn hóa, khoa học công nghệ, thể dục thể thao, kĩ thuật,…nhằm giúp học sinh mở rộng, đào sâu, làm phong phú thêm những điều đã học trong các giờ nội khóa của môn học tương ứng

- Ngoại khóa do giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh…với học sinh của một lớp hay một số lớp thực hiện

- Do sự hạn chế của thời gian lên lớp trong chương trình chính khóa , đồng thời với sự gia tăng không ngừng của tri thức đã làm xuất hiện mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với ké hoạch của chương trình Để giải quyết mâu thuẫn này,

người ta tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho mỗi học sinh có thể

mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú, năng lực cá nhân

- Họat động ngoại khóa có các đặc điểm sau:

+ Họat động ngoại khóa được thực hiện ngoài giờ học, nó không mang tính bắt buộc mà tùy thuộc vào hứng thú, sở thích nguyện vọng của mỗi học sinh trong khuôn khổ khả năng và điều kiện có được của nhà trường

+ Họat động ngoại khóa có thể được tổ chức dưới nhiều dạng: dạng tập thể cả lớp, dạng nhóm theo năng khiếu…

+ Họat động ngoại khóa có thể được tổ chức theo nhiều hình thức khác nhau: tổ chức ngoại khóa, câu lạc bộ hóa học, cuộc thi hóa học vui…

+ Hoạt động ngoại khóa môn hóa học do giáo viên chuyên ngành hóa học tổ chức, thực hiện

1.3.3 Nhiệm vụ cơ bản của hoạt động ngoại khóa hóa học

- Hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu đào tạo nhà trường

- Phát triển hứng thú học tập hóa học, nâng cao, mở rộng kiến thức, kĩ năng thực nghiệm hóa học

- Phát triển sáng tạo, trí thông minh của học sinh trong việc giải quyết các vấn đề khoa học

- Chuẩn bị hướng nghiệp, phát hiện và bồi dưỡng thiên hướng, tài năng hóa học

- Huy động học sinh tham gia các hoạt động công ích có nội dung hóa học: xây dựng phòng thí nghiệm, đồ dung dạy học, bảo vệ môi trường,…

- Tổ chức vui chơi, giải trí một cách bổ ích, trí tuệ

Như vậy, hoạt động ngoại khóa hóa học có tác dụng trí dục, giáo dục rất lớn đối với học sinh

- Hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu đào tạo của nhà trường

- Phát triển hứng thú học tập hóa học, nâng cao, mở rộng kiến thức, kĩ năng thực nghiệm, hóa học

- Phát triển tính sáng tạo, trí thông minh của học sinh trong việc giải quyết các vấn đề khoa học

- Chuẩn bị hướng nghiệp, phát hiện và bồi dưỡng thiên hướng, tài năng hóa học

- Huy động học sinh tham gia các hoạt động có liên quan đến nội dung hóa học, xây dựng phòng thí nghiệm, đồ dùng dạy học, bảo vệ môi trường,…

- Tổ chức vui chơi giải tri một cách bổ ích, trí tuệ

Như vậy, hoạt động ngoại khóa có tác dụng trí dục, giáo dục rất lớn đối với học sinh

1.3.4 Nguyên tắc hoạt động ngoại khóa hóa học

- Đảm bảo tính mục đích và tính kế hoạch: các hoạt động ngoại khóa phải được lên kế hoạch, chỉ rõ mục đích, nội dung, hình thức và thời gian thực hiện

- Đảm bảo tính thích hợp và hiệu quả: kế hoạch hoạt động phải vừa sức và đủ điều kiện để thực hiện

- Đảm bảo sự thống nhất giữa yêu cầu của giáo viên với sự tự nguyện, chủ động

và hứng thú, nhu cầu học hỏi của học sinh Tự nó, sẽ là nguồn lực để động viên học sinh tích cực tham gia

- Nội dung hoạt động ngoại khóa phải linh hoạt, phong phú, cân đối giữa các loại hình hoạt động: tập thể, nhóm, cá nhân

- Huy động được sự giúp đỡ của nhà trường, đoàn thể, địa phương và hội cha mẹ học sinh, những tổ chức đỡ đầu, kết nghĩa…Có sự quan tâm chỉ đạo sâu sắc của Ban giám hiệu và thầy cô giáo, có sự trợ giúp thiết thực về kinh phí tổ chức

1.3.5 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học [4],[6],[17]

1.3.5.1 Tham quan

Đây là hình thức tổ chức cho học sinh thâm nhập thực tế bằng cách tham quan viện bảo tàng, nhà máy, cơ sở sản suất có liên quan đến các nội dung hóa học Hình

thức này có tác dụng gắn kiên thức lí thuyết với thực tiễn, giúp học sinh mở rộng sự hiểu biết của mình, nâng cao hứng thú học tập môn hóa học, phát triển óc quan sát, óc

tò mò Ngoài ra, học sinh còn tìm ra mối liên hệ giữa kiến thức được học ở trường với kiến thức thực tiễn, rút ra những bài học bổ ích nhằm hoàn thiện thêm tri thức của mình cũng như định hướng nghề nghiệp cho bản thân

- Nâng cao hứng thú học tập, phát triển óc quan sát, tính tò mò khoa học

- Góp phần giáo dục kỹ thuật tổng hợp, đảm bảo dạy học gắn liền với lao động sản xuất, đời sống

- Góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh: qua tham quan ngoại khóa, các em có nhận thức đúng đắn về lao động của con người, bồi dưỡng lòng yêu lao động, yêu tổ quốc

c Các bước tiến hành

Chuẩn bị:

- Giáo viên (người tổ chức): Trong kế hoạch năm học, giáo viên cần đặt ra kế hoạch tham quan một cách cụ thể: Mục đích, yêu cầu, nội dung, địa điểm tham quan, đối tượng tham quan, thời gian tham quan, khả năng phối hợp của các bộ môn khác cùng tham gia

Sau khi tìm hiểu nơi sẽ tham quan và cân nhắc nội dung chương trình, giáo viên đặt kế hoạch tham quan gồm các phần:

+ Xác định địa điểm tham quan, có khảo sát cụ thể, từ đó mới vạch kế hoạch (thời gian, nội dung tham quan), phổ biến đến học sinh

+ Xác định mục đích yêu cầu: Quan sát cơ sở, cách thức tổ chức hay dây chuyền sản xuất, nắm bắt trực quan các phản ứng, mô hình hóa học, bồi dưỡng tinh thần lao động, óc sáng tạo…

+ Xác định nội dung tham quan: Thay đổi khác nhau tùy theo địa điểm tham quan, chỉ rõ nội dung cần tham quan tránh những khuynh hướng tản mạn, hỗn độn trong tư duy và nhận thức (không phải ở địa điểm tham quan nào cũng chỉ nắm bắt các mặt hàng sản xuất, hỏi chuyện với công nhân, có lúc là phải đi vào công nghệ sản xuất + Cách thức tổ chức học sinh về nhân sự, về quản lý

+ Nội dung các vấn đề cần trao đổi với học sinh: mục đích, yêu cầu, nội dung, cách tiến hành và nội quy tham quan

+ Phân phối thời gian đi, thời gian tham quan, thời gian về

+ Các biện pháp tiến hành tổng kết

+ Kế hoạch sử dụng các tài liệu sau khi tham quan

- Học sinh (người tham gia)

+ Nắm bắt đúng mục tiêu, yêu cầu, nội dung tham quan

+ Tìm hiểu thêm về đối tượng tham quan (qua tài liệu, thông tin trên mạng…) + Tự chuẩn bị các câu hỏi để phỏng vấn, điều tra nắm bắt các thông tin mới nhất

Tiến hành tham quan

+ Cần tuân thủ các bước giới thiệu tham quan, đi tham quan và kết thúc (cảm tạ, chào hỏi cán bộ phụ trách các địa điểm tham quan)

+ Tiến hành tham quan dưới sự hướng dẫn của giáo viên Học sinh cần lưu ý bám sát các đối tượng tham quan (bằng cách riêng lẻ của mình: chụp hình, hỏi đáp, đưa phiếu tìm hiểu, ghi âm lời thoại, cũng như ghi chép đầy đủ các nội dung cần thiết) Cần thống nhất với cán bộ, công nhân của nhà máy, xí nghiệp làm nhiệm vụ hướng dẫn tập trung vào những vấn đề chính, tránh giới thiệu tản mạn

- Giữ kỷ luật trật tự: hương dẫn học sinh ghi chép, thu lượm kết quả cần thiết Chú ý hướng dẫn các em đi lại theo quy định, không vi phạm nội dung nơi đến, không

tự ý lượm lặt vật phẩm hay hỏi han, căt ngang lời thuyết minh của người hướng dẫn

- Duy trì hứng thú của học sinh trong quá trình tham quan: Cần chú ý đến nội dung của buổi tham quan, bố trí việc đi lại và thời gian nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm cho học sinh quá mệt

sử dụng những thông tin thu được từ buổi tham quan

Lưu ý:

+ Trước khi tiến hành tham quan cần giới thiệu cho học sinh một cách khái quát nơi sẽ đến, những kiến thức liên quan cần chú ý Có thể giao cho từng tổ, nhóm học

sinh những công việc cụ thể có sự chú ý đến sở trường của họ Yêu cầu học sinh viết thu hoạch sau khi tham quan

+ Cần tranh thủ sựu giúp đỡ của các cán bộ lãnh đạo, công nhân viên nơi đến để

họ tạo điều kiện hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình tham quan Để việc tham quan mang lại hiệu quả cao, có tác dụng tốt trong việc hỗ trợ cho các bài học ở trường phổ thông, giáo viên cần đề xuất với nơi đến những yêu cầu cụ thể của mình

Như vậy, việc tổ chức tham quan có tác dụng tốt, bổ trợ cho việc giảng dạy và giáo dục học sinh trong nhà trường, song để tham quan đạt mục đích đặt ra, giáo viên phải xem xét, chuẩn bị chu đáo để khai thác nội dung, yêu cầu về mặt kiến thức cần bổ sung cho học sinh, biết phối hợp hoạt động sao cho trong điều kiện cho phép đạt được hiệu quả cao nhất Tránh để xảy ra tình trạng biến tham quan ngoại khóa học tập trở thành một buổi tham quan đơn thuần

1.3.5.2 Hội vui hóa học

Hội vui hóa học là một trong những hình thức ngoại khóa hóa học sôi nổi, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm và tham gia của nhiều học sinh yêu thích hóa học Dưới hình thức là các cuộc thi về hóa học ở nhiều nội dung đa dạng như đố vui, triển lãm, trò chơi, kịch vui, thí nghiệm vui, ảo thuật hóa học… Nội dung các hoạt động mang tính tìm tòi, chứa đựng các yếu tố bất ngờ, vui nhộn Học sinh được kiểm tra đánh giá, củng cố và tổng kết những kiến thức đã học Không những thế, hội vui hóa học còn là nơi các em học sinh được thể hiện chính mình, giao lưu, học hỏi những kỹ năng xã hội cũng như những kĩ năng cần thiết trong hóa học

Tùy theo mục đích, điều kiện tổ chức có thể tổ chức theo các quy mô khác nhau Tùy theo nội dung rộng, hẹp của hội vui ta có thể tổ chức theo:

Hội vui chuyên đề: Khi cần đi sâu giới thiệu cho học sinh một đề tài nào đó và mọi hoạt động của thầy và trò đều xoay quanh chủ đề đó một cách trục tiếp hoặc gián tiếp nhằm giúp học sinh hiểu rộng, sâu hơn một số kiến thức nắm thêm một số kỹ năng, hiểu thêm một vài ứng dụng của đề tài nghiên tài nghiên cứu

Hội vui tổng hợp: Tổng hợp các phần, tổ chức phối hợp với các môn khác, tổ chức cho từng lớp, khối lớp hoặc toàn trường

a Nội dung của hội vui hóa học

Ôn tập củng cố theo từng chuyên đề kiến thức hóa học

Nói chuyện về lịch sử các nhà hóa học, các giai đoạn phát triển của hóa học Vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cuộc sống: Hóa học và thực phẩm, hóa học và môi trường,…

Tổ chức cho học sinh tham gia một số trò chơi có dùng kiến thức hóa học

Biểu diễn các thí nghiệm vui hóa học

b Tổ chức hội vui hóa học

Trong công tác chuẩn bị, sau khi xác định chủ đề ngoại khóa, cần thông báo và hướng dẫn cụ thể các phần việc cho đối tượng tham gia Cần dự trù kinh phí, chuẩn bị

cơ sở vật chất, trang trí, thiết bị,… phục vụ cho buổi ngoại khóa Trong điều kiện của các nhà trường phổ thông hiện nay, việc tổ chức theo hướng đơn giản và hiệu quả, không nên quá cầu kỳ trong khâu chuẩn bị, trong việc trang trí

Trong khâu tổ chức thực hiện có thể theo trình tự sau:

Khai mạc, giới thiệu nội dung buổi ngoại khóa: Có nhiều cách thực hiện phần này Có thể chiếu một đoạn phim về chủ đề ngoại khóa Có thể bắt đầu bằng một bài nói chuyện khoa học mở đầu về lịch sử vấn đề, về tiểu sử của nhà bác học liên quan

Có thể ủy nhiệm cho một vài học sinh phụ trách phần mở đầu dưới hình thức kịch ngắn, vui mà các em đóng vai chính

Biểu diễn các thí nghiệm, trò chơi vui, nêu các hiện tượng liên quan đến chủ đề: Những trò chơi hoặc thí nghiệm biểu diễn này do thầy giáo hoặc nhóm học sinh phụ trách, chuẩn bị kĩ lưỡng và biểu diễn đảm bảo thành công ngay để có sức thuyết phục học sinh Sau đó giáo viên đóng vai trò là người dẫn dắt học sinh giải thích các hiện tượng nêu ra Sau quá trình thảo luận, trao đổi của học sinh, giáo viên cần chốt lại vấn

đề và giải thích thỏa đáng

Tổ chức một số trò chơi: Có thể dùng trò chơi lí thuyết họa trò chơi thực hành Trong trò chơi lí thuyết, học sinh phải vận dụng kiến thức để giải đáp các câu đố vui, các bài toán vui trong một khoảng thời gian ngắn Các hình thức của trò chơi lí thuyết

có thể là “ Hái hoa” hoặc thi nhanh giữa các đội Trong trò chơi thực hành, học sinh cần bình tĩnh, thông minh để thực hiện những thao tác khéo léo cần thiết Chẳng hạn, phải suy nghĩ, phải tính toán, phải ước lượng Để tổ chức các trò chơi thực hành, cần

có sự chuẩn bị trước một thời gian dài, mỗi trò chơi cần có một chủ trò, chủ trò cần rèn luyện thao tác, nắm vững tính năng hoạt động của các thiết bị, biết cách sửa chữa, điều chỉnh Có thể giao nhiệm vụ chủ trò cho các em học sinh tháo vát Trước khi chơi, cần hướng dẫn người tham gia để họ hiểu các yêu cầu và quy định của trò chơi, không làm hỏng dụng cụ

Một điều cần chú ý là phải bố trí trò chơi sao cho học sinh có thể tham gia một cách trật tự, khoa học, các em khác vẫn có thể xem để rút kinh nghiệm mà không ảnh hưởng gì đến các bạn đang tham gia chơi

Tổng kết hội vui: Giáo viên kết luận các vấn đề hội vui, thông báo chủ đề của buổi ngoại khóa tiếp theo, trao phần thưởng cho những học sinh có thành tích chuẩn bị cho hội vui

Hình thức hội vui còn có thể tổ chức dưới các buổi tọa đàm, thảo luận về các vấn

đề, một buổi nói chuyện chuyên đề…Tuy vậy, để buổi ngoại khóa thêm sinh động nên

Mục đích của câu lạc bộ hóa học:

Nhằm phát huy những sở trường, năng khiếu, năng lực về hóa học của học sinh, tạo điều kiện để học sinh phát triển định hướng nghề nghiệp của mình sau này

Trang bị những tri thức, kĩ năng hóa học cần thiết để vận dụng vào thực tiễn đời sống xã hội, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách

Tạo môi trường để học sinh giao tiếp, ứng xử, vui chơi giải trí lành mạnh…

b Thành lập câu lạc bộ hóa học

* Chuẩn bị thành lập câu lạc bộ hóa học:

Khảo sát, nắm bắt nhu cầu nguyện vọng của học sinh yêu thích môn hóa tại đơn

vị cơ sở

Bàn bạc, tham mưu với cấp trên để thống nhất kế hoạch thành lập, hoạt động Thành lập Ban chủ nhiệm câu lạc bộ: gồm những học sinh giỏi về hóa học, năng động, sáng tạo Có thể mới các giáo viên hóa học làm cố vấn

Hoàn tất mọi thủ tục xin phép thành lập câu lạc bộ (được Ban Giám hiệu cho phép bằng văn bản)

Tuyên truyền vận động học sinh tham gia câu lạc bộ và lập danh sách thành viên câu lạc bộ (phát tờ rơi quảng cáo, có thể đến từng lớp để giới thiệu câu lạc bộ…) Chuẩn bị buổi ra mắt câu lạc bộ:

+ Dự trù những điều kiện cần thiết (địa điểm, nội dung, phương tiện, kinh phí…)

để ra mắt câu lạc bộ

+ Chuẩn bị những văn bản và những nội dung cần thiết

+ Thông báo thời gian và địa điểm ra mắt

+ Mời đại biểu và những người tham dự

Tổ chức buổi ra mắt câu lạc bộ hóa học:

+ Khai mạc, tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu

+ Đọc quyết định thành lập câu lạc bộ hóa học

+ Đọc quyết định và ra mắt Ban chủ nhiệm câu lạc bộ

+ Giới thiệu nội dung, quy chế của câu lạc bộ

+ Công bố nội dung, chương trình hoạt động của câu lạc bộ trong thời gian tới + Đại diện Ban Giám hiệu nhà trường phát biểu ý kiến, giao nhiệm vụ cho từng thành viên, thành lập các tiểu ban của câu lạc bộ, xác định mục tiêu, nhiệm vụ cho từng tiểu ban

+ Lập kế hoạch hoạt động cho từng tháng, từng quý của câu lạc bộ

+ Chỉ đạo các tiểu ban lập kế hoạch cụ thể cho tiểu ban

+ Triển khai hoạt động và từng bước đưa hoạt động của câu lạc bộ đi vào nề nếp

c Cách tổ chức một buổi sinh hoạt của câu lạc bộ hóa học:

Lập kế hoạch triển khai hoạt động của câu lạc bộ:

+ Kế hoạch phải được xây dựng cụ thể, có các nội dung rõ ràng, có tính khả thi Trong kế hoạch cần xác định rõ: nội dung, hình thức tổ chức, thời gian tiến hành, phân công người phụ trách, các lực lượng tham gia (nếu có thêm khách mời), các điều kiện, phương tiện cần thiết, dự kiến kết quả đạt được

+ Thông báo kế hoạch cho từng tiểu ban và mọi thành viên câu lạc bộ để nắm rõ

Tổ chức thực hiện kế hoạch:

+ Trong quá trình thực hiện cần đảm bảo một số nội dung yêu cầu chung:

+ Các tiểu ban và thành viên thực hiện công việc theo sự phân công trong sự hợp tác với các thành viên khác

+ Phát huy vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của mọi thành viên trong quá trình hoạt động

+ Ban chủ nhiệm câu lạc bộ phải giám sát để điều chỉnh linh hoạt các nội dung hoạt động sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể (cần thay đổi nội dung, thay đổi báo cáo viên, giải quyết những yêu cầu phát sinh…)

Đánh giá:

+ Đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm, động viên khen thưởng kịp thời

+ Thông báo chủ đề, nội dung hoạt kì tới để có sự chuẩn bị

d Các hoạt động của câu lạc bộ hóa học:

Thảo luận chuyên đề:

Các chủ đề có thể trao đổi:

+ Lịch sử các nhà hóa học

+ Lịch sử các phát minh sáng chế, lịch sử tìm ra các nguyên tố, các đơn chất và các hợp chất hóa học

+ Hóa học và đời sống (những ứng dụng mà hóa học mang lại)…

+ Kinh nghiệm về giải bài tập hóa…

+ Các tin tức thời sự về hóa học

+ Bảng tin hóa học, tập san hóa học:

Bảng tin, tập san hóa học có thể bao gồm các mục sau:

+ Khoa học tổng quát: nêu các tin tức thời sự về giáo dục, về hóa học…

+ Hóa học vui: bao gồm các thí nghiệm đố vui, trò chơi giải ô chữ hay truyện vui

về hóa học, truyện cười…

+ Tiếng anh chuyên ngành: các bài viết bằng tiếng anh, có cả lời dịch và cung cấp hẳn một số từ chuyên ngành mới, một số cấu trúc ngữ pháp thông dụng

+ Văn thơ: các bài văn bài thơ, bài vè về trường học, về mối quan hệ giữa thầy và trò, về đời sống các mặt, và cả các bài thơ về hóa học…

+ Hóa học và đời sống khoa học kĩ thuật: những ứng dụng của hóa học trong đời sống, giới thiệu các chất, hợp chất mới…

+ Kinh nghiệm giải bài tập hóa: một số phương pháp giải bài tập hóa, một số đề thi hóa của các năm, đề thi ôn tập… (có lời giải vào số báo tiếp theo)

+ Góc tâm tình: lời nhắn nhủ dễ thương dành cho những người thân yêu… ví dụ như: gởi lời chúc mừng sinh nhật đến bạn nào đó trong lớp, hay lời cảm ơn sau khi được giúp đỡ…

+ Mục giúp bạn vượt khó: nêu lên một số hoàn cảnh khó khăn của các bạn trong

và ngoài trường, kêu gọi sự giúp đỡ, quyên góp… cả về tinh thần lẫn vật chất

+ Đạo đức lối sống: giới thiệu những khuôn mặt sáng giá của trường, những bài học kinh nghiệm và phương pháp học tập tốt

Tổ chức Hội vui hóa học

Giao lưu học thuật với các câu lạc bộ khác

Cùng nhau sinh hoạt hoặc tổ chức các cuộc thi đố vui hóa học với quy mô nhỏ hoặc lớn để củng cố, ôn tập, mở rộng kiến thức… Không chỉ những kiến thức hóa học

mà có thể là tổ chức một buổi sinh hoạt tập thể, các trò chơi…

1.3.6 Một số phương pháp dùng trong hoạt động ngoại khóa hóa học [4],[6],[17]

1.3.6.1 Phương pháp đóng vai

Đây là phương pháp được đặc trưng bởi một hoạt động với các nhân vật giả định

mà trong đó các tình huống trong thực tiễn cuộc sống được thể hiện tức thời thành những hoạt động có kịch tính Trong vở kịch này các vai khác nhau do chính học sinh đóng và trình diễn

* Phương pháp đóng vai được tiến hành qua các bước:

Bước 1: Tạo không khí để đóng vai

Bước 2: Lựa chọn vai

Bước 3: Theo các vai trình diễn

Bước 4: Có thể yêu cầu diễn viên khác trình diễn vở kịch theo cách khác, với cách giải quyết vấn đề khác

Bước 5: Hướng dẫn học sinh trao đổi kinh nghiệm và rút ra kết luận về vấn đề cần trình bày

* Một số nội dung kiến thức hóa học dùng trong phương pháp đóng vai:

- Các câu chuyện hóa học (về các nguyên tố, các nhà hóa học,… lựa chọn các câu chuyện có nhiều kịch tính)

- Tiểu phẩm nói về ô nhiễm môi trường (học sinh đóng vai: đất, nước, không khí,…)

1.3.6.2 Phương pháp làm việc theo nhóm

Đây là phương pháp có nhiều khả năng tốt vì nó đề cao sự hợp tác trên cơ sở hoạt động tích cực

Trong thỏa luận cần chú ý:

- Vai trò nhóm trưởng cần xác định rõ

- Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo nội dung (hệ thống câu hỏi) cũng như tiến trình

- Nếu thấy học sinh thảo luận đi xa vấn đề thì cần phải uốn nắn ngay

- Cần khuyến khích các em tranh luận

- Hình dung trước những ý kiến thảo luận của nhóm, lớp

Các bước tiến hành: gồm 4 bước: chuẩn bị, giao nhiệm vụ, tiến hành thảo luận, tổng kết (đại diện các nhóm trình bày kết quả)

Một số nội dung kiến thức hóa học có thể dùng phương pháp làm việc theo nhóm:

- Tầm quan trọng của hóa học với đời sống

1.3.6.3 Phương pháp thuyết trình

Thuyết trình là phương pháp, trong đó học sinh tự thu thập tư liệu qua báo chí và các phương tiện truyền thông khác, xây dựng thành báo cáo và trình bày trước tập thể (lớp hay nhóm có chung mục đích, cùng quan tâm đến vấn đề) Phương pháp này thể hiện sự vận dụng tổng hợp các kỹ thuật ở nhiều phương pháp khác nhau (khám phá, điều tra, thực địa, dự án, quan sát – phỏng vấn)

1.3.6.4 Phương pháp trực quan

Là phương tiện trực quan dùng minh họa thông tin cần truyền đạt

Các dạng tranh ảnh sử dụng khi đưa kiến thức lịch sử hóa học

- Tranh ảnh chân dung của các nhà hóa học

- Tranh ảnh của các nguyên tố hóa học

- Một số hình vẽ mô tả lại những nghiên cứu của các nhà bác học

Yêu cầu của một hình vẽ tốt

- Hình vẽ phải sáng sủa, dễ coi, đảm bảo tính thẩm mỹ

- Hình vẽ cần thể hiện rõ rang nội dung kiến thức cần truyền đạt

- Giúp người học tập trung vào những chi tiết chính

- Không quá nhiều chi tiết là rối mắt học sinh

- Màu sắc phù hợp, không quá sặc sỡ lòe loẹt

những vấn đề được tạo ra nhằm giúp HS có cơ hội rèn luyện các kĩ năng tìm phương

án giải quyết các tình huống

- Làm phong phú thêm tính hấp dẫn của các hoạt động và mang lại hiệu quả cao cho các hoạt động

Tuy nhiên, GV cũng cần lưu ý rằng: trong việc giải quyết các tình huống thực tiễn, không bao giờ cũng có giải pháp duy nhất đúng Cần phải khuyến khích sự sáng tạo của HS trong những trường hợp này

+ Ứng dụng của hóa học trong đời sống hằng ngày

+ Chuyện có thực trong cuộc sống xã hội có nội dung liên quan đến hóa học Những yêu cầu khi sử dụng phương pháp kể chuyện:

+ Lựa chọn nội dung gắn với bài học, hấp dẫn, đảm bảo tính khoa học, ngắn gọn, súc tích, có tác dụng giáo dục và phù hợp với thời gian cho phép

+ Cách kể phải sinh động, lôi cuốn, hấp dẫn, gây cảm xúc

+ Cần nêu bật những chi tiết chính để học sinh không bị phân tán vào những chi tiết vụn

1.3.6.7 Phương pháp nghiên cứu:

Giáo viên hướng dẫn đề tài cần nghiên cứu, nêu rõ mục đích đề tài, hướng dẫn tài liệu tham khảo Học sinh tự nghiên cứu tìm ra kiến thức mới

Phương pháp nghiên cứu được tiến hành theo các bước:

- Đặt vấn đề

- Tìm các giả thuyết giải quyết vấn đề

- Thu thập thống kê số liệu và các tài liệu liên quan, xử lý số liệu và xác minh giả thuyết

- Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động tìm kiếm, phát hiện ra kiến thức

- Tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào quá trình đánh giá, tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau

Một số dạng nghiên cứu khi sử dụng kiến thức hóa học trong dạy học:

- Lịch sử phát minh của một nguyên tố

Cấu trúc phải được trình bày một cách logic, rõ ràng, có hệ thống, thể hiện mối liên hệ mật thiết giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức

Nguyên tắc này đặt ra việc lựa chọn nội dung cần truyền đạt phải phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng nhận thức học sinh Theo nguyên tắc này, mức độ khó khan của nội dung kiến thức cần được phân tán và sắp xếp theo thứ tự từ đơn giản đến phức

tạp; từ cái quen biết, gần gũi đến cái ít quen biết, từ cái cụ thể đến khái quát Trong giáo án ngoại khóa, các câu hỏi phải có câu hỏi dễ, câu khó, tùy thuộc vào trình độ học sinh mà nâng dần lên; có câu hỏi mở rộng kiến thức hóa học đời sống liên quan, có câu hỏi để khám phá khả năng sáng tạo, câu hỏi kích thích khả năng tự nghiên cứu, tìm tòi kiến thức mới,…

Mục tiêu của chủ đề là yếu tố xuất phát, định hướng cho mọi hoạt động của GV

và HS Mục tiêu chỉ đạo toàn bộ nội dung, phương pháp tiến hành và tiêu chí đánh giá Giáo án ngoại khóa thể hiện đúng mục tiêu sẽ giúp GV dễ dàng trong việc tổ chức hoạt động ngoại khóa và học sinh sẽ nắm kiến thức trọng tâm chủ đề, hình thành động

cơ học tập và hoàn thiện kỹ năng, kỹ xảo Vì vậy, trước tiên GV phải nghiên cứu, lựa chọn các nội dung phù hợp trình độ học sinh để xác định chủ đề ngoại khóa định tiến hành Sau khi lựa chọn chủ đề ngoại khóa, GV bắt tay vào thiết kế giáo án GV cần đọc kỹ nội dung, tài liệu kiến thức liên quan đến chủ đề, xác định mục tiêu mà học sinh cần đạt được khi tham gia hoạt động ngoại khóa Mục tiêu chủ đề giống như mục tiêu bài học bao gồm ba thành tố gắn bó chặt chẽ với nhau, đó là kiến thức, kỹ năng, thái độ ở các mức: biết, hiểu, vận dụng Tùy đối tượng học sinh từng lớp mà GV đề ra mức độ phù hợp với mỗi mục tiêu

Tùy thuộc nội dung kiến thức mà GV lựa chọn hình thức tổ chức ngoại khóa phù hợp Với những kiến thức liên quan đến thực tế sản xuất thì hình thức tham quan ngoại khóa sẽ hiệu quả nhất còn nếu GV hướng tới mục đích ôn tập, mở rộng kiến thức thì các hình thức tổ chức hội vui hóa học, hội thi hóa học rất là thích hợp

Kế đó, GV cần tìm hiểu thật kỹ đặc điểm tâm lý của học sinh để lựa chọn phương pháp tổ chức ngoại khóa thích hợp Với những lớp học sinh động, học sinh năng nổ nhiệt tình thì có thể giao việc thiết kế chương trình cho các em, GV đóng vai trò là người hướng dẫn gợi ý và duyệt chương trình, nội dung sau khi các em thiết kế Với lớp học trầm lắng, không nên dùng phương pháp thuyết trình khiến các em dễ chán nản, mệt mỏi…nên dùng các trò chơi, đó vui, thí nghiệm ảo thuật trong đó có sự kết hợp nhiều phương pháp Thực tế giảng dạy chúng tôi nhận thấy phương pháp sắm vai mang lại hiệu quả đối với lớp học trầm lắng: tạo bầu không khí lớp học, sôi nổi, vui

vẻ, học sinh hứng thú và phát huy được khả năng sáng tạo của bản thân

Nên tổng hợp nhiều phương pháp trong một buổi ngoại khóa để học sinh không nhàm chán

1.5 QUY TRÌNH THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA [6]

1.6 KẾ HOẠCH TỔ CHỨC NGOẠI KHÓA HÓA HỌC [6]

1.6.1 Xây dựng hoạt động ngoại khóa hóa học

Theo các tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa của

Bộ Giáo dục và Đào tạo, chúng ta thấy rằng, có thể được thiết kế HĐNK theo 6 bước

cơ bản sau:

Bước 1: Lựa chọn và đặt tên cho hoạt động

Mỗi chủ đề cần được tiến hành bởi nhiều hoạt động khác nhau tùy thuộc vào đối tượng học sinh Tên của hoạt động cần đảm bảo một số yêu cầu:

+ Tên phải nêu rõ chủ đề, nội dung của hoạt động

+ Tên phải ngắn gọn, rõ ràng, chính xác

+ Tên phải tạo ấn tượng, gây sự hấp dẫn đối với học sinh

Tuy nhiên, theo chúng tôi tên của hoạt động cũng có thể được chính học sinh điều chỉnh cho phù hợp hơn với mối quan tâm, tính cách và sự dí dỏm của các em và của chính hoạt động cụ thể mà các em xây dựng

Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động

+ Mục tiêu thể hiện sự định hướng của hoạt động

+ Mục tiêu của mỗi hoạt động đều hướng tới mục tiêu chung của chủ đề theo từng tháng

Tùy thuộc vào nội dung, hình thức cụ thể của hoạt động và đối tượng học sinh mà đặt ra những mục tiêu riêng cho hoạt động

+ Mục tiêu hoạt động cần được xác định một cách rõ ràng, cụ thể, có tính xác định và có thể lượng hóa được để dễ thực hiện, dễ kiểm tra đánh giá

+ Các vấn đề về kiến thức, kỹ năng, thái độ hay tình cảm được mục tiêu hướng tới ít hay nhiều tùy thuộc vào hoạt động cụ thể

Bước 3: Xác định nội dung và hình thức của hoạt động

+ Các căn cứ để xác định nội dung và hình thức của hoạt động: chủ đề của hoạt động, mục tiêu của hoạt động, điều kiện của hoạt động (về cơ sở vật chất của trường, lớp, năng lực và lứa tuổi học sinh, các lực lượng hỗ trợ…), thời điểm diễn ra hoạt động

+Việc xác định nội dung và hình thức hoạt động cần đạt các yêu cầu:

+ Xác định nội dung phù hợp cho các hoạt động

+ Liệt kê đầy đủ, cụ thể và có tính hệ thống những nội dung của hoạt động

+ Lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng, phù hợp sao cho có thể tạo nên sự hấp dẫn

+ Trong bước này, theo chúng tôi, việc xác định nội dung và dự kiến hình thức hoạt động có thể được giáo viên chuẩn bị nhưng để hoàn thiện nó thì nên có sự tham gia ý kiến của học sinh Việc này không những tạo thêm điều kiện cho các em phát huy tính chủ động và sáng tạo mà hơn nữa, sự tin cậy của thầy cô sẽ cho các em thêm

tự tin, tạo thêm động lực và hứng thú khi tham gia hoạt động

Bước 4: Chuẩn bị hoạt động: HS và GV cùng tham gia thực hiện việc chuẩn bị Giáo viên

+ Giữ vai trò cố vấn nên khi dự kiến kế hoạch tổ chức hoạt động giáo viên cần chủ động, cụ thể và sáng tạo

+ Dự kiến được nội dung công việc, tiến trình hoạt động, điều kiện, phương tiện cũng như các lực lượng hỗ trợ cho hoạt động

+ Thông báo nội dung, yêu cầu, thời gian hoạt động và những dự kiến của mình cho HS

+ Phân công nhiệm vụ cho cá nhân học sinh, nhóm

+ Lên kế hoạch chi tiết cho việc chuẩn bị hoạt động

+ Góp ý kiến hoặc đưa ra gợi ý cho HS trong quá trình thực hiện nếu cần

+ Giúp học sinh giải quyết thắc mắc và gỡ bí trong những vấn đề liên quan đến kiến thức chuyên môn, điều kiện cơ sở vật chất, thí nghiệm hóa học…

+ Động viên và thúc đẩy HS hoàn thành trách nhiệm được giao đúng kế hoạch + Nắm được nội dung, hình thức hoạt động của các nhóm khác trong hoạt động chung, cùng có sự kết hợp điều chỉnh để toàn bố chương trình hoạt động có tính thống nhất và gắn kế

+ Hỗ trợ học sinh trong việc tìm và liên hệ với các lực lượng hỗ trợ

+ Rà lại nội dung, tiến trình hoạt động, thời gian hoạt động, xem xét tính hợp lí, khả năng thực hiện và kết quả cần đạt để có những điều chỉnh phù hợp, kịp thời và hoàn chỉnh bản “kế hoạch tổ chức hoạt động”

Học sinh

+ Nắm mục đích, yêu cầu và nội dung của hoạt động từ GV

+ Tham gia xác định hình thức hoạt động của nhóm

+ Xây dựng nội dung cụ thể: kịch bản cho tiểu phẩm, các hoạt động chi tiết + Phân công công việc và nhận sự phân công cùng kế hoạch chuẩn bị của từng cá nhân , từng nhóm cũng như toàn bộ hoạt động

+ Góp ý cho tên của hoạt động

+ Tập dượt trình bày…

Bước 5: Tiến hành hoạt động

+ Trong bước này, giáo viên tiếp tục giữ vai trò cố vấn, hỗ trợ học sinh thực hiện

“kế hoạch hoạt động” đã được thống nhất và hoàn chỉnh ở bước chuẩn bị

+ Hỗ trợ cán bộ lớp chỉ đạo thực hiện hoạt động theo đúng kịch bản

+ Động viên, tin cậy để học cinh chủ động, tự giác tích cực, sáng tạo phát huy vai trò cá nhân trong hoạt động chung

+ Động viên, cổ vũ nhằm duy trì không khí hoạt động sôi nổi, hứng thú nhẹ nhàng mà hấp dẫn

+ Quan sát, theo sát hoạt động của học sinh, hỗ trợ các em giải quyết tình huống nảy sinh hoặc điều chỉnh kế hoạch (nếu cần) nhằm đạt mục đích hoạt động tốt nhất + Học sinh hoàn toàn giữ vai trò chủ động trong bước này Hoạt động cần được thực hiện theo đúng kịch bản đã chuẩn bị trong “kế hoạch hoạt động” Mỗi học sinh sẽ

thực hiện vai trò cá nhân của mình một cách chủ động tích cực và sáng tạo theo nhiệm

vụ đã được phân công và chuẩn bị trong hoạt động chung

+ Trong bước này chúng tôi nhận thấy rằng, sự hoàn thành nhiện vụ của mỗi cá nhân học sinh là yếu tố quyết định tạo nên sự thành công của hoạt động Có thể nói cụ thể về vai trò chủ động của học sinh trong bước này như sau:

+ Cán sự lớp, cán sự Đoàn có thể giữ vai trò của người chỉ đạo hoạt động hay người dẫn chương trình tùy theo hình thức của hoạt động

+ Mỗi học sinh đều là những “diễn viên” tích cực và sáng tạo trong “vai diễn” tự nhiên của mình trước tập thể

+ Kịch bản của hoạt động tuy có sự chuẩn bị trước, nhưng trong hoạt động cụ thể với các vai diễn tự nhiên của học sinh chắc chắn sẽ có những tình huống mới, những vấn đề phát sinh cần được giải quyết tức thời Chính điều này tạo môi trường cho các

em rèn luyện sự năng động, sáng tạo trong giải quyết tình huống và góp phần tạo thêm yếu tố bất ngờ hấp dẫn cho hoạt động

Theo chúng tôi, những ý kiến tổng kết hoạt động của thầy cô giáo là rất cần thiết, giúp các em thấy được ưu, nhược điểm của hoạt động từ đó có thêm kinh nghiệm cho các hoạt động sau Và quan trọng là những ý kiến đó của thầy cô sẽ có tác động cổ vũ, động viên rất nhiền đến hoạt động của các em

1.6.2 Vai trò của việc xây dựng hoạt động ngoại khóa hóa học

1.6.2.1 Vai trò, nhiệm vụ và những yêu cầu đối với người giáo viên trong HĐNK

Giáo dục hiện nay đang hướng tới sự đổi mới về phương pháp Luật giáo dục điều 28.2, đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự

giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh” Qua nghiên cứu tài liệu, chúng ta thấy rằng, trong sự đổi mới này, giáo viên không chỉ đơn giản là người truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động

1.6.2.2 Vai trò của giáo viên trong HĐNK

+ Đại diện cho tập thể giáo dục của nhà trường quản lý giáo dục toàn diện một tập thể học sinh trong một hoạt động cụ thể ngoài giờ lên lớp

+ Tổ chức tập thể học sinh hoạt động tự quản nhằm phát huy tiềm năng tích cực của mọi học sinh

+ Là cầu nối giữa tập thể học sinh với các tổ chức xã hội trong và ngoài trường,

là người tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục

+ Đánh giá khách quan kết quả rèn luyện của mỗi học sinh và tập thể

1.6.2.3 Nhiệm vụ của giáo viên trong HĐNK

+ Nắm vững đường lối quan điểm, lí luận giáo dục đặc biệt là những phương pháp, nghệ thuật sư phạm để vận dụng vào việc tổ chức các hoạt động cụ thể

+ Nắm vững mục tiêu giáo dục nhà trường, cấp học, lớp học, chương trình hoạt động của nhà trường trong năm học

+ Nắm chắc cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, chức năng của các tập thể, cá nhân trong mỗi hoạt động

+ Nghiên cứu, phân tích để nắm vững đặc điểm, năng lực của đối tượng tham gia hoạt động

+ Lập kế hoạch chung cho hoạt động cả năm học

+ Thiết kế tổng thể và định hướng cho việc thiết kế hoạt động chi tiết, cụ thể của học sinh

1.6.2.4 Những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của giáo viên

+ Có phẩm chất yêu người, yêu nghề của một người giáo viên

+ Có hiểu biết rộng và có năng lực sư phạm

+ Có kiến thức chuyên môn vững vàng cùng những kiến thức thực tiễn, xã hội phong phú

+ Có tinh thần học hỏi và đổi mới phương pháp giáo dục

+ Có kỹ năng tổ chức hoạt động và ý thức rèn luyện, trau dồi kỹ năng này