Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo pháp luật hình sự Việt Nam

Cơ sở lý luận về hình sự hoá, khái niệm hàng giả, quy định tội sản xuất, buôn bán hàng giả trong Luật Hình sự nh- thế nào và việc nhận thức về hàng giả trong thực tiễn ra sao, cũng nh- c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

C«ng tr×nh ®-îc hoµn thµnh t¹i Khoa LuËt - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi

Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS Ph¹m V¨n Lîi

Mục lục

Trang

Trang phụ bìa

Ch-ơng 1: Những vấn đề lý luận về Tội sản xuất,

1.1 Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả và sự ảnh

h-ởng của nó tới sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam

13

1.2 Khái niệm hàng giả; tội sản xuất, buôn bán hàng

1.2.2 Khái niệm tội sản xuất, buôn bán hàng giả 27 1.3 Dấu hiệu pháp lý của tội sản xuất, buôn bán hàng

giả theo pháp luật Hình sự Việt Nam 32 1.3.1 Khách thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả 36 1.3.2 Mặt khách quan của tội sản xuất, buôn bán hàng

1.3.4 Mặt chủ quan của tội sản xuất, buôn bán hàng giả 41 1.4 Trách nhiệm hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán

1.4.1 Trách nhiệm hình sự đối với ng-ời phạm tội sản

xuất, buôn bán hàng giả theo quy định tại khoản 1

Điều 156 BLHS năm 1999

45

1.4.2 Trách nhiệm hình sự đối với ng-ời phạm tội sản

xuất, buôn bán hàng giả thuộc các tr-ờng hợp quy

định tại khoản 2 Điều 156 Bộ luật Hình sự năm

1999

46

1.4.3 Sản xuất, buôn bán hàng giả trong tr-ờng hợp quy 50

định tại Khoản 3 Điều 156 Bộ luật Hình sự

1.4.4 Hình phạt bổ sung đối với ng-ời phạm tội sản xuất,

buôn bán hàng giả theo quy định tại Khoản 4 Điều

156 Bộ luật hình sự

52

Ch-ơng 2: Thực trạng áp dụng các quy định của

pháp luật hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay

53

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội liên quan đến tội phạm

2.2 Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật

hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả 58

Ch-ơng 3: Nâng cao hiệu quả áp dụng quy định

của Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

66

3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả việc áp dụng

các quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

66

quy định của Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

73

của pháp luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả của các cơ quan bảo vệ pháp luật

78

KÕt luËn 86

Mở ĐầU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Qua hai thập kỷ qua, với quá trình thực hiện công cuộc đổi mới Đảng, Nhà n-ớc và nhân dân ta không ngừng phấn đấu, v-ợt qua mọi khó khăn thử thách, đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện và đạt đ-ợc những thành tựu to lớn, có ý nghĩa rất quan trọng Với đ-ờng lối kinh tế của Đảng ta là đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc, xây dựng nền kinh tế độc lập,

tự chủ, đ-a n-ớc ta trở thành n-ớc công nghiệp, thoát khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần Công cuộc đổi mới toàn diện đó, nhất là đổi mới về quản lý kinh

tế, xóa bỏ tập trung quan liêu, bao cấp, khuyến khích phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, thực hiện cơ chế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa đã đ-a đất n-ớc ta ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và thu đ-ợc nhiều thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra những chuyển biến tích cực về mọi mặt

Những thành tựu đạt đ-ợc đó chứng tỏ đ-ờng lối đổi mới của

Đảng và Nhà n-ớc ta là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam Tuy nhiên, do đặc thù của nền kinh tế thị tr-ờng,

do sức ép cạnh tranh và những yếu kém trong quản lý kinh tế nên nhiều tệ nạn xã hội và tội phạm có môi tr-ờng phát sinh, phát triển, trong đó có tội sản xuất, buôn bán hàng giả Sản xuất, buôn bán hàng giả có mặt ở khắp nơi trên thị tr-ờng nh-ng khâu

xử lý kết quả còn ở mức độ nhất định Thực tế cho thấy, trong

quá trình phát triển kinh tế, tình hình tội xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế nh- buôn lậu, kinh doanh trái phép, trốn thuế, quảng cáo gian dối, và sản xuất, buôn bán hàng giả,… phát triển và diễn biến phức tạp, nhiều vụ án xảy ra, nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, gây hậu quả nghiêm trọng và ảnh h-ởng tới sự phát triển của nền kinh tế, tới sức khỏe và đời sống của nhân dân Sản xuất, buôn bán hàng giả là một lực cản lớn đối với sự phát triển kinh tế của n-ớc ta Nh-ng để đấu tranh, phòng chống tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả sẽ thực hiện nh- thế nào? Cơ sở lý luận về hình sự hoá, khái niệm hàng giả, quy định tội sản xuất, buôn bán hàng giả trong Luật Hình sự nh- thế nào và việc nhận thức về hàng giả trong thực tiễn ra sao, cũng nh- chúng ta cần có những biện pháp nào để phòng, chống tội sản xuất, buôn bàn hàng giả có hiệu quả? Về mặt lý luận, xung quanh tội sản xuất, buôn bán hàng giả, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ng-ợc nhau

Có thể thấy trong những năm qua, nhất là từ năm 2000 trở lại đây, các cơ quan bảo vệ pháp luật đã tích cực tổ chức điều tra, khám phá và xử lý kịp thời nhiều vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả Song do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn không giảm, thậm chí còn tăng đến chóng mặt, gây ra nhiều thiệt hại cho các đơn vị kinh tế, doanh nghiệp và nhân dân Một số vụ gây hoang mang trong t- t-ởng quần chúng nhân dân, tác động đến sự phát triển của nền kinh tế, đời sống nhân dân, từ đó ảnh h-ởng đến sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Bên cạnh đó, các biện pháp

đấu tranh, phòng chống cũng nh- quá trình điều tra khám phá

loại tội này còn nhiều bất cập, ch-a có sự phối hợp cần thiết giữa các lực l-ợng thực thi pháp luật, sự hỗ trợ của ng-ời tiêu dùng, của quần chúng nhân dân còn hạn chế, nên hiệu quả xử lý các vụ

án sản xuất, buôn bán hàng giả còn thấp Tỷ lệ các vụ án đ-ợc phát hiện thấp, tiến hành điều tra chậm, đề nghị xử lý bằng hình

sự ch-a cao

N-ớc ta đã trở thành thành viên chính thức Tổ chức Th-ơng mại thế giới (WTO), một trong những vấn đề Việt Nam cam kết thực hiện là bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, chống sản xuất, buôn bán hàng giả nhằm đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh, bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu (các doanh nghiệp, các nhà sản xuất kinh doanh), quyền và lợi ích của ng-ời tiêu dùng cũng nh- uy tín của Việt Nam trong hợp tác th-ơng mại quốc tế Hiện nay, Việt Nam đang b-ớc đầu hoàn thiện các văn bản pháp luật cho phù hợp với sự hội nhập chung của thế giới, thể hiện rõ quyết tâm đổi mới toàn diện nhằm thiết lập một nền kinh tế thị tr-ờng mang tính cạnh tranh cao, đủ sức hội nhập một cách sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, từng b-ớc nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị tr-ờng quốc tế Cùng với sự hội nhập

đó, các sản phẩm, hàng hóa cũng đa dạng Từ sự đa dạng đó đã tạo điều kiện cho sản xuất, buôn bán hàng giả không còn bó hẹp trong phạm vi một số sản phẩm, mà lan tới hầu hết các chủng loại sản phẩm, đe doạ mọi khía cạnh của hoạt động kinh doanh,

điều này không chỉ gây thất thu thuế cho Nhà n-ớc, mà còn gây thiệt hại trực tiếp cho nhà sản xuất và ng-ời tiêu dùng Vì vậy,

Đảng và Nhà n-ớc ta coi việc phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách cần phải có giải pháp

đồng bộ, kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, từng b-ớc đẩy lùi hoạt

động sản xuất, buôn bán hàng giả Mọi hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ hàng giả đ-ợc phát hiện đều phải xử lý theo pháp luật góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự xã hội, phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của đất n-ớc

Vì vậy, từ thực tiễn nêu trên đã lý giải cho tác giả chọn đề

tài: “Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo pháp luật hình sự Việt

Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài luận văn

Phòng, chống tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nói chung và tội sản xuất, buôn bán hàng giả nói riêng đã đ-ợc quy định trong Bộ luật Hình sự và đ-ợc một số nhà luật học đề cập một cách khái

quát về tội sản xuất, buôn bán hàng giả nh- Giáo trình luật hình sự Việt

Nam (Phần các tội phạm) của Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội,

Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 1997; Giáo trình luật hình sự Việt Nam,

tập II của Tr-ờng Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 1998;

Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Tr-ờng Đại học Luật Hà Nội,

Nxb Công an nhân dân, 2000; Giáo trình luật hình sự Việt Nam

(Phần các tội phạm) của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Nxb

Đại học quốc gia Hà Nội, 2002; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự

1999 (Phần các tội phạm) của TS Phùng Thế Vắc, TS Trần Văn Luyện,

LS ThS Phạm Thanh Bình, TS Nguyễn Đức Mai, ThS Nguyễn Sĩ

Đại, ThS Nguyễn Mai Bộ, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2001, Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở một

phạm vi hẹp, ch-a đề cập một cách trực tiếp, tổng thể và ph-ơng h-ớng hoàn thiện loại tội phạm này

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn ch-a đ-ợc quan tâm

đúng mức, các nghiên cứu về tội sản xuất, buôn bán hàng giả th-ờng mới chỉ đề cập, tập trung nghiên cứu chung với các tội phạm khác liên quan đến các đối t-ợng hàng giả cụ thể đã đ-ợc quy định tại các điều luật cụ thể khác hoặc từ góc độ khác Cho

đến nay ch-a có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu toàn đ-ợc giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự nhằm nâng cao hiệu quả khi xử lý tội phạm Vì vậy, cần phải nghiên cứu tội sản xuất, buôn bán hàng giả t-ơng đối có hệ thống, toàn diện từ góc

độ lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó đề ra ph-ơng h-ớng và các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Luận văn đ-ợc thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay Trên cơ sở đó xây dựng hệ thống giải pháp, những định h-ớng và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả

Để đạt đ-ợc những mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Nghiên cứu, phân tích một số vấn đề lý luận về tội sản xuất, buôn bán hàng giả hiện nay ở Việt Nam

- Phân tích các các quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

- Nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật Hình

sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam; làm sáng tỏ thực tiễn áp dụng loại tội phạm này, nêu lên những v-ớng mắc trong

điều tra, truy tố, xét xử

- Đ-a ra các kiến nghị hoàn thiện Bộ luật hình sự nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối t-ợng nghiên cứu của đề tài những vấn đề lý luận, thực tiễn đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay

và định h-ớng về tổ chức cuộc đấu tranh của toàn xã hội với hiện t-ợng tội phạm nói chung và tội phạm trong hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả nói riêng

Về phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu tội sản xuất, buôn bán hàng giả đ-ợc quy định tại Điều 156 ch-ơng XVI-BLHS năm 1999 Luận văn cũng đi sâu nghiên cứu tình hình thực tiễn, những quy định của pháp luật hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả nhằm làm rõ các dấu hiệu pháp lý

và những nội dung cần nghiên cứu về mặt lý luận trên lĩnh vực này nhằm phục vụ tốt hơn cho việc xác định tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả, cho cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội phạm trong nền kinh tế thị tr-ờng

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, và về xây dựng pháp luật

Ph-ơng pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Để phù hợp với đối t-ợng, nhiệm vụ và mục đích của đề tài, luận văn sử dụng một cách linh hoạt và hợp lý các ph-ơng pháp nghiên cứu cụ thể sau: Ph-ơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, thống kê, lôgíc, kết hợp với các ph-ơng pháp khác nh- so sánh pháp luật, điều tra xã hội

6 Những đóng góp mới về khoa học của đề tài

Qua kết quả nghiên cứu và phân tích, đánh giá tình hình tội phạm đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả, tác giả đã chỉ ra những vướng mắc, bất cập, định hướng,… trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này Đồng thời, đề xuất hệ thống các giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định của pháp luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

7 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Những kết quả đạt đ-ợc của luận văn có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy

định của pháp luật hình sự hiện hành về tội sản xuất, buôn bán hàng giả Thông qua kết quả nghiên cứu và các đề xuất, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào việc phát triển

khoa học luật hình sự nói chung, hoàn thiện về tội sản xuất, buôn bán hàng giả nói riêng

Luận văn đề cập các giải pháp phòng, chống có hiệu quả các tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả để các cơ quan lập pháp, hành pháp, t- pháp có thể tham khảo, góp phần hỗ trợ cho việc xây dựng kế hoạch tổ chức đấu tranh phòng, chống tội phạm có hiệu quả đối với loại tội phạm này

Luận văn còn là tài liệu nghiên cứu của giáo viên, cán bộ nghiên cứu, học sinh các tr-ờng đào tạo pháp luật tại Việt Nam

Ch-ơng 3 Nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật

Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

Ch-ơng 1

NHữNG VấN Đề Lý LUậN Về TộI SảN XUấT,

BUÔN BáN HàNG GIả HIệN NAY ở VIệT NAM

1.1 Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả và sự ảnh h-ởng của

nó tới sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam

Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả đ-ợc coi là hiện t-ợng xã hội tiêu cực đ-ợc xuất phát từ xã hội, trong sự vận động, phát triển của các quan hệ kinh tế Sản xuất hàng giả và buôn bán hàng giả đ-ợc sản xuất, tiêu thụ trên thị tr-ờng là những hành vi vi phạm những quy định của pháp luật Hàng giả đ-ợc sản xuất có thể giả về chất l-ợng, nhãn mác, công dụng, tên gọi, xuất xứ hàng hóa, kiểu dáng… và ảnh h-ởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến nhiều mặt về đời sống, kinh tế, an ninh, chính trị, lòng tin của ng-ời tiêu dùng, các doanh nghiệp làm ăn chân chính và

đến sự hội nhập quốc tế của Việt Nam

1.2 Khái niệm hàng giả, tội sản xuất, buôn bán hàng giả

1.2.1 Khái niệm hàng giả

Khái niệm hàng giả phải phản ánh đ-ợc một số nội dung cơ bản sau đây:

+ Hàng giả là những sản phẩm, hàng hoá đ-ợc sản xuất, nhập khẩu trái pháp luật nhằm lừa dối ng-ời tiêu dùng;

+ Chỉ ra đ-ợc những dấu hiệu cơ bản của hàng giả nh-ng không thuộc đối t-ợng của sở hữu công nghiệp, hoặc những đối t-ợng giả đã

đ-ợc điều chỉnh bởi các điều luật khác của Bộ luật Hình sự;

+ Chỉ ra tác hại của hàng giả là gây thiệt hại về kinh tế, có khả năng gây hại cho tính mạng, sức khoẻ của con ng-ời, cho động vật, thực vật hoặc huỷ hoại môi sinh, môi tr-ờng, cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính

Khái niệm về hàng giả: Hàng giả là những loại sản phẩm,

hàng hoá nói chung từ thông th-ờng đến cao cấp đ-ợc sản xuất trái với những quy định của pháp luật, có giá trị sử dụng không

đúng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên, tên gọi, công dụng của sản phẩm, hàng hóa đó hoặc không đúng với tiêu chuẩn chất l-ợng đã

đ-ợc đăng ký với cơ quan Nhà n-ớc, gây ra những thiệt hại cho lợi ích kinh tế, cho sức khỏe, ảnh h-ởng đến sự an toàn của đời sống xã hội và đ-ợc các cá nhân hoặc các doanh nghiệp đem ra l-u thông trên thị tr-ờng.

1.2.2 Khái niệm tội sản xuất, buôn bán hàng giả

Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả cũng nh- các loại tội phạm khác đ-ợc quy định trong Bộ luật hình sự là hành vi nguy hiểm cho xã hội, là hoạt động cụ thể của ng-ời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện nhằm sản xuất, buôn bán các sản phẩm, hàng hoá giả Hành vi đó xâm hại đến trật tự quản lý kinh tế, xâm hại đến quyền, lợi ích, tính mạng, sức khoẻ của ng-ời tiêu dùng, xâm hại đến lợi ích của các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp làm ăn chân chính trên thị trường,…

Khái niệm về tội sản xuất, buôn bán hàng giả: Tội sản xuất,

buôn bán hàng giả là hành vi sản xuất, buôn bán hàng hoá, sản phẩm có hình dáng, mẫu mã giống nh- sản phẩm, hàng hoá đ-ợc nhà n-ớc cho phép sản xuất, l-u thông trên thị tr-ờng hoặc những sản phẩm, hàng hoá không có giá trị sử dụng hoặc có giá trị sử dụng không đúng với nguồn gốc, tên gọi và công dụng của nó một cách trái pháp luật, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của