Đình công và giải quyết đình công trong pháp luật lao động Việt Nam – Thực trạng tại thành phố Đà Nẵng

Xuất phát từ th c tế đó, việc nghiên cứu lý luận về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng, đánh giá tác động của pháp luật hiện hành về vấn đề này trên th c tế địa bàn thành phố Đà ng là th

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành Lu t t

Mã số : 60 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN Ạ S L ẬT H C

N - 2014

ô g trì được hoàn thành tại Khoa Lu t - Đại học Quốc gia Hà N i

ớng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Hoài Thu

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2014

Có thể tìm hiểu luận văn tại

- Trung tâm tư liệu Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội

- Trung tâm Thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

MỤC LỤC

Lờ cam đoa

Mục lục

Danh mục các chữ vi t tắt

Danh mục các bảng, sơ đồ, đồ thị

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài 4

4 Phương pháp nghiên cứu đề tài 4

5 Mục đích và đối tượng nghiên cứu 4

6 Bố cục của luận văn 5

ươ g 1 K ÁI Q Á N VỀ ĐÌN ÔN VÀ IẢI QUYẾT ĐÌN ÔN 6

1.1 h ng vấn đề cơ n về đ nh c ng 6

1.1.1 Khái niệm đ nh c ng 6

1.1.2 Các dấu hiệu cơ n của đ nh c ng 10

1.1.3 Phân loại đ nh c ng 16

1.2 hái quát chung về gi i quyết đ nh c ng 18

1.2.1 Khái niệm gi i quyết đ nh c ng 18

1.2.2 Các phương thức gi i quyết đ nh c ng 21

1.2.3 ục đích của việc gi i quyết đ nh c ng 24

1.3 Pháp luật về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng của một số nư c trên thế gi i và nh ng inh nghiệm cho iệt am 26

ươ g 2 ỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐÌN ÔN , IẢI QUYẾ ĐÌN ÔN VÀ ỰC TI N TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 37

2.1 Th c trạng pháp luật về đ nh c ng 37

2.1.1 Phạm vi, đối tượng được phép đ nh c ng 37

2.1.2 Thời điểm có quyền đ nh c ng 41

2.1.3 Tổ chức và lãnh đạo đ nh c ng 44

2.1.4 Trình t , thủ tục đ nh c ng 47

2.1.5 Nh ng hành vi bị cấm trư c, trong và sau hi đ nh c ng 50

2.1.6 Đ nh c ng ất hợp pháp và hậu qu pháp lý 54

2.2 Th c trạng pháp luật về gi i quyết đ nh c ng 61

2.2.1 Thẩm quyền xét tính hợp pháp của cuộc đ nh c ng 61

2.2.2 Quyền yêu cầu xét tính hợp pháp của cuộc đ nh c ng 62

2.2.3 Chuẩn bị gi i quyết đ nh c ng 63

2.2.4 Thủ tục gi i quyết đ nh c ng 64

2.3 Th c ti n đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng trong các oanh nghiệp trên địa àn thành phố Đà ng 66

2.3.1 Th c trạng đ nh c ng 68

2.3.2 Th c ti n gi i quyết đ nh c ng 80

ươ g 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGH NHẰM N N O IỆ Q Ả Á Q Đ NH PHÁP LUẬT VỀ ĐÌN CÔNG VÀ GIẢI QUYẾ ĐÌN ÔN Ự I N ẠI ÀN P Ố ĐÀ NẴN 85

3.1 ột số gi i pháp nh m nâng cao hiệu qu pháp luật đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng iệt am 85

3.2 ột số iến nghị nh m nâng cao hiệu qu pháp luật đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng qua th c ti n tại thành phố Đà ng 90

3.2.1 Về các quy định pháp luật 90

3.2.2 Về tổ chức th c hiện 99

KẾ L ẬN 103 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thi t của đề tài

Trong bối c nh hội nhập kinh tế quốc tế, cùng v i s phát triển

s i động của kinh tế thị trường, đ nh c ng là một hiện tượng xã hội tất yếu Quyền đ nh c ng được người lao động sử dụng như một biện pháp nh m đấu tranh v i người sử dụng lao động để b o vệ quyền lợi của mình trong quá trình th c hiện quan hệ lao động

Về phương iện pháp lý, đ nh c ng được đề cập đến trong các

c ng ư c quốc tế như là một trong nh ng quyền cơ n của người lao động Ngoài ra, vấn đề đ nh c ng còn được ghi nhận trong pháp luật của các quốc gia trên thế gi i Nh ng quy định về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng từng ư c được ghi nhận, sửa đổi, bổ sung trong pháp luật Việt Nam qua từng giai đoạn nh m đáp ứng yêu cầu của tình hình

m i Cho đến nay, Bộ luật lao động 2012 đã quy định khá chi tiết về

đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng nh m hư ng đến s hài hòa trong quan hệ lao động, đ m b o quyền đ nh c ng trong hu n hổ pháp luật, đồng thời hạn chế nh ng tác động tiêu c c của đ nh c ng

Nh ng năm qua, t nh h nh đ nh c ng i n ra nhiều nơi trong

c nư c v i nhiều vấn đề phức tạp và ngày càng có xu hư ng gia tăng Cùng v i quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, thành phố Đà ng đang trên đà phát triển khá mạnh mẽ, tập trung khá nhiều khu công nghiệp, phát triển đa ạng về ngành nghề và thu hút một số lượng l n người lao động đã đóng góp rất nhiều vào s phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương Tuy vậy, thành phố Đà ng là một trong nhiều địa phương i n ra các cuộc đ nh c ng trái luật, phức tạp v i

đ ng người tham gia gây nh hư ng đến lợi ích kinh tế, trật t an ninh

xã hội, m i trường đầu tư…Th c tế cho thấy, việc gi i quyết hậu qu của đ nh c ng trái luật là vấn đề nan gi i, mất rất nhiều thời gian, nhân

l c, vật l c của toàn xã hội Chính vì thế, hiện tượng đ nh c ng i n ra nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố trong thời gian qua đã đặt

ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu và gi i quyết trong quá trình th c hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Xuất phát từ th c tế đó, việc nghiên cứu lý luận về đ nh c ng và

gi i quyết đ nh c ng, đánh giá tác động của pháp luật hiện hành về vấn

đề này trên th c tế địa bàn thành phố Đà ng là th c s cần thiết và góp phần nâng cao hiệu qu pháp luật V i nh ng lý o đó, tác gi

chọn đề tài “Đình công và giải quyết đình công trong pháp luật lao động Việt Nam – Thực trạng tại thành phố Đà Nẵng” để làm luận văn

thạc sỹ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Cho đến thời điểm hiện nay, đã có nhiều tác gi nghiên cứu về pháp luật đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng, điển hình là một số công trình nghiên cứu, sách chuyên kh o và bài viết như: Luận án tiến sĩ v i

đề tài “ Pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế” (2006) của tác

gi Đỗ gân nh ề luận văn thạc sỹ có: đề tài “Đình công và giải quyết đình công theo Bộ luật lao động năm 2012” (2013) của tác gi Hà Thị Hoa Phượng; đề tài “Những điểm mới về tranh chấp lao động và đình công trong Bộ luật lao động 2012” (2013) của tác gi Chử Thị Xuyên Đề tài khoa học “Pháp luật về quan hệ lao động Việt Nam – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện” (2012) của PGS.TS Lê Thị

Hoài Thu - Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội Các bài viết đề cập đến vấn đề đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng trên các tạp chí nghiên cứu

như: “Đánh giá quy định của Bộ luật lao động về đình công và giải quyết đình công” của tác gi Nguy n Xuân Thu (Tạp chí Luật học, số 09/2009); “Sử dụng hành động công nghiệp trong thương lượng tập thể

ở Thụy Điển và việc sử dụng đình công ở Việt Nam” của tác gi Hoàng

Thị Minh (Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 204/2011)

Các công trình nghiên cứu trên đây đã gi i quyết nh ng vấn đề

cơ n về đ nh c ng, gi i quyết đ nh c ng c trên bình diện lý luận và

th c ti n Dư i nhiều góc độ khác nhau, các tác gi đã đi sâu vào phân tích một vài khía cạnh của vấn đề; hoặc nghiên cứu trên cơ s các quy định của Bộ luật lao động 1994 hay gần đây là các nghiên cứu, bài viết

về nh ng nội dung m i theo Bộ Luật lao động 2012 Tuy vậy, chưa có công trình khoa học nghiên cứu về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng trên địa bàn thành phố Đà ng

Chính vì thế, kế thừa nh ng giá trị khoa học của các công trình nghiên cứu trư c đó, luận văn này nghiên cứu nh ng nội dung pháp lý

cơ n về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng theo quy định của pháp luật hiện hành (Bộ luật lao động 2012) và đánh giá tác động của nó trong quá trình th c thi tại thành phố Đà ng nh m đưa ra nh ng gi i pháp cụ thể cho vấn đề này

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Luận văn làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận về đ nh c ng và

gi i quyết đ nh c ng và đặc biệt nh ng nội ung cơ n về đ nh c ng và

gi i quyết đ nh c ng trong ộ luật lao động 2012 Đồng thời, luận văn còn làm rõ th c trạng đ nh c ng, gi i quyết đ nh c ng trên địa bàn thành phố Đà ng

4 P ươ g p áp g ê cứu đề tài

Luận văn nghiên cứu trên cơ s lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tư ng Hồ Chí Minh về nhà nư c và pháp luật; các quan điểm, đường lối, chính sách của Đ ng và hà nư c ta về định hư ng phát triển kinh tế-xã hội, th c hiện tiến bộ và công b ng xã hội, về xây

d ng và hoàn thiện hệ thống pháp luật

Trên cơ s phương pháp luận của chủ nghĩa uy vật biện chứng và chủ nghĩa uy vật lịch sử, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học truyền thống: phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, di n gi i, qui nạp…làm cơ s cho quá trình nghiên cứu

5 Mục đíc v đố tượng nghiên cứu

* Mục đíc n ên cứu

Luận văn làm sáng tỏ thêm nh ng vấn đề lý luận về đ nh c ng

và gi i quyết đ nh c ng – vấn đề đang được xã hội quan tâm đồng thời đánh giá th c trạng, phân tích nh ng nguyên nhân, vư ng mắc trong

th c ti n áp dụng các quy định về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng tại thành phố Đà ng Trên cơ s đó, luận văn đề xuất nh ng gi i pháp mang tính kh thi trong việc áp dụng các quy định về đ nh c ng

và gi i quyết đ nh c ng trên địa bàn thành phố Đà ng

Chương 3: ột số gi i pháp và iến nghị nh m nâng cao hiệu

qu các quy định pháp luật về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng từ

th c ti n tại thành phố Đà ng

ươ g 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐÌN ÔN VÀ

GIẢI QUYẾ ĐÌN ÔN 1.1 N ữ g vấ đề cơ ả về đì cô g

1.1.1 Khái niệm đì cô g

Theo ộ luật lao động 2012: “Đ nh c ng là s ngừng việc tạm thời, t nguyện và có tổ chức của tập thể lao động nh m đạt được yêu cầu trong quá tr nh gi i quyết tranh chấp lao động” (Điều 209) Đ nh

c ng được phân tích, đánh giá ư i nhiều góc độ hác nhau:

ưới g c độ inh tế, tuy h ng ph i là iện pháp uy nhất để

o vệ lợi ích inh tế hoặc lợi ích nghề nghiệp, nhưng trong nhiều trường hợp hi mâu thu n về mặt lợi ích đã tr nên đ nh điểm, tranh chấp lao động rơi vào ế tắc, tập thể lao động sử ụng đ nh c ng như

là phương thức đấu tranh inh tế v i D Đ

ưới g c độ hội đ nh c ng là s thể hiện mang tính xã hội

của một vấn đề inh tế Các cuộc đ nh c ng có xu hư ng tập hợp s tham gia đ ng đ o nh ng Đ, thể hiện h năng liên ết và tổ chức goài ra, nghiên cứu về mặt tác động xã hội th đ nh c ng, một mặt đem lại nh ng nh hư ng tích c c nhưng mặt hác c ng tiềm ẩn

h năng gây ra các tác động tiêu c c về mặt xã hội

ưới g c độ pháp l đ nh c ng là một trong nh ng quyền cơ

n của con người ặc là quyền của cá nhân Đ nhưng đ nh

c ng ch được thừa nhận hi nó được th c hiện th ng qua hành vi mang tính tập thể: s ngừng việc của tập thể lao động một cách t nguyện, có tổ chức v i mục tiêu chung goài ra, quyền đ nh c ng

ph i đ m o trong hu n hổ pháp luật quy định

1.1.2 Các dấu hiệu cơ ản của đì cô g

- Đ nh c ng iểu hiện qua s ngừng việc tạm thời của nhiều Đ;

- Đ nh c ng ph i có s t nguyện của Đ

- Đ nh c ng có tính tập thể

- Đ nh c ng có tính tổ chức

- Mục đích đ nh c ng là nh m đạt được yêu sách gắn v i lợi ích của tập thể lao động

1.1.3 Phân loạ đì cô g

ăn c vào phạm vi: đ nh c ng oanh nghiệp, đ nh c ng ộ

phận, đ nh c ng ngành, hu v c và tổng đ nh c ng

ăn c mục đ ch: đ nh c ng yêu sách, đ nh c ng hư ng ứng

ăn c vào các quy định của pháp luật: đ nh c ng hợp pháp và

đ nh c ng ất hợp pháp

ăn c t nh chất của cuộc đình công: đ nh c ng về quyền và

đ nh c ng về lợi ích

1.2 K á quát c u g về g ả qu t đì cô g

1.2.1 Khái niệm giải quy t đì cô g

Theo nghĩa h p, gi i quyết đ nh c ng được hiểu là hoạt động o

tòa án tiến hành nh m xác định tính hợp pháp hoặc ất hợp pháp của cuộc đ nh c ng trên cơ s các quy định của pháp luật Theo nghĩa rộng,

gi i quyết đ nh c ng ao gồm việc xét tính hợp pháp của cuộc đ nh

c ng, gi i quyết nội ung của đ nh c ng và gi i quyết hậu qu của cuộc đ nh c ng

1.2.2 ác p ươ g t ức giải quy t đì cô g

- Gi i quyết đ nh c ng th ng qua thương lượng tr c tiếp gi a các ên

- Gi i quyết đ nh c ng th ng qua hòa gi i

- Gi i quyết đ nh c ng th ng qua tòa án

1.2.3 Mục đíc của việc giải quy t đì cô g

óp phần ổn định quan hệ lao động; o vệ các lợi ích c ng cộng, lợi ích chính đáng của các ên trong quan hệ lao động; ngăn chặn, hạn chế nh ng cuộc đ nh c ng ất hợp pháp

1.3 P áp u t về đì cô g v g ả qu t đì cô g của m t

số ư c trê t g v ữ g g ệm c o V ệt Nam

uy định về mục đ ch đình công: hiều nư c trên thế gi i đều

thừa nhận đ nh c ng inh tế là hợp pháp mặc việc xác định phạm vi

đ nh c ng inh tế có thể hác nhau theo quy định của từng nư c gược lại, các cuộc đ nh c ng nh m gây sức ép để ph n đối chính quyền nhà nư c hoặc các đ ng cầm quyền nh m đạt được mục đích chính trị h ng được các nư c thừa nhận

uy định về đối tượng đình công: Hầu hết các nư c đều đưa ra

nh ng quy định nh m gi i hạn đối tượng được phép đ nh c ng trong một phạm vi nhất định i i hạn này rộng hay h p, ít hay nhiều t y thuộc vào đặc điểm t nh h nh của mỗi nư c và thường được thể hiện th ng qua các quy định về đối tượng cấm đ nh c ng hoặc hạn chế đ nh c ng

uy định về phạm vi đình công: Đối v i một số quốc gia, phạm

vi đ nh c ng h ng ph i là điều iện để xác định tính hợp pháp của cuộc đ nh c ng Tuy vậy, một số quốc gia hác như Philippin, Thái Lan thường đưa ra các quy định gi i hạn phạm vi đ nh c ng và coi đó

là một trong các điều iện xét tính hợp pháp của cuộc đ nh c ng

uy định về chủ thể l nh đạo đình công: hiều nư c trên thế

gi i quy định tổ chức đại iện lao động (c ng đoàn hay nghiệp đoàn)

là chủ thể hợp pháp có tư cách lãnh đạo đ nh c ng

uy định về thủ tục chu n ị đình công: h n chung, đa số các

quốc gia đều quy định các thủ tục như: lấy ý iến tập thể lao động,

th ng áo đ nh c ng, hòa gi i hoặc trọng tài trư c hi được phép đ nh

c ng nhưng c ng có một số nư c thủ tục đ nh c ng được tiến hành theo tập quán hoặc theo hư ng n của điều lệ c ng đoàn

uy định về các chế tài đối với hành vi vi phạm pháp luật về đình công: Pháp luật nhiều nư c trên thế gi i đều có nh ng quy định cụ thể

về các chế tài xử lý ( luật, ị áp ụng các chế tài hành chính, ân s hay h nh s t y theo tính chất, mức độ vi phạm) ề vấn đề này, quan

điểm của cho r ng h ng thể phạt t đối v i trường hợp đ nh c ng hòa nh; việc áp ụng chế tài h nh s ph i ph hợp v i nguyên tắc t

o liên ết và tương xứng v i tội phạm

uy định về giải quyết đình công: Pháp luật các nư c tập trung

vào các vấn đề về thẩm quyền, thủ tục gi i quyết đ nh c ng và nội ung của hoạt động gi i quyết đ nh c ng T y thuộc vào từng giai đoạn gi i quyết đ nh c ng nhưng th ng thường, giai đoạn tố tụng, tòa án là cơ quan có thẩm quyền tuyên ố về tính hợp pháp của cuộc đ nh c ng ên cạnh đó, gi i quyết đ nh c ng ngoài tòa án như hòa gi i ắt uộc hay hòa gi i t nguyện, trọng tài lao động c ng được đề cập đến

Từ inh nghiệm của các nư c trên thế gi i và huyến nghị của ILO đã đặt ra nhiều vấn đề trong xây ng, th c hiện pháp luật về đ nh

c ng và gi i quyết đ nh c ng nư c ta:

- Pháp luật về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng, một mặt ph i

ph hợp v i các điều iện inh tế – xã hội của iệt am, mặt hác ph i

hư ng t i s tương thích v i pháp luật lao động quốc tế

- Pháp luật về đ nh c ng và gi i quyết đ nh c ng ph i đ m o hài hòa lợi ích của các ên trong quan hệ lao động, các chủ thể có liên quan; đ m o lợi ích chung của nhà nư c, xã hội

- Cơ chế gi i quyết đ nh c ng đ m o s linh hoạt, hiệu qu

v i nhiều phương thức hác nhau, m rộng s tham gia của các thiết chế vào quá tr nh gi i quyết đ nh c ng một cách hợp lý

ươ g 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐÌN ÔN , GIẢI QUYẾT ĐÌN ÔN VÀ THỰC TI N TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 2.1 T ực trạ g p áp u t về đì cô g

2.1.1 Phạm v , đố tượ g được p ép đì cô g

Đ năm 2012 (điểm đ, ho n 1, Điều 5) ghi nhận quyền đ nh

c ng của Đ làm c ng ăn lương thuần t y trong quan hệ lao động

h hai quyền đ nh c ng được gi i hạn i một số ngành nghề

hoạt động thiết yếu mà pháp luật quy định h ng được phép đ nh

công: “ hông được đình công ở đơn vị sử ụng lao động hoạt động thiết yếu cho nền inh tế quốc n mà việc đình công c thể đe a đến an ninh quốc ph ng s c h e trật tự công cộng theo anh mục

o h nh phủ quy định”( ho n 1, Điều 220 Đ năm 2012)

Tuy vậy, quy định pháp luật về đối tượng được phép đ nh c ng tồn tại một số vấn đề sau:

- Pháp luật hiện hành ch thừa nhận đ nh c ng trong phạm vi

oanh nghiệp là chưa ph hợp

- Danh mục đơn vị sử ụng lao động h ng được đ nh c ng

h ng đề cập đến các hoạt động trong lĩnh v c y tế như ệnh viện, trung tâm chăm sóc sức hỏe y tế

- Phương thức gi i quyết yêu cầu của tập thể lao động đơn vị sử ụng lao động h ng được đ nh c ng quy định tại ghị định số 41/2013/ Đ-CP của Chính phủ h ng đáp ứng được yêu cầu nhanh chóng và hiệu qu trong việc gi i quyết tranh chấp lao động

2.1.2 Thờ đ ểm có quyề đì cô g

Thời điểm Đ được phép đ nh c ng là sau hi tranh chấp lao động tập thể về lợi ích đã được đưa ra gi i quyết theo thủ tục hòa gi i và trọng tài (Điều 206 Đ năm 2012) Tuy nhiên, quyết định của Hội đồng trọng tài h ng mang tính ràng uộc, một trong các ên có thể từ chối th c hiện ặt hác, các giai đoạn hòa gi i và trọng tài mang tính

tr ng lắp và h ng có s đ m o thi hành đối v i thỏa thuận đạt được vậy, quy định đ nh c ng uộc ph i tr i qua nhiều thủ tục rườm rà,