Phân môn tiếng việt nhằm hình thành và phát triển ở học sinh các kiến thức sử dụng tiếng việt

Phân môn Tập làm văn lớp 4 chú trọng vào 2 loại văn kể chuyệnvà văn miêu tả trong đó văn miêu tả chiếm vị trí quan trọng trong cuộc sống nhkhi sáng tác văn chơng, văn học truyện ngắn, tr

MỤC LỤC

A.PHẦN THỨ NHẤT: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích của đề tài

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

B PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG SÁNG KIẾN.

I Cơ sở lý luận của vấn đề

II Thực trạng của vấn đề

1 Thuận lợi

2 Khó khăn

III.Các biện pháp đã tiến hành xây dựng Sáng kiến

1 Lựa chọn phương pháp

2 Phân loại đối tượng học sinh

3 giúp học sinh miêu tả chân thực

4 Học sinh là chủ thể của học văn miêu tả

5 xây dựng đoạn văn cho học sinh.

6 Hướng dẫn học sinh tích luỹ vốn ngôn ngữ miêu tả và lựa chọn từ ngữ khi miêu tả

7 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý

8 Hướng dẫn học sinh viết thành bài văn hoàn chỉnh

IV Hiệu quả của sáng kiến thu được

V Bài học kinh nghiệm

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT:

HS: Học sinh

GV: Giáo viên

SGK: Sách giáo khoa

A phẦN THỨ NHẤT : NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.

1 Lyự do choùn ủeà taứi:

Giáo dục tiểu học đang thực hiện những đổi mới toàn diện và đồng bộ đểgóp phần chuẩn bị học vấn và cơ sở khả năng thích ứng chủ động sáng tạo chonhững ngời lao động trong điều kiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc ViệtNam đầu thế kỷ XXI

Trong những đổi mới về giáo dục và đào tạo thì đổi mới phơng pháp dạyhọc có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạy học đang là hoạt động chủ yếucủa nhà trờng và xét cho đến cùng thì khoa học, giáo dục là khoa học về phơngpháp giáo dục trong đó có phơng pháp dạy học

Kinh nghiệm của nhiều nớc trên thế giới chỉ ra rằng, cuộc cách mạng về

phơng pháp ( Phơng pháp lựa chọn nội dung, phơng pháp dạy học, phơng pháp

sử dụng các phơng tiện kỷ thuật hiện đại ) sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới

cho giáo dục trong xã hội hiện đại Hơn nữa bậc tiểu học là bậc nền tảng lại baogồm số học sinh đông đảo nhất Là bậc học mà mọi quốc gia quan tâm Bậc họcnày giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ và các kỹ thuật cơbản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động sáng tạo và hình thành nhâncách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng t cách và trách nhiệm côngdân chuẩn bị cho học sinh lên hoặc đi vào cuộc sống, để tham gia bảo vệ tổ quốc

2 Muùc ủớch cuỷa ủeà taứi:

Phân môn Tiếng Việt nhằm hình thành và phát triển ở học sinh các kiến

thức sử dụng Tiếng Việt ( nghe, nói, đọc , viết) để hình thành và giao tiếp trong

môi trờng hoạt động của lứa tuổi Thông qua việc dạy học Tiếng Việt góp phầnrèn luyện các thao tác t duy, tri thức sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếp Bồi dỡng

cho học sinh tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sánggiàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con ngời Vịêt Nam xãhội chủ nghĩa Phân môn Tập làm văn lớp 4 chú trọng vào 2 loại văn kể chuyện

và văn miêu tả trong đó văn miêu tả chiếm vị trí quan trọng trong cuộc sống nhkhi sáng tác văn chơng, văn học truyện ngắn, truyện dài bút ký hay cả khi viếtvăn bản cũng nh viết th nhiều khi ngời ta cũng xen vào các đoạn miêu tả

Có thể nói rằng văn miêu tả là thể loại văn góp phần nuôi dỡng và pháttriển mối quan tâm của các em với thiên nhiên và cuộc sống Nhằm khêu gợi chocác em lòng yêu thích cái đẹp và khả năng phát triển ngôn ngữ

Muốn dạy tốt có hiệu quả các tiết Tập làm văn miêu tả ở lớp 4 không thểkhông nghiên cứu sâu về văn miêu tả và phơng pháp dạy văn miêu tả

3 Phaùm vi nghieõn cửựu cuỷa ủeà taứi:

Caực tieỏt daùy taọp laứm vaờn lụựp 4

4 Phửụng phaựp nghieõn cửựu :

- Phửụng phaựp quan saựt thoõng qua dửù giụứ

- Phửụng phaựp toồng keỏt kinh nghieọm, kieồm tra ủoỏi chửựng

- Phửụng phaựp nghieõn cửựu vaờn baỷn, taứi lieọu

B phAÀN THệÙ hai: NOÄI DUNG SAÙNG KIEÁN KINH NGHIEÄM:

I Cễ SễÛ LYÙ LUAÄN CUÛA VAÁN ẹEÀ:

Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của môn

tiềng việt Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiều phân môn Để làm được một bài văn, HS phải sử dụng cả bốn kĩ năng : nghe, nói, đọc, viết Phải vận dụng các kiến thức về Tiếng Việt, về cuộc sống thực tiễn

Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kĩ năng đào tạo tập văn bản, trong quá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học , góp phần dạy HS sử dụng Tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy , Tập làm văn được coi là phân môn có tính tổng hợp , có liên quan mật thiết đến các môn học khác Trên cơ sở nội dung , chương trình phân môn Tập làm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tết dạy Tập Làm Văn phải đạt được mục đích cụ thể hơn, rõ nét hơn.Ngoài phương pháp của thầy HS còn có vốn kiến thức , ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy , việc dạy tốt các phân môn khác không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức ma øcòn là phương tiện rèn kĩ năng nói, viết ,cách hành văn cho học sinh

Tóm lại : dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ HS tích cực,

sáng tạo, chủ động trong học tập, biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngôn

ngữ văn bản Nói cách khác các phân môn trong môn Tiếng Việt là phương tiện để hỗ trợ cho việc dạy Tập làm văn được tốt.

II Thùc tr¹ng CỦA VẤN ĐỀ:

1 Thuận lợi:

+ Đối với GV:

Năm học 2009-2010 đã trải qua nhiều năm thực hiện chương trinh thay sách,

GV đã nắm được yêu cầu việc đổi mới phương pháp một cách cơ bản, việc sửdụng đồ dùng tương đối có hiệu quả

- Sự chỉ đạo chuyên môn của phòng giáo dục , trường, tổ chuyên môn có vai trò tích cực, giúp GV đi đúng nội dung , chương trình phân môn tập làm văn

- Qua các dạy mẫu, các cuộc thi, hội thảo đã có nhiều GV thành công khi dạyTập làm văn

- Qua các phương tiện thông tin đại chúng: ti vi, đài , sách ,báo GV tiếp cận với phương pháp đổi mới Tập làm văn thường xuyên hơn

+ Đối với HS:

- HS lớp 4 đang ở lứa tuổi rất thích học và ham học

- Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dungphong phú, SGK được trình bày với kênh hình đẹp , trang thiết bị dạy học hiện đại , hấp dẫn HS, phù hợp với tâm lý lứa tuổi các em.

- các em đã dược học chương trình thay sách từ lớp 1, đặc biệt là các em ở lớp 2,3 đã nắm vững kiến thức , kĩ năng của phân môn Tập làm văn như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tạo lập ngôn bản, kĩ năng kể chuyện miêu tả Đây là

cơ sở giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 4

2 Khó khăn:

+ Đối với HS:

Eakmút là một xã nghèo , có 1/3 học sinh là con em đồng bào dân tộc Eâđê nên trình độ dân trí thấp, phụ huynh chưa thực sự quan tâm dến việc học tập của các em đồng thời việc tiếp cận thông tin văn hoá của các em cũng rất hạn chế, bố mẹ đi làm rẫy xa , quan tâm đến HS chưa đúng mức

- HS con em dân tộc ê đê nên đọc sai dấu thanh , ở nhà các em nói tiếng Ê đê

- Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên,mức độtập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao

- Kiến thức về cuộc sống thực tếcủa các em còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học.

- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độc lập Cụ thể là : các em viết câu rời rạc, chưa liên kết , thiếu lôgíc, tính sáng tạo trong thực hành viết chưa cao , thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hình ảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động

- Một số HS còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dung một cách máy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn riêng của mình

Ví dụ : phần lớn HS dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình

- Đối với GV:

Tiếng Việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập làm văn đòi hỏi người GV phải có kiến thức sâu rộng , phong phú cầnphải có lối sống thực tế, người GVbiết kết hợp linh họat các phương pháp trong giảng dạy Biết gợi mở óc tò mò, khả năng sáng tạo, đọc lập ở HS , giúp cho các em viết thành văn bản , ngôn ngữ quả không dễ

Với những thuân lợi và khó khăn trên , chúng tôi tiến hành khảo sát chất lượng môn tập làm văn lớp 4 vào tháng 9 tuần 4 ( năm học 2009- 2010) vớiđề bài như sau:

Hãy tưởng tượng và kể lại câu chuyện có ba nhân vật : bà mẹ ốm, người con bằng tuổi em và một bà tiên.

Kết quả khảo sát như sau:

Tổng số HS của lớp 4A: 3o em.

1.Biết xác định yêu cầu của đề bài 18/30 60%

2 Biết lựa chọn chủ đề của câu chuyện 18/30 60%

3 Thực hành xây dựng được câu chuyện 16/30 53%

4 Trình bày được bài văn kể chuyện 15/30 50%

5.Bài viết HS đạt trung bình trở lên 20/30 66,7%

Qua khảo sát cho thấy HS chưa biết cách diễn đạt câu chuyện, câu văn lủng củng, vốn từ vựng chưa nhiều Do vậy chất lượng bài viết của các em chưa cao Kết quả này cũng thể hiện phương pháp giảng dạy của GV chưa phát huy được tính tích cực của HS trong giờ học

Nội dung dạy học:

* VỊ s¸ch gi¸o khoa

Mơc tiªu cđa ph©n m«n : Qua m«n häc nµy nh»m trang bÞ cho häc sinhnh÷ng kiÕn thøc vµ kü n¨ng lµm v¨n Gãp phÇn cïng c¸c m«n häc kh¸c mëréng vèn sèng, t duy l«gÝch båi dìng t©m hån c¶m xĩc thÈm mü vµ nh©n c¸chcho häc sinh

CÊu trĩc ch¬ng tr×nh tiĨu häc líp 4 míi mçi tuÇn 2 tiÕt c¶ n¨m 62 tiÕt cßnlíp 4 cị mèi tuÇn 1 tiÕt , Kú 2: 2 tiÕt ; c¶ n¨m 49 tiÕt Thêi lỵng häc TËp lµm v¨nlíp 4 míi t¨ng lªn rÊt nhiỊu so víi líp 4 cị Líp 4 míi kh«ng cã thĨ lo¹i thuËt

chuyện và tả cảnh nh lớp 4 cũ nhng thêm vào đó là loại văn bản khác phục vụcho đời sống giao tiếp của học sinh Bài tập làm văn lớp 4 mới có nhiều kiểudạng còn lớp 4 cũ chỉ có 1 kiểu dạng duy nhất đó là đề tài có sẵn ở lớp 4 cũtrọng tâm là dạy nói viết thành một bài văn hoàn chỉnh, còn ở lớp 4 mới đợc xâydựng từng công đoạn một cách chắc chắn rồi sau đó mới liên kết thành 1 bài vănhoàn chỉnh Vì thế chú trọng của tập làm văn lớp 4 mới là chú trọng dạng đoạnvăn và dạy kỹ về các loại đoạn văn cho từng thể loại Tuy dễ làm bài hơn songkiến thức về văn miêu tả của học sinh đang còn hạn chế nên kết quả làm bài văncủa học sinh cha cao

* Về học sinh.

Kiến thức kỹ năng phân môn Tập làm văn lớp 4 yêu cầu cao hơn rất nhiều

so với lớp 1, 2, 3 nên đây cũng là khó khăn đối với học sinh Hơn nữa các em hầuhết là con em nông dân nên điều kiện học tập của các em rất hạn chế Việc họcvăn miêu tả của đại đa số học sinh còn bị hạn chế rất nhiều kể từ việc nắm vững

và vận dụng các kiểu bài miêu tả tới việc bố cục, hành văn, từ đặt câu đến lỗichính tả

Khuyết điểm lớn nhất là bệnh công thức, khuôn sáo, máy móc, thiếu chânthực trong học văn miêu tả Làm văn miêu tả học sinh thờng vay mợn ý của ngờikhác, thờng là một bài văn mẫu nào đó Nói cách khác học sinh thờng học thuộcmột bài văn mẫu, đoạn văn mẫu nào đó, khi làm bài các em sao chép ra và biếnthành của mình Các em miêu tả còn hời hợt, chung chung , không có một sắcthái riêng biệt của một đối tợng tả Bài nh thế đọc lên ta thấy nhợt nhạt , mờ mờ

* Về giáo viên :

Một số giáo viên khi dạy văm miêu tả đối phó với học sinh làm bài kém đểbảo đảm chất lợng khi kiểm tra thi cử nhiều giáo viên cho học sinh đọc bài vănmẫu để các em gặp đầu bài tơng tự cứ thế mà chép ra

Ra đề tập làm văn miêu tả không cần thiết co thích hợp với học sinh haykhông

Một số thiếu sót khác nữa chú trọng dạy lý thuyết , coi nhẹ luyện kỹ năng,thực hành

Thực trạng về chất lợng môn Tiếng Việt nói chung và môn Tập làm vănnói riêng đật ở mức độ thấp Với những nguyên nhân trên Tôi cố gắng nghiêncứu tìm tòi học hỏi tìm ra một biện pháp thích hợp để chỉ đạo thực hiện và nângcao chất lợng môn học

2 Phân loại đối tợng học sinh

Tập làm văn là một trong những phân môn thể hiện hoạt động giao tiếp

Điều này đòi hỏi ngời giáo viên phải biết vai trò của mình trong hoạt động giaotiếp phải biết đợc những đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, trình độ của học sinhlớp mình Ngay từ đầu nhận lớp phải phân loại ra từng đối tợng học sinh để cóbiện pháp dạy học thích hợp Đối với học sinh khá giỏi ngoài những bài tập trongSGK cần ra thêm các bài tập khác để nâng cao dần kiến thức Đối với học sinhyếu kém cần giảng giải kèm cặp giúp đỡ cho các em nhiều hơn, kể cả trong khinói, viết, cách dùng từ ngữ miêu tả, cách viết câu v.v tổ chức cho các em nhómhọc tập, học sinh khá giỏi giúp đỡ học sinh yếu

3 Giúp học sinh miêu tả chân thực

Tính chân thực đòi hỏi bài văn miêu tả phải có các chi tiết sát thực tả đúngbản chất của đối tợng miêu tả, thể hiện đợc những nét đẹp đẽ, đúng đắn trong t t-ởng, tình cảm của học sinh khi các em đánh giá bộc lộ cảm xúc của mình đối với

đối tợng miêu tả Nếu đối tợng miêu tả có những mặt xấu, mặt tieu cực giáo viêncần giúp học sinh dần dần nhận ra những mặt cần phải phê phán và có thái độphê phán đúng mức Chính qua việc làm nh vậy chúng ta đã giúp học sinh luyệntập cách nhìn nhận phân tích cuộc sống góp phần hình thành nhân cách ngời họcsinh xã hội chủ nghĩa

Muốn miêu tả chân thực đối với học sinh cần đảm bảo yêu cầu quan sáttrực tiếp khi học và làm văn miêu tả Đối với học sinh lớp 4 vốn hiểu biết về đốitợng miêu tả của học sinh quá nghèo nàn, sơ lợc Muốn giúp các em làm bàichân thật và phong phú, không có con đờng nào khác ngoài việc tổ chức cho các

em quan sát trực tiếp Yêu cầu này đòi hỏi phải tạo điều kiện cho các em quansát trực tiếp đối tợng miêu tả là công việc thuộc nguyên tắc khi dạy văn miêu tả

Chỉ trên cơ sở có sự thu nhận trực tiếp các nhận xét, ấn tợng cảm xúc của mìnhcác em mới bắt tay vào làm bài Để đảm bảo yêu cầu trên, yêu cầu giáo viênphải hớng dẫn kỹ việc quan sát trớc ở nhà hoặc ở trên lớp Ví dụ khi miêu tảchiếc cặp giáo viên cần hớng dẫn học sinh quan sát kỹ chiếc cặp Giáo viên nênkhéo léo khêu gợi để các em huy động vốn hiểu biết , khả năng liên tởng , cảmxúc và vốn ngôn ngữ, giúp cho việc quan sát đợc tốt hơn Khi quan sát cần huy

động nhiều giác quan có thể bằng mắt nhìn , tai nghe, tay sờ Có nh thế họcsinh mới lột tả hết các nét đặc sắc của cái cặp (Ví dụ cái âm thanh tách tách củachiếc khoá cặp cái cảm giác mát lạnh khi sờ lên mặt cặp )

4 Học sinh là chủ thể của học văn miêu tả

Rèn luyện các kỹ năng sản sinh văn bản là nội dung chủ yếu của cáctiết học văn miêu tả Để tránh tình trạng viết văn theo bài văn mẫu Khi dạy tiếtlàm văn giáo viên nên dùng đúng lúc, đúng chỗ, chỉ nên dùng ở một khâu nàocủa quá trình dạy văn miêu tả để khảo sát và phân tích để phụ trợ thêm cho việcthực hành Tuyệt đối không buộc học sinh phải viết nh văn mẫu Học sinh phảithực sự làm chủ quá trình học văn miêu tả, làm chủ quá trình hình thành kỹ năngsản sinh văn bản miêu tả bằng hai hình thức nói và viết Các em phải đợc hoạt

động luyện tập là chủ yếu trong các tiết học văn miêu tả Giáo viên chỉ đóng vaitrò là ngời tổ chức hớng dẫn Thầy đa ra những chỉ dẫn, những yêu cầu cụ thể đểhọc sinh thực hiện Phần giảng giải cần hạn chế và chỉ dùng khi cần thiết Giáoviên cần dành thời gian nhiều cho học sinh làm bài tránh nói nhiều Muốn thựchiện yêu cầu trên phải đa thực hành, luyện tập thành nội dung chính của tiết học.Giáo viên cần rèn kỹ năng diễn đạt bằng lời cho học sinh

5 Xây dựng đoạn văn cho học sinh

ở lớp 4 phân môn Tập làm văn danh nhiều thời gian cho 2 loại : Văn kểchuyện và văn miêu tả.Qua 2 loại này chú trọng dạy đoạn văn và kỹ năng cácloại đoạn văn Đối với học sinh đoạn văn là khái niệm khá phức tạp, giáo viêncần giúp học sinh hiểu rõ khái niệm về đoạn và dấu hiệu nhận biết về đoạn văn.Trong quá trình nhận diện đoạn văn giáo viên cần lu ý học sinh không phải chỉdựa vào dấu hiệu mà xem nó là đoạn văn, chúng ta chỉ coi nó là đoạn văn khidiễn đạt trọn một ý Vì vậy trong các văn bản miêu tả để nhận diện đoạn văn cầncăn cứ các ý trong bài để xây dựng một đơn vị đoạn Khi hớng dẫn học sinh viết

đoạn văn giáo viên không yêu cầu các em viết đoạn văn nh diễn dịch, quy nạp

mà chỉ cần học sinh viết 3 - 4 câu làm sao các câu trong đoạn văn cần diễn đạttrọn một ý Từ dàn ý đã lập học sinh sử dụng ngôn ngữ để dựng thành đoạn vàbài Giáo viên nên hớng dẫn học sinh viết bài miêu tả theo nhiều đoạn, mỗi đoạntả một bộ phận của đồ vật, con vật hay cây cối Hớng dẫn học sinh viết đoạn yêucầu phải có sự liên kết chặt chẽ về ý nghĩa các câu trong đoạn Sự liên hệ giữacác câu về mặt ngôn ngữ là nhờ các biện pháp liên kết, phép nối đoạn nàokhông đảm bảo yêu cầu trên sẽ trở nên lộn xộn, thiếu mạch lạc Các đoạn trongbài liên kết với nhau thành một văn bản hoàn chỉnh Liên kết doạn văn làm chonội dung văn bản chặt chẽ và liền mạch đây cũng là một điểm yếu của học sinhkhi làm văn Vì thế khi hớng dẫn học sinh giáo viên cần phải giúp học sinh biếtcách liên kết đoạn bằng cách dùng từ ngữ hoặc câu nối

6 Hớng dẫn học sinh tích luỹ vốn ngôn ngữ miêu tả và lựa chọn từ ngữ khi miêu tả

Vốn từ ngữ miêu tả có ý nghĩa quan trọng đối với việc làm văn miêu tả.Giúp học sinh tích luỹ vốn từ ngữ miêu tả và lựa chọn từ ngữ là vấn đề quan tâmcủa mọi giáo viên Giáo viên cần tạo điều kiện để các em tích luỹ vốn từ ngữ