Vì vậy phươngpháp dạy học ở bậc tiểu học có tầm quan trọng đặc biệt .Chính vì vậy việc hìnhthành cho học sinh phương pháp học tập đúng đắn hình thành nếp tư duy sáng tạongay từ khi các e
Trang 1II PHẦN MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài.
Ngày nay đất nước ta đang thực hiện sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá
để tiến tới “ dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Một trongnhững vấn đề chiến lược để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp ấy là yếu
tố con người Để đào tạo được con người đáp ứng nhưng yêu cầu phát triển kinh
tế-xã hội của đất nước, Giáo dục và Đào tạo phải giải quyết hàng loạt những vấn đềquan trọng trong đó vấn đề có tính chiến lược là đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục Tiểu học là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng, đặt nền móng cho sựphát triển toàn diện con người, đặt nền tảng cho giáo dục phổ thông Vì vậy phươngpháp dạy học ở bậc tiểu học có tầm quan trọng đặc biệt Chính vì vậy việc hìnhthành cho học sinh phương pháp học tập đúng đắn hình thành nếp tư duy sáng tạongay từ khi các em bắt đầu đến trường phổ thông
Hiện nay giáo dục nước ta vấn đề đổi mới phương pháp dạy ở bậc Tiểu họcđang diễn ra một cách sôi động, được nghiên cứu ứng dụng rộng rãi trên bình diện
cả về mặt lí luận cũng như về mặt thực tiễn Việc dạy học theo hướng “ Tích cựchoá người học” hay “ hướng tập trung vào học sinh” tăng cường dạy phương pháphọc tổ chức cho học sinh hoạt động để các em cóthể
Tự chiếm lĩnh kiến thức bằng chính hoạt động học của mình là định hướng
Trang 2cơ bản trong đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học.
Trong các môn học ở tiểu học môn Tiếng Việt là môn có vị trí hết sức quantrọng Nó cung cấp vốn ngôn ngữ, xây dựng nền tảng kiến thức, ban đầu và còn làcông cụ giúp cho học sinh học các môn học khác Đặc biệt phân môn Tậm làm văn
là phân môn tổng hợp toàn bộ kiến thức đã học ở trong tuần từ các phân môn: Tậpđọc, Tập viết, Chính tả, Kể chuyện, Luyện từ các câu Với mục tiêu rèn học sinh ở
cả bốn kỹ năng nghe, đọc, nói, viết trong đó kĩ năng viết “một đoạn văn ngắn “ làyêu cầu cơ bản khá trọng tâm ở phân môn Tập làm văn lớp 2
Qua thực tế giảng dạy ở nhiều năm và qua các tiết dự giờ của đồng nghiệp, tôithấy dạy học sinh viết đoạn văn ngắn là kiểu bài rất khó Hầu hết các giáo viên đềucho rằng: “ Đây là một kỹ năng khó đạt nhất trong các kĩ năng của phân môn Tậplàm văn”
Bởi vậy hiệu quả giờ dạy học sinh viết đoạn văn còn rất hạn chế Một phần ngườidạy chưa tìm ra quy trình và phương pháp dạy thích hợp Hơn nữa đây là loại bàitập hoà toàn mới đối với học sinh lớp 2.Vì các em từ ở lớp 1 lên và đến bây giờ các
em mới bắt đầu làm quen với thể loại này Với đối tượng này vốn từ, kĩ năng diễnđạt ngôn ngữ còn hạn chế Học sinh chưa hiểu sâu sắc về nghĩa các từ ngữ và bảnchất của câu nên khi viết một đoạn văn các em thường bộc lộ các điểm yếu về cáchdiễn đạt như: từ bị lặp nhiều, câu không rõ nghĩa, các câu trong đoạn văn còn lộn
Trang 3xộn, viết đoạn văn mang tính chất trả lời câu hỏi Học sinh thường dập khuôn theohướng dẫn mẫu của giáo viên
Vì những lý do trên tôi mạnh dạn nghiên cứu một số kỹ năng dạy phân môn Tậplàm văn lớp 2, để góp phần nâng dần chất lượng học Tập làm văn nói riêng và họcTiếng Việt nói chung trong nhà trường Tiểu học
1.1.Mục đích chọn đề tài
Đề tài nhằm mục đích nghiên cứu, đề xuất những biện pháp góp phần vào đổi
mới cách dạy học sinh viết đoạn văn ngắn trong phân môn Tập làm văn lớp 2.Từcách đổi mới phương pháp dạy của thầy góp phần đổi mới cách học của trò Pháthuy hết khả năng tự phát hiện của học sinh thông qua cách tổ chức câu, ý sao cho lôgích, cách sử dụng từ chính xác và hay khi viết
1.2.Thời gian và địa điểm nghiên cứu
Thời gian nghiên cứu từ tháng 9 năm 2013 đến đầu tháng 4năm 2014
Nghiên cứu ở hai lớp 2A3 và 2A4 của trường Tiểu học Phương Trung II
Trang 4Giáo viên chưa coi trọng việc rèn đoạn cho học sinh cách dạy của giáo viên cònđơn điệu, lệ thuộc một cách máy móc vào sách giáo viên, hầu như rất ít sáng tạo,linh hoạt , chưa cuốn hút được học sinh Cách dạy của giáo
viên có phần xáo rỗng, khuôn mẫu Từ ngữ mà giáo viên dùng để hướng dẫn viếtđoạn đôi khi còn xa lạ đối với học sinh
Ví Dụ: Khi dạy học sinh bài Tập làm văn tuần 20 “ Tả ngắn về bốn mùa “
Giáoviên đã hướng dẫn gợi mở theo các câu hỏi theo sách giáo khoa:
? Mùa hè bắt đầu từ tháng nào trong năm ?
+ Mùa hè bắt đầu từ tháng tư trong năm
? Mặt trời mùa hè như thế nào ?
+ Mặt trời mùa hè rất chói chang
? Cây trái trong vườn như thế nào ?
+ Cây trong vườn có rất nhiều hoa quả
? Học sinh thương làm gì trong dịp nghỉ hè ?
+ Học sinh thường được vui chơI trong dịp nghỉ hè
Giáo viên chưa vận dụng kỹ năng tả “ Mùa Xuân “ của bài tập 1 vào hướng dẫnbài tâp 2 Sự rập khuôn máy móc như vậy dẫn đến bài viết của học sinh là bốn câuthiếu lôgíc và sáng tạo, không phát huy được tính tích cực của học sinh
Trang 5Khi trao đổi với giáo viên dạy lớp 2 về cách hướng dẫn học sinh làm bài tập “Viết đoạn văn ngắn “, đa số giáo viên đều trả lời rằng:
Bước 1: Học sinh đọc yêu cầu bài
Bước 2: Giáo viên nêu yêu cầu của bài – Viết đoạn từ 3 đến 5 câu, các câu phải
liên kết với nhau
Bước 3 : Học sinh viết vào vở
Bước4 : Chấm chữa lỗi
Gọi 1 hoặc 2 học sinh đọc bài viết
Giáo viên chấm bài chữa một số lỗi sai về câu từ
Với cách hướng dẫn như trên học sinh khó có thể nhận ra nội dung bài viết
cần có những gì ? liên kết câu như thế nào ? Cách diễn đạt làm sao cho thoát ý …Đến bước 4 chấm lỗi như vậy chưa có kết quả thiết thực đối với học sinh vì đốitựơng lớp 2 các em dễ nhớ nhưng nhanh quên do đó cái sai của học sinh vẫn đượclặp lại trong bài
b Về phía học sinh :
Học sinh có hứng thú trong giờ tập làm văn song chủ yếu tập trung vào các bàitập làm miệng với các yêu cầu nói lời cám ơn, xĩn lỗi, đáp lại lời khẳng định phủđịnh… Học sinh thích thú nói về các con vật, người, quang cảnh và những gì diễn
ra xung quanh trẻ Song kỹ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ viết của học sinh còn hạn
Trang 6chế nên đôi khi các em chưa nhận ra được sự khác biệt giữa các ngôn ngữ nói vàngôn ngữ viết.
Ví dụ: Khi học bài tập làm văn tuần 10
Dựa theo lời kể bài 1 hãy viết 1 đoạn văn ngắn ( từ 3 đến 5 câu ) kể về ông bàhoặc người thân của em
Ví dụ: Bài viết của học sinh : Bà em đã lên 58 tuổi rồi rất quý em Một hôm bà dẫn
em ra ngoài vườn hoa chơi bà bảo em mang bánh ra cho ăn bà cho em một chaisôcôla uống xong bà hỏi cháu có ăn kẹo cao su không Không
cháu không ăn đâu ạ thế là về
Học sinh thường viết theo ý hiểu bằng ngôn ngữ của mình cho nên câu văn
chưa giàu hình ảnh đôi khi rất ngây thơ, ngộ nghĩnh
Ví dụ : Cũng viết đoạn văn ngắn kể về ông, bà hoặc người thân ở bài tập làm
Văn nói trên có một học sinh viết : Ông đã già, 70 tuổi Nghề là uỷ ban nhân
dân xã Hôm nào ông thích ông lại rủ em đi chơi với ông
Một số học sinh còn dùng từ địa phương khi viết đoạn
Ví dụ: Cô giáo lớp 1 của em là Trịnh thị Nguyệt Cô rất yêu thương em Hôm ấy
đến lượt em trực nhật, em quên Thế là cô “ bẩu ” e lấy cho cô hai chiếc “ chủi “ để
cô trò mình cùng quét…
Một số bài viết của học sinh còn lộn xộn về câu, ý, câu rời rạc thiếu sự liên kết
Trang 7Ví dụ: Những ngày đi học về em cảm thấy rất nhớ nó Mỏ nó mượt và nó hót rất
hay Em rất thương nó và nó đẹp Bộ lông nó mượt Hình dáng của con bồ câu rấtthích thú
Trên đây là đoạn văn của 1 học sinh khi viết đoạn tả về một loài chim mà emthích ( Tập làm văn tuần 21)
Đôi khi học sinh viết câu dùng cụm từ so sánh để diễn tả nội dung song sự sosánh ấy rất khập khiễng
Ví dụ: “ Mặt trời mùa hè rát như kim châm”
Hoặc:” Chân cò dài như cái tăm”
“ Cô giáo lớp 1 của em tên là Thanh Tâm Cô rất ngây thơ”
4 Đặc điểm tình hình lớp
a HS lớp 2A4 có 27 học sinh ,trong đó có 15 em nữ và 12 em nam
+Thuận lợi : Các em đều là học sinh nông thôn và có cùng lứa tuổi
+Khó khăn: Sức học của các em không đều nhau
5 Khảo sát thực tế:
Sau khi dạy xong bài tập làm văn tuần 8 tôi khảo sát 2 lớp 2A3 và lớp 2A4 với đề bài
như sau :
Trang 8* Đề bài: Em hãy viết một đoạn văn ngắn từ 3 đên 5 câu kể về cô giáo lớp 1 của
em
Thời gian: 15 phút
Đối tượng học sinh : 57 em học sinh lớp 2
Kết quả đạt được như sau
Nhìn vào bảng số liệu ta nhận thấy ngay rằng tỉ lệ bài viết điểm khá giỏi ít mà tỉ
lệ điểm yếu cao
Trước thực trạng đó tôi đã tìm tòi, tham khảo nghiên cứu và đưa ra một số biệnpháp cụ thể
6 Các giải pháp nghiên cứu.a.Về nhận thức của giáo viên : Giáo viên cần chú
trọng việc rèn viết đoạn văn ngắn cho học sinh Cần coi đây là công việc có vị tríquan trọng trong chương trình Tiếng Việt lớp 2 Vì có viết đoạn văn
tốt thì học sinh mới có nền tảng vững chắc để học văn sau này
Trang 9b.Về nội dung: Mỗi đoạn văn là cả một thực tế sinh động diễn ra xung quanh các
em Song có được đoạn văn theo yêu cầu của bài là cả một quá trình học sinh phải
tư duy, phân tích, tổng hợp, sắp xếp…
Để có kĩ năng viết đoạn tốt cần rèn cho học sinh kĩ năng nói gãy gọn, trọn vẹn ý
* Ví dụ: Khi tả về con chim mà em yêu thích có học sinh nói.“ Chim chích choè cứ
sáng sớm, trên cây dừa nhà em nó đậu rồi nó hót”
+ Giáo viên cần phải phân tích cho học sinh: “ ý của em nói: Cứ vào thời điểm buổisáng, ở trên cây dừa nhà em có một con chim chích choè đến và hót” Vậy em cầnnói cho ngắn gọn và hay hơn:
“ Sớm nào cũng vậy, chim chích choè lại bay đến đậu trên cây dừa nhà em, cấttiếng hót líu lo”
Giáo viên cần trang bị cho học sinh một số từ phù hợp với văn cảnh.
* Ví dụ: Tả nắng của mùa hè: nắng chói chang, nắng gắt gỏng, nắng như thiêu như
đốt…
Tả về tiếng hót của chim: hót líu lo, hót véo von, hót vang lừng …
Tả về hình dáng người
- Thân hình : Mảnh khảnh, gầy gò, béo tròn, thon thả …
- Nước da : Đen sạm, trắng hồng, bánh mật, xanh xao, đỏ đắn, ngăm đen …
- Mái tóc: đen bóng, óng mượt, bồng bềnh, loăn xoăn…
Trang 10+ Giáo viên đưa một số câu văn hay đến với học sinh một cách tự nhiên
không gò ép
* Ví dụ : Khi dạy học sinh viết đoạn văn tả cảnh biển tuần 26 giáo viên gợi
mở :
Câu “ Những cánh buồm đủ màu sắc được nắng sớm chiếu vào sáng rực lên, trông
xa như những đàn bướm bay lượn giữa trời xanh cùng với cánh chim hải âu” Cóthể trả lời cho câu hỏi nào? ( Trên mặt biển có những gì ?)
Bên cạnh đó giáo viên cần quan tâm đến cách sử dụng từ địa phương trong đoạnviết
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh không dùng từ “ Bẩu mà phải dùng là bảo “ Khôngnói “ cái chủi” mà nói “ cái chổi” không nói” quả ủi” mà nói” quả ổi”…
+ Giáo viên nhắc nhở học sinh lưu ý giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết Khi viếtđoạn văn dẫn lời nói của người khác em phải cho trong ngoặc kép
Ví dụ : Muốn kể lại lời nói của Dì trong đoạn viết về người thân của em, cần phải
viết:
* Dì em bảo: “Cháu cứ lấy kẹo ra mà ăn “
Họăc khi trích dẫn lời nói của chú vẹt khi viết về một loài chim mà em thích Mỗi khi có khách đến chơi chú lại nhanh nhảu: “ Có khách ! Có khách !”
Trang 11Việc rèn cho học sinh viết đoạn cần tạo điều kiện phát huy tính tích cực, chủđộng của học sinh Phải làm sao cho mỗi đoạn văn là một cơ hội sáng
tạo cho học sinh thâm nhập, quan sát, phân tích từ thực tế
Ví dụ: Viết 2 đến 3 câu về loài chim mà em thích.
Từ hôm trước giáo viên yêu cầu mỗi học sinh quan sát kỹ con chim trong thực tế
mà mình yêu thích Cụ thể là : Các bộ phận của chim : đầu , mình ,
chân, hoạt động, tiếng hót… của chim
c.Biện pháp thực hiện.
Bài tập viết đoạn văn ngắn là loại bài sản sinh lời nói Học sinh tập viết đoạn văn
là tập sản sinh lời nói,văn bản Vì vậy giáo viên cần dựa vào các bước sau để hướngdẫn học sinh làm bài tâp l
* Bước 1: Xác định yêu cầu bài Định hướng học sinh viết.
Học sinh nêu yêu cầu bài tập (đọc)
Giáo viên phân tích yêu cầu
+ Hướng dẫn định hướng viết
Tả ( kể) về ai ( cái gì) ?
Viết mấy câu ?
Viết với tình cảm như thế nào ?
+ Hướng dẫn học sinh sắp xếp ý
Trang 12Dù mới là học sinh lớp 2, bài viết chưa yêu cầu cao với bố cục một bài văn nhưlớp 4+5, cũng chưa có khái niệm lập dàn ý Song với đoạn viết từ 3 đến 5 câu với 2đến 3 ý cũng cần sự sắp xếp ý Ở học kỳ I học sinh được kể về những người thânthiết với mình như: Cô giáo, thầy giáo, ông, bà, anh, chị, em.Do đó giáo viên lêngợi ý học sinh trước tiên tự giới thiệu về người đó (Tên là gì, mối quan hệ với bảnthân).
Tiếp đó là hình dáng, tính cách, công việc hoặc ý thích của người kể và cuốicùng là tình cảm của học sinh đối với người mình kể.Sang học kỳ II, học sinh được
tả về một số con vật, cảnh vật xung quanh mình Đầu tiên cần gợi mở cho học sinhgiới thiệu về vật (Cảnh vật) định tả Chi tiết nổi bật của cảnh, vật đó Cuối cùng làtình cảm của bản thân đối với cảnh vật và con vật đó
+ Hướng dẫn học sinh phát triển thành đoạn văn ở khâu này học sinh bộc lộ rất rõnhược điểm về tư duy cách viết câu, sử dụng từ Giáo viên không nên làm thay chohọc sinh mà nên trang bị một số tình huống, một số cách dùng từ, một số cách liênkết… Phù hợp với nội dung đoạn viết để học sinh vận dụng viết bài
Bước 2: Học sinh viết bào vào vở.( Trước khi viết vào vở cho học sinh nêu miệng
bài văn)
Bước 3: Chấm bài – chữa lỗi.
- Học sinh đổi chéo vở đọc bài, sửa câu từ, nhận xét bài lẫn cho nhau
Trang 13- Giáo viên yêu cầu một số học sinh đọc bài viết của mình và đọc bài viết đã đượcbạn sửa (Câu từ) trước lớp Học sinh dưới lớp nhận xét sửa chữa bổ sung.
- Giáo viên chấm và chữa một số lỗi cơ bản (Từ, câu, ý)
- Giáo viên đọc đoạn văn mẫu mà giáo viên đã chuẩn bị để học sinh tham khảo
* Ví dụ: Khi dạy học sinh viết một đoạn từ 3 đến 5 câu nói về mùa hè, giáo
viên cần hướng dẫn theo các bước như sau
Bước 1: Xác định yêu cầu bài Định hướng học sinh viết.
- Học sinh đọc yêu cầu bài: “Hãy viết từ 3 đến 5 câu nói về mùa hè”
- Giáo viên phân tích yêu cầu
+ Hướng dẫn học sinh định hướng viết
H: Viết đoạn gồm mấy câu?
(Viết đoạn từ 3 đến 5 câu)
H: Viết về cái gì?
(Viết về mùa hè)
+ Hướng dẫn học sinh sẵp xếp ý
H: Mùa hè bắt đầu từ tháng nào trong năm?
(Mùa hè bắt đầu từ tháng 4 trong năm)
H: Mặt trời mùa hè như thế nào?
(Mặt trời mùa hè rất chói chang)
Trang 14H: Cả hai câu trên cho em biết về thời điểm và nét tiêu biểu của mùa nào?
(Đó là mùa hè)
- Giáo viên khẳng định đây là ý 1 của bài
H: Bà Đất nói về mùa hè như thế nào?
(Mùa hè cho ta trái ngọt hoa thơm)
H: Vậy câu nói của Bà Đất có thể trả lời được cho câu hỏi nào trong bài?
(Cây trái trong vườn như thế nào)
- Đây chính là ý 2 của đoạn viết
H: Em có thích mùa hè không? (Có)
H: Vì sao? (Vì mùa hè em không phải đi học mà được nghỉ hè)
H: Học sinh thường làm gì vào dịp nghỉ hè?
(Học sinh được đi tham quan, thắng cảnh, thăm ông bà…)
-Đây chính là ý 3 của đoạn viết
H: Đoạn viết có mấy ý?
(3 ý)
Giáo viên giảng mùa hè đến khiến cho cây tươi tốt trái trĩu cành và học sinh đượcnghỉ hè
H: ý nào là kết quả của ý nào đem tới?
(ý 2 và ý 3 là kết quả của ý 1 đem tới)
Trang 15Vậy đoạn văn có thể viết : Ý1 - Ý2 - Ý3
Hoặc: Ý1 - Ý3 - Ý2Hoặc: Ý1 - Ý3 nồng Ý2+ Hướng dẫn học sinh phát triển thành đoạn văn Với 3 ý này học sinh có thể pháttriển mỗi ý thành 1 hoặc 2 câu Từ câu này sang câu khác phải có sự liên kết tránhlặp lại; từ ý này phát triển tiếp ý kia
* Giáo viên gợi ý:
Với ý 1 nói về thời điểm và đặc điểm tiêu biểu mà mùa hè các em cần lưu ý
không nên lặp lại từ mùa hè trong 2 câu tiếp liên tiếp.Khi viết về ánh nắng
mặt trời nên dùng cách so sánh như: Nắng như thiêu như đốt, nắng cháy cả da,cháy thịt, nắng chang chang, nắng rát cả mặt…
H: Ánh nắng mùa hè em đã cảm nhận bằng những giác quan nào?
Trang 16Vậy với nội dung ý 2 các em cần lưu ý điều gì?
( Em cần đội mũ nón…)
Tóm lại :Không nhất thiết cứ mỗi câu hỏi viết được một câu trong đoạn văn Cần
viết với sự cảm nhận bằng nhiều cách: Nhìn, ngửi, ăn… xen lồng với tình cảm của bản thân về mùa hè
Bước 2: Học sinh làm bài vào vở.
- Giáo viên hướng dẫn cách trình bày một văn bản Khi bắt đầu viết đoạn cáh lề một
ô, viết hết câu này tiếp sang câu khác, ý này tiếp sang ý kia, viết hết đoạn mớixuống dòng
- Khi học sinh làm bài giáo viên quan sát đỡ học sinh yếu
Bước 3: Chấm bài – chữa lỗi:
- Học sinh đổi chéo bài, đọc bài viết của bạn sau đó nhận xét về cách trình
bày, sửa câu, từ sai có trong đoạn viết
- Một số học sinh đọc bài viết của mình , đọc câu bạn đã sửa giúp Học sinh
khác góp ý bổ sung
- Giáo viên chấm bài, chữa một số nỗi cơ bản (Câu, từ , ý)
- Giáo viên đọc đoạn văn mẫu cho học sinh tham khảo
7.Dạy thực nghiệm: