SKKN sáng kiến kinh ngiệm rèn luyện cho học sinh kỹ năng lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I... thì nên chọn biểu đồ thanh ngang.

Trang 1

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong bộ môn địa lí, biểu đồ trở thành một phần quan trọng không thể thiếu trong kênh hình Có thể nói biểu đồ là một trong những “ngôn ngữ đặc thù” của bộ môn khoa học địa lí Chính vì vậy mà kĩ năng thể hiện biểu đồ trở thành một yêu cầu không thể thiếu đối với người dạy và người học địa lí Vì lí

do trên nên kĩ năng thể hiện biểu đồ trở thành một nội dung đánh giá học sinh học môn địa lí Trong vấn đề kiểm tra đánh giá học sinh lớp 10,11,12 ở cấp THPT thì nội dung kiểm tra đánh giá được chia thành 2 phần: phần lí thuyết và phần thực hành, trong đó phần lí thuyết chiếm 60% -70% tổng số điểm và phần thực hành chiếm khoảng 20%-30% tổng số điểm, phần lớn những kĩ năng thực hành đó chủ yếu là kĩ năng biểu đồ

Ở trường THPT hiện nay, khi dạy và học môn địa lí ta có thể sử dụng nhiều loại biểu đồ khác nhau như: biểu đồ hình cột, hình tròn, đường, miền, Mỗi loại đều có chức năng thể hiện đối tượng phù hợp Trong khi đó, việc rèn luyện kĩ năng thực hành về biểu đồ không chỉ yêu cầu học sinh vẽ đẹp mà phải vẽ đúng dạng biểu đồ theo yêu cầu của đề bài Vì vậy từ những số liệu đã có, học sinh phải biết cách lựa chọn biểu đồ thích hợp với yêu cầu của câu hỏi, có làm được như vậy thì việc rèn luyện kĩ năng thực hành ( kĩ năng vẽ biểu đồ) mới đem lại hiệu quả cao

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, phần lớn học sinh thường vẽ sai dạng biểu đồ, ví dụ cho 1 bài tập, học sinh phải vẽ biểu đồ hình tròn mới thích hợp, học sinh vẽ biểu đồ hình cột, hoặc một dạng biểu đồ khác, không phù hợp với nội dung yêu cầu Điều này, học sinh không chỉ mắc sai lầm một lần, mà nhiều lần Vì vậy, việc “hướng dẫn học sinh lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ”, là một việc làm rất quan trọng trong mỗi giáo viên dạy bộ môn địa lí Nếu giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ thì kết quả của việc rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh mới thực sự đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy và học

Xuất phát từ thực tế trên, trong quá trình giảng dạy Địa lí ở trường THPT Triệu sơn 2, Tôi rất băn khoăn, trăn trở tới kết quả đánh giá kĩ năng thực hành cho học sinh, tìm biện pháp phù hợp để “hướng dẫn học sinh lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ”, để các em thể hiện biểu đồ chính xác, đem lại kết quả cao trong học tập, tạo cho các em niềm say mê hứng thú học tập môn địa lí Đó là lí do để tôi chọn đề tài này

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lí luận:

Để phù hợp với đặc trưng bộ môn, đồng thời thực hiện tốt quá trình trao đổi phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh Việc dạy và học môn Địa lí ở trường THPT muốn đạt chất lượng cao đi đôi với phần lí thuyết, việc rèn luyện kĩ năng thực hành là một yêu cầu bắt buộc và có

Trang 2

tác dụng lớn nhằm phát huy tích cực,chủ động và tính thực tiễn của học sinh trong quá trình học tập Mặt khác, nó còn giúp giáo viên tổ chức việc dạy học theo đặc trưng bộ môn có hiệu quả

Để làm được điều này việc rèn luyện kĩ năng về biểu đồ cho học sinh là rất quan trọng vì: biểu đồ là hình vẽ có tính trực quan cao, bên cạnh đó mỗi một

loại biểu đồ còn thể hiện các đặc điểm sau:

Để có thể dễ dàng phân biệt được các loại biểu đồ, ta có thể tạm xếp biểu đồ thành 2 nhóm với 7 loại biểu đồ

● Nhóm 1 Hệ thống các biểu đồ thể hiện qui mô và động thái phát triển, có các dạng biểu đồ sau:

- Biểu đồ đường biểu diễn:

▪ Yêu cầu thể hiện tiến trình động thái phát triển của các hiện tượng theo chuỗi thời gian

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ một đường biểu diễn; Biểu đồ nhiều đường biểu diễn (có cùng một đại lượng); Biểu đồ có nhiều đường biểu diễn (có

2 đại lượng khác nhau); Biểu đồ chỉ số phát triển

- Biểu đồ hình cột:

▪ Yêu cầu thể hiện về qui mô khối lượng của một đại lượng, so sánh tương quan về độ lớn giữa các đại lượng

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ một dãy cột đơn; Biểu đồ có 2, 3, cột gộp nhóm (cùng một đại lượng); Biểu đồ có 2, 3, cột gộp nhóm (nhưng có hai hay nhiều đại lượng khác nhau); Biểu đồ nhiều đối tượng trong một thời điểm; Biểu đồ thanh ngang; Tháp dân số (dạng đặc biệt)

- Biểu đồ kết hợp cột và đường

▪ Yêu cầu thể hiện động lực phát triển và tương quan độ lớn giữa các đại lượng

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ cột và đường (có 2 đại lượng khác nhau); Biểu đồ cột và đường có 3 đại lượng (nhưng phải có 2 đại lượng phải cùng chung một đơn vị tính)

● Nhóm 2 Hệ thống các biểu đồ cơ cấu, có các dạng biểu đồ sau:

- Biểu đồ hình tròn

▪ Yêu cầu thể hiện: Cơ cấu thành phần của một tổng thể; Qui mô của đối tượng cần trình bày

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ một hình tròn; 2, 3 biểu đồ hình tròn (kích thước bằng nhau); 2, 3 biểu đồ hình tròn (kích thước khác nhau); Biểu đồ cặp 2 nửa hình tròn; Biểu đồ hình vành khăn

- Biểu đồ cột chồng

Trang 3

▪ Yêu cầu thể hiện qui mô và cơ cấu thành phần trong một hay nhiều tổng thể

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ một cột chồng; Biểu đồ 2, 3 cột chồng (cùng một đại lượng)

- Biểu đồ miền

▪ Yêu cầu thể hiện đồng thời cả hai mặt cơ cấu và động thái phát triển của đối tượng qua nhiều thời điểm

▪ Các dạng biểu đồ chủ yếu: Biểu đồ miền “chồng nối tiếp”; Biểu đồ miền

“chồng từ gốc toạ độ”

Tuy nhiên có rất nhiều trường hợp chỉ dựa vào các chỉ số trong bảng số liệu học sinh có thể vẽ rất nhiều dạng biểu đồ khác nhau, tính hiệu quả khi nhận xét biểu đồ đã vẽ sẽ thấp vì biểu đồ đó không thể hiện chính xác được yêu cầu, như vậy lúc này chúng ta có thể thấy việc lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất chỉ có một, chính sự thích hợp đó mới thể hiện được tất cả các nội dung yêu cầu: thể hiện, nhận xét và phân tích biểu đồ

Vì vậy việc lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ là một việc làm rất quan trọng Nó quyết định được sự thành công hay không thành công trong việc thể hiện kĩ năng biểu đồ của học sinh

II Thực trạng:

Trong thực tế, điểm thực hành của học sinh thường thấp là do kĩ năng thực hành địa lí của học sinh rất yếu,các em chưa được học tập có bài bản để hình thành kĩ năng thể hiện các loại biểu đồ nên kết quả đánh giá của phần thực hành thường thấp vì theo yêu cầu của bảng số liệu và đề bài thì học sinh vẽ sai dạng biểu đồ, nên khi tến hành nhận xét, phân tích biểu đồ thường không chính xác

Qua khảo sát về mức độ thực hiện các kĩ năng nhận dạng biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ, trước khi tác động được kết quả sau:

Đối tượng khảo sát: học sinh lớp 11C4 và 11C5 tổng số học sinh được tiến hành khảo sát là 94 học sinh ở đầu học kì I ( qua phiếu thăm dò ở phần phụ lục)

Số lượng (tỉ lệ)

Kĩ năng

Số lượng (học sinh)

Tỉ lệ

(%) Rất thành thạo cách lựa chọn dạng biểu đồ 7 7,4

Thành thạo cách lựa chọn dạng biểu đồ 12 12,8

Tương đối thành thạo cách lựa chọn dạng biểu đồ 22 23,4

Chưa thành thạo cách lựa chọn dạng biểu đồ 53 56,4

Trang 4

Từ kết quả trên cho thấy số lượng học sinh chưa thành thạo trong cách lựa chọn biểu đồ đúng để vẽ chiếm tỉ lệ tương đối cao.cho nên muốn giảng dạy môn Địa lí đạt kết quả cao và đặc biệt là phần kiểm tra đánh giá các bài thực hành về kĩ năng biểu đồ thì giáo viên phải hướng dẫn và rèn luyện cho học sinh kĩ năng lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ Vì vậy nên tôi xin đưa ra một vài kinh nghiệm về “rèn luyện cho học sinh kĩ năng lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất trước khi vẽ” Rất mong các bạn đồng nghiệp tham khảo và góp ý kiến cho tôi

III Giải pháp :

Trong quá trình dạy các tiết thực hành kĩ năng vẽ biểu đồ Tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm: định hướng cho học sinh cách nhận dạng biểu đồ phù hợp nhất trước khi vẽ, nhằm nâng cao kĩ năng vẽ biểu đồ cho học sinh

+ Trong nội dung của bài thực hành về vẽ biểu đồ thường có :

- Câu hỏi thực hành ( yêu cầu của đề bài)

- Bảng số liệu thống kê ( bằng tỉ lệ % hoặc số tuyệt đối ) và đơn vị tính của số liệu như triệu ha, triệu tấn, tỉ đồng, năm,

+ Trong khi thực hiện kĩ năng học sinh cần theo các bước:

- Xác định dạng biểu đồ

- Xử lí số liệu

- Vẽ

- Nhận xét

Trong sáng kiến này Tôi chỉ tác động cụ thể vào bước xác định dạng biểu đồ phù hợp nhất trước khi vẽ, vì nếu như sai bước này thì việc thực hành kĩ năng khác của vẽ biểu đồ sẽ không đạt hiệu quả

1 Cách nhận dạng các loại biểu đồ.

a.Biểu đồ hình tròn:

* Tác dụng: thường được dùng để thể hiện cơ cấu của hiện tượng theo giá trị

tương đối tức các thành phần trong một tổng thể( 100% ) và quy mô của đối tượng cần trình bày ( ứng với diện tích của hình tròn)

* Cách nhận dạng biểu đồ hình tròn:

Để nhận dạng đúng loại biểu đồ này học sinh cần chú ý đến câu hỏi thực hành và số liệu mà đề bài đã cho

Nhận dạng biểu đồ qua câu hỏi thực hành:

Trong câu hỏi thực hành để nhận dạng các biểu đồ nói chung và biểu đồ hình tròn nói riêng thường có 3 dạng sau:

+ Câu hỏi chỉ định: câu hỏi xác định ngay loại biểu đồ phải vẽ

Khi đề bài yêu cầu cụ thể: “ Vẽ biểu đồ hình tròn”

Ví dụ: 1 Bài tập 2 trang 102 sgk địa lí lớp 10

Vẽ bốn biểu đồ ( hình tròn) thể hiện cơ cấu ngành trong GDP của các nhóm nước, năm 2004

Khu vực GDP Nông-Lâm- Công nghiệp- Dịch vụ

Trang 5

( tỉ USD) Ngư nghiệp Xây dựng Các nước thu

nhập thấp

Các nước thu

nhập trung

bình

Các nước thu

nhập cao

Toàn thế giới 40898.0 1635.9 13087.4 26174.7

Như vậy dựa trên yêu câù của đề bài học sinh phải xác định ngay dạng biểu đồ của bài tập này là biểu đồ hình tròn, vì trong đề bài yêu cầu cụ thể: “ vẽ biểu đồ hình tròn”

+ Câu hỏi kín: không đưa ra một gợi ý nào

Ví dụ: “ Cho bảng số liệu sau: hãy vẽ biểu đồ thích hợp và nêu nhận xét” Với lời dẫn kín này học sinh phải nghiên cứu kĩ các thành phần sau của câu hỏi, đặc biệt học sinh phải chuyển sang tìm hiểu kĩ bảng số liệu và các đơn vị tính trong bảng số liệu

+ Câu hỏi mở: học sinh cần chú ý bám vào một số từ gợi mở chủ đề, trong đề bao giờ cũng có các cụm từ như: “cơ cấu/tỉ lệ”,“tỉ trọng so với toàn phần”

Ví dụ: Bài tập 3 trang 92 sgk địa lí lớp 10

Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu lao động theo khu vực kinh tế của một số nước, năm 2000( đơn vị %)

Như vậy dựa trên yêu cầu của đề bài học sinh phải xác định ngay dạng biểu đồ của bài tập này là biểu đồ hình tròn là thích hợp nhất, vì trong đề bài có cụm từ “cơ cấu”

Nhận dạng biểu đồ hình tròn dựa vào đặc điểm của bảng số liệu:

Bảng số liệu phải có số liệu tương đối hoặc tuyệt đối của các thành phần hợp đủ giá trị tổng thể mới có đủ dữ kiện tính ra tỉ lệ cơ cấu ( % ) để vẽ biểu đồ hình tròn

Trong số liệu phải không có quá 3 mốc thời gian ( mốc năm), hoạt 3 đối tượng vẽ biểu đồ tròn là thích hợp nhất Nếu như trong bảng số liệu có từ 4 mốc thời gian trở lên thì không thể lựa chọn biểu đồ hình tròn, mà lúc này học sinh nên chọn biểu đồ thể hiện cơ cấu khác như: biểu đồ miền, biểu đồ cột chồng

Ví dụ: Dựa vào bảng số liệu:

Cơ cấu GDP của nước ta thời kì 1991-2002 (%)

Trang 6

Tổng số

Nông,lâm,ngư nghiệp

Công nghiệp-xây dựng

Dịch vụ

100,0 40,5 23,8 35,7

100,0 29,9 28,9 41,2

100,0 27,2 28,8 44,0

100,0 25,8 32,1 42,1

100,0 25,4 34,5 40,1

100,0 23,3 38,1 38,6

100,0 23,0 38,5 38,5

Hãy vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện cơ cấu GDP thời kì 1991-2002

Như vậy trong bảng số liệu này thì mốc thời gian quá nhiều ( 7 mốc thời gian ) vì vậy với bài này học sinh không nên lựa chọn biểu đồ hình tròn

b Biểu đồ hình cột:

* Tác dụng:

Biểu đồ cột thường dùng để thể hiện sự khác nhau về quy mô, số lượng giữa một hay nhiều đại lượng khác nhau Biểu đồ cột có thể dùng để thể hiện cả quy

mô và động thái của hiện tượng ( nếu chuỗi số liệu theo thời gian )

Hoặc dùng để thể hiện cả quy mô và cơ cấu của hiện tượng

*Cách nhận dạng biểu đồ hình cột

Nhận dạng biểu đồ hình cột qua câu hỏi thực hành:

+ Câu hỏi chỉ định: câu hỏi xác định ngay loại biểu đồ phải vẽ

Ví dụ: Khi đề bài yêu cầu cụ thể: “ Em hãy vẽ biểu đồ hình cột” thì học sinh không được vẽ biểu đồ dạng khác, mà bắt buộc học sinh phải vẽ biểu đồ dạng cột

Ví dụ: Bài tập 21 trang 112 sgk địa lí lớp 10

Cho bảng số liệu: sản lượng lương thực của thế giới, thời kì 1950-2003

Sản lượng

( triệu tấn)

676.0 1213.0 1561.0 1950 2060.0 2021.0

Hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện sản lượng lương thực thế giới qua các năm Nhận xét

+ Câu hỏi mở: đề bài thể hiện sự hơn kém, nhiều ít, hoặc muốn so sánh các

yếu tố

Ta có thể dựa vào một số cụm từ gợi ý có trong đề bài như: “ Số lượng”, “sản lượng”, “so sánh”, “cán cân xuất nhập khẩu”

Hay khi đề bài yêu cầu vẽ về lượng mưa/năm của một địa phương, thì vẽ biểu đồ cột là thích hợp nhất

Ví dụ: “Vẽ biểu đồ thể hiện sản lượng lương thực bình quân theo đầu người trên toàn quốc, đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long”

“ Vẽ biểu đồ so sánh diện tích và sản lượng cây cao su của nước ta qua các năm”

Ví dụ: Bài tập 2 trang 184 sgk địa lí 12: cho bảng số liệu giá trị sản xuất công

nghiệp phân theo thành phần.( đơn vị tỉ đồng)

Trang 7

Tổng số 50508 199622

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài 20959 104826

Vẽ biểu đồ thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế của Đông Nam Bộ

Học sinh vẽ biểu đồ cột là thích hợp nhất vì đọc yêu cầu biểu hiện về số lượng ở 3 khu vực kinh tế

+ Câu hỏi kín: Với câu hỏi kín “vẽ biểu đồ thích hợp” thì học sinh phải chú ý đến các đơn vị có dấu “/” như: kg/người, tấn/ha, USD/người, và chú ý đến đặc điểm của bảng số liệu

*Nhận dạng biểu đồ hình cột dựa vào đặc điểm của bảng số liệu:

Nếu dãy số liệu thể hiện giá trị tuyệt đối về quy mô, khối kượng của một hay nhiều đối tượng biến động theo một số thời điểm hay theo các thời kì( giai đoạn) thì lúc này ta nên chọn biểu đồ hình cột là tốt nhất

Nhưng giáo viên cần phải cho học sinh lưu ý: trong biểu đồ hình cột lại có nhiều dạng, mỗi dạng có cách thể hiện đối tượng địa lí khác nhau:

+ Biểu đồ cột đơn: các số liệu để vẽ loại biểu đồ này thường thể hiện quy mô khối lượng của một đối tượng qua các thời kì (giai đoạn) và nhiều đối tượng trong một thời điểm nhất định

Ví dụ: cho bảng số liệu:

Mật độ điện thoại cố định (số máy/100 dân)

Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện mật độ điện thoại cố định ở nước ta trong giai đoạn từ 1991-2002

+ Biểu đồ thanh ngang: Trong bảng số liệu có nhiều đối tượng không gian (nhiều tỉnh, nhiều khu vực, hay nhiều nước, ) thì nên chọn biểu đồ thanh ngang

Ví dụ: Độ che phủ rừng của các tỉnh ở Tây Nguyên, năm 2003

+ Biểu đồ cột nhóm: Để vẽ loại biểu đồ này thì các số liệu thường thể hiện một số đối tượng có cùng đại lượng hoặc khác đại lượng trong một thời điểm nhất định hay trải qua các thời kì( giai đoạn) khác nhau

Ví dụ: bảng số liệu thể hiện 2 đối tượng có cùng một đại lượng trong thời kì từ 1975-1999 sau đây

Diện tích trồng cây công nghiệp lâu năm và hằng năm (đơn vị: Nghìn tấn)

Năm Cây công nghiệp hằng năm Cây công nghiệp lâu năm

Trang 8

1975 210,1 172,8

+ Biểu đồ cột chồng:

Nếu số liệu thể hiện quá nhiều thành phần và có từ 2 đến khoảng 4 mốc thời gian và có cụm từ <<trong đó >> Của một tổng thì học sinh nên chọn biểu đồ cột chồng

Đối với cấp THPT thì các giá trị thể hiện trên biểu đồ cột chồng thường sử dụng bằng giá trị tuyệt đối, và tương đối

Ví dụ: vẽ biểu đồ so sánh diện tích và sản lượng lúa so với diện tích và sản lượng cây lương thực ở Đồng bằng sông Hồng:

Diện tích cây lương thực

Trong đó lúa (nghìn ha)

1185 1052

1290 1058 Sản lượng cây lương

thực quy thóc

Trong đó lúa( ngìn tấn)

3387 3092

4289 3744

Học sinh lựa chọn vẽ biểu đồ cột chồng là thích hợp nhất

c Biểu đồ đường biểu diễn(đồ thị):

* Tác dụng của biểu đồ:

Biểu đồ đường biểu diễn được sử dụng để thể hiện tiến trình, động thái phát triển của một hiện tượng theo chuỗi thời gian

*Cách nhận biết dạng biểu đồ đường biểu diễn:

Cách nhận dạng biểu đồ đường biểu diễn qua câu hỏi thực hành:

+ Dạng câu hỏi chỉ định:

Khi đề bài yêu cầu cụ thể: “Em hãy vẽ đồ thị ”, hay “Em hãy vẽ 3 đường biểu diễn ” thì lúc này học sinh bắt buộc phải vẽ biểu đồ đồ thị

Ví dụ: Bài tập thực hành trang 133 sgk địa lí lớp 10 ( bài 34: thực hành)“Cho bảng số liệu: ”

Vẽ biểu đồ ( đường) thể hiện tốc độ tăng trưởng các sản phẩm công nghiệp của thế giới, thời kì 1950-2003

Học sinh lựa chọn vẽ biểu đồ đường là thích hợp nhất

Ví dụ: Bài 23 trang 98 sgk địa lí lớp 12( thực hành)

Trang 9

Cho bảng số liệu sau: bảng 23.1 giá trị sản xuất ngành trồng trọt (theo giá trị so sánh 1994 đơn vị : tỉ đồng)

Năm Tổng số Lương thực Rau đậu Cây công

nghiệp

Cây ăn quả

Cây khác

Vẽ biểu đồ đường biểu diễn tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của các nhóm cây trồng

Như vậy câu hỏi trong bài tập này là dạng câu hỏi chỉ định, vì vậy học sinh phải lựa chọn dạng biểu đồ đường biểu diễn để vẽ

+ Câu hỏi mở:

Khi đề bài yêu cầu vẽ biểu đồ nhiệt độ từng tháng trong năm ở một địa phương nào đó, hoặc khi đề xuất hiện một trong các cụm từ: phát triển”, “tăng trưởng”, “tốc độ gia tăng”, thì vẽ biểu đồ đường là tốt nhất

Ví dụ: Bài 6 trang 74 sách ôn tập tốt nghiệp địa lí lớp 12: Dân số và sản xuất lương thực ở đồng bằng sông Hồng

Dân số

( nghìn người)

16137 17039 17836 18028

Diện tích gieo trong cây lương thực có hạt

( nghìn ha)

Sản lượng lương thực có hạt

( nghìn tấn)

Bình quân lương thực có hạt theo đầu

người (kg)

Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện tốc độ tăng trưởng của các chỉ số có trong bảng số liệu, giai đoạn 1995-2005

Như vậy câu hỏi trong bài tập có cụm từ tốc độ tăng trưởng , vì vậy học sinh phải lựa chọn dạng biểu đồ đường biểu diễn để vẽ

+ Câu hỏi kín:

Với câu hỏi kín “ Cho bảng số liệu sau Hãy vẽ biểu đồ thích hợp và nêu nhận xét” thì học sinh phải chú ý đến đặc điểm của bảng số liệu

Nhận dạng biểu đồ đường biểu diễn qua đặc điểm của bảng số liệu:

Số liệu thể hiện một hay nhiều đối tượng có cùng một hay nhiều đại lượng nhưng các hiện tượng đó được phát triển theo chuỗi thời gian

Lưu ý nếu trong trường hợp nhiều đối tượng nên có nhiều đại lượng tính khác nhau thì học sinh phải tính toán và chuyển các đại lượng đó thành một đại lượng duy nhất (%)

Ví dụ: Cho bảng số liệu dưới đây:

Diện tích, năng suất, sản lượng lúa các năm của nước ta trong thời kì 1997-2000

Trang 10

Năm Diện tích(nghìn ha) Năng suất(tạ/ha) Sản lượng(nghìn tấn) 1990

1993

1995

1997

1998

2000

6042,8 6559,4 6765,6 7099,7 6362,7 7666,3

31,8 34,8 36,9 38,8 39,6 42,4

19225,1 22836,5 24963,7 27523,9 29145,5 32519,5 Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện tốc độ tăng trưởng về diện tích, năng suất và sản lượng lúa cả năm trong thời kì 1990-2000

Như vậy câu hỏi trong bài tập có cụm từ tốc độ tăng trưởng , vì vậy học sinh phải lựa chọn dạng biểu đồ đường biểu diễn để vẽ

d Biểu đồ miền:

* Tác dụng của biểu đồ:

Biểu đồ miền dùng để thể hiện sự thay đổi về cơ cấu ( còn gọi là chuyển dịch cơ cấu ) và động thái của sự biến đổi cơ cấu qua thời gian dài liên tục

*Cách nhận biết dạng biểu đồ miền:

- Cách nhận dạng biểu đồ miền qua câu hỏi thực hành:

+ Dạng câu hỏi chỉ định:

Khi đề bài yêu cầu cụ thể: “Em hãy vẽ biểu đồ miền ”

Ví dụ: Trong chương trình sgk địa lí ôn tập lớp 12 trang 71

Vẽ biểu đồ miền về sự thay đổi cơ cấu giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của nước ta, giai đoạn 1990-2005.

Với yêu cầu cụ thể trên học sinh chỉ vẽ biểu biểu đồ miền là thích hợp nhất

+Câu hỏi mở:

Khi đề bài xuất hiện một trong những cụm từ: “ thay đổi cơ cấu”,

“chuyển dịch cơ cấu”, “thích hợp nhất để chuyển dịch cơ cấu”,

Ví dụ: Cho bảng số liệu saoo ( đơn vị %)

Nông, lâm, ngư nghiệp

Công nghiệp-xây dựng

Dịch vụ

38,7 22,7 38,6

27,2 28,8 44,0

25,8 32,5 41,7

24,5 36,7 38,8

22,5 39,5 38,0 Vẽ biểu đồ thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu GDP của các ngành kinh tế ở nước ta trong thời kì 1990-2003

Như vậy trong câu hỏi có cụm từ “ sự chuyển dịch cơ cấu” nên học sinh lựa chọn biểu đồ miền là thích hợp nhất

- Nhận dạng biểu đồ miền qua đặc điểm của bảng số liệu:

Thông thường để vẽ được biểu đồ miền thì số liệu phải có ít nhất từ 2 số liệu và 3 thời điểm trở lên

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	250,5 KB