Một trong những mục tiêu quan trọng của môn Giáo dục công dân ởtrường Trung học phổ thông là hình thành cho học sinh những kiến thức, kỹnăng, thái độ về kinh tế.. Có rất nhiều các biện p
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Theo quan điểm của Đảng và Nhà nước, giáo dục là quốc sách hàng đầu.Đặc biệt trong thời đại kinh tế tri thức, vai trò của giáo dục ngày càng được coitrọng Để đáp ứng yêu cầu đặt ra của đất nước, mục tiêu của giáo dục phổ thông
là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng
cơ bản phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhâncách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệmcông dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động,tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc” (Luật Giáo dục 2005 - Điều 23)
Để thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo củaĐảng và Nhà nước thì việc hình thành các tri thức kinh tế đúng đắn cho học sinhtrong giai đoạn hiện nay đóng một vai trò quan trọng, góp phần hình thành vàphát triển nhân cách con người mới, phù hợp với xu thế của thời đại và xây dựngđất nước ngày càng phát triển
Một trong những mục tiêu quan trọng của môn Giáo dục công dân ởtrường Trung học phổ thông là hình thành cho học sinh những kiến thức, kỹnăng, thái độ về kinh tế Có rất nhiều các biện pháp khác nhau để nâng cao chấtlượng đào tạo như: đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương phápdạy học, đầu tư trang thiết bị dạy học… Và một trong những nội dung cơ bản,thiết yếu là vấn đề đổi mới phương pháp, cách thức giảng dạy nhằm nâng caochất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả lĩnh hội tri thức của học sinh, khả năngvận dụng tri thức vào thực tiễn, phát huy được tính năng động, tích cực, sáng tạocủa học sinh trong giai đoạn hiện nay
Để việc thiết kế, giảng dạy các bài học có hiệu quả thì phải có nhữngnguồn tài liệu, phương pháp, cách thức phù hợp với nội dung từng bài dạy Vì
vậy, tôi đã chọn đề tài: “Một số phương pháp vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy bài 5 - Giáo dục công dân 11” để làm sáng kiến
kinh nghiệm Tôi mong muốn đây là một đề tài tham khảo cho quý thầy côgiảng dạy môn Giáo dục công dân ở phổ thông
Trang 2II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu đề tài nhằm phục vụ cho quá trình dạy học trở nên sinh động,hiệu quả, phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước, sự phát triển của thựctiễn; nâng cao sự hứng thú cho học sinh và truyền đạt kiến thức một cách gầngũi nhất
III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận.
Giáo dục công dân là môn học góp phần quan trọng trong việc giáo dục
và hình thành nhân cách cho học sinh, hình thành cho học sinh thói quen, kỹ năng vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học tập, lao động, sinh hoạt, giúp họ có định hướng đúng đắn về kinh tế, chính trị, tư tưởng, đạo đức trong hoạt động xã hội, trong cuộc sống…
Một trong những mục tiêu quan trọng của môn Giáo dục công dân phần 1lớp 11 là hình thành cho học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độ về kinh tế
Về kiến thức đó là giúp học sinh hiểu được một số phạm trù, quy luật kinh tế cơbản và phương hướng phát triển kinh tế trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đạihóa ở nước ta; hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc xây dựng, pháttriển kinh tế cá nhân, gia đình và xã hội Về kỹ năng giúp học sinh hình thành kỹnăng vận dụng được các kiến thức đã học để lí giải một số vấn đề về phát triểnkinh tế trong đời sống xã hội Có kĩ năng nhận xét, đề xuất và tham gia giảiquyết những hiện tượng kinh tế gần gũi phù hợp với lứa tuổi Có định hướngnghề nghiệp phù hợp với bản thân và yêu cầu phát triển của xã hội Về thái độ,giúp học sinh có thái độ tin tưởng đường lối, chính sách phát triển kinh tế củaĐảng và Nhà nước Tin tưởng khả năng của bản thân trong việc xây dựng kinh
tế gia đình và góp phần phát triển kinh tế đất nước
Nội dung chương trình Giáo dục công dân lớp 11 được cấu trúc thành 2phần:
Phần 1: Công dân với kinh tế
Phần 2: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội
Đặc điểm phần 1 “Công dân với kinh tế” Giáo dục công dân lớp 11 được thể hiện ở hai mạch chính:
Mạch thứ nhất: Một số phạm trù, quy luật kinh tế cơ bản (sản xuất vậtchất; hàng hóa, tiền tệ, thị trường; quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh trong sảnxuất và lưu thông hàng hóa; quy luật cung cầu trong sản xuất và lưu thông hànghóa), mạch này nêu lên những kiến thức phổ thông về kinh tế, làm cơ sở lí luậncho phần sau
Trang 4Mạch thứ hai: Phương thức phát triển kinh tế của đất nước thời kì côngnghiệp hóa, hiện đại hóa (công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; thực hiện nềnkinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai trò quản lí kinh tế của nhà nước).Mạch này nêu lên đường lối, chủ trương phát triển kinh tế của đất nước và tráchnhiệm của công dân trong việc phát triển kinh tế cá nhân, gia đình và xã hội.
2 Cơ sở thực tiễn.
Trong giai đoạn hiện nay để giúp học sinh tránh được những sai lầm như:Tầm thường hóa, đơn giản hóa tri thức khoa học của môn học, tách rời lý luậnvới thực tiễn, có sự nhìn nhận sai lệch về kinh tế thì việc sử dụng thông tin vàcâu chuyện kinh tế trong bài dạy kinh tế có rất nhiều tác dụng, sau đây xin trìnhbày một số tác dụng cơ bản của phương pháp vận dụng các thông tin và câuchuyện kinh tế vào giảng dạy phần công dân với kinh tế- Giáo dục công dân 11
2.1 Tạo sự hấp dẫn cho giờ học.
Tạo sự hấp dẫn cho giờ học, gây hứng thú học tập cho học sinh nhằmnâng cao hiệu quả bài dạy là một yêu cầu cơ bản của hình thức lên lớp Thôngtin và câu chuyện kinh tế làm cho giờ học trở nên hấp dẫn bởi ba khía cạnh:
Thứ nhất: Sự hấp dẫn của chính nội dung thông tin, câu chuyện Những
thông tin, câu chuyện do giáo viên đưa ra và kể thường đem đến cho học sinhnhững điều mới mẻ; tính mới, diễn biến của câu chuyện với những tình tiết,những tình huống mâu thuẫn thường cuốn hút học sinh Nội dung thôn tin, câuchuyện hấp dẫn còn được biểu hiện ở cách thức ứng xử hợp tình, hợp lí, có sứcthuyết phục cao của nhân vật trong câu chuyện
Thứ hai: Thông tin, câu chuyện tạo sự hấp dẫn còn được thể hiện ở cách
phát ngôn, kể của giáo viên
Thứ ba: Cách làm sáng tạo – giáo viên và học sinh cùng bàn bạc, cùng kể
câu chuyện cũng là một khía cạnh tạo sự hấp dẫn cho giờ học
2.2 Phù hợp với bài dạy kinh tế.
Bài học kinh tế quan tâm đến các mặt: Trang bị kiến thức; bồi dưỡng tìnhcảm, thái độ và hình thành kĩ năng, hành vi kinh tế cho học sinh Trong đó cáiđích mà bài học kinh tế hướng tới là dạy học sinh những hành vi ứng xử phùhợp với các diễn biến kinh tế của xã hội
2.3 Phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh.
Trang 5Bằng những thông tin thời sự nóng hổi, câu chuyện có thật, câu chuyện bỏlửng có chủ đích cộng với kĩ năng tổ chức, điều khiển của giáo viên; thông tin,câu chuyện kinh tế phát huy tính tích cực, chủ động làm việc, kích thích tư duy,nâng cao trí đam mê học tập của học sinh.
2.4 Dễ kết hợp với các phương pháp dạy học.
Sử dụng thông tin, câu chuyện kinh tế trong giờ dạy kinh tế có thể kết hợpvới nhiều phương pháp khác nhau, cả phương pháp truyền thống và phươngpháp hiện đại Trong đó: Phương pháp động não, phương pháp làm việc nhóm,phương pháp trực quan, phương pháp tình huống, phương pháp nêu và giảiquyết vấn đề là những phương pháp dễ kết hợp nhất
2.5 Hình thành nhiều kỹ năng sống cho học sinh.
Vận dụng thông tin, câu chuyện kinh tế với nhiều phương pháp, cách thứckhác nhau, nhất là các phương pháp dạy học mới sẽ hình thành được nhiều kỹnăng sống cho học sinh như: kỹ năng thuyết trình, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹnăng lắng nghe tích cực, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng đánh giá, kỹ năng tựhọc, kỹ năng thích ứng…
II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
1 Thuận lợi và khó khăn.
Ở bậc học phổ thông môn GDCD là một trong những môn học cơ bản gópphần giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Tuy nhiên thực trạng hiện naycho thấy có một bộ phận học sinh chưa thật sự chú ý học tập, chưa ý thức đượcvai trò, vị trí của môn học, học theo hình thức đối phó, nhận thức sai lầm dẫnđến hành động sai Có lẽ đấy cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đếnviệc nhìn nhân sai lầm về kinh tế, sùng bái đồng tiền trong một số thanh thiếuniên hiện nay Hệ quả đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyênnhân từ phía học sinh và phụ huynh chưa nhận thức đúng về vị trí và tầm quantrọng của môn học trong việc hình thành thế giới quan và nhân sinh quan, trongviệc gắn kiền thức với thực tế cuộc sống Mặt khác trong nội dung chương trìnhgiáo dục công dân ở phổ thông còn thiếu tính thời sự, nặng về tính lý luận,phương pháp dạy học chưa phù hợp nên chưa kích thích được hứng thú tronghọc tập của học sinh; Bên cạnh đó một số giáo viên giảng dạy GDCD chưa đầu
tư xứng cho môn học vẫn dậy theo kiểu thuyết trình nhiều, ít phát huy tính tíchcực và phát triển tư duy Để đạt được hiệu quả cao trong giảng dạy, ở mỗi tiết
Trang 6học giáo viên cần thiết kế bài giảng sao cho phù hợp với nội dung kiến thức,phương tiện dạy học và năng lực của học sinh, phải làm sao để qua mỗi tiết họchọc sinh phải nắm được kiến thức, vận dụng kiến thức đã học ở trên lớp để xử lýcác thông tin mà các em tiếp xúc hàng ngày.
Qua các năm được phân công giảng dạy GDCD khối 11, bản thân tôi luôntìm tòi, suy nghĩ, vận dụng những kinh nghiệm từ thực tiện, những thông tin thời
sự mới nhất… để dạy học đạt kết quả cao, gây hứng thú trong học sinh nhằmgiúp các em khắc sâu kiến thức đã học và vận dụng linh hoạt vào thực tiễn cuộcsống
Từ những lí do trên mà trong giờ học môn giáo dục công dân lớp 11chưagây hứng thú cho học sinh Vì vậy trong giảng dậy phần công dân với kinh tếnói chung và đặc biệt là bài 5 “ Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hoá”tôi đã sử dụng các thông tin và câu chuyên kinh tế vào bài dạy để gây hứng thú
và giúp học sinh hiểu rõ được nội dung bài học
2.Kết quả trước khi áp dụng đề tài.
Với đặc thù môn học GDCD nói chung, GDCD lớp 11 nói riêng và đặcbiệt là bài “ Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hành hoá” nói riêng, khi chưathay đổi phương pháp giảng dạy thì một điều dễ nhận thấy là các em không cóhứng thú học, và chỉ học mang tính đối phó để lấy điểm, do vậy học sinh khônghiểu được bản chất vấn đề và có cách nhìn nhận sai lệch về kinh tế
Trước khi áp dụng đề tài, đối với học sinh khối 11 trường THPT triệu sơn 2 tôithu được kết quả định tính như sau:
Lớp Tổng số HS Vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn
III.BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
1.Quy trình vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy bài 5 - GDCD 11
Trang 7Những phương pháp này tôi đã vận dụng vào bài 5 – Giáo dục công dânlớp 11 để tiến hành thao giảng học kì I và được đánh giá cao trong việc sử dụngphương pháp Vì vậy tôi xin được trình bày những phương pháp được sử dụngtheo thứ tự của một phần bài dạy trên lớp đã được tiến hành.
1.1 Giới thiệu bài mới
Mở đầu bài học, để tạo nên sự chú ý của học sinh đối với bài học “Cung –
cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”, tôi đã kết hợp phương pháp động não và trực quan bằng cách chiếu hình ảnh thông tin về ngày khai giảng lên màn chiếu và hỏi: Vào ngày khai giảng năm học 2013 – 2014, theo các em những hàng hóa nào sẽ xuất hiện, đáp ứng nhu cầu của thầy, trò và nhà trường ?
Vậy “ cung – cầu là gì ? Mối quan hệ cung – cầu trong sản xuất và lưuthông hàng hóa được thể hiện như thế nào ? Nhà nước, người sản xuất, kinhdoanh và người người tiêu dùng cần vận dụng quan hệ cung – cầu như thế nàocho hợp lý, hiệu quả ?
Để giải quyết những câu hỏi này, chúng ta cùng tìm hiểu bài 5: Cung –cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”
Trước khi dạy bài mới và vào nội dung chính, giáo viên yêu cầu học sinhnêu lại những nội dung chính cần giải quyết bài học và hướng dẫn nội dunggiảm tải trong bài 5 cho học sinh được biết
1.2 Dạy bài mới
1.2.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu mục 1: Khái niệm cung, cầu
* Tìm hiểu khái niệm cầu.
Tìm hiểu khái niệm cầu, tôi đã chiếu hình ảnh về các sản phẩm trên thịtrường cần cho đầu năm học mới như: phương tiện đi lại (ô tô, máy bay, xe đạp)
Trang 8đồ dùng phục vụ học tập (giày dép, cặp sách, sách vở) Sau khi học sinh thấy cáchình ảnh, tôi sử dụng các câu hỏi:
- Vào đầu năm học mới em và gia đình cần và mua được những sản phẩm nào ?
- Tại sao em và gia đình chỉ mua được những sản phẩm đó ?
Tiếp theo, tôi tiếp tục sử dụng phương pháp nêu vấn đề và phương pháp trực quan để học sinh hiểu rõ hơn về cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán Vấn đề được đưa ra là: Trong năm 2013, ông H có nhu cầu mua phương tiện đi lại, ông mong muốn có ô tô nhưng chỉ có thể đi mua được 1 chiếc xe máy Tại sao lại như vậy ?
Học sinh nhanh chóng trả lời được là tại vì nhu cầu của ông H là nhữngước muốn của con người nhưng phải phù hợp với điều kiện kinh tế, thu nhập củagia đình, của bản thân Từ đó giáo viên kết luận cầu ở đây là nhu cầu có khảnăng thanh toán là học sinh sẽ hiểu được
Sau khi làm rõ những nội dung trên, giáo viên yêu cầu học sinh nêu kháiniệm cầu Dựa vào khái niệm cầu, giáo viên phân tích, giảng giải nhằm giúp họcsinh hiểu được những yếu tố tác động, ảnh hưởng đến cầu như giá cả hàng hóa,thu nhập xác định Giáo viên sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề khi nêu ra
thông tin gợi mở: Thu nhập giữa người dân Anh và người dân Việt Nam bên nào cao hơn ? Từ đó sức mua (nhu cầu có khả năng thanh toán) của người dân nào cao hơn ? Người dân nào thấp hơn ?
Cuối cùng giáo viên hỏi: Vậy cầu là gì ?
Học sinh trả lời và giáo viên tiến hành ghi bảng
* Tìm hiểu khái niệm cung.
Để làm rõ khái niệm cung, tôi đã sử dụng hai thông tin mang tính chất
tình huống (sử dụng phương pháp tình huống) và yêu cầu học sinh dựa vào khái
niệm trong sách giáo khoa chỉ ra những sản phẩm số lượng nào là cung
Trang 9Câu hỏi: Theo em những sản phẩm và số lượng nào của ông A được gọi
là cung?
Thông tin thứ hai:
Trong giai đoạn năm 2010 – 2013, công ty B sản xuất hàng quần áo thể thao đã đưa ra thị trường 200.000 ngàn chiếc áo, 200.000 ngàn chiếc quần từ năm 2010 – 2013 Hiện tại công ty còn 50.000 ngàn chiếc áo, 50.000 ngàn chiếc quần với mẫu mã đẹp và chất lượng cao chuẩn bị những tháng cuối năm và gần Tết Nguyên đán 2014 sẽ xuất ra thị trường.
Câu hỏi: Em hãy chỉ ra những số lượng nào về quần áo thể thao của công
ty được gọi là cung ?
Sau khi học sinh trả lời rõ hai câu hỏi, giáo viên kết luận:
Tiếp theo, giáo viên sử dụng phương pháp vấn đáp và giải quyết vấn đềgiúp học sinh làm rõ những yếu tố mà cung phụ thuộc:
- Theo em, những yếu tố ảnh hưởng (tác động) đến cung là gì ?
Trang 10- Giáo viên nêu thông tin có vấn đề để học sinh giải quyết: Khả năng sản xuất của nền kinh tế Nhật Bản và nền kinh tế Việt Nam như thế nào ? (Bên nào cao hơn) ? Từ đó, chúng ta hiểu nguồn cung của các sản phẩm hàng hóa Nhật Bản như thế nào ?
Cuối cùng giáo viên hỏi: Vậy cung là gì ?
Học sinh trả lời và giáo viên tiến hành ghi bảng
1.2.2 Hoạt động 2: Tìm hiểu mục 2: Mối quan hệ cung - cầu trong sản xuất
và lưu thông hàng hóa.
* Tìm hiểu: Nội dung quan hệ cung - cầu.
Tìm hiểu nội dung (khái niệm quan hệ cung – cầu) tôi đã sử dụng phương pháp đóng vai kết hợp với phương pháp trực quan bằng cách:
- Đưa ra một số loại áo khoác gió mà công ty A sản xuất (với số lượng nhất định).
- Yêu cầu một học sinh làm người đại diện công ty để giới thiệu sản phẩm và bán các loại áo trên cho khách hàng.
- Những học sinh còn lại trong lớp học làm khách hàng để trao đổi và mua các loại áo khoác gió mà người đại diện công ty giới thiệu.
- Thời gian cho học sinh đóng vai trong tình huống này là 3 phút (1,5 phút giới thiệu sản phẩm và 1,5 phút thỏa thuận bán và mua các sản phẩm)
Như vậy, sử dụng phương pháp đóng vai, lớp học trở nên sôi nổ, học sinhtích cực và hiệu quả giờ dạy được nâng lên Sau khi học sinh tiến hành xong, tôiyêu cầu học sinh kết luận về nội dung của quan hệ cung - cầu và ghi bảng ngắngọn
Nội dung tiếp theo của điểm a, mục 2, tôi sử dụng phương pháp nêu vấn
đề gợi mở bằng cách thiết lập trên máy chiếu những nội dung cần giải quyết