Thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may tại thành phố Đà Nẵng trong điều kiện Việt Nam gia nhập WTO

Năm 2005, ngành dệt may đứng vị trí thứ 3 trong các ngành công nghiệp, đóng góp 12,3% trong giá trị sản xuất công nghiệp và giá trị kim ngạch xuất khẩu của thành phố.. Sự cạnh tranh khốc

i

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Dệt may là mặt hàng truyền thống lâu đời và là một trong những mặt hàng xuất khẩu mũi nhọn của đất nước Đây là ngành khai thác có hiệu quả lợi thế so sánh của quốc gia, góp phần quan trọng trong việc tăng thu ngoại tệ, cải thiện cán cân thanh toán, giải quyết việc làm, đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước

Đối với Đà Nẵng, dệt may là mặt hàng xuất khẩu chủ lực mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn cho thành phố Năm 2005, ngành dệt may đứng vị trí thứ 3 trong các ngành công nghiệp, đóng góp 12,3% trong giá trị sản xuất công nghiệp và giá trị kim ngạch xuất khẩu của thành phố Sự phát triển của ngành còn góp phần giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động trong đó 80%

là phụ nữ, nhờ đó góp phần nâng cao mức sống và ổn định chính trị-xã hội

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay khi Việt Nam gia nhập WTO, ngành dệt may Việt Nam nói chung và dệt may Đà Nẵng nói riêng đang đứng trước những thách thức rất lớn Sự cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ mà điển hình là Trung Quốc, sự thay đổi trong cơ chế, chính sách, luật lệ, cũng như những trở ngại trong môi trường kinh doanh quốc tế…Do vậy việc đi sâu nghiên cứu, phân tích thực trạng và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu dệt may ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Đà Nẵng nói riêng là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn rất lớn Xuất phát từ tính chất quan trọng như trên nên đề tài

“Thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may tại thành phố Đà Nẵng trong điều kiện Việt Nam gia nhập WTO” được chọn để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng dệt may ở thành phố Đà Nẵng, chỉ ra những thuận lợi khó khăn, cơ hội và thách

thức của hoạt động xuất khẩu hàng dệt may trong điều kiện Việt Nam là thành viên của tổ chức thương mại thế giới Từ đó đề xuất một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may ở thành phố Đà Nẵng Thông qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Đà Nẵng trong những năm tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu thực trạng hoạt động xuất khẩu hàng dệt may ở thành phố Đà Nẵng

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài giới hạn ở hoạt động xuất khẩu hàng dệt may của các doanh nghiệp ở thành phố Đà Nẵng kể từ năm 2000 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp của phép biện chứng duy vật và duy vật lịch sử Đồng thời sử dụng các phương pháp tổng hợp, thống kê, phân tích đánh giá…để giải quyết vấn đề đặt ra Nguồn tư liệu sử dụng trong đề tài được lấy từ Niên giám thống kê Việt Nam, Niên giám thống kê thành phố Đà Nẵng, Bộ Công thương, Sở công thương thành phố Đà Nẵng, Sở Kế hoạch đầu tư thành phố Đà Nẵng, Cục thống kê Đà Nẵng, Các tạp chí chuyên ngành, các Website…

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thúc đẩy xuất khẩu hàng

dệt may

Chương 2: Thực trạng hoạt động thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt

may ở thành phố Đà Nẵng trong thời gian qua

Chương 3: Định hướng và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt

may ở thành phố Đà Nẵng trong điều kiện Việt Nam gia nhập WTO

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU

HÀNG DỆT MAY

1.1 Cơ sở lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa

1.1.1 Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa

Xuất khẩu là việc bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ cho người nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán

1.1.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu hàng hóa

1.1.2.1 Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với nền kinh tế thế giới

Xuất khẩu làm cho nguồn lực của mỗi quốc gia được khai thác triệt để và hiệu quả nhất Sản phẩm toàn cầu được tăng lên, nền kinh tế thế giới được tăng trưởng

1.1.2.2 Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với nền kinh tế quốc gia

Tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu

Thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển sản xuất Tác động tích cực tới giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân Tạo cơ sở để mở rộng và thúc đẩy phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại

1.1.2.3 Vai trò của xuất khẩu đối với sự phát triển của doanh nghiệp

Giúp các doanh nghiệp tự điều chỉnh để sản xuất sản phẩm sao cho phù hợp với thị trường quốc tế

Ngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu phục vụ tái đầu tư sản xuất Tạo cơ hội mở rộng quan hệ buôn bán kinh doanh với nhiều đối tác trên thế giới, quảng bá sản phẩm trên thị trường quốc tế

1.1.3 Một số lý thuyết thương mại quốc tế

1.1.3.1 Lý thuyết trọng thương

1.1.3.2 Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Simth

1.1.3.3 Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo

1.1.3.4 Lý thuyết Heckscher – Ohlin (H - O)

1.2 Các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa

1.2.1 Từ phía chính phủ

Đảm bảo tín dụng xuất khẩu; thực hiện tín dụng xuất khẩu; đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại; trợ cấp xuất khẩu; bán phá giá hàng hóa

1.2.2 Từ phía doanh nghiệp

Chính sách sản phẩm; chính sách giá; chính sách phân phối; tham gia vào các hiệp hội ngành nghề

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may

1.3.1 Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô

1.3.1.1 Môi trường chính trị, luật pháp

1.3.1.2 Chính sách vĩ mô của nhà nước

1.3.1.3 Yếu tố văn hóa xã hội

1.3.1.4 Yếu tố về điều kiện tự nhiên và nguồn nhân lực

1.3.1.5 Yếu tố khoa học công nghệ

1.3.1.6 Các hiệp định liên quan đến hàng dệt may

1.3.2 Các yếu tố thuộc môi trường vi mô

1.3.2.1 Nguyên liệu đầu vào

1.3.2.2 Yếu tố cạnh tranh

1.3.2.3 Các yếu tố về tiêu chuẩn chất lượng

1.4 Hoạt động sản xuất và xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam

1.4.1 Tổng quan về ngành dệt may Việt Nam

1.4.2 Thực trạng sản xuất hàng dệt may Việt Nam những năm gần đây

Năm 2007, Việt Nam đã lọt vào tốp 10 nước và vùng lãnh thổ xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới

Kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam qua các năm

Thị trường xuất khẩu hàng may mặc chủ yếu của nước ta hiện nay là EU,

Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu:

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường chủ yếu là các loại áo Jackét, áo sơ mi, quần âu, áo len, áo dệt kim, T-shirt và polo shirt Các sản phẩm chất lượng cao và yêu cầu kỹ thuật phức tạp Việt Nam chưa sản xuất được hặc sản xuất với tỷ lệ rất nhỏ

1.4.4 Đánh giá tình hình xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam thời gian qua

Hiệu quả xuất khẩu của ngành dệt may không cao, giá trị nội địa trên sản phẩm may xuất khẩu còn quá thấp

Ngành may xuất khẩu vẫn chủ yếu là may gia công xuất khẩu hoặc xuất khẩu qua trung gian với giá trị gia tăng thấp

Các doanh nghiệp dệt may Việt Nam chưa đầu tư đúng mức vào công tác nghiên cứu thiết kế mẫu mã, nhãn hiệu, thương hiệu hàng hóa…

Thị trường xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam còn có nhiều hạn chế

1.5 Các hiệp định liên quan đến xuất khẩu hàng dệt may

1.5.1 Hiệp định hàng dệt may (ATC)

1.5.2 Hiệp định hàng dệt may ký kết giữa Việt Nam và EU

1.5.3 Hiệp định dệt may Việt Nam - Hoa Kỳ

1.6 Kinh nghiệm thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may của một số địa phương

1.6.1 Kinh nghiệm của một số địa phương

1.6.1.1 Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố dành nhiều chính sách hỗ trợ cho ngành dệt may

Kết hợp đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ dệt may tiên tiến từ nước ngoài với chương trình hiện đại hóa các thiết bị dệt may cũ trong nước với phương châm “chất xám nội, công nghệ nội và giá thành nội”

Chủ động trong việc nghiên cứu, tìm kiếm và xâm nhập thị trường nước ngoài thông qua các chương trình xúc tiến thương mại, xúc tiến thị trường… Chú trọng đến công tác đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý, lao động có tay nghề cao cho ngành dệt may, đặc biệt là đội ngũ thiết kế thời trang Nhanh chóng tiếp cận thị hiếu, mẫu mốt thời trang quốc tế

Thành phố phối hợp với doanh nghiệp dệt may đăng cai tổ chức các sự kiện liên quan đến lĩnh vực thời trang trong nước và quốc tế

1.6.1.2 Hà Nội

Lựa chọn chiến lược đổi mới công nghệ theo giải pháp “dung hòa” vừa tiết kiệm chi phí đầu tư vừa đảm bảo được chất lượng đơn hàng xuất khẩu Đẩy mạnh công tác tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, các văn phòng giao dịch, đại sứ quán của các nước

Thực hiện chiến lược đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu

Từng bước chuyển dần từ hình thức gia công xuất khẩu sang xuất khẩu trực tiếp

1.6.2 Bài học đối với Đà Nẵng

Chú trọng hoạt động đầu tư đổi mới máy móc thiết bị theo hướng phải tiếp cận với công nghệ hiện đại của thế giới Đồng thời chú trọng công tác nghiên cứu trong nước để có thể từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm xuất khẩu

Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến, mở rộng thị trường

Tăng cường hoạt động đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, đội ngũ thiết kế thời trang chuyên nghiệp

Từng bước chuyển từ hình thức gia công xuất khẩu sang hình thức trực tiếp sản xuất và xuất khẩu

Đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu, nghiên cứu thiết kế mẫu mã, tạo được phong cách riêng với khách hàng đồng thời nắm bắt xu thế thời trang của thế giới

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRONG THỜI GIAN QUA 2.1 Giới thiệu về ngành dệt may Đà Nẵng

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển ngành dệt may Đà Nẵng

2.1.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu dệt may đối với sự phát triển kinh tế -

xã hội Đà Nẵng

Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH-HĐH

Giải quyết việc làm, tăng thu nhập, nâng cao mức sống cho người lao động Góp phần thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp khác

Góp phần tích lũy vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của thành phố

Góp phần thực hiện chiến lược mở cửa hội nhập vào khu vực và thế giới của thành phố

2.2 Thực trạng ngành dệt may Đà Nẵng trong thời gian qua

2.2.1 Về công nghệ và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật

Mặc dù đã được đầu tư đổi mới nhưng công nghệ ngành dệt may của thành phố vẫn còn rất lạc hậu so với thế giới, mức tự động hóa thấp, khoảng 35%

2.2.2 Về cơ cấu tổ chức quản lý sản xuất

Các công ty dệt may TP Đà Nẵng nghiên cứu tổ chức bộ máy quản lý theo kiểu trực tuyến chức năng, phù hợp với quy mô và đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

2.2.3 Về nguồn lao động

Nguồn lao động ngành dệt may Đà Nẵng rất dồi dào Tuy nhiên, hạn chế của lao động ngành dệt may thành phố là thiếu cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật giỏi và đội ngũ công nhân lành nghề Ngoài ra lao động tại các doanh nghiệp thường không ổn định làm cho sản xuất của các doanh nghiệp gặp

nhiều khó khăn

2.2.4 Về thị trường cung cấp nguyên liệu

Đối với các doanh nghiệp dệt may Đà Nẵng, nguồn nguyên vật liệu cung ứng cho sản xuất chủ yếu từ hai nguồn chính: Nguồn nguyên vật liệu trong nước và nguồn nguyên vật liệu từ nước ngoài, trong đó nguồn nguyên vật liệu nước ngoài là chủ yếu

2.2.5 Nguồn lực về vốn và đầu tư phát triển sản xuất

Nhìn chung, các doanh nghiệp dệt may Đà Nẵng có qui mô vừa và nhỏ, nên nguồn lực về vốn và đầu tư cho phát triển sản xuất còn rất hạn chế

2.2.6 Hiệu quả sản xuất kinh doanh

Nhìn chung hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp dệt may

Đà Nẵng vẫn còn thấp

Giá trị sản xuất công nghiệp tăng nhanh qua các năm, là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của thành phố, giải quyết việc làm cho lực lượng lao động rất lớn của thành phố

Ngành dệt may đã có những thay đổi về chất rất quan trọng từ thiết bị công nghệ, sản phẩm, thị trường…

2.3.2 Hạn chế

Trình độ công nghệ thiết bị dệt may tuy đã đổi mới một bước những vẫn còn lạc hậu so với các nước trong khu vực

Chưa sản xuất được phụ liệu phục vụ cho may xuất khẩu

Hoạt động thiết kế thời trang còn yếu kém, sản phẩm chưa đa dạng

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế

Nguyên nhân khách quan

Đà Nẵng nằm trong khu vực miền Trung là khu vực có đặc thù xuất phát điểm phát triển kinh tế xã hội thấp

x

Chưa xây dựng được cơ chế ưu đãi thích hợp để động viên, khuyến khích, giữ và thu hút nhân tài về cho ngành dệt may, kể cả cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật và công nhân lành nghề

Mặc dù dệt may được xác định là ngành công nghiệp mũi nhọn được ưu tiên đầu tư phát triển với nhiều chính sách có tác dụng thiết thực Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn nhiều chính sách hiện hành chứa đựng nhiều bất cập, gây khó khăn cho các doanh nghiệp, nhiều qui định không còn phù hợp trong điều kiện sản xuất kinh doanh như hiện nay

Nguyên nhân chủ quan

Vấn đề về nguồn vốn cho sản xuất trong thời gian qua còn gặp nhiều khó khăn Các ngành dịch vụ, công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may chưa được chú trọng đầu tư phát triển như sản xuất nguyên phụ liệu, thiết kế thời trang… Ngành dệt may thành phố chưa thực sự chú trọng và có kế hoạch trong công tác đào tạo nguồn nhân lực

Tổ chức sản xuất trong ngành còn nhiều mặt hạn chế, thiếu sự liên kết phối hợp giữa các thành phần kinh tế trong ngành dệt may

2.4 Tình hình xuất khẩu hàng dệt may của các doanh nghiệp Đà Nẵng

2.4.1 Kim ngạch xuất khẩu

Trong thời gian qua kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may tại thành phố Đà Nẵng đã có bước tăng trưởng đáng kể: Giai đoạn 1997-2001 tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may bình quân 12%/năm Giai đoạn 2001-2005 kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may đã tăng vượt bậc với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 22,3%

Giá trị xuất khẩu chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành công nghiệp thành phố: Năm 2001 chiếm 23,47% và năm 2005 chiếm 27,6% trên tổng kim ngạch xuất khẩu công nghiệp toàn thành phố

2.4.2 Cơ cấu thị trường xuất khẩu

Trước những năm 1990, dệt may Đà Nẵng chủ yếu thực hiện các hợp đồng gia công để xuất khẩu sang Liên Xô và các nước Đông Âu Từ năm

1993, sản phẩm dệt may Đà Nẵng bắt đầu xuất khẩu sang thị trường EU, Nhật Bản, Mỹ, Canada, Hồng Kông, Đài Loan và các nước khác thuộc ASEAN Hiện nay, thị trường xuất khẩu dệt may của Đà Nẵng chủ yếu hướng vào những thị trường có sức nhập khẩu lớn: Nhật Bản, EU, Mỹ, Đài Loan

2.4.3 Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu

Sản phẩm dệt may xuất khẩu chủ yếu của Đà Nẵng là sợi toàn bộ, vải lụa thành phẩm, khăn mặt các loại, thảm len, quần áo may sẵn

2.4.4 Các chính sách và biện pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng dệt may đã được

áp dụng

2.4.4.1 Từ phía thành phố Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng đã có những chính sách ưu đãi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu của thành phố nói chung và hoạt động xuất

khẩu dệt may nói riêng

Cải cách thủ tục hành chính, thay đổi cơ chế quản lý, đơn giản hóa các bước trong hoạt động xuất nhập khẩu

UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành cơ chế thưởng xuất khẩu cho các doanh nghiệp có mức xuất khẩu lớn

Chú trọng đến công tác đào tạo đội ngũ cán bộ hoạt động trong lĩnh vực ngoại thương có trình độ chuyên môn, giỏi về nghiệp vụ, có kiến thức luật pháp và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu cho hoạt động xuất nhập khẩu trong điều kiện hội nhập quốc tế

Tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực sản xuất hàng xuất khẩu

Nâng cấp và hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật phục vụ tốt cho hoạt động xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài

2.4.4.2 Từ phía các doanh nghiệp dệt may

Đầu tư đổi mới thiết bị công nghệ dệt may, bổ sung các loại máy móc chuyên dùng nhằm nâng cao năng suất, đảm bảo chất lượng cho sản xuất hàng xuất khẩu