Rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học trong môn khoa học (TT)

Vì vậy rèn luyện kĩ năng thiết kế dạy học mà cụ thể là thiết kế bài học cũng là vấn đề lí luận cần được phát triển sâu sắc hơn trong nghiên cứu giáo dục.. Khi liên kết tất cả những vấn đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

_

PHẠM VĂN HẢI

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG THIẾT KẾ BÀI HỌC KIẾN TẠO MÔN KHOA HỌC

CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

Chuyên ngành:Giáo dục tiểu học

Mã số: 62.14.01.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI, 2016 Công trình được hoàn thành tại:

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Bùi Văn Quân

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Kĩ năng thiết kế dạy học mà cụ thể là thiết kế bài học là yếu tố cốt lõi trong năng lực nghề nghiệp của nhà giáo Trong thực tiễn nhà trường, việc đổi mới dạy học và nâng cao hiệu quả học tập hiện nay gặp nhiều thách thức lớn phần nào do kĩ năng dạy học của nhà giáo chưa được đào tạo tốt Tuy sinh viên sư phạm được đào tạo về NVSP song nội dung đào tạo thực sự về kĩ năng vẫn chưa đầy đủ, kĩ năng chưa được quan tâm đúng mức Dạy học là công việc mang tính chuyên nghiệp, kĩ năng nghề quyết định tính chuyên nghiệp của một nghề, cho dù là nghề nào

Đã có nhiều nghiên cứu, trong đó có các luận án, về kĩ năng, kĩ năng sư phạm, năng lực sư phạm và NVSP, trong đó có vấn đề kĩ năng dạy học Theo các nghiên cứu truyền thống, bản chất của kĩ năng, trong

đó có cả kĩ năng dạy học, thường được giải thích từ góc độ tâm lí học Vì vậy nhìn chung kĩ năng được hiểu như là khả năng của cá nhân, đồng nhất với các thuộc tính tâm lí cá nhân Quan niệm đó chưa đầy đủ và chưa chính xác bởi vì kĩ năng phải là cái có thật, phải là hành động thực

tế Cho nên về mặt lí luận, ngay cả quan niệm khoa học nền tảng về kĩ năng, kĩ năng dạy học, kĩ năng thiết kế dạy học hiện cũng là vấn đề cần phải xem xét lại

Những nghiên cứu nền tảng theo hướng mới về kĩ năng trong giai đoạn hiện nay xem kĩ năng là một dạng hành động tự giác dựa vào tri thức và những điều kiện sinh học, tâm lí và xã hội khác của cá nhân, được thực hiện có kĩ thuật và có kết quả theo yêu cầu hay chuẩn nhất định Quan niệm này xem bản thân kĩ năng là hành động, chứ không phải khả năng thực hiện hành động

Trong số những kĩ năng dạy học, hầu hết những nghiên cứu đều thừa nhận sự cần thiết của kĩ năng thiết kế dạy học Tuy nhiên nội dung

cụ thể của kĩ năng này và chiến lược hay biện pháp rèn luyện hoặc đào tạo nó trong trường sư phạm lại chưa được nghiên cứu đầy đủ Lâu nay mọi người chỉ quan niệm đơn giản đó là việc tập sự biên soạn giáo án của sinh viên khi thực hành, thực tập sư phạm Vì vậy rèn luyện kĩ năng thiết kế dạy học mà cụ thể là thiết kế bài học cũng là vấn đề lí luận cần được phát triển sâu sắc hơn trong nghiên cứu giáo dục

Vấn đề HTKT và dạy học thế nào theo triết lí này đã được đề cập trong rất nhiều công trình nghiên cứu giáo dục, từ khía cạnh nền tảng cho

đến những khía cạnh kĩ thuật trong các môn học và cấp học cụ thể Dạy học chỉ có hiệu quả thực sự nếu được thực hiện dựa trên thiết kế từ trước

Do đó trong dạy học theo quan điểm kiến tạo thì nhiệm vụ hàng ngày của nhà giáo là phải thiết kế các BHKT giúp người học có thể học tập kiến tạo Thiết kế BHKT như thế nào ở tiểu học cũng là vấn đề còn ít được nghiên cứu Điều đó trực tiếp liên quan đến kĩ năng thiết kế chứ không chỉ dựa vào tri thức về BHKT

Một số vấn đề về thiết kế bài học nói chung và BHKT nói riêng đã được xem xét về mặt kĩ thuật và biện pháp trong các công trình nghiên cứu và một số luận án tiến sĩ Trong đó còn có nhiều khía cạnh lí luận cần phải được tiếp tục xem xét, vẫn cần được thảo luận vì chưa có quan niệm thống nhất Khi liên kết tất cả những vấn đề như bài học, HTKT, BHKT, thiết kế bài học và kĩ năng TKBHKT cũng như vấn đề đào tạo, rèn luyện kĩ năng này cho sinh viên trong nhà trường sư phạm thì các nhà nghiên cứu, các nhà quản lí giáo dục và các nhà giáo có lẽ đều thấy rằng cần phải xem xét những vấn đề này

Ngoài ra vấn đề HTKT và BHKT trong môn Khoa học ở tiểu học cũng rất đáng quan tâm, song hầu như còn rất ít được nghiên cứu Chỉ có

số không nhiều nghiên cứu về dạy học kiến tạo ở các cấp học trung học

cơ sở và trung học phổ thông và ở lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng giáo viên

Từ phân tích bối cảnh như vậy, luận án này tập trung vào vấn đề

Rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo môn khoa học cho sinh viên nghành Giáo dục Tiểu học nhằm góp phần làm sáng tỏ hơn những vấn đề

lí luận và thực tiễn của đào tạo năng lực nghề nghiệp cho nhà giáo tiểu học hiện đang còn chưa được sáng tỏ kể trên

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp hướng dẫn sinh viên ngành Giáo dục tiểu học rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học môn Khoa học theo lí thuyết kiến tạo, góp phần phát triển năng lực nghề nghiệp của sinh viên và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm ở khoa Giáo dục tiểu học của các trường sư phạm

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quan hệ giữa các hoạt động rèn luyện của sinh viên và quá trình cải

thiện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo môn Khoa học

4 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp hướng dẫn sinh viên rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo giúp sinh viên nắm được bản chất của bài học kiến tạo, nội dung và cấu trúc của kĩ năng thiết kế bài học, tạo ra được môi trường hoạt động chủ động và tác động vào quá trình rèn luyện của sinh viên qua những qui tắc, yêu cầu cụ thể thì chúng sẽ có ảnh hưởng tích cực đến kết quả rèn luyện kĩ năng dạy học của sinh viên, giúp họ phát triển năng lực nghề nghiệp

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lí luận và thực tiễn của việc rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo môn Khoa học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học

5.2 Khảo sát thực trạng rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học nói chung và thiết kế BHKT môn Khoa học nói riêng trong quá trình rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho SV ngành GDTH ở một số trường sư phạm hiện nay

5.3 Đề xuất các biện pháp dạy học và hướng dẫn sinh viên Ngành giáo dục tiểu học rèn luyện kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo môn Khoa học

5.4 Tổ chức thực nghiệm khoa học

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

- Tổ chức khảo sát, điều tra tại các trường cao đẳng, đại học: Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

- Tổ chức thực nghiệm tại khoa GDTH, trường ĐHSP Hà Nội 2 6.2 Giới hạn nội dung nghiên cứu

- Quá trình rèn luyện kĩ năng được giới hạn trong lĩnh vực dạy học môn Khoa học và đào tạo nghiệp vụ sư phạm

- Kĩ năng thiết kế chỉ giới hạn cụ thể ở đơn vị bài học

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

- Quan điểm lịch sử duy vật biện chứng: Xem xét sự vật, hiện tượng trong tiến trình phát triển phụ thuộc lẫn nhau; có tính kế thừa chọn lọc những thành tựu tốt đẹp trong lịch sử phát triển của nó

- Quan điểm hệ thống cấu trúc: Không xem xét các sự vật, hiện

tượng một cách riêng lẻ mà luôn đặt chúng trong một hệ thống, chịu sự ảnh hưởng, tác động của nhiều yếu tố trong hệ thống đó

- Quan điểm thực tiễn: Những nghiên cứu trong đề tài phải xuất phát từ thực tiễn và hướng đến việc giải quyết những vấn đề trong hiện thực đào tạo giáo viên tiểu học

- Quan điểm kiến tạo: làm điểm tựa cho sự mô tả bài học kiến tạo

và kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo ở môn Khoa học tiểu học

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp tổng quan lí luận để tìm hiểu lịch sử nghiên cứu và những thành tựu khoa học hiện nay

- Phương pháp so sánh để xem xét kinh nghiệm quốc tế và những

xu thế lí luận hiện đại

- Phương pháp phân tích lịch sử-logic để có điểm tựa cho tiến trình và logic tiến hành nghiên cứu, thiết kế và tiến hành thực nghiệm khoa học

- Phương pháp tổng hợp và khái quát hóa lí luận để xây dựng hệ thống khái niệm cơ bản và khung lí thuyết của nghiên cứu

7.2.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, quan sát, phỏng vấn, dự giờ

để tìm hiểu thực trạng rèn luyện nghiệp vụ sư phạm tại khoa Giáo dục tiểu học thuộc các trường sư phạm

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm bằng các kĩ thuật tọa đàm, phân tích hồ sơ giảng dạy, hồ sơ quản lí chuyên môn, đánh giá thực hành, thực tập sư phạm, quan sát các hội thi giảng, phân tích sản phẩm của giáo viên

- Phương pháp thực nghiệm khoa học nhằm đánh giá kết quả nghiên cứu

7.2.3 Các phương pháp khác

- Phương pháp chuyên gia;

- Phương pháp xử lí thông tin và số liệu;

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp

8 Những luận điểm bảo vệ

- Bài học kiến tạo môn Khoa học có những khác biệt với bài học thông thường ở tính chất tìm tòi và chủ động của quá trình học tập, ở các yếu tố môi trường cởi mở, giàu thông tin và tương tác

- Để thiết kế được BHKT, những yếu tố then chốt trong rèn luyện

kĩ năng thiết kế là nhận thức lí luận đúng về HTKT, về thiết kế dạy học,

về phương pháp luận giáo dục khoa học ở tiểu học, cũng như những loại hình hoạt động đòi hỏi sinh viên phải trải nghiệm, thực hành và đánh giá

- Kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo căn bản vẫn là kĩ năng thiết kế bài học song nó giúp sinh viên thiết kế được bài học dựa trên nền tảng lí luận của học tập kiến tạo

- Xây dựng được nội dung và các biện pháp rèn luyện kĩ năng thiết

kế BHKT môn Khoa học cho sinh viên ngành GDTH

Chương 4 Thực nghiệm khoa học

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA RÈN LUYỆN KĨ NĂNG THIẾT KẾ BÀI HỌC KIẾN TẠO MÔN KHOA HỌC

CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu về kĩ năng dạy học và rèn luyện kĩ năng dạy học

1.1.1.1 Những nghiên cứu về kỹ năng dạy học

Về kĩ năng trong giáo dục như kĩ năng dạy học, kĩ năng giảng dạy,

kĩ năng sư phạm, kĩ năng thực hành sư phạm, kĩ năng giáo dục, kĩ năng học tập v.v… đã được nghiên cứu từ khá lâu bởi những cái tên tiêu biểu

như N L Bondyrev, X I KixegofError! Reference source not found.,

F N Gonobolin, O A Abdullina, M.A Đanilov và M.N Scatkin, G.X Coschiuc, N.A Menchinxcaia, Ph N Gônôbôlin, A.K Markova, Đặng

Vũ Hoạt, Đặng Thành Hưng, Trần Thị Tuyết Oanh, v.v… Những nghiên cứu đó đã trở thành hệ thống lí luận và kinh nghiệm vững chắc trong lĩnh vực chuẩn bị cho SV làm công tác giảng dạy và cho giáo viên thực hành nghề nghiệp trong nhà trường

Những thành tựu nghiên cứu về kĩ năng dạy học hay kĩ năng sư phạm cho thấy:

- Những kĩ năng này có tính hệ thống, khi được tổ chức đầy đủ và hợp lí sẽ tạo ra tay nghề cốt lõi của nhà giáo, có tính chuyên nghiệp

- Các kĩ năng dạy học thường bao quát các khâu khác nhau của dạy học, từ chuẩn bị (nghiên cứu, thiết kế) cho đến trực tiếp giảng dạy và đánh giá dạy học (kết quả và quá trình dạy học, học tập)

- Đa số các kĩ năng dạy học có tính tổ hợp, nghĩa là trong mỗi kĩ năng lại có những kĩ năng bộ phận tạo thành và nội dung của chúng được phân cấp từ chung đến cụ thể

- Trong số những kĩ năng dạy học, có loại kĩ năng thiết kế dạy học

và đơn vị cơ bản của thiết kế đó là bài học Đây là điểm rất thống nhất và được thừa nhận trong mọi nghiên cứu

- Các kĩ năng dạy học còn được gọi là kĩ năng sư phạm hoặc năng lực sư phạm, hoặc nghiệp vụ sư phạm, có phạm vi rộng hẹp khác nhau tùy theo góc độ nghiên cứu Tuy vậy thuật ngữ sư phạm ngày hay không hoàn toàn thích hợp và chưa bao quát đầy đủ bản chất của dạy học hiện đại bởi vì trong dạy học có nhiều nhân tố không phải sư phạm mà có rất nhiều nhân tố sinh học, tâm lí, xã hội nữa

1.1.1.2 Những nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng dạy học

Những nghiên cứu lí luận cơ bản về kĩ năng đã được trình bày trong nhiều chuyên khảo, chẳng hạn trong các công trình của V A Crutexki, P.V Petropxki, N.D Levitốp, P.Ia Galperin, K.K Platonov, A.G Covaliov, Bôgoxloxki, Ph N Gônôbôlin, A.K Markova, Phạm Tất Dong, Phạm Minh Hạc và Trần Trọng Thủy, Đặng Thành Hưng, Nguyễn Quang Uẩn, Trần Hữu Luyến và Trần Quốc Thành

Những nghiên cứu đã chỉ ra những nét bản chất chung của kĩ năng

và nguyên tắc rèn luyện kĩ năng dựa vào qui luật hình thành và phát triển

kĩ năng gồm:

- Kĩ năng có tính tự giác, tức là dựa vào ý thức và luôn chịu sự kiểm soát của ý thức

- Kĩ năng phải dựa vào những điều kiện sinh học (sức khỏe, vận động, tâm vận động, thần kinh…) và xã hội của cá nhân (kinh nghiệm, giá trị…)

- Kĩ năng có tính linh hoạt, có thể di chuyển được, tức là không máy móc rập khuôn cứng nhắc, không phải hành động tự động hóa

- Kĩ năng là một dạng năng lực hoặc là biểu hiện thực tế của năng lực, hoặc là một thành phần của năng lực

- Kĩ năng xét về tính chất thực hiện luôn mang tính kĩ thuật, tức là không tùy tiện mà có logic và trình tự thao tác tương đối chặt chẽ

- Kĩ năng được học và rèn luyện thông qua thực hành, trải nghiệm thực tế, không thể chỉ qua học lí thuyết hay tri thức suông

1.1.2 Những nghiên cứu về rèn luyện kỹ năng thiết kế bài học kiến tạo

1.1.2.1 Những nghiên cứu về kĩ năng thiết kế dạy học và bài học

Các nghiên cứu về vấn đề này đã làm rõ được một số khía cạnh sau:

- Thiết kế bài học không chỉ là biên soạn, viết giáo án hay soạn bài

mà là cả quá trình tích hợp các hành động nghiên cứu, lựa chọn, sắp xếp,

áp dụng và điều chỉnh những yếu tố của bài học

- Dựa vào lí thuyết hay mô hình, quan niệm về dạy học nào đó thì

có kĩ thuật và đòi hỏi những kĩ năng thiết kế phù hợp với lí thuyết hay quan niệm mà ta dựa vào

- Kĩ năng TKBH còn được gọi bằng những thuật ngữ khác như kĩ năng soạn giảng, kĩ năng soạn bài, kĩ năng thiết kế giáo án, kĩ năng thiết

kế bài giảng v.v… với những mức độ chính xác khác nhau

- Tuy lí thuyết, mô hình và kĩ thuật thiết kế BHKT nói chung đã được nghiên cứu khá nhiều, song vấn đề kĩ năng thiết kế còn ít được nghiên cứu, đặc biệt ở tiểu học và trong giáo dục giáo viên

1.1.2.2 Những nghiên cứu về học tập kiến tạo và dạy học theo lí thuyết kiến tạo ở tiểu học

Trên nền tảng các lí thuyết học tập và nhận thức của J Piaget, L.S Vygotsky, J Dewey, J Bruner, P Ia Galperin v.v… đã có rất nhiều công trình bàn về học tập kiến tạo và dạy học theo lí thuyết kiến tạo Điều đó thể hiện ở các sách chuyên khảo, luận án và các bài báo khoa học ở nước ngoài của Barker M(1991), Brooks, Jacqueline Grennon and Brooks,

Martin G (1993), Clements, Duffy, T M., & Cunningham, D J (1996), Gagnon, Jr G W ve M Collay (2001), George W Gagnon, Jr Michelle Collay (2006)v.v… Những kết luận chung được rút từ thành tựu nghiên cứu hiện đại cho thấy những luận điểm cơ bản và đặc điểm của học tập kiến tạo như sau:

- Tri thức được kiến tạo một cách tích cực bởi chủ thể nhận thức, không phải tiếp thu một cách thụ động từ môi trường bên ngoài

- Nhận thức là một quá trình thích nghi và tổ chức lại thế giới quan của chính mỗi người Nhận thức của người học không phải là khám phá một thế giới hoàn toàn mới mà chủ thể nhận thức chưa từng biết tới và chưa từng có kinh nghiệm về nó, mà đó là khám phá chính mình

- Học là quá trình mang tính xã hội trong đó trẻ em dần tự hoà mình vào các hoạt động trí tuệ của những người xung quanh Trong lớp học mang tính kiến tạo, HS không chỉ tham gia vào việc khám phá, phát minh mà còn tham gia vào cả quá trình xã hội bao gồm việc giải thích, trao đổi, đàm phán và đánh giá

- Những tri thức mới của mỗi cá nhân nhận được từ việc điều chỉnh lại thế giới quan của họ, cần phải đáp ứng được những yêu cầu mà tự nhiên và thực trạng xã hội đặt ra

1.1.2.3 Những nghiên cứu về rèn luyện KNTK dạy học ở tiểu học

Có một số luận án và đề tài nghiên cứu vấn đề rèn luyện kĩ năng thiết kế dạy học ở tiểu học như kĩ năng thiết kế trắc nghiệm khách quan,

kĩ năng thiết kế mục tiêu học tập v.v…, tuy nhiên không nhiều Gần đây

có những nghiên cứu luận án về rèn luyện kĩ năng học tập, kĩ năng quản

lí giáo dục, kĩ năng dạy học trực tiếp và kĩ năng sư phạm nói chung, kĩ năng công tác pháp chế v.v… như trên đã trình bày ở các mục 1.1.1.1 và 1.1.2.1 Tuy vậy hầu như chưa có nghiên cứu chuyên biệt và cụ thể nào

về rèn luyện kĩ năng thiết kế BHKT một cách hệ thống ở tiểu học và trong đào tạo giáo viên tiểu học

1.2 Kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo

1.2.1 Khái niệm

Từ việc làm rõ nội hàm của một số khái niệm cốt lõi: “kĩ năng”,

“bài học”, “thiết kế bài học”, “học tập kiến tạo”, “bài học kiến tạo” trong luận án đã thống nhất quan niệm về “kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo

như sau: là một dạng hành động nghề nghiệp tự giác của nhà giáo, dựa

vào tri thức khoa học của mình về bài học kiến tạo, về môn học và kĩ năng dạy học, dựa vào những điều kiện sinh học, tâm lí và xã hội cá

nhân có liên quan đến dạy học theo chiến lược kiến tạo, được tiến hành

có kĩ thuật và có kết quả theo yêu cầu đã định của dạy học bài học đó

1.2.2 Đặc điểm và cấu trúc của kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo

vị cơ bản của dạy học là bài học; 5/ Có tính kĩ thuật cao và đòi hỏi nhà giáo phải có tư duy nghiên cứu

1.2.2.2 Cấu trúc

Hình 1.1 Đặc điểm và cấu trúc của KNTKBHKT

Cấu trúc của kĩ năng TKBHKT bao gồm 6 nhóm kĩ năng cơ bản

KNTK BHKT

KNTK Mục tiêu Học tập

KNTK Nội dung

HT

KNTK Hoạt động

KNTK PPDH

KNTK

PT và Học liệu

KNTK Môi trường

Tổ chức Nội dung học tập

Dạng và

số lượng Hoạt động

Trình tự, thời hạn tiến hành

Mô hình kiến tạo phù hợp

Cách kết hợp các PPDH

Dạng và Lượng

PT và học liệu

Cách sử dụng

PT, học liệu

Phân tích các yếu tố

MT

Tổ chức các yếu

tố MT

Biểu đạt nội dung học tập

Phát triển kĩ thuật đánh giá

Cách kết hợp PP

và hoạt động

Cách kết hợp PP

và PT, học liệu

Kết hợp

MT với

PP, PT, học liệu

sau: 1/ Kĩ năng thiết kế mục tiêu học tập của bài học kiến tạo; 2/ Kĩ năng thiết kế nội dung học tập của bái học kiến tạo; 3/ Kĩ năng thiết kế các hoạt động của người học và của người dạy; 4/ Kĩ năng thiết kế phương pháp và kĩ thuật dạy học kiến tạo; 5/ Kĩ năng thiết kế cách sử dụng, khai thác phương tiện, học liệu và khi cần phải thiết kế cả học liệu; 6/ Kĩ năng thiết kế môi trường học tập kiến tạo

1.2.3 Những tiêu chí đánh giá kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo

Ta có thể sử dụng 2 nhóm tiêu chí sau để nhận diện kĩ năng thiết kế BHKT

1.2.3.1 Nhóm tiêu chí phản ánh bản thân kĩ năng

1 Tính đầy đủ của nội dung và cấu trúc của kĩ năng, bao gồm: số lượng những thao tác cần thiết mà cá nhân thực hiện; số lượng những thao tác thừa song không ảnh hưởng đến nội dung cần thiết của kĩ năng; tính tối giản của việc tổ chức những thao tác này trong hành động

2 Tính hợp lí về logic của kĩ năng, bao gồm: trình tự sắp xếp việc thực hiện các thao tác có hợp lí tối đa không hoặc có phù hợp cao với nhiệm vụ cụ thể lúc đó không; tính hợp lí của việc phân chia thời gian và nhịp độ thực hiện từng thao tác và thực hiện cả hành động; mức độ thành thạo của kĩ năng; tần số những thao tác hay hành vi sai, hoặc không đúng chuẩn kĩ năng đã định; tỉ lệ lặp lại (thừa) của các thao tác, cử chỉ, hành vi thực hiện đúng; mức độ hoàn thiện của những thao tác đúng mẫu

4 Mức độ linh hoạt của kĩ năng, gồm: tính chất phân kì của tổ chức các thao tác, tức là cùng số lượng thao tác nhưng có thể biến đổi trình tự

và nội dung theo nhiều phương án; tính chất thay thế được hay biến đổi của một số thao tác trong kĩ năng khi chuyển sang hoàn cảnh khác; tính lưu loát (ít vấp váp) của từng thao tác và của cả hành động xét từ đầu đến khi kết thúc hành động

5 Hiệu quả của kĩ năng, gồm: số lượng và chất lượng của sản phẩm do kĩ năng mang lại; tỉ số giữa kết quả và chi phí nguồn lực; tác dụng của kĩ năng trong sự phát triển cá nhân; mức độ trùng khớp giữa kết quả đạt được và mục tiêu hành động

1.2.3.2 Nhóm tiêu chí điều kiện

Nhóm tiêu chí này bao gồm: 1/ Nhu cầu hoạt động; 2/ Ý chí; 3/ Tình cảm, thái độ; 4/ Tâm vận động hoặc các kĩ năng cụ thể khác trong dạy học; 5/ Tri thức và học vấn nói chung về học tập kiến tạo

1.2.4 Thang đánh giá kĩ năng thiết kế bài học kiến tạo

Như đã trình bày ở mục 1.2.3 trên, để đánh giá kĩ năng TKBHKT

là cao hay thấp, là tốt hay chưa tốt, có thể căn cứ vào 5 tiêu chí và 15 chỉ

số thực hiện trong đó để xem xét Các tiêu chí này phản ánh bản thân kĩ năng có hay không có, ở trình độ nào Sau các tiêu chí này phải có thang đánh giá kĩ năng theo các bậc khác nhau, chẳng hạn 4 bậc: chưa có kĩ năng, có kĩ năng khởi đầu, có kĩ năng thành thạo, có kĩ năng giỏi Nôi dung và cấu trúc cụ thể của kĩ năng TKBHKT đã được mô tả chi tiết ở mục 1.2.2 và Hình 1.1 ở trên

Thang đánh giá kĩ năng có thể được xác lập dựa vào 15 chỉ số bằng cách cho điểm mỗi chỉ số Theo điểm nhận được mà phân bậc khi đánh giá Ví dụ thang đánh giá 100 điểm như sau

1.3 Đặc điểm của dạy học môn Khoa học ở tiểu học theo lí thuyết kiến tạo

1.3.1 Đặc trưng của môn Khoa học ở tiểu học

Môn Khoa học ở tiểu học thể hiện một số đặc trưng cơ bản sau: 1/ Môn Khoa học tiểu học có tính tích hợp; 2/ Nội dung học tập Khoa học

có tính logic chặt chẽ và gắn với đời sống thực tiễn; 3/ Việc học Khoa học rất thích hợp với lí thuyết kiến tạo và sẽ đạt hiệu quả cao nếu học sinh được học tập qua những bài học kiến tạo

1.3.2 Những nguyên tắc và qui tắc của bài học kiến tạo môn Khoa học ở tiểu học

1.3.2.1 Những nguyên tắc của BHKT môn Khoa học

BHKT có một số nguyên tắc cơ bản sau: 1/ Đảm bảo tập trung vào