LUẬN văn THẠC sĩ vấn đề đạo đức của cán bộ, đảng viên TRONG KINH tế THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG xã hội CHỦ NGHĨA ở hải PHÒNG HIỆN NAY

Đạo đức cách mạng là nền đạo đức tích tụ nhiều giá trị đạo đức truyền thống dân tộc và đạo đức nhân loại. Nó có vị trí đặc biệt quan trọng, là nhân tố có sức mạnh to lớn đối với sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước ta hơn nửa thế kỷ qua. Nó đã trở thành nền tảng đạo đức xã hội ta, một di sản văn hóa vô cùng quý báu, đã và đang là động lực tinh thần to lớn cho toàn Đảng, toàn dân trong sự nghiệp đổi mới đất nước

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đạo đức cách mạng là nền đạo đức tích tụ nhiều giá trị đạo đức truyềnthống dân tộc và đạo đức nhân loại Nó có vị trí đặc biệt quan trọng, là nhân

tố có sức mạnh to lớn đối với sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xâydựng đất nước ta hơn nửa thế kỷ qua Nó đã trở thành nền tảng đạo đức xã hội

ta, một di sản văn hóa vô cùng quý báu, đã và đang là động lực tinh thần tolớn cho toàn Đảng, toàn dân trong sự nghiệp đổi mới đất nước, nhằm mục tiêudân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Nhận thức được vai trò to lớn của đạo đức cách mạng đối với sự nghiệpđấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH), Đảng ta

và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng và thường xuyên chăm lo giáo dục,trau dồi đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên Do đó, cách mạng nước tatrong những năm qua, đặc biệt, sau 18 năm đổi mới, xây dựng nền kinh tế thịtrường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), đã đạt được những thànhquả to lớn chưa từng có trong lịch sử Việt Nam về kinh tế, chính trị, xã hội.Nhưng bên cạnh những thành tựu nói trên, chúng ta cũng đang đối mặt vớinhững suy thoái về đạo đức, lối sống đang diễn ra trong một bộ phận cán bộ,đảng viên Đáng chú ý là sự suy thoái này ngày một gia tăng Điều đó Đảng ta

đã khẳng định qua các kỳ Đại hội:

Đại hội Đảng lần thứ VI nhận định: "Tình trạng vi phạm kỷ luật Đảng,pháp luật nhà nước nghiêm trọng kéo dài chưa giảm" [29, tr 9]

Đại hội Đảng lần thứ VII nhận định: "Số đảng viên vi phạm kỷ luậttrong số được kiểm tra tăng lên nhiều hơn" [29, tr 10]

Đại hội Đảng lần thứ VIII khẳng định: "Điều đáng lo ngại là không ítcán bộ, đảng viên phai nhạt lý tưởng cách mạng, tha hóa về phẩm chất, đạođức" [26, tr 27]

Đến Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng ta một lần nữa nhấn mạnh: "Tìnhtrạng tham nhũng, suy thoái về chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng" [30, tr 76].

Đạo đức cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng cũng không nằm ngoài tìnhtrạng chung đó

Sự suy thoái đạo đức xã hội ngày càng gia tăng trong một bộ phận cán

bộ, đảng viên đó đã làm giảm uy tín của Đảng, suy giảm niềm tin của nhândân đối với chế độ, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa (CNH, HĐH) ở nước ta nói chung, ở Hải Phòng nói riêng

Vậy tại sao có sự suy thoái về đạo đức ngày càng gia tăng trong một

bộ phận cán, bộ đảng viên ở Hải Phòng? Làm thế nào để khắc phục được tìnhtrạng trên? Làm sao để có được đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ có nănglực chuyên môn mà còn có phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng làmđộng lực phát triển kinh tế - xã hội ở Hải Phòng?

Đó là những vấn đề lớn, bức xúc đặt ra đối với Đảng bộ và nhân dân

thành phố Hải Phòng Đề tài: "Vấn đề đạo đức của cán bộ, đảng viên trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Hải Phòng hiện nay"

muốn góp một phần nhỏ vào việc giải quyết vấn đề lớn đó

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề đạo đức nói chung, đạo đức cách mạng trong điều kiện KTTTđịnh hướng XHCN nói riêng đã có nhiều cá nhân và tập thể tác giả quan tâmnghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau, với những cách tiếp cận khác nhau

như: Vũ Khiêu: "Mấy vấn đề đạo đức cách mạng", Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1978; Nguyễn Ngọc Long: "Quán triệt mối quan hệ biện chứng giữa

kinh tế và đạo đức trong việc đổi mới tư duy", Tạp chí Nghiên cứu Lý luận, số

1-2/1987; Trần Thành: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức", Nxb Chính trị quốc gia, 1996; Nguyễn Tĩnh Gia: "Sự tác động hai mặt của cơ chế thị trường

đối với đạo đức người cán bộ quản lý", Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số

2/1997; Nguyễn Chí Mỳ: "Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền

kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước

ta hiện nay", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999; Nguyễn Ngọc Long (chủ

biên): "Giáo trình đạo đức học", Nxb Chính trị quốc gia, 2000; Nguyễn Văn Lý: "Kế thừa và đổi mới những giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình

chuyển sang nền kinh tế trị trường Việt Nam hiện nay", Luận án Tiến sĩ triết

học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2000; Nguyễn Thế

Thắng: "Tìm hiểu tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh", Nxb Lao động,

Hà Nội, 2002; Nguyễn Trọng Chuẩn - Nguyễn Văn Phúc (Đồng chủ biên),

Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003; Nguyễn thế Kiệt (chủ nhiệm đề tài),

Kỷ yếu đề tài cấp bộ (2002-2003), Đạo đức người cán bộ lãnh đạo chính trị

trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, thực trạng và xu hướng biến động, Hà Nội, 2003; Trần Văn Phòng: "Tiêu chuẩn đạo đức của người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay", Tạp chí Lý luận chính trị, số 5-

2003

Một số luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề xây dựng đạo đức cho

cán bộ, đảng viên của các tác giả như: Đặng Thanh Giang: "Vấn đề xây dựng

đạo đức mới cho cán bộ cơ sở trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay" (qua thực tế ở tỉnh Thái Bình), Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội,

2001; Dương Xuân Lộc: "Quan hệ kinh tế và đạo đức với việc xây dựng đạo

đức mới cho cán bộ, đảng viên hiện nay" (qua thực tế ở Thành phố Hồ Chí

Minh), Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội, 2001; Trương Thế Thắng: "Vấn đề

xây dựng đạo đức mới cho cán bộ, đảng viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở tỉnh Hà Giang hiện nay", Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội, 2003

Như vậy, vấn đề đạo đức, đạo đức cách mạng, xây dựng đạo đức chocán bộ, đảng viên đã được nhiều cá nhân và tập thể tác giả đề cập ở nhiều góc

độ khác nhau, nhưng vấn đề nâng cao phẩm chất đạo đức cho cán bộ, đảngviên nói chung và ở Hải Phòng nói riêng hiện nay là vấn đề đòi hỏi được tiếp

tục đi sâu nghiên cứu Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: "Vấn đề đạo đức của cán bộ, đảng viên trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Hải Phòng hiện nay" để viết luận văn thạc sĩ Triết học.

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Phân tích thực trạng đạo đức cán bộ, đảng viên trong điều kiện KTTTđịnh hướng XHCN ở Hải Phòng, từ đó đề ra những giải pháp chủ yếu nhằmxây dựng và nâng cao đạo đức cách mạng cho họ ở Hải Phòng hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ tầm quan trọng của đạo đức người cán bộ, đảng viên trongđiều kiện KTTT ở Việt Nam hiện nay

- Làm rõ yêu cầu về đạo đức cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng hiện nay

- Phân tích thực trạng đạo đức cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng hiện nay

- Đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng và nâng cao phẩmchất đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong điều kiện KTTT ở HảiPhòng hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiệnnay, thông thường cán bộ là đảng viên Tuy nhiên, có cán bộ không là đảngviên Ngược lại, không phải đảng viên nào cũng là cán bộ Do vậy, đối tượngnghiên cứu của luận văn là đạo đức của người cán bộ là đảng viên và đạo đứccủa người đảng viên

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là vấn đề đạo đức của cán bộ, đảngviên trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Hải Phòng hiện nay.

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên quan điểm triết học và đạo đức học Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời luậnvăn kế thừa các thành tựu của một số công trình khoa học đã được công bố cóliên quan đến nội dung mà đề tài luận văn đề cập

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng tổng hợp các phương pháp của chủ nghĩa duy vậtbiện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các phương pháp lịch sử và lôgíc;phân tích và tổng hợp; phương pháp điều tra xã hội học đã được sử dụng đểthực hiện mục đích và nhiệm vụ đề tài đặt ra

6 Cái mới và ý nghĩa của luận văn

6.1 Cái mới của luận văn

Làm rõ thực trạng đạo đức của cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng hiệnnay; qua đó, đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao phẩm chất đạođức cho cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng trong điều kiện KTTT hiện nay

6.2 Ý nghĩa của luận văn

- Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu vàgiảng dạy môn Đạo đức học, môn Xây dựng Đảng trong các trường đại học

và các trường chính trị tỉnh, thành phố

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo để đề ra kế hoạch, giải phápnhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cho cán bộ, đảng viên ở thành phố HảiPhòng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 2 chương, 4 tiết

Chương 1

TẦM QUAN TRỌNG VÀ YÊU CẦU CỦA ĐẠO ĐỨC

NGƯỜI CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY

1.1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA ĐẠO ĐỨC NGƯỜI CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1.1 Đạo đức và đạo đức cách mạng; quan hệ kinh tế và đạo đức

1.1.1.1 Đạo đức

Đạo đức là một hình thái ý thức - xã hội, là tổng hợp những nguyêntắc, quy tắc, chuẩn mực nhằm hướng dẫn con người tiến tới cái thiện, cáichân, cái mỹ chống lại cái ác, cái giả, cái xấu Đạo đức luôn là một độnglực tinh thần to lớn đối với sự phát triển, tiến bộ của xã hội Vì vậy, trong mỗithời đại lịch sử, để phù hợp với sự tiến bộ của xã hội, giai cấp thống trị đềuđặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức và điều chỉnh các hành vi, cách ứng xửcủa con người sao cho phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội

Trong lịch sử tư tưởng của nhân loại, quan niệm về đạo đức đã để lạikhông ít những giá trị to lớn Nhưng do những hạn chế về thế giới quan,phương pháp luận và những thiên kiến giai cấp, nên tất cả các quan niệm vềđạo đức trước C.Mác đều thiếu luận cứ khoa học Hầu hết các quan niệm đó

đã rơi vào chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo Đạo đức học trước C.Mác bằng cáchnày hay cách khác đã trở thành một trong những công cụ tinh thần của giaicấp thống trị dùng để duy trì trạng thái ổn định tạm thời của các chế độ xã hội

cũ, bảo vệ địa vị thống trị của các giai cấp thống trị

Trên cơ sở của những tiến bộ trong đời sống vật chất, phương thức sảnxuất và những thành quả của sự phát triển khoa học, các nhà kinh điển của

chủ nghĩa Mác - Lênin dùng thế giới quan duy vật và phương pháp luận biệnchứng, đồng thời kế thừa một cách có phê phán những giá trị đạo đức đạtđược trong lịch sử lâu dài của nhân loại, làm một cuộc cách mạng có tính chấtbước ngoặt về đạo đức Quan điểm mác-xít cho rằng: Đạo đức nảy sinh do nhucầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế - xãhội sinh ra và quyết định; quan hệ đạo đức là biểu hiện của quan hệ vật chất

xã hội và biến đổi theo đời sống vật chất xã hội Nghĩa là, theo quá trình pháttriển của xã hội, trên cơ sở phát triển của sản xuất vật chất mà đạo đức đượchoàn thiện dần dần Đạo đức phát triển từ thấp đến cao cùng với sự phát triểncủa các hình thái kinh tế - xã hội, thông qua sự đấu tranh, lọc bỏ, kế thừa đểtiến bộ không ngừng

Như vậy, đạo đức xét về bản chất là sự phản ánh tồn tại xã hội, là tồntại xã hội được nhận thức, bị quy định bởi tồn tại xã hội Điều đó giải thíchmột cách khoa học sự khác nhau, thậm chí đối lập nhau giữa đạo đức họcmác-xít với những hệ thống đạo đức khác nhau trong lịch sử

Đạo đức thường được xét ở ba góc độ: nhận thức luận, chức năng, hệgiá trị

Dưới góc độ nhận thức luận: Đạo đức là một hiện tượng tinh thần,

một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội, là tính thứ hai so với tồn tại xã hội.

Tính đặc biệt của nó thể hiện trong quá trình hình thành các quy tắc đạo đức,

là do sự thừa nhận của số đông trong xã hội hay sự thừa nhận của một giaicấp nhất định

Dưới góc độ chức năng: Chức năng cơ bản nhất của đạo đức là điều chỉnh hành vi của con người bằng chuẩn mực và quy tắc theo yêu cầu của xã hội, nhằm đảm bảo lợi ích chung của xã hội hay lợi ích cơ bản của giai cấp đề

ra chuẩn mực, quy tắc đạo đức ấy Với chức năng nhận thức và chức nănggiáo dục, nó giúp con người hình thành những quan điểm, nguyên tắc, quy

tắc, chuẩn mực cơ bản để đánh giá hành vi đạo đức xã hội và những hành viđạo đức của bản thân.

Cách tiếp cận từ hai góc độ trên đây còn được bổ sung bằng cách thứ

ba, đó là xem xét đạo đức với tính cách là một hệ giá trị Đạo đức là một trong

những hình thái ý thức xã hội, thường bao giờ cũng được khẳng định hoặcphủ định một lợi ích, một quan niệm đương thời xác định Vì vậy, đạo đức làmột hệ giá trị Lợi ích là cơ sở khách quan của giá trị Trong xã hội có giaicấp đối kháng, do lợi ích căn bản khác nhau mà các giai cấp quan niệm về giátrị đạo đức khác nhau, thậm chí đối lập nhau Như vậy, nội hàm của kháiniệm đạo đức không chỉ hạn định ở đặc trưng là một hình thái ý thức xã hội,

là một phương thức cơ bản điều chỉnh hành vi con người mà đạo đức còn làmột hệ giá trị bao gồm những giá trị chung và những giá trị riêng

Cho đến nay đã có rất nhiều quan niệm, định nghĩa khác nhau về đạođức, ở một mức độ khái quát nhất, chúng ta có thể hiểu:

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp nhữngnguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánhgiá cách ứng xử của con người trong quan hệ xã hội, chúng đượcthực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của

dư luận xã hội [49, tr 8]

Đạo đức bao gồm: Ý thức đạo đức, quan hệ đạo đức và thực tiễn đạo

đức.

Ý thức đạo đức là ý thức của con người về hệ thống những quy tắc,chuẩn mực hành vi phù hợp với những quan hệ đạo đức đã và đang tồn tại Ýthức đạo đức bao hàm các yếu tố tạo thành là tri thức, tình cảm và ý chí đạo đức

Quan hệ đạo đức là hệ thống những quan hệ xác định giữa con người

và con người, giữa cá nhân và xã hội về mặt đạo đức Nó là một bộ phận hợpthành của quan hệ xã hội

Thực tiễn đạo đức là hoạt động của con người do ảnh hưởng của niềmtin, của ý thức đạo đức, là quá trình hiện thực hóa ý thức đạo đức vào trongđời sống của con người.

Ý thức đạo đức, thực tiễn đạo đức và quan hệ đạo đức là những yếu tốtạo nên cấu trúc của đạo đức Mỗi yếu tố không tồn tại độc lập mà liên hệ tácđộng lẫn nhau, tạo nên sự vận động phát triển và chuyển hóa bên trong của hệthống đạo đức

Theo C Mác và Ph Ăngghen, đạo đức không sinh ra đạo đức mà đạođức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là kết quả của sự phát triển lịch

sử Với tư cách là sự phản ánh tồn tại xã hội, đạo đức là sản phẩm của nhữngđiều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, của cơ sở kinh tế - xã hội Ph Ăngghennhận xét: "Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước đếnnay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ" [55, tr.137] Sự phát triển của ý thức đạo đức của người nguyên thủy đến ý thức đạođức của xã hội văn minh là kết quả của sự phát triển từ thấp đến cao của hoạtđộng thực tiễn và hoạt động nhận thức của con người

1.1.1.2 Đạo đức cách mạng

Đạo đức cách mạng của giai cấp vô sản là thành quả phát triển caotrong lịch sử tiến hóa lâu dài của đạo đức Nó là kết quả của sự phủ định biệnchứng những giá trị đạo đức đã đạt được trong lịch sử Nếu như đạo đức của

xã hội có đối kháng giai cấp được xây dựng trên sự bất bình đẳng, sự nô dịch

và sự áp bức bóc lột giữa người và người thì đạo đức cách mạng được xâydựng trên cơ sở bình đẳng, đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa ngườivới người Nếu như đạo đức tư sản kích thích sự phát triển cá nhân một cáchcực đoan trở thành chủ nghĩa cá nhân vị kỷ, kích thích những dục vọng thấphèn, những bản năng ở con người, vật hóa con người, thì đạo đức cách mạng

phát triển cá nhân trong sự hài hòa với cộng đồng xã hội, hạn chế những dụcvọng, bản năng thấp hèn ở con người Đạo đức cách mạng kích thích pháttriển và giữ vai trò chỉ đạo mặt ý thức, mặt xã hội của con người, nâng conngười lên đúng tầm vị trí làm người.

Có thể nói, đạo đức cách mạng - đạo đức cộng sản chủ nghĩa khôngnhững khác mà hoàn toàn đối lập với đạo đức của giai cấp bóc lột (đạo đứcchủ nô, phong kiến, tư sản) Đạo đức cộng sản là nền đạo đức có giá trị phổbiến và nhân đạo Theo V.I Lênin, đạo đức mới là những gì "góp phần pháhủy xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người laođộng chung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của nhữngngười cộng sản " [45, tr 369] Đạo đức cộng sản biểu hiện sự sáng tạo mangtính quần chúng rộng rãi Các giá trị đạo đức cộng sản chủ nghĩa mang đầy ýnghĩa cao cả và vì con người Những giá trị ấy nói lên bản chất sáng tạo củatrí tuệ, của ý thức danh dự, của lòng dũng cảm và những phẩm chất cao quýcủa con người Nền đạo đức ấy vừa là sản phẩm của nền sản xuất xã hội đầysáng tạo và nhân văn, vừa là động lực thúc đẩy xã hội phát triển

Nhằm nhấn mạnh vai trò nhân tố tinh thần của đạo đức mới - đạo đứccách mạng - đạo đức cộng sản chủ nghĩa trong việc góp phần vào thắng lợicủa cách mạng XHCN, và để phù hợp với thực tiễn cách mạng XHCN tronggiai đoạn hiện nay, trong luận văn này chủ yếu sử dụng khái niệm "Đạo đứccách mạng" theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là: "Tuyệt đối trung thành vớinhân dân", "ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng", "làm đúng chínhsách và nghị quyết của Đảng"; "quyết tâm đấu tranh chống mọi kẻ địch"; "đặtlợi ích của Đảng lên trên hết"; "luôn hòa mình với quần chúng" v.v Ở Chủtịch Hồ Chí Minh, khái niệm đạo đức cách mạng được vận dụng một cách khálinh hoạt, mềm dẻo - điều này phụ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể Ở mức

độ khái quát nhất, theo Người, đạo đức cách mạng là:

Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó

Ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tựphê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác củamình và cùng đồng chí mình tiến bộ [61, tr 285]

Đạo đức cách mạng Việt Nam được hình thành, phát triển gắn liền vớithực tiễn cách mạng Việt Nam, là sự phản ánh quá trình đấu tranh cách mạngcủa giai cấp công nhân, nông dân và các tầng lớp tiến bộ khác nhằm giànhđộc lập dân tộc và đi lên xây dựng CNXH Đạo đức cách mạng xét dưới góc

độ nhận thức, là kết quả của sự phản ánh tồn tại xã hội, là tính thứ hai so vớitồn tại xã hội Nhưng với tư cách là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, luân

lý đạo đức phản ánh cái bản chất của tồn tại xã hội Cho nên đạo đức cáchmạng kế thừa những đặc điểm của hệ thống lý luận đạo đức trong lịch sử;phản ánh quan hệ lợi ích giữa các giai cấp, các tầng lớp khác nhau trong xãhội

Sự khác nhau căn bản giữa đạo đức cách mạng với các hệ thống đạo

đức khác là ở tính cách mạng và khoa học của nó Đạo đức cách mạng là đạo

đức phản ánh lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân và các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động khác, nó mang bản chất giai cấp công nhân

Giai cấp công nhân Việt Nam có sứ mệnh lãnh đạo cách mạng Việt Namgiành lại độc lập dân tộc và xây dựng thành công CNXH Mục tiêu lý tưởng đóphù hợp với quy luật vận động tất yếu của lịch sử xã hội và quy luật tiến bộ củađạo đức nhân loại; vì nó hướng tới mục tiêu giải phóng triệt để con ngườikhỏi khổ đau, áp bức bóc lột, bất công trong xã hội hiện thực Mục tiêu này,theo cách nói của C.Mác: "Phải lật đổ tất cả những quan hệ biến con ngườithành một sinh vật bị làm nhục, bị nô dịch, bị bỏ rơi, bị khinh rẻ " [51, tr.581].

Tính cách mạng, khoa học trong lý luận đạo đức cách mạng của HồChí Minh không chỉ phản ánh sự sáng tạo qua thực tiễn cách mạng Việt Namvới tư cách là nguồn gốc chủ yếu của nó, mà còn thể hiện sự phê phán, kếthừa, chọn lọc tinh hoa truyền thống đạo đức dân tộc và đạo đức nhân loại trongquá trình hình thành và phát triển đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cho rằng:

Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức

cá nhân

Tôn giáo Giê su có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả

Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nóphù hợp với điều kiện nước ta

Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là phương pháp làm việc biệnchứng

Tôi cố gắng làm người học trò nhỏ của các vị ấy [68, tr 92]

Hồ Chí Minh đã thể hiện rất rõ tư tưởng, thái độ đối với di sản đạođức của nhân loại Nắm vững phương pháp biện chứng duy vật của C.Mác, dựatrên cơ sở thực tiễn cách mạng Việt Nam, Người đã có thái độ khoa học vàcách mạng trong việc kế thừa những yếu tố hợp lý của các hình thái ý thức

đạo đức trước đó để góp phần hình thành nên lý luận về đạo đức cách mạng ởViệt Nam.

Thực tiễn cách mạng nước ta cũng đã chứng tỏ những giá trị đạo đứccách mạng là hệ giá trị hàng đầu trong hệ thống những giá trị đạo đức của xãhội Việt Nam hơn nửa thế kỷ qua Tính cách mạng và khoa học của đạo đứccách mạng thể hiện trong hệ thống những nguyên tắc cơ bản, nó không mangtính cố định, giáo điều, mà đòi hỏi phải được bổ sung, phát triển cho phù hợpvới yêu cầu của thực tiễn cách mạng Ở các giai đoạn khác nhau của cáchmạng, trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản của đạo đức cách mạng, Hồ ChíMinh và Đảng ta đã bổ sung và phát triển những nội dung đạo đức cách mạng

cụ thể Ví dụ: Trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc trước Cách mạngtháng Tám năm 1945, Đảng yêu cầu cán bộ phải "am hiểu con đường chínhtrị " [3, tr 528] và Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến niềm tin cộng sản: "Giữ chủnghĩa cho vững", ý thức giữ "bí mật", trách nhiệm tuyên truyền chủ nghĩacộng sản và cổ động quần chúng theo Đảng nhằm chuẩn bị tinh thần và lựclượng cho Tổng khởi nghĩa thắng lợi Sau thắng lợi Chiến dịch Đông Xuânnăm 1947, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chuyển sang thời kỳ mới -thời kỳ cầm cự, khó khăn gian khổ, quyết liệt hơn Để đáp ứng yêu cầu nhiệm

vụ vừa đẩy mạnh kháng chiến vừa thực hiện kiến quốc, xây dựng và củng cốchính quyền cách mạng, khi viết tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc", Hồ ChíMinh đặc biệt đề cao tinh thần học tập, nhất là học tập lý luận Mác - Lênin; đềcao chuẩn mực đạo đức "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư"; nhấn mạnh

lề lối, tác phong làm việc khoa học nhằm khắc phục tình trạng đội ngũ cán

bộ còn yếu kém về lý luận, tác phong công tác, đạo đức lối sống Khi miềnBắc hoàn toàn giải phóng, bước vào khôi phục kinh tế, chuẩn bị tiền đề choCNXH, tạo hậu phương vững chắc để giải phóng miền Nam, trước yêu cầumới của thực tiễn xây dựng CNXH, trong nhiều tác phẩm, đặc biệt là tácphẩm "Đạo đức cách mạng", Người đề cập nhiều đến chủ nghĩa tập thể, đấu

tranh loại trừ chủ nghĩa cá nhân, nhất là các biểu hiện quan liêu, đặc quyền,đặc lợi ở cán bộ có chức, có quyền.

Như vậy, lý luận đạo đức cách mạng đã luôn được Chủ tịch Hồ ChíMinh và Đảng ta bổ sung và phát triển theo yêu cầu thực tiễn cách mạng nước

ta Từ "Tư cách người cách mệnh" đến "Đạo đức cách mạng", đến "Di chúc"được coi là những mốc đánh dấu sự phát triển về nội dung đạo đức cách mạngtrong tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ những phân tích trên, cho phép tác giả luận văn đưa ra quan niệm

về đạo đức cách mạng như sau:

Đạo đức cách mạng là đạo đức phản ánh thực tiễn cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động; là sự thống nhất hữu cơ giữa những phẩm chất đạo đức tạo nên nền tảng nhân cách của người cách mạng; là động lực thúc đẩy người cách mạng trong quá trình hoạt động cải tạo xã hội

cũ, xây dựng xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa.

Đạo đức cách mạng được hiểu với nội dung là tổng hòa các phẩm chấtđạo đức của người cách mạng Đó là lòng trung thành vô hạn với mục tiêu, lýtưởng cách mạng, chủ nghĩa tập thể, lao động tự giác, sáng tạo, chủ nghĩa yêunước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản và nhữngphẩm chất đạo đức cá nhân như tính trung thực, tính nguyên tắc, tính khiêmtốn, tinh thần dũng cảm Những phẩm chất đạo đức cách mạng trên thốngnhất hữu cơ trong nhân cách của người cách mạng Đạo đức cách mạng khôngngừng được củng cố và phát triển cùng với sự thắng lợi ngày càng to lớn củacách mạng XHCN, của phương thức sản xuất XHCN, trở thành nền đạo đứcchung của loài người Tuy nó chưa phải là nền đạo đức tuyệt đối chân chínhcuối cùng, nhưng như Ph.Ăngghen nói: hiện nay nó "đang tiêu biểu cho sự lật

đổ hiện tại, biểu hiện cho lợi ích của tương lai là thứ đạo đức có một sốlượng nhiều nhất những nhân tố hứa hẹn một sự tồn tại lâu dài" [55, tr 136]

1.1.1.3 Quan hệ giữa kinh tế với đạo đức

Quan hệ giữa kinh tế với đạo đức là mối quan hệ biện chứng, trong

đó, suy cho cùng yếu tố kinh tế đóng vai trò quyết định đối với đạo đức Sựtác động của kinh tế đối với đạo đức tuân theo quy luật chung về mối quan hệbiện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúcthượng tầng Theo C.Mác, phương thức sản xuất vật chất quyết định các quátrình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung; không phải ý thức củacon người quyết định tồn tại của họ, trái lại tồn tại xã hội của họ quyết định ýthức của họ V.I.Lênin cũng nhấn mạnh: "Chủ nghĩa duy vật lịch sử thừa nhậnrằng tồn tại xã hội không phụ thuộc vào ý thức xã hội của loài người Tronghai trường hợp đó ý thức chỉ là phản ánh của tồn tại, nhiều lắm thì cũng chỉ làmột sự phản ánh gần đúng, không khớp, chính xác một cách lý tưởng" [48, tr.404] Từ đó suy ra là phải lấy sự tồn tại của con người để giải thích ý thức củacon người, chứ không phải ngược lại Phần lớn các nguyên nhân thay đổi ýthức xã hội nằm trong phương thức sản xuất, chứ không phải trong đầu óc củangười ta, không phải trong triết học mà là trong kinh tế

Quá trình phát triển sản xuất là quá trình không ngừng giải phóng conngười cả về lĩnh vực vật chất lẫn tinh thần (trong đó có đạo đức) Xã hội càngphát triển, kinh tế càng phát triển, thì con người càng có điều kiện hoàn thiệnmình Tuy nhiên, sự tác động của kinh tế đến đạo đức không phải bao giờcũng theo chiều thuận mà còn có cả chiều nghịch Thực tế chứng minh, có khikinh tế phát triển cao, nhưng đạo đức có sự tha hóa, thụt lùi hoặc có sự tiến bộcục bộ và sự tha hóa cục bộ Nước Mỹ kinh tế rất phát triển, nhưng quan hệ

xã hội, quan hệ đạo đức không phát triển lành mạnh hay chí ít cũng không có

sự tăng tiến tương ứng với kinh tế Thái Lan có một thời kỳ tăng trưởng kinh

tế rất nhanh, song nền đạo đức cũng xuống cấp và hiện nay là nơi có tỷ lệngười nhiễm HIV hàng năm cao trên thế giới Điều đó nói lên rằng, điều kiệnkinh tế là quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với chế độ chính trị và đạo

đức xã hội, nhưng nhân tố chủ quan cũng chiếm một vị trí quan trọng TheoNhà tương lai học A.Toffler, trong lịch sử nhân loại, nhiều nước kém pháttriển chỉ là kinh tế thôi, còn văn hóa không phải là kém phát triển

Ở một góc độ khác, đạo đức là nhân tố, động lực của sự phát triểnkinh tế Trong KTTT, lợi nhuận và hiệu quả là mối quan tâm lớn của ngườisản xuất Bởi vậy, có người cho rằng, các nhân tố đạo đức can thiệp vào kinh

tế sẽ cản trở sự tăng trưởng kinh tế Đây là cách hiểu không đúng, họ đã cốtình gạt bỏ mọi quy phạm đạo đức ra khỏi các hoạt động kinh tế; là cách hiểucực đoan mang tính thực dụng và ngày càng tỏ ra không thể đứng vững trướcyêu cầu phát triển của nền KTTT

Thực tế cho thấy, không phải mọi chính sách mang lại hiệu quả kinh

tế cao đều có ý nghĩa tích cực cho sự phát triển đạo đức và ngược lại những gìkhông có hiệu quả kinh tế đều vô đạo lý Giải quyết mâu thuẫn này trong cáctrường hợp cụ thể và ưu tiên cao nhất phải dành cho mục tiêu xã hội Tínhtoán lỗ lãi không nằm ngoài tư duy kinh tế, nhưng đó không phải là mục đíchcuối cùng Trong CNXH, ý nghĩa nhân bản của chính sách kinh tế là ở chỗvừa đáp ứng nhu cầu vật chất của con người, vừa tạo điều kiện vật chất cho sựphát triển đạo đức, nhân cách của con người Chính sách kinh tế mà bất chấpyêu cầu xã hội, không mang trong nó nhân tố xã hội, mục tiêu xã hội, thì trật

tự kỷ cương của kinh tế sẽ bị phá vỡ, khả năng tha hóa của con người vẫndiễn ra Nhận thức một cách sâu sắc mối quan hệ biện chứng này, tại Đại hộiđại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng ta khẳng định: "Tăng trưởng kinh tế phảigắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và trong suốtquá trình phát triển" [26, tr 113] Còn tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,Đảng ta xác định: "Tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triển văn hóa, từngbước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ

và công bằng xã hội" [30, tr 89]

Mặt khác, trong cạnh tranh mọi gian dối tầm thường dần dần bị lọc bỏ

và cuối cùng thắng lợi chủ yếu là công nghệ, phương pháp quản lý mới Xãhội tồn tại và phát triển không phải bằng lừa dối, đầu cơ, buôn lậu, hàng giả

mà bằng trình độ và sức sáng tạo của con người Sáng tạo không chỉ là điềukiện kinh tế, tất yếu kinh tế, mà còn là hành động của lý trí, của lương tri

Đạo đức được nảy sinh từ các hoạt động kinh tế, nhưng nó tác độngtrở lại với kinh tế và có vai trò nhất định trong đời sống xã hội Sự tác độngcủa đạo đức đến kinh tế thể hiện thông qua các chức năng sau:

+ Chức năng điều chỉnh hành vi

+ Chức năng giáo dục

+ Chức năng nhận thức (chức năng phản ánh)

Tuy nhiên, sự tác động của đạo đức đến các lĩnh vực hoạt động kinh tếnhiều hay ít còn phụ thuộc vào những yếu tố sau:

Thứ nhất: Phụ thuộc vào bản thân ý thức đạo đức tiến bộ hay lạc hậu.

Nếu đạo đức tiến bộ thì sự tác động của nó đối với các hoạt động kinh tế sẽphát triển theo chiều hướng tích cực, còn ngược lại, đạo đức lạc hậu sẽ kìmhãm sự phát triển kinh tế

Thứ hai: Phụ thuộc vào ý thức đạo đức thâm nhập vào quần chúng nhiều hay ít Ý thức đạo đức thâm nhập vào quần chúng càng sâu rộng thì sự

tác động tích cực của đạo đức đến đời sống kinh tế - xã hội càng có hiệu quả.Ngược lại, nếu ý thức đạo đức mà thâm nhập ít, nó không thể tạo ra đượcphong trào quần chúng thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội

Thứ ba: Phụ thuộc vào khả năng của giai cấp cầm quyền hiện thực hóa tư tưởng, đường lối lãnh đạo và ý thức đạo đức của mình đối với xã hội, đất nước đến đâu Nếu giai cấp cầm quyền có tư tưởng, ý thức đạo đức tiến

bộ, đường lối đúng đắn thì giai cấp đó hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của

mình, thúc đẩy, lãnh đạo nhân dân tham gia vào công cuộc xây dựng và pháttriển đất nước Ngược lại, nếu là hệ tư tưởng, ý thức đạo đức phản tiến bộ,đường lối lãnh đạo không đáp ứng với tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, nó

sẽ tạo ra một lực cản lớn trên con đường đi lên của xã hội

Sự tác động của kinh tế đến đạo đức được thực hiện thông qua nhiều

"khâu trung gian" như: Chế độ chính trị, chính sách kinh tế - xã hội, phápluật Bởi vì:

Một là, kinh tế và đạo đức là hai yếu tố của quan hệ biện chứng giữa

cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng Xét đến cùng, đạo đức là sự phản ánhcủa các quan hệ kinh tế Song tình hình kinh tế không tác động một cách tựđộng đối với đạo đức Vai trò quyết định của kinh tế được thực hiện, nhưPh.Ăngghen đã chỉ rõ: thường thường là một cách gián tiếp thông qua các mắtkhâu quan trọng đó là chính sách kinh tế - xã hội được thể hiện trong thực tếđời sống

Hai là, các chính sách kinh tế - xã hội tác động đến các nguyên tắc,

chuẩn mực đạo đức xã hội và các giá trị đạo đức xã hội Các nguyên tắc,chuẩn mực đạo đức xã hội là khuôn mẫu ứng xử của xã hội đòi hỏi các cánhân trong xã hội phải tuân theo, đồng thời nó là thước đo đánh giá, điềuchỉnh hành vi của cá nhân cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng xã hội Sứcmạnh của dư luận, niềm tin cá nhân, tập quán, truyền thống xã hội sẽ là điềukiện đảm bảo cho các nguyên tắc, chuẩn mực đó có hiệu lực trong việc uốnnắn, điều chỉnh, đánh giá hành vi đạo đức của cá nhân, làm thay đổi tình cảmđạo đức của cá nhân Mặt khác, giá trị đạo đức là cái được con người lựa chọn

và đánh giá như một việc làm có ý nghĩa tích cực được lương tâm đồng tình

và dư luận biểu dương Ở đây, lợi ích xã hội là tiêu chuẩn khách quan của cácgiá trị đạo đức Do đó, chỉ khi nào những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức

điều chỉnh hành vi phù hợp với lợi ích xã hội, được dư luận đồng tình ủng hộthì mới có giá trị.

Như vậy, giá trị đạo đức được xác định bởi mức độ phù hợp củachúng đối với yêu cầu của tiến bộ xã hội Điều đó khẳng định vai trò củachính sách kinh tế xã hội đối với những nguyên tắc và các giá trị đạo đức xãhội

Ba là, các chính sách kinh tế - xã hội tác động đến dư luận, tập quán,

truyền thống xã hội góp phần điều chỉnh hành vi của các cá nhân Thông quachính sách kinh tế - xã hội tạo nên dư luận, tập quán, truyền thống xã hội Nó

ca ngợi, khuyến khích cái thiện, cái tốt; phê phán, lên án cái ác, cái xấu Dưluận xã hội một khi được củng cố, phát triển bởi các chính sách kinh tế - xãhội sẽ phát huy sức mạnh to lớn trong việc điều chỉnh hành vi đạo đức Nógiáo dục ý thức đạo đức cho các cá nhân, tuyên truyền những tư tưởng, nhữngchuẩn mực đạo đức xã hội, biến nó thành thước đo, đánh giá, điều chỉnh hành

vi của mỗi cá nhân nhằm đạt tới sự phù hợp giữa hành vi đạo đức cá nhân vàđạo đức xã hội

Bốn là, chính sách kinh tế - xã hội còn góp phần nâng cao nhận thức

đạo đức cho các cá nhân Sự nhận thức đạo đức bao gồm hai trình độ tình cảm

và tư tưởng đạo đức, kinh nghiệm và lý luận đạo đức

Tóm lại, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội ra đời từ rất sớm trong

lịch sử nhân loại Nó là sự phản ánh và thể hiện kinh nghiệm chung sống vàkinh nghiệm lịch sử - thực tiễn của con người Nó có vai trò vô cùng quantrọng đối với sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội Đạo đức cộngsản là thành quả phát triển cao trong lịch sử phát triển lâu dài của đạo đức Nó

là kết quả của sự phủ định biện chứng những giá trị đạo đức đã đạt được tronglịch sử C.Mác, Ph.Ăngghen là những người đặt nền móng và V.I.Lênin làngười kế thừa và phát triển Đạo đức cách mạng ở Việt Nam do Chủ tịch Hồ

Chí Minh khởi xướng và cùng Đảng Cộng sản Việt Nam xây dựng, bồi dưỡngcho các thế hệ cách mạng ở nước ta thực hiện mục đích cuối cùng là giảiphóng triệt để con người, trước hết là giai cấp công nhân và các giai cấp, tầnglớp nhân dân lao động khác thoát khỏi áp bức, bất công xã hội.

Đạo đức và kinh tế có mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫnnhau, trong đó yếu tố kinh tế suy cho cùng đóng vai trò quyết định Tuynhiên, đạo đức cũng là động lực cho sự phát triển kinh tế Trong điều kiện củanền KTTT định hướng XHCN hiện nay của Việt Nam, mối quan hệ giữa kinh

tế với đạo đức càng đặc biệt được quan tâm

1.1.2 Tầm quan trọng của đạo đức người cán bộ, đảng viên trong kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

1.1.2.1 Khái niệm cán bộ và đảng viên

Cán bộ - theo Từ điển tiếng Việt - có hai nghĩa cơ bản sau:

Thứ nhất, là khái niệm chỉ "người làm công tác có nghiệp vụ chuyên

môn trong nhà nước" [70, tr 121] như: cán bộ nhà nước; cán bộ khoa học;cán bộ chính trị v.v

Thứ hai, là khái niệm chỉ "người làm công tác có chức vụ trong một cơ

quan, một tổ chức, phân biệt với người thường, không có chức vụ" [70,tr.121]

Trong khuôn khổ đề cập của luận văn này chúng ta hiểu cán bộ theo

cả hai nghĩa như trên

Đảng viên - theo Từ điển tiếng Việt - có hai nghĩa sau:

Thứ nhất, "người ở trong tổ chức của một chính đảng" [70, tr.291] Thứ hai, "đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam (nói tắt)" [70, tr.291].

Trong khuôn khổ của luận văn này chúng ta hiểu đảng viên theo nghĩathứ hai

Hiện nay ở nước ta, khái niệm cán bộ thường kèm theo từ công chức

hoặc viên chức, được dùng để chỉ những người làm việc trong cơ quan nhà

nước, thuộc diện biên chế nhà nước Trong điều kiện Đảng cầm quyền, ngườicán bộ thường là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, nên có thêm cụm từghép cán bộ, đảng viên Như vậy, ở một góc độ nhất định, khái niệm cán bộcông chức và cán bộ, đảng viên có nghĩa gần giống nhau Vừa là cán bộ côngchức vừa là đảng viên cộng sản

* Một số đặc điểm hoạt động của người cán bộ, đảng viên:

Khi đi sâu vào xem xét, phân tích cho thấy, hoạt động của cán bộ,đảng viên có những đặc điểm sau:

- Phạm vi tác động của người cán bộ, đảng viên là rất rộng, bởi vì,

mọi lĩnh vực, tất cả các vùng miền, đơn vị sản xuất, kinh doanh, lực lượng vũtrang; nghiên cứu khoa học, văn hóa nghệ thuật của đất nước đều được đặtdưới sự lãnh đạo của Đảng và đều cần có sự hiện diện, tác động của ngườicán bộ, đảng viên Bất kỳ ở đâu, từ đồng bằng, thành thị, cho đến hải đảo,vùng núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, nếu có con người lao động sản xuất,học tập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì tại đấy có tổ chức cơ sở đảng, và cónhững cán bộ, đảng viên đứng mũi chịu sào, tổ chức, lãnh đạo và hướng dẫnnhân dân thực hiện nghị quyết của Đảng, chủ trương, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước Tóm lại, phạm vi hoạt động và tác động của người cán bộ,đảng viên là rộng lớn, bao gồm tất cả các vùng, miền, khu vực và địa hạt hoạtđộng của người dân trên toàn quốc

- Đối tượng tác động của người cán bộ, đảng viên bao gồm tất cả các

tầng lớp nhân dân ở mọi lĩnh vực trong xã hội, từ người lao động trí óc, đếnnhững người lao động chân tay có trình độ văn hóa, nhận thức, điều kiện,hoàn cảnh, tâm sinh lý khác nhau trong các tầng lớp dân cư Để thu được kếtquả tốt đẹp trong công tác, người cán bộ, đảng viên phải biết hòa mình vớiquần chúng, được quần chúng tin yêu, ủng hộ; đồng thời, phải "xứng đáng làngười lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân" [62, tr 498]

- Phương thức hoạt động của người cán bộ, đảng viên rất phong phú,

đa dạng Người cán bộ, đảng viên trước hết phải luôn gương mẫu đi đầu trongcông việc, đồng thời phải biết vận động, tập hợp, đoàn kết quần chúng để thựchiện đúng chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.Tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, vận động quần chúng là những côngviệc cần thiết đối với bất kỳ người cán bộ, đảng viên nào Ở đây, đòi hỏingười cán bộ, đảng viên phải khổ công học tập, đúc rút kinh nghiệm, phải nói

và làm nhiều điều để làm gương cho quần chúng học tập, tin theo

Như vậy, đối tượng, phạm vi tác động và phương thức tác động củangười cán bộ, đảng viên trong công việc rất đa dạng trên phạm vi cả nước, cóliên quan trực tiếp đến quần chúng nhằm thực hiện, hoàn thành nhiều mụctiêu ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Đặc điểm này là dấu hiệu đặcthù trong hoạt động của người cán bộ, đảng viên, đòi hỏi công tác cán bộ cầnquán triệt và có những kế hoạch cụ thể trong bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán

bộ, đảng viên cho từng giai đoạn cách mạng

1.1.2.2 Tầm quan trọng của đạo đức người cán bộ, đảng viên trong kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, đội ngũ cán bộ, đảng viên có mộttầm quan trọng đặc biệt, có ý nghĩa quyết định Bởi vì, như Hồ Chí Minh đãnói: "Cán bộ là sợi dây chuyền của bộ máy Nếu dây chuyền không tốt, khôngchạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ, máy cũng bị tê liệt Cán bộ là nhữngngười đem chính sách của Chính phủ, các đoàn thể thi hành trong nhân dân,nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thể thực hiện được" [59, tr 54].Đảng ta cũng chỉ rõ: Xây dựng kinh tế - xã hội là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựngĐảng là nhiệm vụ then chốt, trong đó công tác cán bộ là then chốt của vấn đềthen chốt Trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, đạo đứccủa người cán bộ, đảng viên có vai trò vô cùng to lớn Khẳng định điều đó là do:

Thứ nhất: Đạo đức người cán bộ, đảng viên là nhân tố có ý nghĩa quyết định thành công công cuộc đổi mới.

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, cần có một đội ngũ cán bộ, đảng viênthích ứng với yêu cầu của thực tiễn cách mạng, không chỉ về năng lực,chuyên môn, nghiệp vụ, mà còn trước hết và đặc biệt phải có phẩm chất đạođức cách mạng trong sáng Hiện nay, sự nghiệp đổi mới của đất nước ta đangtiếp tục đi vào chiều sâu, hoàn thiện cơ chế thị trường theo định hướngXHCN, thực hiện CNH, HĐH đất nước, mà trọng tâm là CNH, HĐH nôngnghiệp, nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) củaĐảng Với những thành tựu và những yếu kém, với những thuận lợi mới vàkhó khăn mới đan xen vào nhau, khắc phục sự phát triển không đều, sự phâncực giữa các khu vực, các địa phương đòi hỏi phải xây dựng một đội ngũcán bộ, đảng viên mới ngang tầm với nhiệm vụ, yêu cầu của thực tiễn mới.

Đạo đức cách mạng giúp cho người cán bộ, đảng viên không sợ sệt,rụt rè, lùi bước khi gặp khó khăn và thất bại, khi thành công không say sưakiêu ngạo, công thần, xa rời quần chúng Từ thành công đến thoái hóa, thấtbại không xa Cho nên khi thành công, thắng lợi, cán bộ, đảng viên càng phảichú ý rèn luyện đạo đức cách mạng Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thườngnói: "Có đạo đức cách mạng thì gặp thuận lợi và thành công vẫn giữ vữngtinh thần gian khổ, chất phát, khiêm tốn "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ";

lo hoàn thành nhiệm vụ; không công thần, không quan liêu; không kiêu ngạo,không hủ hóa, đó cũng là biểu hiện của đạo đức cách mạng" [61, tr 284]

Người còn nhấn mạnh: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước,không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo.Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũngkhông lãnh đạo được nhân dân" [59, tr 252-253]

Nhìn nhận một cách khách quan, có thể khẳng định rằng, nền KTTTbản thân nó không tự tạo ra sự thoái hóa, biến chất về đạo đức, nhưng nó tácđộng mạnh mẽ tới đời sống riêng tư của mỗi người, khiến người ta phải tính

toán đến những động cơ và dục vọng cá nhân Một trong những đặc trưng củathị trường là cạnh tranh, là tính toán được thua, lỗ lãi Đặc trưng này có quan

hệ đến hành vi đạo đức và vô đạo đức trong kinh doanh Song KTTT khôngchỉ tác động đến đạo đức trong kinh doanh, mà còn tác động đến mọi mặt củađời sống xã hội, trước hết là lợi ích của từng cá nhân Từ đạo đức trong kinhdoanh dẫn đến đạo đức trong lối sống, đạo đức trong gia đình, đạo đức nghềnghiệp, đạo đức quản lý và lãnh đạo Vì vậy, làm thế nào để vừa phát triểnKTTT theo định hướng XHCN, vừa giữ gìn được phẩm chất đạo đức và lốisống lành mạnh? Chưa làm được điều này thì chẳng những CNXH khó trởthành hiện thực, mà sự tồn vong của đất nước cũng bị đe dọa

Tất nhiên, việc thực hành đạo đức trong điều kiện phát triển KTTTkhông chỉ là trách nhiệm của cán bộ quản lý nhà nước và cán bộ lãnh đạo củaĐảng, mà còn là trách nhiệm của toàn dân Nhưng, như Bác Hồ thường căndặn, cán bộ bao giờ cũng có vai trò quyết định Người viết: "Mọi việc thànhhay là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng haykhông [60, tr 480] Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung

ương (khóa VIII) Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc cũng khẳng định: "Gương mẫu là một nội dung, một

phương thức trọng yếu trong công việc lãnh đạo của Đảng" Như vậy, Đảng tacoi đạo đức của người cán bộ, đảng viên là "cái gốc" của sự phát triển

Trong điều kiện KTTT định hướng XHCN, người cán bộ, đảng viênngoài việc phấn đấu để có tài năng và trí tuệ, còn phải trau dồi đạo đức cáchmạng cao hơn nữa, đặt lợi ích của dân tộc, của đất nước, của toàn dân lên trênhết Trong điều kiện này, làm giàu chính đáng cho mình và làm giàu cho đấtnước là đạo đức cách mạng, cần được khuyến khích, ngược lại, làm giàu bấtchính là phi đạo đức, cần phải chống

Chúng ta không coi việc phát triển KTTT là mục đích, mà coi đó làmột phương tiện cần thiết để xây dựng đất nước Cho nên, trong phát triển,cần khuyến khích làm giàu, đồng thời thực hiện công bằng xã hội; tiến hànhCNH, HĐH, đồng thời phát triển ngành nghề, tạo ra nhiều công ăn việc làm;phát triển kinh tế đô thị, nhưng vẫn chú trọng phát triển nông thôn để khônglàm gia tăng khoảng cách giữa hai khu vực này; xây dựng cơ sở hạ tầng đồng

bộ với xây dựng các chính sách xã hội, chú ý quan tâm đến vùng sâu, vùng

xa, vùng đồng bào các dân tộc ít người Đây là những nội dung cơ bản nóilên đạo đức XHCN của vấn đề phát triển KTTT Đây cũng là mối quan tâmhàng đầu của toàn xã hội và là thử thách lớn đối với mọi người, trước hết làđối với đội ngũ cán bộ, đảng viên có chức, có quyền Đây còn là thử thách vềtài năng, trí tuệ, về lòng kiên nhẫn của Đảng và Nhà nước ta khi hạ quyết tâmthực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, xây dựng thành công CNXH

Thứ hai: Đạo đức của người cán bộ, đảng viên - động lực thúc đẩy công cuộc đổi mới.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người luôn quan tâm đến việc bồi dưỡng vàrèn luyện đạo đức cho người cán bộ, đảng viên Theo Người, làm cách mạng

mà chỉ giác ngộ chính trị và tăng cường sức mạnh tổ chức không thôi thì chưa

đủ, mà còn phải thấm nhuần đạo đức cách mạng Bởi vì, đạo đức cách mạngkhông những là yếu tố "chất" người, mà còn là động lực của sự nghiệp cáchmạng Từ kinh nghiệm bản thân có được trong những năm hoạt động cáchmạng khó khăn và gian khổ, Hồ Chí Minh khuyên cán bộ, đảng viên: "Chúng tađem tinh thần mà chiến thắng vật chất, chúng ta vì nước, vì dân mà chịu khổ,một cái khổ rất có giá trị, thì vật chất càng khổ tinh thần càng sướng" [59, tr.148]

Hiện nay, cách mạng nước ta đã bước sang một thời kỳ mới - thời kỳđẩy mạnh CNH, HĐH đất nước Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN, chúng ta bắt gặp rất nhiều hiện tượng đáng báo động về nguy cơ đổ

vỡ các giá trị tinh thần, giá trị truyền thống trước sức mạnh của đồng tiền, lợinhuận Không ít trường hợp khi tham gia thị trường đã vì lợi nhuận mà bấtchấp đạo lý, vi phạm pháp luật, làm đảo lộn các giá trị đạo đức Các vụ tiêucực lớn như Tamexco, Epco - Minh Phụng, Trương Văn Cam và đồng bọn,

Lã Thị Kim Oanh… đã thể hiện rõ thực tế đó Phải chăng, tất cả những vụviệc tiêu cực đều bắt nguồn từ việc xa rời những giá trị tinh thần truyền thống,chạy đuổi theo những hưởng thụ vật chất tầm thường Chính vì vậy, trongđiều kiện KTTT, người cán bộ, đảng viên làm công tác kinh doanh rất cần vàcần hơn bao giờ hết là phải thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh; phải tự trang

bị cho mình vốn tri thức về thị trường, nhưng cũng phải trau dồi tâm huyết vàđạo đức kinh doanh Mặt khác, phải bồi dưỡng, rèn luyện cho đội ngũ cán bộ,đảng viên những giá trị về văn hóa, giá trị đạo đức, có "cái tâm" của conngười trong các hoạt động sản xuất kinh doanh Một nguyên lý rất sơ đẳngnhưng cũng rất cần thiết đối với người cán bộ làm công tác kinh doanh là

nguyên lý tài năng phải đi đôi với đạo đức, nhân cách đạo đức làm cho tài

năng được nâng lên

Nhật Bản là một trong những nước có nền KTTT phát triển nhất thếgiới và các nhà doanh nghiệp Nhật Bản luôn là những người thành đạt Mộtnhà nghiên cứu Việt Nam cho rằng, một trong những nguyên nhân thành côngcủa người Nhật là họ luôn đề cao triết lý:

Cuộc sống hạnh phúc không có gì khác hơn là sáng tạo tốiđa Sáng tạo ra ba loại giá trị: giá trị của cái đẹp; giá trị của cái lợi;giá trị của cái thiện Những giá trị đó được thể hiện trong các sảnphẩm hoàn hảo của họ Chúng vừa có ý nghĩa đạo đức, vừa có giátrị thực dụng; đồng thời chứa đựng cả chữ tín, sự tôn trọng kháchhàng và niềm tự hào của nhà kinh doanh [64, tr 42]

Rõ ràng là, một khi những giá trị đạo đức chân chính được tôn trọng,được gìn giữ thì chúng sẽ trở thành nhân tố cơ bản không những thúc đẩy sựphát triển của doanh nghiệp, mà còn thúc đẩy sự phát triển của xã hội nóichung Ở góc độ này, đạo đức của người cán bộ, đảng viên làm công tác kinhdoanh cũng là động lực thúc đẩy công cuộc cải cách, đổi mới, phát triển.

Trong điều kiện KTTT, ranh giới giữa cái xấu và cái tốt, giữa cáithiện và cái ác hết sức mong manh Nếu thiếu bản lĩnh, thiếu kiến thức vănhóa và lương tâm nghề nghiệp thì người kinh doanh khó có thể tránh được cáixấu Cho nên, KTTT đòi hỏi người cán bộ, đảng viên không những phải năngđộng, sáng tạo, mà còn phải có lòng trung thành, tận tâm đối với công việc,tôn trọng kỷ cương, tuân thủ luật pháp Có như vậy mới có thể đứng vững vàvươn lên trong cuộc cạnh tranh gay gắt của thương trường

Trong cơ chế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay, cạnhtranh tuy khắc nghiệt, nhưng không phải cạnh tranh theo luật rừng, bằng mọithủ đoạn và hành vi phi đạo đức, mà là cạnh tranh để vươn lên bằng tài năng,bằng hiệu quả và đóng góp vào sự phồn vinh của xã hội Nhiều nhà tư tưởngtrên thế giới đưa ra quan điểm cạnh tranh lành mạnh theo các cách tiếp cậnkhác nhau Chẳng hạn, có quan điểm cho rằng, cạnh tranh với vũ khí là sảnphẩm và dịch vụ không ngừng cải tiến và đổi mới tạo những giá trị sử dụnggóp phần thúc đẩy cuộc sống xã hội phát triển Đó là cạnh tranh lành mạnh.Một số nhà đạo đức học Trung Quốc còn cho rằng, cạnh tranh lành mạnh làcạnh tranh làm phồn vinh xí nghiệp, tạo ra sản phẩm nhiều hơn, tốt hơn nhằmthỏa mãn nhu cầu của con người, tạo ra cơ hội việc làm nhiều hơn… Vì thế,đòi hỏi ở nước ta khi tham gia thực hiện cơ chế thị trường, người cán bộ, đảngviên còn phải luôn có ý thức tôn trọng mình và tôn trọng người khác, giữ chữ

"tín" với khách hàng, phải làm sao cho cạnh tranh vừa thôi thúc con ngườihướng thiện, vừa thỏa mãn nhu cầu vật chất của con người, đồng thời làmtăng thêm lòng kính trọng lẫn nhau trong cuộc sống Làm được như vậy thì

các giá trị đạo đức chân chính vẫn được bảo tồn và nâng cao, đồng thời vẫnphát triển được KTTT định hướng XHCN.

Thứ ba: Đạo đức cách mạng - mục tiêu hướng tới của người cán bộ, đảng viên để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy rằng: "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, cầnphải có con người xã hội chủ nghĩa" [61, tr 448] Người còn nói: "Vì lợi ích mườinăm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người" [61, tr 222]

Sự nghiệp "trồng người", "xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa" mà Bácnói tới không xa rời việc bồi dưỡng, vun đắp đạo đức cách mạng cho ngườicán bộ, đảng viên Nói về đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên,Bác nhấn mạnh: Đã là cán bộ nhà nước - so sánh với nhân dân - thì ít nhiềuđều có quyền hành Đã có chức, có quyền càng phải trau dồi, rèn luyện đạođức cách mạng Người viết: "Những người trong các công sở đều có nhiềuhoặc ít quyền hành Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trởnên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân" [59, tr 104]

Đạo đức cách mạng còn giữ vai trò to lớn, là mục tiêu hướng tới, làsức mạnh, sự tiến bộ về tinh thần của một quốc gia dân tộc

Theo Bác Hồ, vì đạo đức cách mạng luôn gắn liền với việc thực hiện

mục tiêu của Đảng nên người làm cách mạng phải vừa có đức, vừa có tài, đặc

biệt, khi cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, xã hội đi lên

Xây dựng đạo đức mới - đạo đức XHCN trong điều kiện KTTT củanước ta hiện nay là hoạt động tạo nên nhân cách đạo đức XHCN, nhân cáchđạo đức - nhân văn Văn hóa đạo đức mới là hoạt động tích cực tham gia vàoquá trình "xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tưtưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòngnhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hàihòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội" [30, tr 114] Trong quá trình đó, đạo

đức cách mạng là mục tiêu hướng tới của người cán bộ đảng viên để hoànthành xuất sắc nhiệm vụ cách mạng của mình.

Thứ tư: Đạo đức của người cán bộ, đảng viên có tác dụng giáo dục, nêu gương góp phần xây dựng nếp sống và các quan hệ xã hội mới; đồng thời

là nhân tố tác động tích cực trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng và tệ nạn xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn thường dạy cán bộ đảng viên: "Trước mắtquần chúng không phải ta cứ viết lên trán chữ "cộng sản" mà ta được họ yêumến Quần chúng chỉ yêu mến những người có tư cách đạo đức Muốn hướngdẫn nhân dân mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước" [59, tr 552]

Phẩm chất đạo đức của người cán bộ, đảng viên không phải từ trêntrời rơi xuống, không phải là bẩm sinh không thể vươn tới được, mà nó là kếtquả của quá trình tu dưỡng, rèn luyện bền bỉ, lâu dài của mỗi người Do đó,người cán bộ, đảng viên phải phấn đấu là con người mới; phải tiêu biểu, mẫumực trước quần chúng nhân dân

Đảng ta đã chỉ rõ: trong quá trình xây dựng CNXH hiện nay nước tađương phải đối mặt với 4 nguy cơ, trong đó nguy cơ tham nhũng đang trởthành quốc nạn, phá hoại công cuộc đổi mới sự nghiệp xây dựng CNXH từbên trong Vấn đề tham nhũng phổ biến hầu như trên tất cả các lĩnh vực vàđang gây nguy cơ trực tiếp quan hệ đến sự sống còn của hệ thống chính trị.Thực tế không ít cán bộ, đảng viên đã sa ngã, thoái hóa, tham ô, tham nhũng,chiếm đoạt của công, làm thất thoát, thiệt hại tài sản, tiền bạc của Nhà nước,hoặc tham gia bảo kê cho các băng nhóm xã hội đen, nhà hàng, khách sạn tráhình nơi các tệ nạn xã hội hoành hành Đối với xã hội, với quần chúng laođộng, có sự lạc hậu, thoái hóa, biến chất về đạo đức diễn ra ở một số ít thuộc

bộ phận chậm tiến thì còn là chuyện bình thường Vì xu hướng phát triển tiến

bộ không loại trừ thoái hóa bộ phận Nhưng, khi bản thân đội ngũ tiên phongcũng rơi vào tiêu cực thì nó sẽ mất hiệu lực khi giải quyết các hiện tượng tiêucực trong xã hội và chính họ đã dẫn đến vi phạm công bằng xã hội Như V.I Lênin đã dạy: "Nếu còn có một hiện tượng như nạn hối lộ, nếu còn có thểhối lộ được, thì cũng không thể nói đến chính trị được Trong trường hợp này,thậm chí cũng không thể nói đến làm chính trị được, vì mọi biện pháp đều sẽ

lơ lửng trên không trung, sẽ hoàn toàn không mang lại kết quả gì cả" [46, tr 218]

Vì vậy, trong điều kiện KTTT hiện nay, việc giáo dục đạo đức cách mạng chocán bộ, đảng viên là vấn đề cơ bản nhất và là nhân tố tác động tích cực, có vaitrò quyết định trực tiếp trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng và các tệ nạn

xã hội

Tóm lại, trong công cuộc đổi mới phát triển kinh tế theo cơ chế thị

trường định hướng XHCN, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh vai trò, tầm quantrọng của đạo đức, đặc biệt là đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên Vậndụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, vềtính thống nhất giữa đức và tài, xây dựng, bồi dưỡng đạo đức cho người cán

bộ, đảng viên là việc làm cần thiết và đúng hướng Trong điều kiện KTTT, để

cả xã hội hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ thì càng đòi hỏi đội ngũcán bộ, đảng viên phải chăm lo bồi dưỡng, trau dồi đạo đức cách mạng Đãđến lúc chúng ta cần phải chú trọng xây dựng một môi trường xã hội trongsạch, lành mạnh, trong đó tri thức về những giá trị, phẩm chất đạo đức xã hội,những giá trị nhân văn, nhân bản phải vừa đóng vai trò động lực, vừa phải làmục tiêu của sự phát triển Có như vậy mới đảm bảo sự phát triển cân đối,toàn diện giữa kinh tế và xã hội, đảm bảo định hướng XHCN trong xây dựngKTTT

1.2 YÊU CẦU CỦA ĐẠO ĐỨC NGƯỜI CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY

1.2.1 Nền kinh tế thị trường và ảnh hưởng của nó đến sự biến đổi đạo đức người cán bộ, đảng viên

Từ nền kinh tế kế hoạch hóa, tập trung chuyển sang nền KTTT địnhhướng XHCN là một bước chuyển biến sâu sắc trong cơ sở kinh tế - xã hội,điều đó có tác động mạnh mẽ đến những yếu tố trong kiến trúc thượng tầng,đặc biệt là đạo đức

Kinh tế thị trường là gì? Là nền kinh tế ra đời và phát triển dựa trên sự

phân công lao động xã hội và có sự phân chia về lợi ích giữa các chủ thể kinh

tế Nền kinh tế thị trường khác với nền kinh tế tự nhiên, nó là giai đoạn pháttriển cao hơn nhiều Nếu như nền kinh tế tự nhiên chủ yếu tồn tại trong cácgiai đoạn thấp của xã hội loài người, như xã hội nguyên thủy, xã hội chiếmhữu nô lệ, xã hội phong kiến, thì nền kinh tế thị trường chiếm ưu thế trong xãhội tư bản Mối quan hệ giữa người với người trong nền kinh tế tự nhiên làquan hệ trực tiếp, quan hệ huyết thống, mà hình thức thể hiện của nó là quan

hệ gia đình, họ hàng, quan hệ địa phương, làng xã Những quan hệ này gắnkết khá chặt chẽ trong từng cộng đồng nhỏ, nhưng sự liên kết ở phạm vi quốcgia, quốc tế lại không được thường xuyên và gắn bó Còn trong nền KTTT,quan hệ giữa người với người là quan hệ kinh tế Mọi người đều mưu cầu lợi íchkinh tế nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình, quan hệ giữa người với người khôngmang tính chất trực tiếp mà thông qua trao đổi hàng hóa Quan hệ giữa những

cá nhân, những chủ thể trong nền KTTT là sự cạnh tranh nhau để đạt tới lợiích riêng của cá nhân, của chủ thể Chính đặc điểm này mà quan hệ giữa ngườivới người lại được mở rộng và phát triển trên phạm vi quốc gia và quốc tế

Đại hội IX của Đảng tổng kết những kinh nghiệm quý báu từ các Đạihội VI, VII, VIII và khẳng định những thành tựu to lớn trên các mặt, nhất là

về kinh tế trong quá trình đổi mới Đại hội chỉ rõ, chúng ta xây dựng CNXH ởmột nước mà trình độ kinh tế còn thấp kém, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.Trong quá trình hội nhập vào kinh tế khu vực và quốc tế, chúng ta không chỉ

thấp kém hơn trình độ so với các nước trong khu vực, mà trình độ khoa họccông nghệ của nước ta còn thuộc loại thấp so với hầu hết các đối tác Nhữngđặc điểm đó không cho phép chúng ta tiến thẳng lên CNXH mà phải trải quamột thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều chặng đường và nhiều hình thức tổ chứckinh tế - xã hội có tính chất quá độ Đại hội coi chủ trương xây dựng và pháttriển nền KTTT nhiều thành phần theo định hướng XHCN (gọi tắt là nềnKTTT định hướng XHCN) là thể hiện sự vận dụng sáng tạo của Đảng ta về sựphù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sảnxuất Đó là mô hình tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Mục đích của nền KTTT định hướng XHCN là phát triển lực lượngsản xuất, phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước nhằm xâydựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho CNXH, nâng cao đời sống nhân dân Pháttriển lực lượng sản xuất gắn liền với quan hệ sản xuất mới phù hợp trên cả bamặt sở hữu, quản lý và phân phối Các thành phần kinh tế khác nhau hợpthành nền kinh tế quốc dân thống nhất, vừa hợp tác vừa cạnh tranh nhau đểcùng phát triển Trong đó, cái đảm bảo định hướng XHCN về mặt kinh tế làvai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước với nhiều hình thức tổ chức phù hợp Ởđây, tất yếu phải có sự quản lý của Nhà nước Nhà nước quản lý nền kinh tếbằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách Đồng thời sửdụng cơ chế KTTT, áp dụng các hình thức kinh tế và phương pháp quản lýcủa KTTT để kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy mặt tíchcực, hạn chế và khắc phục mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi íchcủa nhân dân lao động Như vậy, định hướng XHCN là định hướng chính trịcăn bản cho sự phát triển nền KTTT

Xung quanh vấn đề tác động của KTTT đến đạo đức xã hội nói chung

và đạo đức người cán bộ, đảng viên nói riêng có nhiều cách lý giải khác nhau

Có quan niệm cho rằng, KTTT tất yếu phải trả giá bằng sự "trượt dốc" về mặt

xã hội, sự suy đồi về mặt đạo đức Ngược lại, có quan niệm khác cho rằng,KTTT sẽ tạo ra khả năng đẩy mạnh sự tiến bộ trong mọi lĩnh vực của đời

sống Xây dựng KTTT sẽ nâng cao đạo đức của xã hội, những hiện tượngphản đạo đức chỉ là "sản phẩm phụ" trong buổi đầu xây dựng KTTT, chúngkhông có mối liên hệ tất yếu với KTTT và sẽ mất đi khi KTTT hoàn thiện,cho dù đó là một quá trình khó khăn và lâu dài Nhìn chung, các quan niệmnày tuy dựa vào một số căn cứ nhất định, nhưng nhược điểm chung là ở chỗ

đã tuyệt đối hóa mặt tiêu cực hoặc tích cực của KTTT tác động đến đời sốngđạo đức xã hội

Thực tiễn xây dựng KTTT định hướng XHCN những năm qua chothấy: KTTT tác động tới đạo đức theo hai hướng cả tích cực và tiêu cực

- Tác động tích cực: KTTT kích thích phát triển kinh tế - xã hội Nó

chẳng những không đối lập mà còn là nhân tố khách quan cần thiết trong việcxây dựng và phát triển đất nước theo con đường XHCN Ý nghĩa đạo đức củaquá trình chuyển sang KTTT định hướng XHCN ở nước ta trong thời gianqua là ở chỗ nó góp phần to lớn trong việc giải phóng sức sản xuất của xã hội,tăng năng suất lao động, tạo tiền đề vật chất để nâng cao đời sống của nhândân, mang lại niềm vui và hạnh phúc cho nhân dân KTTT kích thích tính tíchcực và tiềm năng sáng tạo của con người, hình thành một cách phổ biến cácnhân cách độc lập, phát triển tính tự chủ của cá nhân KTTT đề cao tráchnhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm về mặt vật chất của người cán bộ, đảngviên làm công tác điều hành, quản lý Đảm bảo tốt trách nhiệm cá nhân là mộtchuẩn mực đạo đức của người cán bộ, đảng viên Chuẩn mực này không phải

là điều gì mới mẻ Nhưng điều muốn nói là ở chỗ, trong nền KTTT chuẩnmực đó trở nên cụ thể hơn, rõ ràng hơn Tinh thần trách nhiệm của người cán

bộ, đảng viên phải được biểu hiện ở hiệu quả của công tác quản lý, lãnh đạo

Từ đó, một mặt, khắc phục được cách xem xét, đánh giá tinh thần trách nhiệmcủa người cán bộ, đảng viên một cách chung chung, trừu tượng Mặt khác,làm cho "đức" và "tài" gắn bó với nhau, hòa quyện vào nhau Nếu người cán

bộ, đảng viên không tự phấn đấu nâng cao trình độ, năng lực để đáp ứng nhucầu công việc thì sớm muộn cũng bị KTTT đào thải.

KTTT với sự tác động mạnh mẽ của quy luật giá trị, quy luật cạnhtranh là yếu tố kích thích con người không ngừng vươn lên để tự khẳng địnhmình; là tác nhân mạnh mẽ buộc các chủ thể kinh tế phải năng động, sáng tạo,thường xuyên chú ý cải tiến và đổi mới kỹ thuật để đạt hiệu quả cao Đồngthời, KTTT xóa bỏ chủ nghĩa bình quân, thực hiện phân phối theo lao động,tạo cơ sở khách quan để thực hiện tự do, bình đẳng và xóa bỏ đặc quyền, đặclợi Trước đây, nhiều người quan niệm "người nghèo thì tốt", đến nay quanniệm đó đã trở thành lỗi thời vì không thể xây dựng một đời sống đạo đức tốtđẹp trong điều kiện đời sống vật chất yếu kém, đời sống nhân dân gặp nhiềukhó khăn

Tuy nhiên, không phải đời sống kinh tế nâng cao là đời sống đạo đứctốt đẹp hơn mà còn tùy thuộc một cách quyết định vào việc giải quyết quan hệlợi ích thông qua việc thực thi các chính sách kinh tế - xã hội như thế nào

Tóm lại, KTTT tạo điều kiện khách quan cho việc phát huy tính tíchcực, chủ động và sáng tạo của con người, là nhân tố cơ bản góp phần nângcao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân dân

- Tác động tiêu cực: Bên cạnh những tác động tích cực, KTTT còn tác

động tiêu cực đến đời sống đạo đức xã hội nói chung, đạo đức của người cán

bộ, đảng viên nói riêng Điều này biểu hiện như sau:

Thứ nhất, KTTT kích thích mạnh mẽ việc tìm kiếm lợi nhuận, do đó

chủ nghĩa cá nhân có môi trường phát triển Lối sống "vì mình, quên người",

"vì lợi, bỏ nghĩa" có nguy cơ lan rộng và bào mòn nhân tính của con người.Quan hệ giữa người với người dễ bị che khuất trong quan hệ trao đổi hàng -tiền Trong KTTT, nếu hướng nội dung hoạt động của mình vào mục tiêu lợi

nhuận bằng mọi cách thì con người sẽ phát triển một cách phiến diện, trởthành "con người méo mó".

Thứ hai, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất hàng hóa theo

cơ chế thị trường, tệ sùng bái đồng tiền xuất hiện cùng những hành vi phảnđạo đức gây tác hại nghiêm trọng đến việc xây dựng các quan hệ xã hội lànhmạnh Đồng tiền trở thành mục tiêu, mục tiêu này là ma lực lôi cuốn conngười lao theo cơn lốc lợi nhuận bằng bất cứ giá nào Không ít trường hợp vìđồng tiền và chức vụ đã làm biến dạng quan hệ giữa người với người Trong

cơ chế thị trường, tất cả mọi cái đều có thể trở thành hàng hóa, đều có thểmua bán được Đây là một trong những nguyên nhân gây nên những tệ nạn xãhội và sự băng hoại về đạo đức ở một số người Và cũng từ đây, không ít cán

bộ, đảng viên đánh mất nhân phẩm của mình, đồng thời tự cho mình cáiquyền chà đạp lên nhân phẩm người khác Họ định giá trị của con người căn

cứ vào của cải của người đó; sử dụng con người và quan hệ với con ngườidựa trên chủ nghĩa thực dụng, tính toán ích kỷ Trong lối sống, do sẵn cóđồng tiền làm ra không mấy vất vả (lợi dụng chức quyền tham ô, thamnhũng ), họ tiêu xài lãng phí theo kiểu "vứt tiền qua cửa sổ", sa đọa, trụy lạc,gây bầu không khí độc hại trong xã hội Vụ Lương Quốc Dũng - nguyên Phóchủ nhiệm Ủy ban Thể dục thể thao Việt Nam - là một ví dụ điển hình

Thứ ba, KTTT kích thích sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân, với triết

lý "sống chết mặc bay" trái ngược với đạo đức đích thực của con người Chủnghĩa cá nhân mâu thuẫn với chủ nghĩa tập thể và là kẻ thù của chủ nghĩa tậpthể

Chủ nghĩa cá nhân, vị kỷ cực đoan đẩy người cán bộ, đảng viên rơivào tình trạng tha hóa bản chất: Lợi dụng chức quyền mưu lợi ích riêng Thực

ra KTTT không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra tình trạng này, nhưngbản thân KTTT "cũng là môi trường thuận lợi để nảy sinh và phát triển nhiềuloại tệ nạn xã hội" [25, tr 155] Trên thực tế việc lợi dụng chức quyền của cán

bộ, đảng viên thể hiện trong tất cả mọi lĩnh vực của đời sống con người nhưkinh tế, văn hóa, chính trị, nghệ thuật, giáo dục, y tế Việc lợi dụng chứcquyền làm ăn phi pháp không chỉ dừng lại ở mức độ vi phạm phẩm chất đạođức đơn thuần mà đã trở nên nghiêm trọng trong một số cán bộ đảng viên,làm cho nhân dân hết sức bất bình, căm phẫn.

Thứ tư, KTTT hiện nay ở nước ta, bên cạnh những mặt tích cực như

làm cho nền kinh tế sống động, phát triển mạnh mẽ, tiếp cận được với côngnghệ tiên tiến của nhiều nước , còn đưa lại những ảnh hưởng tiêu cực củavăn hóa phương Tây, của lối sống thực dụng tư sản Bằng nhiều con đường,ngõ ngách, thông qua mở cửa, phim, băng hình, sách báo, tranh ảnh có nộidung đồi trụy, bạo lực, tuyên truyền lối sống thực dụng ồ ạt vào nước ta.Chúng trực tiếp hay gián tiếp "gặm nhấm, ăn mòn" những nguyên tắc đạo đứcXHCN, những giá trị truyền thống của dân tộc

Như vậy, đối với đạo đức của xã hội nói chung và đạo đức của ngườicán bộ, đảng viên nói riêng, KTTT có sự tác động hai mặt: tích cực và tiêucực Ảnh hưởng tiêu cực của nó tuy khó tránh khỏi, nhưng không phải là mộttất yếu phải cam chịu như một định mệnh Một nền KTTT hoàn thiện, lànhmạnh, bản thân nó đã chứa đựng sự ràng buộc luân lý trong quan hệ giữangười với người Vả lại, đời sống kinh tế không phải là toàn bộ đời sống củacon người Đời sống con người mang những giá trị nhiều mặt Vì vậy, khi chủđộng, tự giác từng bước xây dựng và hoàn thiện KTTT theo định hướngXHCN cần phải tăng cường công tác giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng, đạo đứccách mạng cho người dân, trước hết cho đội ngũ cán bộ, đảng viên Có nhưvậy, chúng ta mới phát huy được những tác động tích cực và ngăn chặn, hạnchế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực của KTTT

1.2.2 Yêu cầu về đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng hiện nay

Đạo đức cách mạng của giai cấp vô sản nằm trong dòng chảy chungcủa sự phát triển tư tưởng nhân loại; được ra đời trong đấu tranh cách mạngcủa giai cấp vô sản; là kết quả của sự kế thừa có chọn lọc và phát triển tưtưởng đạo đức trong lịch sử nhân loại; là sản phẩm của quá trình xây dựng xãhội mới; là kết quả nỗ lực của quá trình giáo dục, tự giáo dục của cán bộ,đảng viên Trong nội dung đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viêncác phạm trù đạo đức cơ bản, các nguyên tắc đạo đức được nâng lên một tầmcao mới Phần lớn cán bộ, đảng viên nước ta nói chung, ở Hải Phòng nóiriêng trong điều kiện KTTT hiện nay đều thể hiện bản lĩnh chính trị vữngvàng, có ý thức tự lực, tự cường, năng động sáng tạo, có trình độ và năng lựcngày càng thích nghi với cơ chế mới Đại đa số có lối sống lành mạnh, trongsáng, có phẩm chất đạo đức cách mạng, có tác phong làm việc khoa học, sâusát quần chúng Tuy nhiên, bên cạnh đó có không ít người có đạo đức xuốngcấp và đã gây tổn hại đến lòng tin của dân với Đảng Đúng như Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ IX của Đảng nhận định: "Tình trạng tham nhũng và sự suythoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán

bộ, đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sáchcủa Đảng gây bất bình và làm giảm lòng tin của nhân dân" [30, tr 67] Thựctrạng cán bộ, đảng viên như vậy, cùng với yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnhCNH, HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang đặt ra nhiều vấn đề cho côngtác xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên ngang tầm nhiệm vụ Để xây dựng độingũ cán bộ, đảng viên đáp ứng những nhu cầu của nhiệm vụ mới, Hội nghịBan Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 3 (khóa VIII) đã đề ra những tiêuchuẩn chung cho đội ngũ cán bộ, đảng viên là:

- Có bản lĩnh chính trị vững vàng trên cơ sở lập trường giaicấp công nhân, tuyệt đối trung thành với lý tưởng cách mạng, với chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Có năng lực dự báo vàđịnh hướng sự phát triển, tổng kết thực tiễn, tham gia xây dựngđường lối, chính sách, pháp luật, thuyết phục và tổ chức nhân dân

thực hiện; có ý thức và khả năng đấu tranh bảo vệ quan điểm đườnglối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.

- Gương mẫu về đạo đức, lối sống, có tác phong dân chủkhoa học, có khả năng tập hợp quần chúng, đoàn kết cán bộ

- Có kiến thức về khoa học lãnh đạo và quản lý, đã học tập

có hệ thống ở các trường Đảng, Nhà nước và đoàn thể nhân dân,trải qua hoạt động thực tiễn có hiệu quả [27, tr 80]

Đây là những yêu cầu chung về tiêu chuẩn để xây dựng đội ngũ cán bộ,đảng viên trong tình hình cách mạng hiện nay Những tiêu chuẩn trên có quan hệmật thiết với nhau, không thể coi nhẹ tiêu chuẩn nào Xác định yêu cầu đạo đứccách mạng của người cán bộ, đảng viên ở Hải Phòng hiện nay đòi hỏi bên cạnhnhững yêu cầu chung, nội dung chung thì chúng ta có nhiệm vụ khám phá ra,xác định rõ những yêu cầu đạo đức riêng của cán bộ, đảng viên ở Hải Phònghiện nay Bởi vì, đạo đức cách mạng không phải là những tiêu chuẩn trừu tượng,

mà mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn cách mạng nhất định đều đặt ra những tiêuchuẩn, yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của đạo đức cho cán bộ, đảng viên Vấn đềđặt ra là tìm những tiêu chuẩn nội dung cụ thể này ở đâu? Tất nhiên là phảitìm trong đời sống xã hội của họ, trong cung cách làm ăn của họ và trongquan hệ hiện thực giữa các cá nhân để từng bước xây dựng đạo đức cáchmạng cho họ Căn cứ vào các tiêu chí trên, vận dụng sáng tạo các nguyên tắcđạo đức cách mạng trong điều kiện KTTT hiện nay Chúng ta có thể khái quátmột số yêu cầu cơ bản về đạo đức cách mạng của cán bộ đảng viên ở HảiPhòng như sau:

Thứ nhất: Có lòng trung thành với Tổ quốc, với Đảng, tin tưởng vào

sự nghiệp đổi mới của Đảng, vào con đường đi lên CNXH; phấn đấu tích cực góp phần vào sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Đây là phẩm chất hết sức quan trọng đối với người cán bộ, đảng viên;

là chuẩn mực và giá trị cao nhất về đạo đức cách mạng Trung với Đảng, vớiNước không chỉ bằng tình cảm, lý tưởng đạo đức cách mạng mà phải bằng cảhành động cách mạng Hành động cách mạng thiết thực nhất của người cán

bộ, đảng viên hiện nay là việc thực hiện sáng tạo, có hiệu quả đường lối chủtrương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, nói và làm việc theonghị quyết, thực hiện các nguyên tắc của Đảng, chống mọi biểu hiện daođộng, nhạt phai lý tưởng XHCN, bảo vệ thành quả cách mạng Bởi vậy, sự tựrèn luyện để có tình cảm cách mạng tốt đẹp của mỗi cán bộ, đảng viên là côngviệc không thể thiếu Đánh giá về công tác tư tưởng của cấp ủy Đảng và độingũ cán bộ, đảng viên, báo cáo của Ban chấp hành Đảng bộ thành phố có nêu:

"Nhìn chung cán bộ, đảng viên và nhân dân tin tưởng vào sự lãnh đạo củaĐảng, ủng hộ sự nghiệp đổi mới, kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội,nêu cao tinh thần chủ động, sáng tạo, khắc phục khó khăn, đoàn kết nhất tríthực hiện các nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ thành phố" [67, tr 9] Người cán

bộ, đảng viên phải phấn đấu tích cực góp phần vào sự nghiệp CNH, HĐH ở HảiPhòng, phát huy mọi tiềm năng của thành phố biển, tự lực, tự cường vươn lêngóp phần từng bước xây dựng Hải Phòng thành một trong những trung tâmkinh tế, văn hóa lớn của đất nước Làm sao để trái tim, tình cảm của mỗi cán

bộ, đảng viên rung động trước niềm vui, nỗi buồn của quần chúng nhân dân,coi việc của dân như chính của bản thân mình, chịu khó suy nghĩ, tìm tòi sángtạo, hăng say, gương mẫu trong phong trào hoạt động thực tiễn của quầnchúng, lắng nghe ý kiến của dân, tôn trọng nhân dân và thực sự vì nhân dânphục vụ

Thứ hai: Người cán bộ, đảng viên phải trau dồi chủ nghĩa tập thể; chống chủ nghĩa cá nhân, thói quan liêu cửa quyền hách dịch, đặc quyền đặc lợi.