Sử dụng phương pháp trực quan trong “bài thể dục phát triển chung” – môn thể dục 6

- Phương pháp trực quan đạt hiệu quả rõ rệt trong giảng dạy môn thể dụcgiúp học sinh quan sát nhận biết nhanh các động tác, kĩ thuật thực hiện các độngtác trong từng nội dung học.. Việc

Đối với học sinh THCS là lứa tuổi đang phát triển, các em rất ngại tậpluyện va chạm và tiếp xúc… Mà thời gian các em dành cho môn học còn quá ítchỉ trong phạm vi một tiết học nên việc hình thành kĩ thuật động tác đạt kết quảchưa cao.

b Về phía giáo viên:

- Đa phần các giáo viên gặp nhiều khó khăn trong công tác giảng dạy.Học sinh không có sách giáo khoa, phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên nên việctruyền thụ kiến thức còn hạn chế, kết quả học tập chưa cao

- Bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên chưa thật sự tâm huyết với nghề(do nhiều nguyên nhân khác nhau) Một số giáo viên do trình độ chuyên môncòn hạn chế chưa biết vận dụng các phương pháp trong giờ dạy để đạt hiệu quảcao

- Một số trường THCS giáo viên vẫn còn dạy chéo môn Đặc biệt là tạicác trường tiểu học không có giáo viên chuyên thể dục nên học sinh chưa đượcuốn nắn, tác phong chưa đúng với đặc thù của bộ môn Vì vậy ngay từ tiểu họccác em chưa xác định được phương pháp học tập và rèn luyện có hiệu quả

- Cũng giống như nhiều bộ môn khoa học khác, bộ môn thể dục đòi hỏigiáo viên giảng dạy phải biết vận dụng các phương pháp hay nói cách khác là

cách thức truyền đạt hướng dẫn phù hợp mới đáp ứng được mục tiêu giáo dục là:Đào tạo con người mới phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trongsáng về đạo đức, phong phú về tinh thần.

- Để thực hiện được mục tiêu trên cũng là góp phần cải tiến nâng cao chấtlượng giáo dục thể chất trong nhà trường theo chương trình sách giáo khoa, tôi

đã nghiên cứu qua nhiều năm và đúc kết thành kinh nghiệm giảng dạy được vậndụng có hiệu quả rõ rệt ở các khối 6, 7, 8

Nay tôi mạnh dạn giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm mang tên: Sử dụng phương pháp trực quan trong “Bài thể dục phát triển chung” môn Thể dục 6.

2 Ý nghĩa và tác dụng của phương pháp:

- Phương pháp trực quan là phương pháp rất quan trọng trong giảng dạymôn thể dục Muốn đạt hiệu quả cao trong giảng dạy giáo viên phải làm mẫuphân tích giảng giải động tác, học sinh quan sát làm theo thì giờ học mới đạthiệu quả cao

- Phương pháp trực quan đạt hiệu quả rõ rệt trong giảng dạy môn thể dụcgiúp học sinh quan sát nhận biết nhanh các động tác, kĩ thuật thực hiện các độngtác trong từng nội dung học

- Thực tế trong trường THCS Đại Hưng chúng tôi đã áp dụng phươngpháp trực quan trong giảng dạy và đã đào tạo cũng như lựa chọn được nhiều họcsinh có thành tích tốt và thi đấu đạt kết quả cao trong các đợt thi điền kinh cấphuyện, tỉnh

- Ngược lại trong một giờ học giáo viên không làm mẫu cho học sinhquan sát, không dùng tranh ảnh… mà chỉ giảng giải, phân tích tràn lan thì khảnăng vận dụng của học sinh vào thực hành là vô cùng khó khăn Thậm chí cónhiều học sinh có thể không thực hiện được động tác, giờ học đó chắc chắnkhông thể đạt được hiệu quả cao

3 Phạm vi nghiên cứu.

Sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã nghiên cứu và áp dụng vào giảng dạylớp 6 từ năm học 2012 – 2013 cho đến nay

II Phương pháp tiến hành.

1 Cơ sở lí luận:

- Sức khỏe và trí tuệ là hai thứ quý giá nhất và là tài sản vô giá của mỗicon người, mỗi gia đình và của toàn xã hội Môn thể dục trong nhà trường cùngcác môn học khác có nhiệm vụ giáo dục và rèn luyện giúp mỗi học sinh trởthành những con người phát triển toàn diện, có nếp sống lành mạnh, có sức khỏe

để học tập, lao động xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Môn thể dục ở trường THCS là một mắt xích quan trọng nối liền giữatiểu học và THPT Việc dạy và học tốt môn thể dục ở trường THCS sẽ góp phầnquan trọng vào việc phát triển thể lực và trí tuệ cho học sinh, vì đây là giai đoạncác em bước vào tuổi dậy thì có nhiều sự chuyển biến lớn trong sự phát triển cơthể Để làm được điều này đòi hỏi cần có sự hội tụ các yếu tố cần thiết như: sântập, trang thiết bị luyện tập… và đặc biệt là giáo viên hướng dẫn, cách thứchướng dẫn có tích chất quyết định

- Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đếnthực tiễn đây là quy luật chung của trí nhớ Việc học tập ghi nhớ các kiến thứcmôn thể dục cũng không nằm ngoài quy luật trên vì vậy sử dụng phương pháptrực quan trong dạy môn học thể dục là một biện pháp sẽ đem lại hiệu quả cao

2 Cơ sở thực tiễn:

Thể dục là một môn học có hình thức và nội dung giáo dục chuyên biệt.Với các môn văn hóa khác học sinh có nhiều cách để tiếp cận với kiến thức, quathầy cô, qua sách vở, tài liệu tham khảo… Còn với bộ môn thể dục thầy cô lànguồn cung cấp kiến thức kĩ năng chủ yếu Vì vậy việc quan sát tranh ảnh, quansát giáo viên làm mẫu kết hợp với học tập và rèn luyện sẽ giúp các em làm tốtcác bài tập đảm bảo kĩ thuật và nâng cao thành thích trong thi đấu

- Vận dụng thực tế vào trong quá trình giảng dạy và huấn luyện đội tuyển.

- Trong khi giảng dạy bộ môn thể dục với những động tác kĩ thuật mớigiáo viên có sử dụng tranh ảnh băng đĩa minh họa kết hợp với làm mẫu động tácchính xác, hợp lí sẽ là một trong các điều kiện để giờ dạy học thành công

- Việc sử dụng tranh ảnh và làm mẫu động tác của giáo viên cho học sinhquan sát là sử dụng phương pháp trực quan

4 Thời gian tạo ra giải pháp

- Với kinh nghiệm trên tôi đã áp dụng thực hiện giảng dạy ở các khối lớp

6, 7, 8 kết quả học sinh nắm được động tác nhanh, thực hiện đúng và hứng thútrong luyện tập, hiệu quả giờ học nâng cao So với những năm trước tôi chưa ápdụng phương pháp trực quan một cách toàn vẹn thì chất lượng giờ dạy đạt kếtquả chưa cao, học sinh chưa thực hiện tốt các động tác, hiệu quả giờ dạy chưacao

- Từ khi sử dụng phương pháp trực quan có hiệu quả, tôi đã áp dụngthường xuyên trong những năm học 2012 - 2013 đến nay, hàng năm chỉnh sửa,

bổ sung và hoàn thiện, xin được giới thiệu với các bạn đồng nghiệp để cùngtham khảo và áp dụng

B NỘI DUNG

I Mục tiêu

SKKN giới thiệu phương pháp trực quan cho người dạy, người học trong

bộ môn thể dục qua bài thể dục phát triển chung bao gồm:

+ Sự cần thiết phải sử dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy bộmôn thể dục

+ Sử dụng phương pháp trực quan như thế nào để đạt được hiệu quả caotrong bài thể dục phát triển chung

II Nội dung thực hiện

1 Sự cần thiết phải sử dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy môn thể dục.

a) Trước hết chúng ta phải hiểu trực quan là gì?

- Trực quan là phần quan trọng nằm trong nhóm phương pháp giảng dạy

và làm mẫu Đây là một trong nhiều phương pháp đặc thù cần thiết để giáo viên

áp dụng trong giảng dạy môn thể dục

- Trực quan là những gì mà giáo viên đưa ra, học sinh phải trực tiếp tậnmắt nhìn thấy Từ đó hiểu, hình dung và bắt chước để thực hiện luyện tập theo

Vậy sử dụng trực quan trong bộ môn thể dục chính là :

+ Sử dụng tranh ảnh minh họa động tác

+ Sử dụng video, băng hình mô phỏng kĩ thuật động tác hoặc một loạt cửđộng được thực hiện liên tục để hoàn thiện một động tác nào đó

+ Ngoài tranh ảnh ra thì động tác làm mẫu của giáo viên cũng được coi là bứctranh minh họa sống động và hoàn thiện nhất cả về mặt không gian và thời gian

b) Sự cần thiết phải sử dụng trực quan trong giảng dạy môn thể dục

- Ở phần trên các đồng chí đã biết hoạt động giáo dục thể dục là một hoạtđộng giáo dục chuyên biệt khác hẳn với các hoạt động khác

- Nếu một giờ thể dục giáo viên không sử dụng tranh, ảnh hoặc làm mẫuđộng tác … có thể nói đây là giờ “dạy chay” dạy theo lối cũ, với kiểu dạy nàyhọc sinh đơn thuần chỉ nghe giảng thôi thì sẽ chưa đủ, dẫn đến học sinh không

không biết tập, thậm chí có học sinh không thực hiện được động tác nào Giáoviên mất nhiều thời gian cho giảng giải lại Kết quả học sinh không nắm đượcđộng tác, thời gian và lượng vận động sẽ không đủ dẫn đến hiệu quả giờ dạykhông cao

- Ngược lại giờ thể dục sau khi học sinh nghe giảng, quan sát tranh, ảnhkết hợp với động tác làm mẫu của giáo viên thì học sinh sẽ hiểu được từng chitiết động tác như: Kĩ năng động tác, biên độ, phương hướng động tác, tần số cửđộng …Như vậy học sinh có thể tiếp thu được nhanh đồng thời thực hiện độngtác được ngay giống như tranh, ảnh, động tác mẫu của giáo viên Từ đó thời giandành cho học sinh tập luyện trong giờ được tăng lên, đảm bảo được lượng vậnđộng, thời gian vận động trong giờ

Vậy dạy học tích cực hay tích cực hóa người học cần phải phát huy đượcvai trò chủ thể hoạt động nhận thức của học sinh Giáo viên với vai trò thiết kếchỉ đạo, tổ chức lên lớp

Cần phải linh hoạt vận dụng các phương pháp dạy học thích hợp Cần sửdụng tranh ảnh, kĩ thuật, mô hình, làm mẫu động tác tạo điều kiện cho học sinhtăng cường hoạt động, phát huy tính tích cực chủ động trong học tập bộ môn

2 Sử dụng phương pháp trực quan như thế nào để đạt hiệu quả cao trong bài thể dục phát triển chung.

2.1 Đối với trực quan là mô hình, tranh ảnh băng đĩa

Ngay từ đầu năm học giáo viên có kế hoạch mượn, sử dụng đồ dùng chotừng tháng, tuần tiết dạy…

Việc chuẩn bị đồ dùng trực quan, cách sử dụng đồ dùng trực quan cần hếtsức chú ý, phải phù hợp với kiến thức kĩ năng cần truyền đạt cho học sinh, tránhgây phản tác dụng

* Tránh: Treo tranh ảnh ngay từ đầu giờ, việc này làm học sinh tò mò,

hiếu động bàn tán, mất trật tự không tập trung chú ý, nhất là với học sinh lớp 6.

* Nên: Sau khi giảng song từng phần, học sinh đã hiểu thì nên thu gọn tranh

ảnh… để học sinh tập trung, chú ý vào luyện tập đảm bảo mĩ quan giờ học.

2.2 Đối với động tác làm mẫu (thị phạm) của giáo viên:

- Động tác phải đúng, chính xác, dứt khoát, hoàn chỉnh… giúp học sinhnắm bắt được những yếu lĩnh cơ bản kĩ thuật.

- Vì vậy người giáo viên phải nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lí của đốitượng học sinh, dựa trên mức độ nhận thức của từng đối tượng mà lựa chọnphương pháp trực quan thích hợp Đối với học sinh lớp 6 các em còn nhỏ khảnăng tư duy trừu tượng chưa cao… chủ yếu phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên

Trong các nội dung học đa phần giáo viên làm mẫu như thế nào thì họcsinh quan sát làm y mẫu

2.3 Áp dụng trực quan với bài “Bài thể dục phát triển chung” trongchương trình lớp 6

- Bài này học trong 10 tiết theo phân phối chương trình

- Các phương pháp trực quan mà tôi áp dụng có hiệu quả bao gồm quansát tranh ảnh và kết hợp làm mẫu

- Với mỗi động tác giáo viên cho học sinh quan sát tranh ảnh sau đó làmmẫu (thị phạm) động tác

- Tùy mỗi động tác, kĩ thuật đơn giản hay phức tạp mà giáo viên nên làmmẫu từ 2 – 3 lần:

+ Lần 1: Thực hiện động tác hoàn chỉnh với tốc độ chuyển động bìnhthường, đúng nhịp hô và yêu cầu Học sinh quan sát và hình thành trong trí nhớhình ảnh sơ bộ của toàn bộ động tác, điều này gây cảm giác hứng thích thú bắtchước làm theo

+ Lần 2: Giáo viên thực hiện động tác chậm Nêu những đặc điểm mấuchốt kĩ thuật cơ bản, giáo viên cần kết hợp với giảng giải để các em nhớ lạinhững điểm chính

+ Lần 3 Giống như làm mẫu lần 1

- Khi hướng dẫn học sinh tập luyện giáo viên cần áp dụng nhiều hình thứclàm mẫu khác nhau, có thể làm mẫu theo kiểu “soi gương” hay đứng cùng chiềuvới học sinh Khi thực hiện bước đầu giáo viên làm mẫu chậm để học sinh bắtchước, thực hiện theo

- Cần làm mẫu một cách tự nhiên và đảm bảo tính phối hợp kĩ thuật nhịp nhàng

- Khi làm mẫu giáo viên cần chọn vị trí đứng thích hợp để tất cả học sinhđều nhìn thấy các chi tiết chuyển động của động tác, kĩ thuật.

- Sau đây tôi xin giới thiệu một số vị trí đứng làm mẫu của giáo viên trongđội hình Tuy nhiên cần lựa chọn đội hình thích hợp cho từng nội dung giảngdạy sao cho thấy hiệu quả nhất

+ Đội hình thứ 5

- Mô phỏng dạy từng động tác bài thể dục phát triển chung lớp 6

+ Giáo viên cho học sinh quan sát tranh ảnh kết hợp với làm mẫu phântích giảng giải

a) Động tác vươn thở

Nhịp 1: Chân trái bước sang ngang một bước rộng bằng vai hoặc hơn vaimột chút, đồng thời hai tay sang hai bên lên cao chếch hình chữ V, lòng bàn tayhướng vào nhau Vươn ngực, mặt hướng lên cao, hít sâu bằng mũi

Nhịp 2: Đưa hai tay từ trên cao theo chiều lườn xuống thấp, bắt chéo hai cẳngtay ở trước bụng Đầu hơi cúi, hóp bụng và ngực Thở mạnh ra bằng miệng.

Nhịp 3: Tay như nhịp 1 (hít vào)

Nhịp 4: Về tư thế chuẩn bị (thở ra)

Nhịp 5, 6, 7, 8 như nhịp 1, 2, 3, 4 nhưng đổi chân

+ Một số sai lầm học sinh thường mắc:

Không biết cách thở hoặc khi thực hiện động tác quên thở sâu Thực hiệnđộng tác với nhịp quá nhanh

Nhịp 5, 6, 7, 8: Như nhịp 1, 2, 3, 4 nhưng đổi chân.

+ Một số sai lầm học sinh thường mắc:

Nhịp 1 và nhịp 5 khi đưa hai tay lên cao bị hạ thấp trọng tâm, hóp ngựcNhịp 3 và nhịp 7 tay đưa dang ngang không đúng hướng (cao quá hoặcchếch xuống dưới) và để lòng bàn tay sấp, khi vỗ bị co tay

+ Cách sửa:

Giáo viên làm lại động tác của học sinh hoặc cho một học sinh thực hiệnđộng tác sai lên cho mọi người xem sau đó phân tích lại Giáo viên làm lại độngtác đúng, tập lại nhịp 1, 5

c) Động tác Ngực

Nhịp 1: Bước chân trái ra trước một bước, cả bàn chân chạm đất, trọng tâmdồn vào chân trước Chân phải chạm đất nửa bàn chân trên, đồng thời đưa hai tay ratrước, đánh mạnh sang ngang, bàn tay ngửa, ngực ưỡn mặt hướng phía trước

Nhịp 2: Đưa hai tay ra trước song song cao ngang vai, bàn tay sấp mắtnhìn theo tay

Nhịp 3: Đánh mạnh hai tay sang ngang, bàn tay ngửa, mặt hướng phía trước.Nhịp 4: Về tư thế chuẩn bị

Nhịp 5, 6, 7, 8: Như nhịp 1, 2, 3, 4 nhưng đổi chân

+ Sai lầm thường mắc:

Nhịp 1, 3, 5, 7 đưa hai tay sang ngang cần đánh mạnh cho căng ngực,nhưng một số học sinh thực hiện nhẹ nhàng như động tác tay.

Nhịp 3: Kiễng hai gót chân, người đứng thẳng hai tay dang ngang, bàn tay ngửa.Nhịp 4: Về tư thế chuẩn bị

e) Động tác bụng

Nhịp 1: Bước chân trái sang ngang rộng hơn vai, hai tay đưa ra trước, lêncao song song, lòng bàn tay hướng vào nhau, mặt ngửa, ngực ưỡn căng, mắtnhìn theo tay

Nhịp 2: Từ từ gập thân ra trước, chân thẳng, tay chạm bàn chân (ngón tayhoặc cả bàn), mắt nhìn theo tay

Nhịp 3: Nâng thân, đưa hai tay ra trước – sang ngang, bàn tay ngửa, mặthướng phía trước

và nhịp 2, 6

Nhịp 1: Bước chân trái ra trước một bước (chếch 450) khuỵu gối, đồngthời tay trái đưa về phía trước chếch lên cao, tay phải đưa ra sau chếch xuốngdưới Trọng tâm dồn nhiều vào chân trước, chân sau kiễng, mắt nhìn theo bàntay trái, hai bàn tay sấp, các ngón tay khép lại.

Nhịp 2: Đưa chân trái về với chân phải, đồng thời gập thân, bàn tay chạmbàn chân (bằng ngón hoặc cả bàn), mắt nhìn theo tay

Nhịp 3: Nâng thân, hai tay đưa ra trước sang ngang, bàn tay ngửa, mặthướng phía trước

+ Cách sửa:

Tập riêng từng nhịp của động tác Sau đó tập hoàn thiện động tác

i) Động tác nhảy

Nhịp 1: Bật nhảy, khi rơi xuống hai chân chạm đất rộng bằng vai, đồngthời hai tay vỗ vào nhau phía trước ngực, mắt nhìn theo tay.

Nhịp 2: Bật nhảy về tư thế chuẩn bị

Nhịp 3: Bật nhảy như nhịp 1, hai tay dang ngang, bàn tay sấp, mắt nhìnphía trước

Nhịp 4: Bật nhảy về tư thế chuẩn bị

Nhịp 5, 6, 7, 8: Như nhịp 1, 2, 3, 4

+ Nhưng sai lầm thường mắc:

Khi thực hiện động tác với tốc chậm, sự phối hợp giữa chân và tay tốt.Khi thực hiện với nhịp độ nhanh bị rối loạn động tác

+ Cách sửa:

Tập riêng động tác bật nhảy một số lần Tập bật nhảy phối hợp với tay vớinhịp độ chậm Sau đó tăng dần Tập lại hoàn thiện động tác

k) Động tác điều hòa

Nhịp 1: Co gối chân trái lên cao một cách nhẹ nhàng, đồng thời hai tayđưa sang hai bên lên cao ngang vai, bàn tay sấp, mắt nhìn phía trước Hít vàobằng mũi.

Nhịp 2: Về tư thế chuẩn bị, hai tay bắt chéo trước bụng, đầu hơi cúi (thở

ra bằng miệng)

Nhịp 3: Như nhịp 1, nhưng nâng chân phải lên cao (hít vào)

Nhịp 4: Về tư thế chuẩn bị (thở ra)

Nhận xét: Vậy qua bài thể dục phát triển chung cho thấy nếu như giáo

viên không cho học sinh quan sát tranh ảnh, kết hợp làm mẫu từ hai đến ba lần

mà chỉ phân tích giảng giải không thì chưa đủ, học sinh sẽ không thực hiện đượcchính xác động tác Như vậy ta có thể thấy rằng trong quá trình giảng dạy đặcbiệt là giảng dạy môn thể dục người giáo viên có ý thức sử dụng phương pháp