LUẬN án TIẾN sĩ QUÁ TRÌNH đổi mới CÔNG tác GIÁO dục CHÍNH TRỊ tư TƯỞNG CHO cán bộ ĐẢNG VIÊN ở cơ sở TRONG CUỘC đấu TRANH CHỐNG DIỄN BIẾN hòa BÌNH

Thực tiễn đó khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đó là thắng lợi của chủ nghĩa Mác Lênin (CN MLN) và tư tưởng Hồ Chí Minh (TT HCM), cơ sở lý luận khoa học và cách mạng, nền tảng tư tưởng của Đảng và của cách mạng Việt Nam. Đó cũng là kết quả và thắng lợi của quá trình tổ chức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng, cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, trong đó công tác giáo dục chính trị tư tưởng (GDCTTT) giữ vai trò quan trọng, nhằm nâng cao nhận thức chính trị, ý thức tự giác của cán bộ, đảng viên và nhân dân tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng do Đảng lãnh đạo.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hơn 85 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, dântộc ta đã vượt qua một chặng đường đấu tranh cực kỳ khó khăn và gian khổnhưng đã giành được thắng lợi rất vẻ vang

Với những thắng lợi vĩ đại đã giành được trong thế kỷ XX,nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến đã trở thành mộtquốc gia độc lập, tự do, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa

có quan hệ quốc tế rộng rãi, có tiếng nói và vị trí ngày càng quantrọng trong khu vực và trên thế giới Nhân dân ta từ thân phận nô lệ

đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội Đất nước ta từmột nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu đang bước vào thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa [36, tr 12]

Thực tiễn đó khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng

là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Đó làthắng lợi của chủ nghĩa Mác - Lênin (CN M-LN) và tư tưởng Hồ Chí Minh(TT HCM), cơ sở lý luận khoa học và cách mạng, nền tảng tư tưởng của Đảng

và của cách mạng Việt Nam Đó cũng là kết quả và thắng lợi của quá trình tổchức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng, cương lĩnh, đường lối, quan điểm củaĐảng, trong đó công tác giáo dục chính trị tư tưởng (GDCTTT) giữ vai tròquan trọng, nhằm nâng cao nhận thức chính trị, ý thức tự giác của cán bộ,đảng viên và nhân dân tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng do Đảng lãnhđạo

Hiện nay, nhân dân ta đang tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện vìchủ nghĩa xã hội (CNXH) dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây là sự nghiệp cáchmạng vĩ đại nhưng đầy khó khăn, chưa có tiền lệ trong lịch sử Chúng ta vừalàm, vừa tìm tòi khảo nghiệm, thể nghiệm và rút kinh nghiệm Vì vậy, đòi hỏi

cán bộ, đảng viên và nhân dân phải nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng, thốngnhất ý chí và hành động, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc (ĐLDT) vàCNXH, vượt qua mọi khó khăn thách thức giành thắng lợi trong công cuộcđổi mới.

Sự nghiệp đổi mới ở nước ta được tiến hành trong điều kiện quốc tế cónhững thuận lợi và cơ hội lớn, song cũng không ít khó khăn, thách thức vớinhững nguy cơ không thể xem thường Một trong những nguy cơ đó là sự pháhoại về nhiều mặt, với những âm mưu và thủ đoạn hết sức tinh vi, xảo quyệtrất thâm hiểm của chủ nghĩa đế quốc (CNĐQ) bằng chiến lược "Diễn biếnhòa bình" ("DBHB"), trong đó chúng tập trung phá hoại về tư tưởng - văn hóacoi đó là mũi nhọn của cuộc tiến công Vì vậy, chúng ta càng cần đẩy mạnh,tăng cường công tác GDCTTT cho cán bộ, đảng viên và nhân dân

Công tác GDCTTT từ những năm đổi mới (1986) đến nay đã có nhiều

cố gắng đổi mới về cả nội dung, hình thức và phương pháp, góp phần quantrọng và trực tiếp vào việc nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng cho cán bộ,đảng viên và nhân dân, tạo nên sự thống nhất ý chí và hành động thực hiệnđường lối đổi mới của Đảng Tuy nhiên, công tác GDCTTT cũng còn nhữnghạn chế biểu hiện trên những mặt sau:

+ Công tác GDCTTT chưa được coi trọng đúng mức ở nhiều cấp đặcbiệt là tại cơ sở

+ Việc đổi mới công tác GDCTTT còn chậm, kể cả nội dung, hìnhthức, nhất là phương pháp

+ Đội ngũ cán bộ thực hiện công tác GDCTTT ở cấp huyện (quận)còn thiếu và yếu

+ Nhiều cơ chế chính sách cụ thể chưa được tháo gỡ, kịp thời, kinhphí đầu tư hạn hẹp, phương tiện cơ sở vật chất còn thiếu thốn chưa đáp ứngyêu cầu của công tác GDCTTT trong tình hình mới

Một bộ phận cán bộ, đảng viên nhận thức chưa đầy đủ, chưa chịu khóhọc tập nghiên cứu để nâng cao trình độ chính trị Vì vậy, nhận thức thời cuộcmột cách chung chung, mơ hồ Một bộ phận chạy theo lợi ích kinh tế, ít quantâm đến chính trị Một số sa ngã, phai nhạt lý tưởng, thậm chí có người phảnbội sự nghiệp cách mạng Nhưng nguy hại nhất hiện nay là tính tiền phonggương mẫu, vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu của một bộ phận đảng viên bịgiảm sút nghiêm trọng, ảnh hưởng tới việc thực hiện đường lối chủ trương,quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước, làm cho lòng tin của quầnchúng vào Đảng bị ảnh hưởng.

Cách mạng Việt Nam đang ở trong bước ngoặt với những điều kiện vàyêu cầu mới Kinh nghiệm đã chỉ cho chúng ta thấy rằng: trong những bướcngoặt quyết định của cách mạng "Cần có sự thống nhất ý chí và hành động,nếu nhận thức đúng và giải quyết tốt sẽ thúc đẩy đất nước vượt qua khó khăn,phát triển mạnh mẽ và bền vững; nhưng nếu nhận thức không đúng, giải quyếtkhông tốt thì tình hình sẽ phức tạp hơn nhiều" [39, tr 17]

Để nhận thức đúng và giải quyết tốt đòi hỏi nhiều lĩnh vực công táctham gia, trong đó có sự đóng góp lớn của công tác GDCTTT

Như vậy, yêu cầu khách quan vừa cơ bản, vừa cấp bách hiện nay củacách mạng Việt Nam đòi hỏi cần phải tăng cường mạnh mẽ, đổi mới sâu sắc

và toàn diện công tác GDCTTT Đây không chỉ là yêu cầu của cách mạngViệt Nam mà còn là yêu cầu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,bởi lẽ xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa (XHCN), sẽ góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thếgiới vì hòa bình, ĐLDT dân chủ và tiến bộ xã hội; vì Đảng Cộng sản ViệtNam là một bộ phận của phong trào cộng sản, công nhân và phong trào giảiphóng dân tộc

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Công tác GDCTTT được Đảng ta xác định: Đây là một trong nhữngcông tác trọng tâm Vì vậy, nhiều Nghị quyết của Đảng đã nêu ra yêu cầu,phương hướng cải tiến, đổi mới công tác GDCTTT Các đồng chí lãnh đạocủa Đảng qua các thời kỳ đã có những bài viết, bài nói, những tác phẩm có tínhchất tổng kết, chỉ đạo, như các đồng chí: Đỗ Mười, Đào Duy Tùng, Lê KhảPhiêu và Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, các bài viết của các đồng chí NguyễnĐức Bình, Nguyễn Phú Trọng Các đồng chí lãnh đạo Ban Tư tưởng - Vănhóa: Nguyễn Khoa Điềm, Trần Trọng Tân, Hữu Thọ, Hà Học Hợi, Đào DuyQuát Đây là nguồn tư liệu để tác giả luận án nghiên cứu.

- Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương trong tổng kết hàng năm, nhất

là tổng kết 5 năm đã có những đánh giá về tình hình tư tưởng và công tác tưtưởng, trong đó có một phần về công tác GDCTTT

- Vụ Giáo dục lý luận chính trị của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trungương trong hoạt động chỉ đạo đã tiến hành những đợt khảo sát thực tế; tổngkết rút kinh nghiệm trong việc xây dựng và thực hiện các chương trình giáodục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ở cơ sở (một nhiệm

vụ chính của công tác GDCTTT) Qua đó, đã góp phần cải tiến, đổi mới từkhâu xây dựng đến việc chỉ đạo thực hiện các chương trình giáo dục lý luậnchính trị, bước đầu đã có những đổi mới về hình thức và phương pháp được

cơ sở thực hiện và vận dụng mang lại những kết quả tích cực

- Đề tài khoa học "Đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác

tư tưởng" thuộc chương trình KHXH 05-02 do PGS Hà Học Hợi làm chủ

nhiệm đã đi sâu nghiên cứu tương đối toàn diện các vấn đề thuộc lĩnh vựccông tác tư tưởng mà tác giả luận án có thể nghiên cứu

- Về chiến lược "DBHB" đã có những công trình của cá nhân và tậpthể nghiên cứu được công bố rộng rãi hoặc lưu hành nội bộ Gần đây, có một

số cán bộ nghiên cứu đã hoàn thành về cơ bản tài liệu: chống "DBHB" trênmặt trận tư tưởng - văn hóa của các thế lực thù địch trong tình hình mới và tài

liệu "Phân tích âm mưu thủ đoạn "Diễn biến hòa bình" chống phá về tư tưởng

- văn hóa" Những tài liệu trên đã tổng hợp phân tích các số liệu tập hợp cả

trong nước và ngoài nước sẽ giúp cho tác giả luận án rõ hơn nhiều vấn đề vềmức độ, thủ đoạn và tính chất quyết liệt trong cuộc đấu tranh chống "DBHB"trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa

- Một số luận án tiến sĩ với các đề tài như:

+ Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị tư tưởng trong quân đội trước yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng ở nước ta hiện nay, Tác giả

Nguyễn Văn Cần, Học viện Chính trị Quân sự, 2001

+ Luận án PTS của Nguyễn Đình Đức với đề tài: Những yếu tố khách quan và chủ quan tác động tư tưởng chính trị của sinh viên Thực trạng và giải pháp, Hà Nội năm 1996

- Một số tài liệu, sách báo nước ngoài cũng đã đề cập một số vấn đề

có liên quan đến đề tài:

+ "Những nguyên lý tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản" (2 tập), của tập

thể tác giả Liên Xô trình bày, được Nxb Sách giáo khoa Mác - Lênin ViệtNam dịch và xuất bản vào năm 1983

+ Gần đây, các học giả Trung Quốc cũng có một số bài nghiên cứu,đáng lưu ý có bài của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Giang TrạchDân phát biểu tại Hội nghị công tác chính trị tư tưởng, ngày 28/6/2000 đãđược giới thiệu trên Tạp chí "Thông tin công tác tư tưởng" số 10 - năm 1999

Những công trình, những bài viết đã tiếp cận với công tác GDCTTT ởnhiều khía cạnh, góc độ và mức độ khác nhau Nhưng chưa có công trình nàotổng kết một cách toàn diện, chuyên sâu công tác GDCTTT nhất là trongnhững năm đổi mới, đặc biệt nghiên cứu dưới góc độ của phong trào cộngsản, công nhân và phong trào giải phóng dân tộc - tức là nghiên cứu vai trò

của công tác GDCTTT trong việc tác động vào phong trào chính trị - xã hội ở

cơ sở, đưa yếu tố tự giác vào phong trào cách mạng của quần chúng

Vì vậy, nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện vấn đề sẽ gópphần làm rõ vai trò công tác GDCTTT, trong việc nâng cao nhận thức chínhtrị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xâydựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN, góp phần vào cuộc đấutranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập, dân tộc và tiến bộ xãhội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Mục đích của luận án

- Góp phần làm rõ vị trí, vai trò của công tác GDCTTT nhằm nâng caotính tự giác của cán bộ, đảng viên và nhân dân, thực hiện nhiệm vụ chính trị,góp phần đấu tranh làm thất bại chiến lược "DBHB" của CNĐQ

- Làm rõ quá trình đổi mới công tác GDCTTT, thành tựu và hạn chế

- Đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả của công tácGDCTTT ở cơ sở, đấu tranh chống "DBHB"

Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận án có các nhiệm vụ:

+ Làm rõ một số khái niệm có liên quan: tư tưởng, chính trị, chính trị

tư tưởng, công tác GDCTTT, công tác giáo dục lý luận chính trị

+ Làm rõ, khẳng định vai trò, tầm quan trọng của công tác GDCTTTtrong việc nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân thực hiệnnhiệm vụ chính trị, đấu tranh làm thất bại chiến lược "DBHB" của CNĐQ

+ Trình bày quá trình đổi mới công tác GDCTTT của Đảng Cộng sảnViệt Nam Phân tích thực trạng của công tác GDCTTT hiện nay ở cơ sở,thành tựu và hạn chế, nguyên nhân

+ Trình bày yêu cầu khách quan đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, tăngcường công tác GDCTTT ở cơ sở.

+ Đề xuất những giải pháp chủ yếu để đổi mới và nâng cao chấtlượng, hiệu quả của công tác GDCTTT ở cơ sở

4 Phạm vi nghiên cứu của luận án

Nghiên cứu quá trình thực hiện công tác GDCTTT cho cán bộ, đảngviên và nhân dân nhằm nâng cao tính tự giác cách mạng trong việc thực hiệnnhiệm vụ chính trị, đấu tranh chống "DBHB"

Thời gian nghiên cứu quá trình đổi mới công tác GDCTTT chủ yếuthực hiện từ năm 1986 đến nay, có phần liên hệ với thời gian trước đó để sosánh Nghiên cứu trên phạm vi cả nước nhưng chọn một số địa phương tiêubiểu đại diện cho các khu vực, các vùng, miền để khái quát

Nội dung của công tác GDCTTT tiến hành rất rộng và toàn diện, luận

án tập trung nghiên cứu vấn đề cơ bản, cốt lõi là giáo dục lý luận Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vàNhà nước cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở

-Công tác GDCTTT có nhiều hình thức phương pháp, luận án đi sâunghiên cứu hình thức và phương pháp tổ chức giáo dục, bồi dưỡng, mà hiệnnay Đảng ta đang tiến hành để nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên Đó

là công tác giáo dục lý luận chính trị

Tình hình đội ngũ cán bộ thực hiện công tác giáo dục lý luận chính trị

ở cơ sở (Ban Tuyên giáo, Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp quận, huyện)

- Về chiến lược "DBHB", luận án đi sâu nghiên cứu một số nội dung,thủ đoạn và phương thức hoạt động của CNĐQ và các thế lực thù địch sửdụng chống phá cách mạng Việt Nam trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa nhất làtrong những năm gần đây

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của CN M-LN, TT HCM,đường lối, quan điểm của Đảng về công tác GDCTTT Tác giả luận án đi sâunghiên cứu qua các báo cáo tổng kết, sơ kết của Ban Tư tưởng - Văn hóaTrung ương và các cơ quan chức năng theo dõi chỉ đạo và thực hiện công tácGDCTTT ở Trung ương và địa phương.

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu tác giả luận án

vận dụng tổng hợp các phương pháp: phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễndịch, lịch sử và lôgíc, ngoài ra còn sử dụng các phương pháp thống kê, sosánh để làm rõ nội dung

6 Đóng góp mới của luận án

Luận án góp phần làm rõ khái niệm về công tác GDCTTT, mối quan

hệ giữa công tác GDCTTT với các lĩnh vực khác của công tác tư tưởng

Bước đầu đưa ra những nguyên tắc, tiêu chí đánh giá hiệu quả củacông tác GDCTTT ở cơ sở Đề xuất những giải pháp đúng đắn nhằm nâng caochất lượng và hiệu quả của công tác GDCTTT đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ củacách mạng Việt Nam trong thời kỳ phát triển mới, góp phần đấu tranh làmthất bại chiến lược "DBHB" của các thế lực thù địch

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Luận án góp thêm kinh nghiệm để đội ngũ cán bộ thực hiện công tácGDCTTT, nhất là ở cấp cơ sở có thể tham khảo, vận dụng nhằm nâng caochất lượng và hiệu quả công tác, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, góp phầnnâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên thực hiện thắng lợi đường lối đổimới, đấu tranh làm thất bại chiến lược "DBHB"

Kết quả của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tácnghiên cứu, giảng dạy triết học, chính trị học, xây dựng Đảng, công tác tưtưởng trong hệ thống các trường Đảng và trường Nhà nước

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận án có 3 chương, 9 tiết.

Chương 1

CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG VỚI VIỆC NÂNG CAO TÍNH TỰ GIÁC CÁCH MẠNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN Ở CƠ SỞ ĐẤU TRANH CHỐNG "DIỄN BIẾN HÒA BÌNH"

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

TƯ TƯỞNG

Thuật ngữ "công tác giáo dục chính trị tư tưởng" đã được sử dụng rấtphổ biến trong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhiều tài liệu, sáchbáo trong nước và nước ngoài cũng đề cập Đó là một thuật ngữ được nhiềumôn khoa học sử dụng như: Xây dựng Đảng, Công tác vận động quần chúng,Chính trị học, Tùy theo tính chất, đặc điểm, mục đích, yêu cầu nghiên cứu

mà có cách khai thác và tiếp cận khác nhau Tuy nhiên, cho đến nay, khái niệm

về công tác GDCTTT chưa được xác định rõ, kể cả tài liệu của Liên Xô trước

đây, cũng như ở nước ta hiện nay Trong đề tài cấp Nhà nước: "Đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng", mã số KHXH 05-02, bước

đầu đề cập đến một hệ thống khái niệm, nhưng cũng chưa có khái niệm vềcông tác GDCTTT Đây là một khó khăn cho tác giả luận án Nhưng mặtkhác, trong thực tế hàng ngày, chúng ta thường sử dụng thuật ngữ này theonhiều góc độ khác nhau Vì vậy, cần phải làm rõ về nội dung khái niệm để đạthiệu quả trong công tác

Dưới góc độ của phong trào cộng sản, công nhân và phong trào giảiphóng dân tộc, luận án tiếp cận với công tác GDCTTT như một công cụ, mộtphương thức để đưa yếu tố tự giác vào phong trào cách mạng của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động thông qua hoạt động của đội tiền phong củagiai cấp - đó là Đảng Cộng sản

Với cách tiếp cận đó cho thấy, công tác GDCTTT luôn luôn gắn liềnvới cuộc đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc Lịch sử xã hội loài người từ

khi phân chia giai cấp đến nay là lịch sử đấu tranh giai cấp Trong cuộc đấutranh đó, các giai cấp đều tiến hành công tác GDCTTT, coi đó là vũ khí sắcbén, một phương thức hữu hiệu nhằm giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng củamình, làm cho nó trở thành hệ tư tưởng thống trị trong toàn xã hội để bảo vệlợi ích và duy trì sự thống trị của chủ thể hệ tư tưởng

Để hiểu rõ khái niệm, nội dung của công tác GDCTTT cần làm rõ một

số khái niệm như chính trị, tư tưởng và một số vấn đề có liên quan đếnchính trị tư tưởng

1.1.1 Khái niệm về chính trị và một số vấn đề của chính trị

Trước hết, cần thấy rằng, chính trị là một lĩnh vực đặc biệt, rất phứctạp, nó liên quan đến lợi ích trực tiếp của các giai cấp và các lực lượng xã hộinên có nhiều cách tiếp cận và nhìn nhận khác nhau Trong Từ điển bách khoatriết học của Liên Xô trước đây cho rằng: Chính trị theo nguyên nghĩa của nó,

là những công việc của Nhà nước, là phạm vi hoạt động gắn liền với nhữngquan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó làgiành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước

- Trong Từ điển triết học giản yếu của Việt Nam, Nhà xuất bản Đạihọc và Trung học chuyên nghiệp xuất bản năm 1987, cho rằng: Chính trị làlĩnh vực hoạt động gắn liền với mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc vàcác tập đoàn xã hội khác nhau mà hạt nhân là vấn đề giành, giữ và sử dụngchính quyền nhà nước

- Từ điển tiếng Việt của Trung tâm Từ điển Việt Nam, Nhà xuất bảnKhoa học xã hội xuất bản năm 1994, cho rằng: Chính trị là những vấn đềthuộc về tổ chức điều khiển bộ máy nhà nước trong nội bộ một nước và quan

hệ quốc tế về mặt nhà nước giữa các nước với nhau

Những quan niệm trên đã nêu lên bản chất chính trị là tính giai cấp,mối quan hệ và mục tiêu của các giai cấp, các lực lượng chính trị trong việc

giành quyền điều khiển nhà nước Mặt khác, để đánh giá sự tiến bộ của xã hộithông qua việc thực hiện dân chủ mà dân chủ cao nhất, đầy đủ nhất, triệt đểnhất là quyền làm chủ của nhân dân đối với nhà nước Vì vậy, Lênin chorằng: Chính trị là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà nước;

"chính trị phải là việc của nhân dân, việc của giai cấp vô sản" [63, tr 482].Khi xem xét nguồn gốc, bản chất chính trị về mặt lợi ích, Lênin lại cho rằng:chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế

Khi tiếp cận chính trị với tư cách hình thức hoạt động nhằm duy trìquyền lực chính trị có thể thấy: chính trị là những hoạt động tổ chức, điềuhành, quan hệ của bộ máy của Đảng, của Nhà nước Vì vậy chính trị có thểhiểu là:

Những hoạt động của một số cá nhân, một giai cấp, một chính đảng,một tập đoàn xã hội nhằm giành hoặc duy trì quyền điều hành bộ máy nhànước, giành quyền lực chính trị

Quyền lực chính trị được thể hiện bằng việc tổ chức ra nhà nước đểthống trị xã hội theo quan điểm của một giai cấp nhất định, nhằm bảo vệquyền lợi cho giai cấp mà quyền lợi đó biểu hiện tập trung đầy đủ nhất là lợiích kinh tế Tùy theo tính chất, đặc điểm và sự tiến bộ của giai cấp thực hiệncuộc đấu tranh cách mạng mà nền dân chủ được thực hiện sâu sắc và triệt đểđến mức độ như thế nào đối với toàn xã hội Mức độ và sự tiến bộ đó thể hiệnbằng sự tham gia của quần chúng nhân dân vào việc thực thi quyền lực củanhà nước, giành quyền lực chính trị

Mặt khác, khi tiếp cận chính trị với tư cách là những hoạt động đểgiành và giữ chính quyền, hoạt động chính trị có những dạng sau: hoạt độngcủa một tổ chức, một đảng của giai cấp nhằm hình thành quan điểm, đườnglối để giành và giữ chính quyền; những hoạt động tổ chức thực hiện - hiệnthực hóa quan điểm, đường lối; những hoạt động nhằm nâng cao tính tự giáccủa quần chúng để nhận thức đường lối, quan điểm của Đảng

- Những hoạt động giáo dục về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranhcủa một giai cấp, một chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển

bộ máy nhà nước

- Những hoạt động nhằm nâng cao giác ngộ chính trị cho quần chúng,

tổ chức quần chúng thực hiện đường lối và những nhiệm vụ chính trị nhấtđịnh Đó là quá trình tác động, nâng cao nhận thức của quần chúng cách mạng

về mục đích, mục tiêu, nhiệm vụ với những hình thức, phương pháp vàphương tiện thích hợp của các giai cấp nhằm quy tụ, tập hợp quần chúng đitheo mình để thực hiện mục tiêu của cuộc đấu tranh giai cấp đặt ra

Như vậy, có thể thấy, chính trị là vấn đề đa dạng, phức tạp, nhiều mốiquan hệ, nhiều lĩnh vực nghiên cứu xem xét và sử dụng theo mục đích, yêu cầuriêng của từng môn khoa học Song, điều quan trọng của tất cả những vấn đềliên quan đến chính trị, thực hiện được mục đích của chính trị, tức là giành đượcquyền lực chính trị của giai cấp này hoặc giai cấp khác đối với toàn xã hội

Vậy, có thể hiểu chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các cộngđồng xã hội trong vấn đề chính quyền nhà nước; là sự tham gia của nhân dânvào các công việc của nhà nước; là tổng hợp những phương thức, phươngpháp, những hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái để giành, giữ

và điều khiển hoạt động của nhà nước để bảo vệ lợi ích của giai cấp mình

Để đạt được mục đích đó đòi hỏi các giai cấp phải tiến hành công tácgiáo dục nhằm nâng cao giác ngộ chính trị cho quần chúng, làm cho quầnchúng nhận thức đầy đủ về mục đích, đường lối, nhiệm vụ của cách mạng

Từ đó, tổ chức quần chúng thực hiện đường lối và những nhiệm vụ nhất địnhtheo yêu cầu nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng Điều đó có nghĩa làlàm cho hệ tư tưởng chính trị của giai cấp thống trị giữ vai trò chủ đạo trongđời sống tinh thần của xã hội để duy trì và bảo vệ chế độ kinh tế hiện đangtồn tại hoặc ngược lại, nó hướng dẫn cuộc đấu tranh để xóa bỏ cái trật tựthống trị xã hội đang có nhưng đã lỗi thời, kìm hãm sự phát triển của lịch sử,

cùng với nó là xóa bỏ tình trạng kinh tế tương ứng để giải phóng xã hội, giảiphóng giai cấp.

Với góc độ của môn Phong trào cộng sản, công nhân và phong trào

giải phóng dân tộc, qua thực tiễn của Việt Nam luận án tiếp cận đến chính trị

với tư cách là những hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam - đội tiền phongcủa giai cấp công nhân và nhân dân lao động - nhằm giác ngộ, nâng cao nhậnthức cho quần chúng nhân dân trong đó cán bộ, đảng viên cơ sở, lực lượngnòng cốt của cách mạng Việt Nam để lãnh đạo, tổ chức quần chúng nhân dânthực hiện mục đích của Đảng là xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc ViệtNam XHCN

1.1.2 Khái niệm về tư tưởng

Thuật ngữ "Tư tưởng" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: Idéa (hìnhtượng) Cho đến nay, đã có nhiều cách định nghĩa khác nhau về khái niệmnay Từ điển Triết học giản yếu năm 1987 định nghĩa: Tư tưởng là hình thứcphản ánh thế giới bên ngoài, trong đó bao hàm sự ý thức về mục đích và triểnvọng của việc tiếp tục nhận thức và cải tạo thế giới bên ngoài Mọi tư tưởngđều được rút ra từ kinh nghiệm Chúng là sự phản ánh đúng đắn hay phản ánhxuyên tạc hiện thực

Từ điển Tiếng Việt xuất bản năm 1994 cho rằng: Tư tưởng là quanđiểm và ý nghĩ chung của con người đối với hiện thực khách quan, đối với xãhội (nói tổng quát) và vì vậy có tư tưởng tiến bộ, tư tưởng lạc hậu

Trong Tạp chí Cộng sản số 3/1993, mục Tìm hiểu khái niệm cho rằng:

Tư tưởng là những suy nghĩ, những ý niệm về các sự vật, hiện tượng đượcphản ánh trong ý thức, là biểu hiện các quan hệ của con người đối với thế giớixung quanh Tư tưởng do chế độ xã hội, điều kiện sinh hoạt vật chất của conngười quyết định Thực chất và nguồn gốc tư tưởng ở trong cơ sở kinh tế,trong điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, trong tồn tại xã hội

Tư tưởng biểu hiện lợi ích vật chất của các giai cấp trong xã hội Tưtưởng mang tính lịch sử, không có tư tưởng tồn tại vĩnh viễn và chung chomọi người.

Trong đề tài cấp nhà nước KHXH-05-02 cho rằng: Tư tưởng theonghĩa rộng, nghĩa chung nhất là một hình thái của ý thức xã hội được hìnhthành một cách bền vững, sâu sắc trong tâm trí con người, có tác dụng lôicuốn mạnh mẽ, hướng dẫn hành động của con người trong một thời giantương đối dài Tư tưởng hướng hành động tới đích đã vạch ra

Tư tưởng theo nghĩa hẹp là một hình thái cụ thể của ý thức xã hội, ýthức cá nhân con người, phản ánh tính chất phong phú, đa dạng trong ý thức

và hướng hành động của con người Nói đến tư tưởng có thể là tư tưởngchung của cộng đồng, của một giai cấp hay của một bộ phận nhỏ của giai cấp.Nhưng tư tưởng cũng có thể là tư tưởng của cá nhân con người (xem một sốkhái niệm thuộc lĩnh vực tư tưởng văn hóa, Đề tài KX 05-02)

Như vậy, những luận điểm trên cho thấy sự đa dạng, đa diện của tưtưởng, nhưng cái chung nhất của tư tưởng là sự phản ánh khái quát hiện thựckhách quan trong ý thức, biểu hiện những lợi ích của con người, của giai cấp

và của xã hội Đó là ý thức phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng khái quát, phảnánh lợi ích của một con người, một tập đoàn, một giai cấp, một dân tộc, mộtthời đại nhất định Sự phản ánh đó có thể đúng và chưa đúng, thậm chí có thểsai Vì vậy, có tư tưởng tiến bộ thúc đẩy sự phát triển xã hội; có tư tưởng lạchậu và cả tư tưởng phản động, kìm hãm sự phát triển của xã hội Do đó, trong

xã hội có giai cấp luôn có sự đấu tranh giữa các giai cấp về mặt tư tưởng đểtruyền bá tư tưởng của giai cấp mình nhằm mục đích tập hợp quần chúng,giác ngộ họ theo quan điểm tư tưởng của giai cấp mình, tạo nên sức mạnhhành động, giành thắng lợi trong đấu tranh giai cấp

Ph Ăngghen đã nhận xét: "Tất cả các cuộc đấu tranh trong lịch sử không kể nó diễn ra trên địa hạt chính trị, tôn giáo, triết học, hay trên bất cứ

-một địa hạt chính trị tư tưởng nào khác - thực ra chỉ biểu hiện ít nhiều rõ rệtcủa cuộc đấu tranh của các giai cấp trong xã hội" [73, tr 373] Nội dung củacuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực chính trị tư tưởng chủ yếu là cuộc đấutranh giữa hai ý thức hệ tư tưởng: hệ tư tưởng của giai cấp thống trị và hệ tưtưởng của giai cấp bị thống trị.

Vậy, hệ tư tưởng là quá trình phát triển của tư tưởng xã hội được cácnhà tư tưởng của giai cấp khái quát hóa, hệ thống hóa tư tưởng của giai cấpmình thành lý luận và các học thuyết chính trị - xã hội, là cơ sở để vạch racương lĩnh, đường lối cũng như các chủ trương, chính sách của các giai cấp;đồng thời, nó còn là vũ khí lý luận sắc bén để đấu tranh chống lại hệ tư tưởngcủa giai cấp đối lập Ph Ăngghen cho rằng: Hệ tư tưởng là một quá trình docon người mệnh danh là nhà tư tưởng đã hoàn thành một cách có ý thức Khinói tư tưởng có thể có tư tưởng của một cá nhân, một cộng đồng, một giaicấp, nhưng khi nói đến hệ tư tưởng thì bao giờ cũng thuộc về một giai cấpnhất định (hệ tư tưởng phong kiến, hệ tư tưởng tư sản, hệ tư tưởng vô sản, ).Trong đó mỗi cá nhân con người trong mỗi thời đại nhất định có một bộ phận

tự nhận thức nhưng phần lớn do giáo dục, truyền bá, phổ biến của chủ thể hệ

tư tưởng Hệ tư tưởng trong xã hội có giai cấp phản ánh lợi ích của các giaicấp thông qua đội ngũ các nhà tư tưởng của giai cấp, nhưng hệ tư tưởng cótính độc lập tương đối Hệ tư tưởng tiến bộ, hệ tư tưởng khoa học có tác dụngchỉ ra con đường phát triển của thời đại của một giai cấp, một dân tộc, vàngược lại, hệ tư tưởng lạc hậu, phản động, ngụy biện, phản khoa học sẽ cảntrở sự phát triển của lịch sử của thời đại cũng như của mỗi dân tộc

Hệ tư tưởng Mác - Lênin là hệ tư tưởng khoa học và cách mạng chânchính thể hiện lợi ích sống còn của giai cấp công nhân, lợi ích đó phù hợpvới lợi ích của đa số nhân dân lao động đang khát khao hòa bình, ĐLDT vàtiến bộ xã hội; là hệ thống thế giới quan, phương pháp luận duy vật biệnchứng về xu thế vận động phát triển của xã hội, về mục tiêu và nhiệm vụ cao

cả là giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội mà cuộc đấu tranh đó cuối cùng

là xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, thiết lập, xây dựng và không ngừng pháttriển xã hội XHCN, một chế độ đảm bảo đầy đủ, toàn diện quyền làm chủcủa con người

Hệ tư tưởng Mác - Lênin sở dĩ có ảnh hưởng lớn đến ý thức xã hội, vì

nó chỉ rõ con đường và những biện pháp để xây dựng CNXH, một chế độ xãhội vì con người và giải phóng con người CNXH hiện thực đã tỏ rõ tính ưuviệt của nó trong thực tế Cho đến nay, dẫu rằng chế độ XHCN ở Liên Xô vàĐông Âu đã sụp đổ khiến cho CNXH thế giới lâm vào khủng hoảng, thoáitrào, song điều đó không có nghĩa đó là sự sụp đổ của chính CNM-LN Kẻ thùcủa CNXH thì hí hửng reo lên: đây là sự sụp đổ "tất yếu", không thể tránhkhỏi của một chế độ "lỗi thời" và chúng quả quyết rằng đó là sự sụp đổ củaCNM-LN - một học thuyết sai lầm, đầy ảo tưởng; rằng CNXH là một bước đilầm lạc của lịch sử tất nhiên phải sụp đổ

Chúng ta hiểu rằng, sự đổ vỡ của chế độ XHCN ở Liên Xô và cácnước Đông Âu vừa qua là một tổn thất lớn chưa từng có đối với sự nghiệpcách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động cũng như các dân tộctrên thế giới đang đấu tranh cho độc lập tự do Nhưng đây không phải là lầnđầu tiên phong trào cộng sản, công nhân và phong trào giải phóng dân tộctrên thế giới lâm vào khủng hoảng Kinh nghiệm thực tế cho ta thấy, saunhững lần gặp khó khăn, thậm chí có bước thụt lùi tạm thời của phong tràocách mạng, giai cấp công nhân có thêm những bài học kinh nghiệm và lấy lạisức để có bước phát triển với tầm cao mới mạnh mẽ hơn, rộng lớn hơn; chắcchắn rằng qua "trận động đất chính trị", "trận cuồng phong chính trị" như một

số học giả phương Tây đã viết, những người cộng sản sẽ rút ra những kinhnghiệm bổ ích và cần thiết, sẽ khôn ngoan hơn, vững vàng hơn nữa về bảnlĩnh chính trị để đưa phong trào XHCN phục hồi và phát triển vì đó là quyluật của lịch sử không gì ngăn cản nổi

Chúng ta hãy đánh giá lịch sử cách mạng thế giới cũng như lịch sửViệt Nam đúng như những gì đã diễn ra gần một thế kỷ qua cho thấy:

- Nếu không có hệ tư tưởng Mác - Lênin, không có Cách mạng thángMười Nga, thì chắc chắn nhân loại sẽ không có sự thay đổi như ngày nay.Mặc dù, hiện nay chỉ còn một số nước XHCN với sự phát triển khác nhau,nhưng nó vẫn tồn tại như là một lực lượng mà CNĐQ ra sức chống phá vớimọi âm mưu, thủ đoạn rất thâm độc nhưng vẫn không loại bỏ được CNXH

- Nếu không có CNM-LN, hệ tư tưởng tiên tiến của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động, thâm nhập vào Việt Nam thông qua sự truyền bá,giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ cán bộ cách mạng củaĐảng, dân tộc Việt Nam sẽ không có thắng lợi to lớn, vị thế và uy tín quốc tếngày càng được nâng cao như hiện nay

Chế độ XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, nhưng điều

đó không có nghĩa là sự sụp đổ của hệ tư tưởng Mác - Lênin, trên một ý nghĩanhất định sẽ càng làm cho chúng ta thấy rõ tính khoa học và cách mạng củahọc thuyết đó Bởi vì, học thuyết đó là sự gắn bó không thể tách rời, sự thốngnhất hữu cơ bên trong giữa phương pháp và lý luận, giữa thế giới quan vàphương pháp luận mà linh hồn sống của nó là phép biện chứng duy vật Điều

đó cho thấy CNM-LN luôn luôn là học thuyết mở, luôn được bồi đắp và pháttriển Với đặc tính đó, hệ tư tưởng Mác - Lênin luôn luôn đề cao và có khảnăng tự phê phán, nó không phải là mảnh đất cho sự giáo điều rập khuôn,cứng nhắc Điều này chúng ta có thể tìm thấy trong các tác phẩm của Mác -Ăngghen cũng như Lênin sau này

Qua tổng kết sự kiện lịch sử đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850,Mác - Ăngghen nêu rõ: Lịch sử đã chứng minh rằng chúng tôi và tất cả những

ai nghĩ giống như chúng tôi đều sai lầm Lịch sử đã chỉ rõ rằng trạng thái pháttriển kinh tế trên lục địa bấy giờ còn rất lâu mới chín muồi để xóa bỏ phươngthức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Năm 1872, Mác - Ăngghen đã nhận định rằng: Mặc dầu hoàn cảnh đãthay đổi nhiều trong 25 năm qua, nhưng cho đến nay, xét về đại thể, nhữngnguyên lý trình bày trong Tuyên ngôn này, vẫn còn hoàn toàn đúng Ở đôichỗ, có một vài chi tiết cần phải xem lại Chính ngay "Tuyên ngôn" cũng đãgiải thích rõ rằng: Bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên

lý đó phải tùy thuộc hoàn cảnh lịch sử đương thời, và do đấy, không nên quácâu nệ vào những biện pháp cách mạng nêu ra ở cuối chương II Đoạn này,ngày nay mà viết lại thì về nhiều mặt cũng phải viết khác đi vì lịch sử đã thayđổi Từ đó, Mác - Ăngghen rút ra kết luận về sự cần thiết phải thay đổiphương pháp đấu tranh

Bước sang thế kỷ thứ XX, Lê-nin kế tục sự nghiệp của Mác-Ăngghen,

đã phát triển chủ nghĩa Mác trong điều kiện mới - khi chủ nghĩa tư bản(CNTB) đã chuyển sang CNĐQ Lê-nin kiên quyết bảo vệ chủ nghĩa Máctrên những nguyên lý cơ bản, trong bản chất khoa học và cách mạng của nó.Nhưng, căn cứ vào hoàn cảnh đã thay đổi, Lênin đã đưa ra những nhận định,những kết luận, những dự đoán mới, trong đó có những dự đoán trái ngượcvới dự đoán của Mác- Ăngghen Lý do đưa Lê-nin đi đến những kết luậnmới, những dự đoán mới, vì hoàn cảnh lịch sử đã có những thay đổi, đã xuấthiện những khả năng mới do điều kiện mới tạo ra Trong điều kiện đó màvẫn nói như Mác đã nói trước đây thì đấy chính là sự phản mácxít

Chúng ta không hề coi lý luận của Mác như là một cái gì đãxong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng lýluận đó chỉ đặt nền móng cho môn khoa học mà những người xãhội chủ nghĩa cần phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ khôngmuốn trở thành người lạc hậu đối với cuộc sống [51, tr 232]

Chính vì sự máy móc, rập khuôn, cứng nhắc trong quá trình xây dựngCNXH ở Liên Xô và các nước Đông Âu trước đây đã dẫn đến sai lầm, đó làmột trong những nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ của chế độ XHCN

Thực tế đó cho thấy, hệ tư tưởng Mác - Lênin có giá trị to lớn đối vớitiến trình phát triển của lịch sử thế giới cũng như đối với dân tộc Việt Nam.

Vì vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam và dân tộc Việt Nam luôn xác định

CNM-LN, TT HCM là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho hành động của cáchmạng

Tuy nhiên, Đảng ta đã nhiều lần nêu rõ: trung thành với CNM-LNnhưng phải biết vận dụng sáng tạo và phát triển nó vào hoàn cảnh cụ thể Cónhư vậy học thuyết đó mới có sức sống

1.1.3 Công tác GDCTTT - chức năng và nhiệm vụ

- Về công tác GDCTTT:

Xét về mặt cấu trúc của khái niệm, thuật ngữ chính trị tư tưởng là từghép giữa chính trị và tư tưởng được sử dụng ở đây như một bổ ngữ của côngtác giáo dục nhằm phân biệt làm rõ nội dung của giáo dục Theo cách diễn đạthiện nay: Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sựphát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấydần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra (Từ điểntiếng Việt năm 1994) Trong thực tế ta thấy có: giáo dục kinh tế, giáo dục laođộng, giáo dục đạo đức, giáo dục quân sự v.v

Với cách tiếp cận về chính trị và tư tưởng như phần trên đã trình bày,bản chất của công tác GDCTTT là quá trình tác động có mục đích, có hệthống của một đảng, một giai cấp, một tổ chức vào quần chúng, nhằm giácngộ nâng cao nhận thức tư tưởng của họ về quan điểm, đường lối chính trị, đểquy tụ tập hợp quần chúng tham gia vào quá trình đấu tranh cách mạng đểgiành và bảo vệ, thực thi quyền lực chính trị nhằm đáp ứng, thỏa mãn các nhucầu về lợi ích Những lợi ích đó có thể là lợi ích chính trị, lợi ích tinh thần, lợiích kinh tế trong đó, lợi ích kinh tế là mục đích sâu xa nhất, cốt lõi nhất

phản ánh quan hệ đấu tranh giữa các giai cấp, nhưng lại được thể hiện ở mụctiêu trực tiếp trước mắt là lợi ích chính trị

Điều đó có nghĩa, trong cuộc đấu tranh giữa các giai cấp giành quyềnlực chính trị tức là quyền lực nhà nước, một công cụ duy trì quyền lực chínhtrị của giai cấp này đối với giai cấp khác và đối với toàn xã hội Vấn đề chínhquyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng Đó là lợi ích chính trị đầutiên của cuộc đấu tranh giai cấp mà các giai cấp lãnh đạo phong trào cáchmạng đều hướng tới, tìm mọi cách để giành lấy Tuy nhiên, trong xã hội cũngnhư ngay trong một giai cấp, nhận thức về nhu cầu, lợi ích đó không hoàntoàn giống nhau về mức độ Do đó, các giai cấp đều thông qua các tổ chứcchính trị của mình để xây dựng đội ngũ cán bộ tư tưởng (nhà tư tưởng), xâydựng hệ thống tổ chức cùng các thiết chế tư tưởng nhằm truyền bá hệ tưtưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị trong toàn xã hội, thôngqua nhiều con đường, nhiều hình thức và phương pháp khác nhau để đưa hệ

tư tưởng đó tác động vào nhận thức của quần chúng nhân dân, lực lượng cơbản và quyết định thắng lợi của cách mạng Sự tác động của chủ thể tư tưởngđến các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng để đạt được mục tiêu đã đề ra,

đó là hoạt động tư tưởng hay còn được gọi là công tác tư tưởng

Như vậy, công tác tư tưởng thực chất là hoạt động trên toàn bộ lĩnhvực đời sống tinh thần xã hội của con người; là hoạt động có mục đích củamột giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển và truyền bá hệ tưtưởng vào quần chúng nhân dân, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi íchcủa chủ thể tư tưởng

Hiện nay, khái niệm về công tác tư tưởng còn có những ý kiến khácnhau về cách tiếp cận nhưng đã thống nhất trên những nét cơ bản:

- Đó là quá trình bao gồm từ việc sáng tạo, phát triển hệ tư tưởng

- Việc vận dụng sáng tạo, phát triển hệ tư tưởng để xây dựng cươnglĩnh chính trị, đường lối cách mạng, chiến lược, sách lược của một giai cấp,một chính đảng.

- Việc giáo dục truyền bá hệ tư tưởng, đường lối, quan điểm của Đảngnhằm giác ngộ, nâng cao tính tự giác và thúc đẩy hành động cách mạng củaquần chúng nhân dân tham gia thực hiện nhiệm vụ cách mạng

Chủ thể của công tác tư tưởng bao gồm: chủ thể của hệ tư tưởng (mộtgiai cấp, một chính đảng), các cơ quan và các thiết chế tư tưởng được chủ thểcủa hệ tư tưởng lập ra, có chức năng nghiên cứu, vận dụng sáng tạo, giáo dục,truyền bá, bảo quản, lưu giữ hệ tư tưởng

Khách thể của công tác tư tưởng là ý thức và các hành vi của cánhân, tập thể của các giai tầng trong xã hội; là quá trình tư tưởng và cácquan hệ xã hội trong đó con người là khách thể của sự tác động của công tác

tư tưởng Tuy nhiên, mỗi con người đều gắn với nhau trong một kết cấu giaitầng xã hội là lực lượng cách mạng, đối tượng chủ yếu chịu sự tác động củacông tác tư tưởng

Khi xem xét công tác tư tưởng như một quá trình tư tưởng, công tác tưtưởng có những hình thái cơ bản sau: công tác lý luận, công tác tuyên truyền,công tác cổ động Trong đó, công tác lý luận tương ứng với quá trình sángtạo, phát triển hệ tư tưởng và vận dụng hệ tư tưởng để xây dựng cương lĩnh,đường lối chính trị của Đảng; công tác lý luận là lĩnh vực hoạt động nhằmphát triển và làm sâu sắc hệ tư tưởng của giai cấp, đi sâu vào bản chất của cáchiện tượng của tự nhiên và xã hội, từ đó tìm ra những giải pháp và phươngthức hành động đúng đắn Đối với chúng ta, đó là lĩnh vực công tác nhằmphát triển, vận dụng sáng tạo CNM-LN, TTHCM để phục vụ cho công cuộcđổi mới xây dựng đất nước theo định hướng XHCN; đồng thời đấu tranh kiên

quyết bác bỏ những luận điệu sai trái của CNĐQ và các thế lực thù địch trongchiến lược "DBHB" nhằm bảo vệ và phát triển CNM-LN, TT HCM.

Công tác tuyên truyền và công tác cổ động tương ứng với quá trìnhtruyền bá hệ tư tưởng, đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước tới quần chúng nhân dân, cổ vũ, động viên, thúc đẩy họ hànhđộng thực hiện mục tiêu của cách mạng do Đảng đề ra Nhưng giữa công táctuyên truyền và công tác cổ động cũng có sự khác nhau, điều này đã đượcLênin phân biệt:

Người tuyên truyền, nếu bàn về vấn đề thất nghiệp chẳnghạn thì phải giải thích bản chất tư bản chủ nghĩa của các cuộckhủng hoảng, vạch rõ cái gì làm cho các cuộc khủng hoảng làkhông thể tránh khỏi trong xã hội hiện đại, vạch rõ sự cần thiết phảicải biến xã hội ấy thành xã hội xã hội chủ nghĩa Cũng nói vấn đề

ấy (vấn đề thất nghiệp - TG), người cổ động sẽ lấy một thí dụ nàonổi bật nhất và được thính giả biết rõ nhất - ví dụ như một gia đìnhthất nghiệp bị chết đói, nạn ăn mày tăng lên, v.v rồi dựa vào sựviệc mà tất cả mọi người đều biết ấy, người cổ động sẽ đem hết sức

ra làm cho "quần chúng" có một ý niệm duy nhất: ý niệm về sự mâuthuẫn phi lý giữa tự tăng thêm của cải và sự tăng thêm nghèo khổ;người cổ động ra sức khêu gợi sự bất bình, sự phẫn nộ của quầnchúng đối với sự bất công rõ rệt ấy, và để cho người tuyên truyềngiải thích đầy đủ mâu thuẫn ấy [52, tr 84-85]

Như vậy, công tác lý luận là cơ sở, nền tảng của công tác tư tưởng,quyết định phương hướng, nội dung của công tác tuyên truyền và cổ động.Công tác tuyên truyền tiếp nối công tác lý luận làm cho lý luận có sức sốngmạnh mẽ, thể hiện sinh động trong thực tiễn Công tác cổ động là khâu cuốicùng quyết định việc chuyển hóa lý luận đã được nhận thức, niềm tin đã đượcxây dựng và củng cố thành hành động cách mạng

Mỗi hình thái của công tác tư tưởng vừa có quan hệ chặt chẽ với nhau,vừa có tính độc lập tương đối do yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của công tác tưtưởng đặt ra và giao cho nó thực hiện Trong quá trình hoạt động thực hiệnnhiệm vụ, các hình thái đó đã sử dụng các hình thức, phương pháp và phươngtiện khác nhau Nhưng giữa các hình thái đó lại có những mối liên hệ nội tạivới nhau, tác động và hỗ trợ lẫn nhau, kết quả của công tác này là tiền đề củacông tác kia và ngược lại Vì vậy, sự phân chia, phân cấp giữa các hình tháicủa công tác tư tưởng mang tính chất tương đối Ngoài ba hình thái cơ bảntrên, trong mỗi hình thái đó lại còn có nhiều lĩnh vực công tác khác có tínhchuyên sâu phù hợp tính chất, đối tượng tác động, mục tiêu của nhiệm vụ nhằm đạt hiệu quả cao trong hoạt động thực tiễn của công tác tư tưởng Trong

đó, công tác GDCTTT thuộc hình thái của công tác tuyên truyền, một trong

ba hình thái của công tác tư tưởng Như vậy, công tác GDCTTT là một bộphận của công tác tư tưởng

Từ sự phân tích trên, xem xét công tác GDCTTT trong mối quan hệcủa các hình thái công tác tư tưởng, cũng như những nội dung của công tácGDCTTT do Đảng Cộng sản Việt Nam tiến hành gồm những nội dung sau:

- Đó là quá trình tổ chức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng của giai cấpcông nhân đến với quần chúng nhân dân mà thực chất là quá trình truyền bá,giáo dục CNM-LN, TT HCM, Cương lĩnh, đường lối, quan điểm và nhữngchủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cán bộ, đảngviên và nhân dân

Đó chính là quá trình tác động vào nhận thức của cán bộ, đảng viên

và nhân dân bằng cách trình bày, giải thích những vấn đề cơ bản về lý luậnchính trị, về đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và pháp luật củaNhà nước, nhằm từng bước xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoahọc, nâng cao bản lĩnh chính trị vững vàng, thực hiện thắng lợi mục tiêuĐLDT và CNXH

- Như vậy, chủ thể của công tác GDCTTT là Đảng Cộng sản ViệtNam mà trực tiếp là cấp ủy đảng các cấp và các cơ quan chức năng như Ban

Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Ban Tuyên giáo các ngành, các địa phương,các cơ quan chính trị trong lực lượng vũ trang Ở cấp huyện có Ban Tuyêngiáo quận, huyện và các Trung tâm bồi dưỡng chính trị

- Đối tượng (khách thể) của công tác GDCTTT là cán bộ, đảng viên

và nhân dân nói chung (đối tượng cụ thể mà luận án đề cập là cán bộ, đảngviên thuộc sự quản lý của đảng bộ, chi bộ cơ sở trực thuộc huyện ủy, quận ủy

và tương đương)

Mục đích cơ bản của công tác GDCTTT mà Đảng Cộng sản Việt Namxác định là truyền bá, giáo dục CNM-LN, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh,góp phần làm cho nó trở thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sốngtinh thần xã hội, giúp cho cán bộ, đảng viên và nhân dân xây dựng thế giớiquan và phương pháp luận đúng đắn, nhân sinh quan cộng sản, để từ đó khắcphục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao nhận thức chính trị; giáo dục đườnglối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, làm cho họngày càng nắm chắc và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống, thực hiện thắnglợi đường lối, nhiệm vụ chính trị, cổ vũ, động viên, khơi dậy nhiệt tình cáchmạng, tinh thần tự giác và tính tích cực trong quá trình cách mạng cải tạo, xâydựng xã hội mới XHCN Về mục đích của công tác GDCTTT và việc học tập

lý luận chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đãchỉ rõ:

a) Học để mà sửa chữa: Hăng hái theo cách mạng, điều đó

rất hay nhưng tư tưởng chưa thật đúng là tư tưởng cách mạng Vìthế, cần phải học tập để sửa chữa cho đúng Tư tưởng đúng thì hànhđộng mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được

b) Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng: Có đạo đức cách

mạng thì mới hy sinh tận tụy với cách mạng, mới lãnh đạo đượcquần chúng đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn

c) Học để tin tưởng: Tin tưởng vào đoàn thể.

Tin tưởng vào nhân dân

Tin tưởng vào tương lai của dân tộc

Tin tưởng vào tương lai của cách mạng

Có tin tưởng thì lúc ra thực hành mới vững chắc, hăng hái,lúc gặp khó khăn mới kiên quyết, mới hy sinh

d) Học để hành: Học với hành phải đi đôi Học mà không

hành thì học vô ích Hành mà không học thì hành không trôichảy [78, tr 50]

Nhưng ở mỗi giai đoạn cách mạng, mỗi thời kỳ lịch sử lại đặt ranhững mục tiêu cụ thể đòi hỏi công tác GDCTTT phải nắm vững, từ đó xâydựng nội dung giáo dục phù hợp Điều đó có nghĩa: Công tác GDCTTT luônluôn gắn với đường lối trên cơ sở đường lối chính trị của Đảng và dân tộctriển khai các hoạt động như Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã nói: "Một trongnhững nhiệm vụ quan trọng đầu tiên của chúng ta là phải làm cho cán bộ,đảng viên, mỗi người dân được quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm và cácquyết sách do Đại hội IX xác định, cả trong nhận thức và hành động" [74, tr.3]

- Chức năng và nhiệm vụ cơ bản của công tác GDCTTT

Chức năng cơ bản của công tác GDCTTT hiện nay còn có những ý kiếnkhác nhau về mức độ, nhưng bước đầu đã có một sự thống nhất trên nhữngnét cơ bản: đó là những chức năng chung, bao quát, mang tính ổn định mà nhờviệc thực hiện chúng chủ thể của công tác GDCTTT tác động một cách có

mục đích đến ý thức và hành vi của đối tượng Thông qua đó, công tácGDCTTT thể hiện và khẳng định vai trò không thể thiếu trong đời sống xãhội.

Chức năng của công tác GDCTTT mang tính khách quan được quyđịnh bởi yêu cầu của sự nghiệp cách mạng của Đảng, nhu cầu của cuộc đấutranh giai cấp và đấu tranh dân tộc cũng như cuộc đấu tranh tư tưởng Từ đó,cho thấy công tác GDCTTT có những chức năng cơ bản sau:

Thứ nhất: chức năng nhận thức.

Đây là chức năng quan trọng đầu tiên của công tác GDCTTT, bởi vì,mục đích của công tác GDCTTT là nhằm nâng cao nhận thức, giác ngộ vềchính trị cho cán bộ, đảng viên Thông qua việc giáo dục, truyền bá, giải thíchCNM-LN, TT HCM, đường lối quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhànước, những tri thức khoa học về tự nhiên và xã hội, góp phần xây dựng thếgiới quan và phương pháp luận đúng đắn để cán bộ, đảng viên xem xét và giảiquyết, lý giải các sự kiện, các hiện tượng trong đời sống xã hội Từ đó cóhành động phù hợp

Trong điều kiện hiện nay, Đảng ta đặc biệt coi trọng công tácGDCTTT, giáo dục bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở nắm vữngđường lối Nghị quyết Đại hội IX; nắm vững và kiên định 6 quan điểm có tínhnguyên tắc, trong đó nhấn mạnh cần phải nắm vững và kiên định mục tiêuĐLDT và CNXH; kiên định CNM-LN, TT HCM và những nguyên tắc đổimới của Đảng Từ đó nâng cao bản lĩnh chính trị vững vàng, quyết tâm thựchiện đường lối đổi mới, đồng thời biết vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thểcủa địa phương của đơn vị và nhiệm vụ của bản thân, góp phần thực hiệnnhiệm vụ chính trị đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện mụctiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Ý nghĩacủa vấn đề này Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã chỉ rõ:

Tương lai của dân tộc ta rất xán lạn, song con đường đi tớicòn không ít khó khăn, thử thách Thắng lợi của sự nghiệp đổi mớitrong thời kỳ mới tùy thuộc vào khả năng nhận rõ và chủ động nắmbắt thời cơ, khắc phục nguy cơ của đất nước và của từng ngành,từng lĩnh vực và địa bàn cụ thể Vì vậy, trong nhận thức và tronghành động của mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân phải quántriệt sâu sắc đường lối, quan điểm và các quyết sách do Đại hội IX

đề ra, nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường của dân tộc,đồng thời mở rộng quan hệ với bạn bè trên thế giới; rèn luyện bảnlĩnh, nắm vững thời cơ, khắc phục nguy cơ, bảo đảm ổn định vàphát triển đất nước Vì vậy, các cấp ủy và tổ chức đảng cần tậptrung chỉ đạo quá trình tổ chức nghiên cứu, quán triệt sâu sắc vàquyết tâm thực hiện Nghị quyết Đại hội IX, biến Nghị quyết Đạihội thành hiện thực [36, tr 344-345]

Thứ hai: Chức năng định hướng.

Định hướng suy nghĩ và hành động cho cán bộ, đảng viên là một chứcnăng quan trọng của công tác GDCTTT Cơ sở của chức năng định hướngxuất phát từ mục đích của công tác giáo dục nói chung cũng như việc giáodục và học tập lý luận Mác - Lênin Bởi vì, như các nhà sáng lập ra học thuyếtMác - Lênin đã từng nói: học thuyết của chúng tôi không phải là giáo điều màchỉ là kim chỉ nam của hành động, bất cứ ở đâu, chỗ nào vận dụng nó cũngphải tùy thuộc theo điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể

Đảng ta trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, cũng luônxác định: CNM-LN, TT HCM là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam chohành động

Vì vậy, công tác GDCTTT của Đảng, cũng như việc học tập lý luậnchính trị của đảng viên ở cơ sở cũng phải nhằm vào mục đích đó như Bác Hồ

đã căn dặn: Phải học tập tinh thần của CNM-LN, học tập lập trường quanđiểm và phương pháp của CNM-LN Không phải học thuộc lòng từng câutừng chữ Học CNM-LN để phân tích và giải quyết các vấn đề cụ thể của cáchmạng nước ta cho phù hợp với điều kiện đặc biệt của nước ta.

Nắm vững chức năng định hướng sẽ giúp cho chủ thể và khách thểcủa công tác GDCTTT, thực hiện tốt nhiệm vụ của mình: từ việc xác định nộidung chương trình, hình thức và phương pháp phù hợp, cũng như việc xâydựng thái độ động cơ học tập đúng đắn

Trên cơ sở trang bị thế giới quan và phương pháp luận khoa học, côngtác GDCTTT góp phần giúp cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở xác định đúngmục tiêu, lý tưởng, có định hướng tư tưởng chính trị đúng đắn tạo cho họ khảnăng lựa chọn phương hướng và biện pháp để thực hiện mục tiêu lý tưởng.Không xác định rõ hoặc mất phương hướng chính trị thì cán bộ đảng viênkhông có khả năng phân biệt đúng sai, dễ dao động ngả nghiêng trước nhữngbiến cố chính trị Điều này có ý nghĩa lớn đối với cách mạng Việt Nam tronggiai đoạn hiện nay

Thông qua các hình thức, phương pháp tác động tư tưởng phong phú,sinh động, hấp dẫn và có tính thuyết phục cao, công tác GDCTTT vừa thựchiện được chức năng định hướng rộng (giác ngộ về mục tiêu lý tưởng, lẽsống lối sống nhân cách), đồng thời vừa thực hiện chức năng định hướnghẹp (định hướng thái độ, hành vi của mỗi người trước một sự kiện, một hoạtđộng cụ thể )

Định hướng chính trị tư tưởng là một việc làm thường xuyên của côngtác GDCTTT, đặc biệt trước bước ngoặt cách mạng, trước những biến độngphức tạp của đời sống chính trị quốc tế và trong nước Nếu không kịp thờiđịnh hướng sẽ gây ra sự hỗn loạn trong xã hội

Thứ ba: Chức năng phê phán.

Tiếp nhận và đào thải, cũng như xây và chống là quy luật phát triểncủa sự vật Trong hoạt động tư tưởng thường xuyên diễn ra quá trình đấutranh giữa cái đúng và cái sai, giữa cái tiêu cực và cái tích cực, giữa tư tưởngtiến bộ và tư tưởng lạc hậu Chức năng chiến đấu phê phán trong công tácGDCTTT biểu hiện trên cả hai góc độ:

+ Cổ vũ động viên, biểu dương mọi suy nghĩ và hành động đúng, mọinhân tố mới tích cực

+ Đấu tranh phê phán những tư tưởng sai trái, mọi biểu hiện tiêu cựctrong đời sống xã hội cũng như trong lĩnh vực tinh thần tư tưởng

Thực hiện chức năng phê phán, trong nội dung của công tác GDCTTThiện nay ở nước ta cần tập trung vào những vấn đề sau:

+ Đấu tranh phê phán các trào lưu tư tưởng, các luận điệu tuyêntruyền ca ngợi một chiều CNTB hòng bác bỏ xuyên tạc CNM-LN, phủ nhậnCNXH, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng mà CNĐQ và các thế lực thùđịch sử dụng trong chiến lược "DBHB" để phá hoại sự nghiệp cách mạng ởnước ta Đây là nhiệm vụ hàng đầu của chức năng phê phán

+ Phân tích phê phán đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực, những tệnạn xã hội đang xuất hiện trong xã hội, chính những tệ nạn đó đang làm bănghoại những giá trị văn hóa Việt Nam

+ Đấu tranh phê phán tư tưởng nóng vội cũng như mọi biểu hiện của

tư tưởng bảo thủ trì trệ, khắc phục tư tưởng tả và hữu khuynh trong đổi mới.Đồng thời, đề phòng sự phát triển của chủ nghĩa giáo điều mới khi đất nước

mở rộng quan hệ đối ngoại, giao lưu với nước ngoài Nếu như chủ nghĩa giáođiều cũ là sự áp dụng một cách máy móc, sách vở trong các nguyên lý củaCNM-LN, trong kinh nghiệm xây dựng CNXH của các nước trước đây; chủnghĩa giáo điều mới hiện nay là bắt chước một cách mù quáng các nước tưbản phương Tây

Thứ tư: Chức năng tổ chức.

Công tác GDCTTT không chỉ là vũ khí sắc bén trong hoạt động tưtưởng, đấu tranh tư tưởng của Đảng mà còn là một phương thức tập hợp quầnchúng nhân dân tham gia các phong trào cách mạng do Đảng lãnh đạo Vìvậy, tổ chức là một chức năng cơ bản của công tác GDCTTT Nếu không thựchiện được chức năng tổ chức thì các chức năng khác về cơ bản cũng khôngthực hiện được và không có ý nghĩa thực tế Bởi vì, mục đích của công tácGDCTTT là để giác ngộ quần chúng nhân dân tạo nên sức mạnh về chính trị

tư tưởng, thúc đẩy quần chúng tham gia đấu tranh Nhưng sức mạnh về chínhtrị tư tưởng chỉ có thể đảm bảo bằng sức mạnh của tổ chức Vì thế cho nên,chức năng tổ chức là kết quả tất yếu của quá trình thực hiện các chức năngkhác, nhằm hoàn thành mục đích của công tác GDCTTT

Chức năng tổ chức của công tác GDCTTT được thể hiện thông quaviệc giáo dục, hướng dẫn tập hợp quần chúng tham gia vào quá trình tưtưởng, tham gia vào việc giải quyết một vấn đề cụ thể do yêu cầu cách mạngđặt ra như việc tham gia ủng hộ cái mới, tham gia đấu tranh chống nhữnghiện tượng tiêu cực, tham gia đấu tranh chống sự phá hoại của CNĐQ trongchiến lược "DBHB" Hình thức và biểu hiện của chức năng tổ chức là mộtphong trào thi đua một cuộc vận động cách mạng rộng lớn hoặc một hìnhthức tập hợp nào đó nhằm thực hiện những nhiệm vụ chính trị đặt ra trước

xã hội

Các chức năng cơ bản trên của công tác GDCTTT có mối quan hệbiện chứng, tác động lẫn nhau trong sự thống nhất và đem lại cho công tácGDCTTT tính đặc thù, tính độc đáo Các chức năng trên được thực hiện thôngqua việc sử dụng tổng hợp các hình thức và phương pháp làm cho công tácGDCTTT phong phú, sinh động, hấp dẫn, đảm bảo cho nó phát huy vai tròcủa mình trong hoạt động tư tưởng Tuy nhiên, trong thực tiễn tùy thuộc vàovấn đề cụ thể mà có thể sử dụng thực hiện từng chức năng riêng biệt hoặc tất

cả các chức năng thông qua việc phối kết hợp với những tỷ lệ cân đối, thíchhợp nhằm đạt hiệu quả.

Nhiệm vụ của công tác GDCTTT

Cách mạng Việt Nam đang tiến hành trong bối cảnh có những thuậnlợi cơ bản, song những khó khăn thách thức cũng không nhỏ.Vì vậy nhiệm vụquan trọng hàng đầu của cách mạng Việt Nam như Đảng xác định:

Toàn Đảng toàn dân toàn quân ta phát huy truyền thống vẻvang của Đảng, của dân tộc và chủ nghĩa anh hùng cách mạng, kiênđịnh mục tiêu ĐLDT và CNXH nắm bắt cơ hội, vượt qua tháchthức phấn đấu thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ

và văn minh vững bước đi tới tương lai [36, tr 147]

Nhiệm vụ của công tác GDCTTT như đồng chí Tổng Bí thư NôngĐức Mạnh đã nêu tại Hội nghị tổng kết tư tưởng - văn hóa toàn quốc tại thànhphố Hồ Chí Minh ngày 17/5/2001:

Góp phần tạo nên sự thống nhất tư tưởng và hành động củatoàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện Nghị quyết của Đảng pháthuy sức mạnh của toàn dân tộc vượt qua thách thức nắm bắt thời cơkhắc phục nguy cơ tiếp tục thực hiện cuộc vận động xây dựng vàchỉnh đốn Đảng phấn đấu thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đạihội đại biểu của Đảng lần thứ IX đã đề ra [74, tr 5]

Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương đã cụ thể hóa thành nhữngnhiệm vụ chung của công tác tư tưởng, đó cũng là nhiệm vụ của công tácGDCTTT cần triển khai thực hiện:

- Góp phần tạo nên sự thống nhất nhận thức Đây là vấn đề quan trọnghàng đầu dẫn tới sự thống nhất ý chí hành động Vì vậy nhiệm vụ của côngtác GDCTTT cần tập trung

+ Đổi mới và tăng cường giáo dục CNM-LN, TT HCM, kiên địnhmục tiêu ĐLDT và CNXH, giáo dục sâu rộng cho cán bộ, đảng viên học tậpquán triệt nghị quyết Đại hội, đồng thời nội dung của các nghị quyết phảiđược quán triệt vào tất cả các bài trong các chương trình giáo dục cán bộ đảngviên ở cơ sở.

+ Xây dựng và ban hành hướng dẫn thực hiện các chương trìnhGDCTTT giai đoạn 2001 - 2005, ngoài việc bổ sung các chương trình đã cócần xây dựng các chương trình mới theo Quy định 54 của Bộ Chính trị (khóaVIII): Chương trình đảng viên mới, chương trình sơ cấp, chương trình trungcấp chính trị tại chức, chương trình chuyên đề giáo dục TT HCM v.v

+ Quán triệt Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị (khóa VIII) triển khaithường xuyên việc giáo dục tinh thần cảnh giác cách mạng chống "DBHB"trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa, bảo vệ nền tảng tư tưởng, Cương lĩnh, Điều lệ,đường lối, chính sách của Đảng Coi trọng tuyên truyền giáo dục về nhiệm vụbảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ

+ Triển khai mạnh mẽ chương trình giáo dục chuyên đề về dân tộc vàtôn giáo cho cán bộ đảng viên ở cơ sở nhất là những vùng sâu, vùng xa, vùng

có đông đồng bào dân tộc và tôn giáo, trọng điểm là các tỉnh miền núi phíaBắc, các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và một số tỉnh ở Nam Bộ Nội dungcần làm rõ các quan điểm và chính sách về dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhànước, vạch trần âm mưu thủ đoạn mà kẻ thù đang lợi dụng vấn đề dân tộc, tôngiáo để tuyên truyền kích động phá hoại truyền thống đoàn kết dân tộc

+ Bám sát quan điểm của Đại hội IX, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5(khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc và xây dựng con người Việt Nam của thời kỳ mới Phát huy kết quả đạihội thi đua toàn quốc lần thứ VI, tổ chức cổ vũ động viên phong trào thi đuayêu nước phấn đấu thực hiện vượt mức các mục tiêu, các chỉ tiêu kế hoạch 5năm 2001-2005 ngay từ những năm đầu

- Khẩn trương ban hành bổ sung hướng dẫn Quyết định 100 của Ban

Bí thư Trung ương (khóa VIII) ngày 3/6/1995 về việc thành lập Trung tâmbồi dưỡng chính trị cấp huyện, kiện toàn đội ngũ cán bộ của các Trung tâm vàBan Tuyên giáo cấp huyện, đảm bảo đủ số lượng và tiêu chuẩn về trình độ,năng lực, phẩm chất đạo đức Tăng cường cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phíhoạt động theo hướng hiện đại hóa

- Thực tốt chức năng kiểm tra, nhất là kiểm tra về nội dung chính trị tưtưởng, quản lý chặt chẽ đội ngũ báo cáo viên, giáo viên, đảm bảo giảng dạy,truyền đạt đúng nội dung, giữ nghiêm kỷ luật phát ngôn

- Tăng cường tổ chức thông tin, bồi dưỡng báo cáo viên những vấn đềmới về lý luận và thực tiễn, đấu tranh chống các luận điệu sai trái của nhữngphần tử cơ hội về chính trị và bọn phản động tay sai của CNĐQ, làm thất bại

âm mưu, thủ đoạn phá hoại trong chiến lược "DBHB"

+ Một trong những nhiệm vụ quan trọng mà công tác GDCTTT phảigóp phần thực hiện cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng, thực hiện nộidung của công tác xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị tư tưởng và tổchức, tham gia vào cuộc đấu tranh chống những hiện tượng tiêu cực cũng nhưcác tệ nạn xã hội [10]

Trên cơ sở những nhiệm vụ chung, các cấp ủy Đảng, các cơ quan chứcnăng cần có những biện pháp cụ thể phù hợp với thực tiễn triển khai thực hiện

để công tác GDCTTT ở cơ sở thực sự có chất lượng và hiệu quả

Thực hiện những nhiệm vụ cơ bản trên, công tác GDCTTT có nhiều

bộ phận với những hình thức và phương pháp khác nhau, trong đó có: côngtác giáo dục lý luận chính trị, công tác báo cáo viên, tuyên truyền miệng,sinh hoạt chính trị Trong luận án tập trung vào công tác giáo dục lý luậnchính trị cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở Vì đây là bộ phận cơ bản của côngtác GDCTTT

Xét về mục đích, tính chất, nội dung giữa công tác GDCTTT với côngtác giáo dục lý luận chính trị có cùng một mục đích vì giáo dục lý luận chínhtrị là một bộ phận của công tác GDCTTT, cùng thuộc hình thái công tác tuyêntruyền, cùng mục đích truyền bá, giáo dục CNM-LN, TT HCM, đường lối,quan điểm của Đảng nhằm nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên vànhân dân Nhưng giữa GDCTTT và giáo dục lý luận chính trị có sự khác nhauchủ yếu về hình thức tổ chức, phương pháp thực hiện, kết cấu nội dung Giáo dục lý luận chính trị là quá trình tác động vào đối tượng bằng cách trìnhbày tương đối cơ bản, có hệ thống những khái niệm, những quy luật, quanđiểm, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước để hình thành văn hóachính trị của cán bộ, đảng viên.

Để đạt được mục đích, yêu cầu đó, công tác giáo dục lý luận chính trịđòi hỏi cần có một thiết chế tổ chức, với những hình thức và phương pháptiến hành, với những đặc trưng riêng chủ yếu của nó, tức là phương pháp dạy

và học theo một hệ thống chương trình nhất định; một hệ thống tổ chức chỉđạo với những yêu cầu có tính chất bắt buộc như: giáo trình, giáo khoa, độingũ giáo viên chuyên trách, cơ sở vật chất, trường, lớp, bàn ghế và cácphương tiện kỹ thuật để phục vụ cho việc dạy và học

Đây là vấn đề rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với chủthể của công tác GDCTTT nhất là đối với đội ngũ cán bộ đang thực hiện côngtác này ở cơ sở

1.2 VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG TRONG SỰ NGHIỆP ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN

1.2.1 Vai trò của công tác GDCTTT trong cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân

Sự phát triển của những quan hệ vật chất trong những giai đoạn lịch

sử nhất định đã dẫn đến sự phân công lao động xã hội, từ đó đưa đến sự ra đờicủa giai cấp và sự phân chia giai cấp: giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột,với các hình thức bóc lột khác nhau tương ứng với mỗi hình thái kinh tế - xãhội nhất định Để duy trì sự thống trị, duy trì ách áp bức bóc lột của mình vớitoàn xã hội, giai cấp thống trị đã xây dựng, lập ra và sử dụng những bộ máy tổchức để truyền bá tư tưởng và hệ tư tưởng của mình trong xã hội với mục đíchbảo vệ cái trật tự xã hội vốn có đã được lập ra để bảo vệ quyền lợi của mình,hòa giải về mặt tư tưởng những xung đột và những mâu thuẫn giai cấp, kìmhãm các giai cấp bị bóc lột trong sự phục tùng giai cấp thống trị Khôngnhững thế, giai cấp bóc lột thống trị còn triệt để khai thác, sử dụng các yếu tố

tư tưởng và phản tư tưởng dựa trên niềm tin mù quáng của quần chúng nhândân vào thần quyền trong các tôn giáo, vào đời sống tâm linh, mê tín dịđoan, kết hợp giữa thần quyền và vương quyền thông qua các công cụ bộmáy của giai cấp thống trị dựng nên để đưa các quan niệm, ý niệm, ý thức tâmlý, tác động vào quần chúng nhằm xác lập, củng cố hệ tư tưởng và tư tưởngcủa giai cấp thống trị chi phối đời sống tinh thần xã hội, phục vụ lợi ích củachúng Mặc dù vậy, cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp thống trị với giaicấp bị thống trị vẫn diễn ra quyết liệt với nhiều hình thức khác nhau, trên tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, tưtưởng nhằm xóa bỏ sự áp bức bóc lột, giải phóng xã hội Trong cuộc đấutranh đó, giai cấp bị thống trị thông qua những lãnh tụ của phong trào vànhững tổ chức chính trị của mình, xây dựng nền tảng tư tưởng, hệ tư tưởng vàtruyền bá giáo dục quần chúng lao động nhằm giác ngộ ý thức chính trị của

họ, dẫn dắt họ vào cuộc đấu tranh nhằm xóa bỏ tình trạng bóc lột, thống trịcủa chế độ đương thời, tạo điều kiện cho sự phát triển xã hội Điều này, nhưMác - Ăngghen đã nhận định:

Trong mọi thời đại, những tư tưởng của giai cấp thống trị

là những tư tưởng thống trị Điều đó có nghĩa là giai cấp nào là lựclượng vật chất thống trị trong xã hội thì cũng là lực lượng tinhthần thống trị xã hội Giai cấp nào chi phối những tư liệu sản xuấtvật chất thì cũng chi phối luôn cả những tư liệu sản xuất tinh thần,thành thử nói chung tư tưởng của những người không có tư liệusản xuất tinh thần cũng đồng thời bị giai cấp thống trị đó chi phối.Những tư tưởng thống trị không phải là cái gì khác mà chỉ là sựbiểu hiện tinh thần của những quan hệ vật chất thống trị, chúng lànhững quan hệ vật chất thống trị được biểu hiện dưới hình thức tưtưởng [68, tr 66-67]

Vì vậy, có thể thấy song song với tư tưởng và hệ tư tưởng của giaicấp thống trị, trong tất cả các hình thái kinh tế - xã hội có sự đối kháng giaicấp vẫn tồn tại những tư tưởng, quan điểm tư tưởng ở hình thức này hayhình thức khác, biểu hiện quyền lợi, đại diện lợi ích của các lực lượng cáchmạng và tiến bộ của giai cấp bị thống trị Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tưtưởng luôn diễn ra với những mức độ và hình thức khác nhau, tùy theo điềukiện tương quan lực lượng cụ thể, nhất là tùy thuộc vào ý thức giác ngộ củaquần chúng nhân dân

Để xác lập và duy trì sự tồn tại, củng cố vị trí thống trị của mình, giaicấp tư sản ra sức truyền bá những khuynh hướng tư tưởng và hệ tư tưởng củamình đối với toàn xã hội để lôi kéo quần chúng tham gia vào cuộc đấu tranhlật đổ chế độ phong kiến, xác lập chế độ tư bản; đồng thời, trong quá trìnhthống trị giai cấp, CNTB luôn luôn tìm kiếm các hình thức và phương pháp

để truyền bá hệ tư tưởng và các quan điểm của CNTB nhằm kìm hãm quầnchúng nhân dân trong sự phục tùng giai cấp tư sản Vì vậy, bộ máy tuyêntruyền của chúng ngày càng được củng cố và mở rộng Giai cấp tư sản đã triệt

để sử dụng thành tựu của khoa học- công nghệ, kể cả việc lợi dụng niềm tin

tôn giáo, lôi kéo, sử dụng các lực lượng tôn giáo như đội quân thứ 5 củachúng tham gia thực hiện mục đích của giai cấp tư sản, với hy vọng mở rộngphạm vi nô dịch, thống trị của CNTB trên khắp thế giới Điều đó cho thấy,tham vọng của CNTB rất lớn và quyết tâm rất cao, do đó cuộc đấu tranh củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động chống lại CNTB trên địa hạt chínhtrị tư tưởng diễn ra rất quyết liệt Tuy nhiên, cơ sở lý luận của hệ tư tưởng tưsản dựa trên sự phân chia giai cấp, bảo vệ quyền lợi cho giai cấp tư sản thốngtrị quần chúng lao động, nên trong nội dung tuyên truyền cho ý thức hệ tư sảnnhư Ăngghen nhận xét: Nó cùng bắt buộc phải khoác một cái vỏ tình yêu lêntrên những hiện tượng tiêu cực do nền văn minh đó tất yếu sinh ra, phải tô sontrát phấn cho những hiện tượng đó hoặc là phủ nhận một cách giả dối Vì vậy,sớm muộn trước sau quần chúng sẽ nhận ra sự thối nát bên trong của nó.

Chính vì vậy, ngay từ khi ra đời, giai cấp vô sản đã đấu tranh với giaicấp tư sản, như Mác đã nhận xét: "Giai cấp vô sản trải qua nhiều giai đoạnphát triển khác nhau Cuộc đấu tranh của họ chống giai cấp tư sản bắt đầungay từ lúc họ mới ra đời" [69, tr 607] Đó là quy luật, vì ở đâu có áp bứcgiai cấp, tất yếu ở đó có đấu tranh giai cấp, cuộc đấu tranh đó diễn ra trên tất

cả các địa hạt chính trị, tư tưởng, kinh tế v.v

- Sự nghiệp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dânlao động chống sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản và CNTB để giải phónggiai cấp, giải phóng xã hội không thể không tiến hành công tác tuyên truyềngiáo dục vận động, giác ngộ ý thức cách mạng cho quần chúng nhân dân;đồng thời, phải tiến hành cuộc đấu tranh tư tưởng một cách thường xuyên,toàn diện và quyết liệt để chống lại các trào lưu tư tưởng phi vô sản, phảnđộng đủ mọi màu sắc mà giai cấp tư sản đã và đang triệt để khai thác sử dụngtất cả các công cụ và phương tiện, với mọi thủ đoạn thâm độc, xảo quyệtnhằm củng cố, duy trì sự thống trị của CNTB

Cuộc cách mạng do giai cấp công nhân tiến hành nhằm lật đổ CNTB,thủ tiêu mọi nguồn gốc của sự áp bức, bóc lột, bất công, xây dựng CNXH -một xã hội vì con người, giải phóng con người Đó là cuộc cách mạng triệt đểnhất, vĩ đại nhất nên cần có sự tự giác và là hoạt động tự giác của giai cấpcông nhân và quần chúng Để có được yếu tố tự giác của phong trào cáchmạng của quần chúng, giai cấp công nhân và nhân dân lao động cần phảiđược GDCTTT để họ nhận thức sâu sắc hơn ý nghĩa của cuộc cách mạng Bởivì:

Công nhân trước đây không thể có ý thức dân chủ - xã hộiđược Ý thức này chỉ có thể từ bên ngoài vào Lịch sử tất cả cácnước chứng thực rằng chỉ do lực lượng của bản thân mình thôi thìgiai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức công liên chủ nghĩa tức

là đi đến chỗ tin rằng phải đoàn kết lại thành hội liên hiệp phải đấutranh chống bọn chủ, phải đòi hỏi chính phủ phải ban hành nhữngluật này hay những luật khác cần thiết cho công nhân [52, tr 38]

Đó là những cuộc đấu tranh mang tính tự phát đòi lại những quyền lợihàng ngày, họ mới cảm thấy sự đối kháng giữa công nhân và bọn chủ tư sản qualợi ích kinh tế, công nhân chưa có và cũng chưa thể có ý thức về sự đối lậpkhông gì điều hòa được giữa quyền lợi của họ với toàn bộ chế độ chính trị và

xã hội hiện có, tức là ý thức tự giác, ý thức dân chủ xã hội như Lênin đã nêura

Mặc dù giai cấp công nhân có địa vị lịch sử do điều kiện khách quanquy định, giai cấp đó sinh ra và lớn lên cùng với sự phát triển của nền sảnxuất đại công nghiệp Song, như vậy không có nghĩa giai cấp công nhân đã cóthể hoàn thành được vai trò lịch sử của mình nếu họ không được giáo dục vàvươn lên tự ý thức được vai trò, sứ mệnh lịch sử của mình Vì vậy, vấn đềquan trọng đặt ra là "phải hết sức chăm lo đến việc nâng cao trình độ giác ngộcủa giai cấp công nhân nói chung" [52, tr 50] tức là đưa yếu tố tự giác vào

phong trào công nhân, kéo họ ra khỏi khuôn khổ của cuộc đấu tranh tự phát.Bởi vì:

Sự phát triển tự phát của phong trào công nhân lại dẫnphong trào ấy đến chính cái chỗ lệ thuộc vào hệ tư tưởng tư sản Vìphong trào công nhân tự phát là chủ nghĩa công liên , chủ nghĩacông liên lại chính là việc giai cấp tư sản nô dịch công nhân về mặt

tư tưởng Cho nên nhiệm vụ của chúng ta là phải kéo phong tràocông nhân ra khỏi phong trào tự phát ấy của chủ nghĩa công liên[52, tr 50]

Để làm được việc đó - việc kéo giai cấp công nhân ra khỏi ảnh hưởngcủa phong trào tự phát, nâng cao ý thức giác ngộ tính tự giác cách mạng, nênđòi hỏi phải tiến hành công tác GDCTTT, tức là quá trình chuyển yếu tố tựgiác vào phong trào tự phát của công nhân Như Lênin đã nói:

Ý thức chính trị của giai cấp chỉ có thể được đem từ bênngoài vào cho người công nhân, nghĩa là từ bên ngoài cuộc đấutranh kinh tế, từ bên ngoài phạm vi quan hệ giữa thợ và chủ Người

ta chỉ có thể tìm được nhận thức ấy trong một lĩnh vực duy nhất, đó

là lĩnh vực những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp, các tầng lớpvới nhà nước và chính phủ, lĩnh vực mà những mối quan hệ giữa tất

cả các giai cấp với nhau muốn đem lại cho công nhân những trithức chính trị, những người dân chủ xã hội phải đi vào tất cả cácgiai cấp trong dân cư để giác ngộ, hình thành thế giới quan khoahọc ý thức giai cấp Đó là những điều kiện cần thiết của cuộc đấutranh cách mạng [52, tr 101]

Điều đó chỉ được thực hiện khi giai cấp công nhân biết tổ chức nênchính đảng của mình - Đảng Cộng sản