BÀI SOẠN ÔN TẬP KÝ SINH TRÙNG ĐH Y DƯỢC TP.HCM

Ngu ồn nhiễm: đất, nước, thực phẩm, tự nhiễm, người, thú,… - Đơn bào amip, trùng roi đường ruột, giun, sán - Đối với TH suy giảm miễn dịch: tìm Cryptosporidium spp., Microsporidia, giun

ĐẠI CƯƠNG KÍ SINH TRÙNG

1 Các hiện tượng kí sinh:

a Cộng sinh (+ và +)

b Hội sinh (+ và 0): Entamoeba coli, Escherichia coli

c Hoại sinh:

i Ngoại hoại sinh: Aspergillus, giun lươn

ii Nội ngoại sinh: Candida spp

d Kí sinh (+ và -)

2 Các lo ại KST:

a KST bắt buộc:

i Ngoại KST:

- sống ở da/ xoang thiên nhiên: cái ghẻ, nấm da

- sống bên ngoài, truyền bệnh: muỗi, bọ chét

ii Nội KST: sống ở các cơ quan sâu

b KST lạc chủ: giun móc chó (gây bệnh ấu trùng di động ở da

người), giun đũa chó – mèo

c KST lạc chỗ: giun đũa Ascaris lumbricoides

d KST cơ hội: từ nội ngoại sinh →gây bệnh (Candida albicans)

e KST ngẫu nhiên: từ ngoại hoại sinh → gây bệnh

(Aspergillus spp.)

3 Tính đặc hiệu kí sinh:

a Đặc hiệu về kí chủ/ KST lạc chủ:

i Hẹp: Ascaris lumbricoides

ii Rộng: Toxoplasma gondii

b Đặc hiệu về nơi kí sinh/ KST lạc chỗ:

i Hẹp: Ascaris lumbricoides, Enterobius vermicularis

ii Rộng: Toxoplasma gondii, Giardia

4 Chu trình phát triển của KST:

a Chu trình trực tiếp: người là kí chủ duy nhất: (Ascaris

lumbricoides, E vermicularis, E histolytica)

i Chu trình trực tiếp ngắn: trùng roi, amip, giun kim

ii Chu trình trực tiếp dài: giun đũa, giun móc, giun tóc, giun lươn

b Chu trình gián tiếp: cần 2 kí chủ (Toenia solium, T

- Sán dải heo (ở người KCVV)–Đốt sán, trứng–nang sán (heo KCTG)

- Sán lá nhỏ ở gan (người KCVV) – trứng, ấu trùng lông – bào tử nang; redia (ốc KCTG I) - ấu trùng đuôi – nang trùng (cá KCTG II)

5 Đường lây nhiễm:

a Đường tiêu hóa: trứng, bào nang,…

b Qua da: ấu trùng,…

c Đường hô hấp, giao hợp, nhau thai, truyền máu

6 Ngu ồn nhiễm: đất, nước, thực phẩm, tự nhiễm, người, thú,…

- Đơn bào (amip, trùng roi đường ruột), giun, sán

- Đối với TH suy giảm miễn dịch: tìm Cryptosporidium spp., Microsporidia, giun lươn

ii Tìm KST trong máu: Đơn bào (Plasmodium spp., Trypanosoma spp.), Ấu trùng giun chỉ

iii Nước tiểu: Trichomonas vaginalis, ấu trùng giun chỉ,

d Xét nghiệm gián tiếp = Miễn dịch chẩn đoán:

i Tăng bạch cầu toan tính (giun sán, ấu trùng di động)

ii Tăng bạch cầu đa nhân (sốt rét, amip ở gan) iii Giảm bạch cầu đa nhân ( sốt rét mạn tính)

iv Tăng bạch cầu đơn nhân (bệnh Toxoplasma)

- Phản ứng ngưng kết hồng cầu: tìm kháng thể amip, sán máng, sán lá gan, bướu sán, vi nấm

- Miễn dịch huỳnh quang

- Miễn dịch điện di

ĐƠN BÀO (1 tế bào)

1 TB ch ất:

a Ngoại sinh chất: đậm đặc, đàn hồi (di chuyển, tiêu hóa, bài tiết, hô hấp và bảo vệ)

b Nội sinh chất: lỏng, chứa nhiều hạt, chứa nhân (sinh sản), không bào tiêu hóa, thể bắt màu

2 Nhân th ể: phân bào, phân biệt các loài

(trùng roi)

Kí sinh ở đường tiêu hóa

và đường sinh dục - Giardia - Trichomonas

- Dientamoeba, Chilomatix

- viêm ruột

- viêm niệu – sinh dục

Kí sinh trong máu - Trypanosoma

- Leishmania

- bệnh ngủ, bệnh chagas

- viêm não; nhiễm trùng da, niêm mạc

Apicomplexa (trùng bào tử) Lớp Coccidia - Cryptosporidium

a Kí sinh ở ruột già: E histolytica, E dispar, E hartmani và E coli

b Kí sinh ở miệng: E gingivalis Là đơn bào kị khí

2 Giardia lamblia (trùng roi)

(E.coli, E hartmani: ho ại sinh, không gây bệnh)

3 Trichomonas vaginalis (trùng roi), Trichomonas intestinalis(trùng roi)

4 Plasmodium spp (kí sinh trùng sốt rét)

5 Toxoplasma gondii

- 1 nhân, nhân chứa nhân thể ở giữa nhân hay lệch 1 bên

- Hạt nhiễm sắc xếp xung quanh, phía trong màng nhân

- Có không bào tiêu hóa, không có th ể Golgi và ti thể

- Thể hoạt động chứa đến 40 loại ribonucleoprotein

- thể hoạt động: hình con

diều, phía lưng lồi, nửa trước

bụng lõm; 2 nhân lớn, mỗi nhân có 1 nhân thể ở giữa; 8 roi (6 roi ở trước, 2 roi ngắn ở sau); 1 sống thân, CĐ lắc lư

- sinh sản bằng cách nhân đôi

- thể hoạt động vào ruột kết

chuyển thành bào nang

- bào nang: vách dày, hình

bầu dục, chiết quang, có sức

đề kháng cao, trưởng thành

có 4 nhân

- trẻ em dễ bị nhiễm hơn người lớn

1 nhân to (dễ thấy khi nhuộm

với hematoxylin feric)

- thể hoạt động: di chuyển kiểu

lắc lư và xoay vòng

- phát triển tốt ở 35-37o

- màng lượn sóng chạy dọc

- thể hoạt động: chân giả dài;

nhân lệch 1 bên, hình cầu; giữa nhân có 1 nhân thể nhỏ, rõ; có các sợi không sắc; có không bào

tiêu hóa, có h ồng cầu

- sống hội sinh, không xâm nhập mô của kí

- th ể hoạt động ra ngoài không

th ể chuyển thành bào nang

- tiền bào nang: có không bào

chứa glycogen, có thể bắt màu

- bào nang không bị tiêu diệt ở nồng độ clorid tẩy trùng nước

- bào nang (1, 2, 4 nhân)

Nơi sống

chính

- đến ruột non: vỏ bào nang mất

đi – 8 amip con

- amip: ở ruột già

- ban đầu: manh tràng

rồi xuống ruột kết

- ruột già và sinh sản

mạnh ở MT kiềm

- ruột - cơ quan sinh dục (nam và nữ)

- Nữ: âm hộ, âm đạo, cổ tử cung

- ruột già

(không lây sang t ử cung)

- Nam: tuyến tiền liệt, túi tinh,

niệu đạo

1/ đau phía dưới sườn phải

2/ gan viêm, rất đau khi gõ ngón tay vào, lách ko to, ko vàng da; s ốt cao

- gây viêm nhẹ

- Nữ: âm đạo bị viêm, đỏ rát,

ngứa ngáy, huyết trắng, có mủ

- có thể gây vô sinh

- Nam: viêm ống tiểu, có giọt

mủ trắng vào buổi sáng, tiểu khó và đau khi tiểu

- tiêu chảy

- phân có chất

nhờn, máu và mùi hôi

Ch ẩn đoán

1/ Lâm sàng: xác định trong

ruột hay ngoài ruột

2/ Xét nghiệm:

- Ở ruột: xem phân ngay sau khi

đi tiêu (coi hồng cầu)

- Ngoài ruột: pp huyết thanh + siêu âm + chụp cắt lớp

- coi thể hoạt động

(không có h ồng cầu) 1/ 2/ phân lphân đặc: tìm bào nang ỏng: tìm bào nang và

thể hoạt động 3/ xem dịch tá tràng

4/ Kĩ thuật viên nhộng tá tràng

, nhuộm bằng Giemsa hay Hematoxylin

2/ Nuôi cấy: MT đặc và lỏng không TB; trong mô; trong phôi gà con

(Furoxone): dùng cho trẻ em 5/ Paromomycin (Humatin):

- Thuốc đặt âm đạo, viên nén

phụ khoa: Gynoplix, Flagyl 3/

- 2 giai đoạn phát triển:

1/ Sinh sản vô tính (sự liệt sinh): xảy ra ở người, gồm 2 pha:

+ Pha tiền (ngoại) hồng cầu trong mô gan

- Chu kì ngoại hồng cầu cùng diễn ra với chu kì hồng cầu

: thoa trùng – th ể phân liệt ngoại hồng cầu – mảnh trùng ngo ại hồng cầu

- Ở P vivax và P ovale: thể ngủ tồn tại trong gan

+ Pha hồng cầu trong máu

- tồn tại ở 3 thể:

1/ Thể hoạt động (thể tăng trưởng

nhanh): hình lưỡi liềm/ hình trái chuối, 1 đầu nhọn; đầu kia tròn,

chứa 1 nhân

- sinh sản bằng cắt liệt theo chiều

dọc, bị HCl trong dạ dày hủy nhanh

2/ Th ể nang: hình tròn/ hình bầu

dục, chứa rất nhiều thoa trùng, không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ dưới 45

: m ảnh trùng – thể tư dưỡng (sắc tố màu đen hémozoin) – thể phân liệt –

th ể hoa hồng – mảnh trùng nội hồng cầu

2/ Sinh sản hữu tính (bào tử sinh): giai đoạn đầu xảy ra ở người, sau đó xảy ra ở muỗi Anopheles

cái (giao t ử đực+cái – trứng – di noãn – noãn nang – thoa trùng)

0

C và HCl của dịch vị

3/ Thể trứng nang: hình bầu dục,

vỏ dày, tạo ra từ ss hữu tính, không

bị ảnh hưởng bởi HCl của dịch vị;

- chứa 2 bào tử nang

- mỗi bào tử nang: 4 thoa trùng

 Gồm 2 thể thức phát triển:

1/ Chu trình hoàn ch ỉnh (xảy ra ở mèo KCVV): gồm chu trình liệt sinh vô tính và chu trình giao tử sinh hữu tính

- Thể phân tán ra MT: trứng nang

không chứa bào tử nang

2/ Chu trình vô tính, ko trọn vẹn (ở KCTG: người, ĐV ăn thịt)

- thoa trùng – thể hoạt động

- Pha ngoại hồng cầu: 10-12 ngày

- Thể tư dưỡng non: hình chiếc nhẫn, nhân đỏ,

TB chất xanh dương, không bào ko màu

- Hồng cầu bị nhiễm không phình to, có đốm Maurer

- Thể tư dưỡng già: không có trong máu ngo ại biên; hạt sắc tố to, màu nâu vàng đậm,

- Máu ngoại biên: chỉ có thể nhẫn & giao bào

- Pha ngoại hồng cầu:

15-21 ngày

- Kí sinh trùng có thể tồn

tại trong gan 2 năm

- Thể tư dưỡng non & già:

- Giao bào cái: 1 TB chất màu tím lợt/ xanh dương ,

1 nhân đậm đặc, nằm ở 1 bên

- Pha ngoại hồng

- Thể tư dưỡng già:

nhiều hạt sắc tố, màu nâu đen

- Thể phân liệt hình hoa hồng

Nơi sống chính - không t- hồng cầu già và trẻ ồn tại ở gan - hồng cầu trẻ, tế bào lưới - hkhuynh hướng teo lại ồng cầu già, có - trong máu

V ấn đề kháng

thu ốc 1/ S (Sensibility): nh 2/ R (Resistance): kháng thuạy cảm: sạch KST trong 7 ngày; không tái phát trong 3 tuần tiếp theo ốc

- RI: kháng muộn: sạch KST trong 7 ngày; tái phát trong 28 ngày sau đó

- RII: kháng sớm: giảm thể vô tính nhưng không sạch KST trong tuần đầu

- RIII: kháng hẳn: thể vô tính không giảm hoặc tăng trong tuần đầu

- Th ời kì tiềm ẩn: gồm 2 chu kì ngoại hồng cầu, ít nhất 1 hay 2 chu kì nội hồng cầu

- Th ời kì tiến triển: cơn rét kéo dài 1-2h, lạnh toàn thân, thân nhiệt tăng lên 390

C; sau đó nóng sốt kéo dài, da nóng, thân nhiệt lên 40-410

+ nuốt trứng nang + ăn thịt sống chứa nang a/ Thể hạch: sốt, nổi hạch, mệt mỏi (tự khỏi, ko cần điều trị)

b/ Thể nặng (hiếm gặp) gồm:

- dạng phát ban, viêm màng não,

- dạng tổn thương đáy mắt

2/ Bệnh Toxoplasma bẩm sinh (do mẹ truyền sang thai nhi)

C; sau đó đổ mồ hôi 2-4h, nhiệt độ giảm nhanh

- lách to, tổn thương gan: giảm albumin, cholesterol, prothrombin trong máu

1/ Sốt rét thể ác tính: nghẽn mạch, tạo huyết khối, thiếu máu cục bộ

- P vivax, P malariae, P ovale: ch ỉ nhiễm hồng cầu già hay trẻ

- P falciparum: có thể nhiễm cả 2

- Sốt rét thể não: thân nhiệt tăng, tim đập nhanh và yếu, da nhợt nhạt; mê sảng, lú lẫn

2/ S ốt rét thể tiểu ra huyết sắc tố: thân nhiệt tăng, đau lưng dữ dội, ói ra mật, nước tiểu màu đỏ

- Bệnh phẩm: máu, mủ, tủy xương,

dịch não tủy

1/ Quan sát dưới KHV (nhuộm Giemsa/ nhuộm Schiff)

2/ PP tiêm bệnh phẩm cho thú 3/ PP huyết thanh học:

- thử nghiệm màu Sabin-Feldman

- thử nghiệm ngưng kết hồng cầu

- thử nghiệm kháng thể huỳnh quang gián tiếp

- thử nghiệm ELISA

- thử nghiệm cố định bổ thể

Ch ẩn đoán

1/ Lâm sàng: (pb v ới thương hàn, cúm)

- sốt có chu kì, giai đoạn rét-nóng-toát mồ hôi

- lách to, ở vùng sốt rét 2/ Xét nghiệm:

- Xét nghiệm máu: PP lam máu mỏng hay PP giọt máu dày 3/ PP miễn dịch huỳnh quang (tìm trong máu)

4/ PP huyết thanh học

Điều trị

1/ Di ệt thể phân liệt trong máu (thể vô tính):

- Quinin: hấp thu nhanh, thải trừ nhanh

- Artemisinin (Quinghaosu): dùng cho P falciparum, tác dụng chậm

- Amino 4-quinolein: Cloroquin, Amodiaquin: hấp thu nhanh, thải trừ chậm

- Amino-ancol: Mefloquin, Halofantrin: hấp thu chậm, thải trừ chậm

- Thuốc kháng acid folinic, kháng acid folic: tác dụng chậm, dễ bị đề kháng

 Sulfadoxin + Pyrimethamin (Fansidar): người lớn (không dùng cho phụ nữ có thai)

 Fansidar + Mefloquin: trẻ em

 Quinin + tetracyclin/doxycyclin/clindamycin: dùng trong TH kháng thuốc (không dùng cho phụ

nữ có thai, trẻ em dưới 8 tuổi)

2/ Di ệt giao bào (thể hữu tính):

- Amino 8-quinolein; Artemisinin hay Artesunat (trẻ em < 3 tuổi: dihydroartemisinin-piperaquin)

GIUN SÁN

1 Giun (Nematoda): thân hình ống, vỏ cứng

a Nhóm kí sinh ở ruột:

i Giun đũa (Ascaris lumbricoides)

ii Giun kim (Enterobius vermicularis) iii Giun móc (Ancylostoma duodenale và Necator americanus)

iv Giun tóc (Trichuris trichiura)

v Giun lươn (Strongyloides stercoralis)

b Nhóm kí sinh ở ruột và tổ chức: Giun xoắn (Trichinella spiralis)

c Nhóm kí sinh ở máu và các tổ chức:

i Kí sinh ở hệ bạch huyết: Giun chỉ Bancroft (Wuchereria Bancrofti); Giun chỉ Mã lai (Brugia malayi)

ii Kí sinh dưới da: Onchocerca volvulus, Loa loa

d Nhóm kí sinh l ạc chủ gây hội chứng Larva migrans:

i Ấu trùng di chuyển ở da: Ancylostoma caninum (kí sinh ở chó), Ancylostoma brasiliense (kí sinh ở chó và mèo)

ii Ấu trùng di chuyển ở nội tạng: Toxocara canis (kí sinh ở chó), Toxocara cati (kí sinh ở mèo)

2 L ớp sán lá (Trematoda): thân hình lá, dẹp, không có vỏ cứng

a Sán lá (Flukes)

b Sán lá gan lớn (Fasciola hepatica), Sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis)

c Sán lá ruột (Fasciolopsis buski)

d Sán lá phổi (Paragonimus westermani)

3 Sán máng (Schistosoma): S haematobium, S mansoni, S japonicum, S mekongi

4 L ớp sán dây (Cestoda): nhiều đốt dẹp, hình dây băng, không có vỏ cứng

a Kí sinh ở người trong giai đoạn trưởng thành (sống trong ruột):

i Sán dây lợn (Toenia solium)

ii Sán dây bò (Toenia saginata) iii Sán dây cá (Diphyllobothrium latum)

iv Sán dây chó (Dipylidium caninum)

v Sán dây lùn (Hymenolepis nana)

b Kí sinh ở người trong giai đoạn ấu trùng (sống trong phủ tạng):

i Cysticercus: ấu trùng sán dây lợn và sán dây bò

ii Hydatid: ấu trùng sán dây Echinococcus granulosus

iii Sparganum: ấu trùng g/đ 2 của sán dây Spirometra erinacei

Giun lươn

Strongyloides stercoralis

Ancylostoma duodenale

Necator americanus

- trứng ko thụ tinh: hình thuôn, dài, có hạt chiết quang

- miệng có 3 môi

- th ực quản có ụ phình hình c ủ hành

- con đực: đuôi cong, 1 gai

- con cái: đuôi thẳng,

nhọn

- trứng: hình bầu dục,

hơi dẹt 1 phía, vỏ dày

- con cái đẻ trứng ở hậu môn vào ban đêm

- màu trắng sữa/

hồng nhạt;

- đầu có bao

miệng phình ra, cong về phía thân

- sườn lưng chia

2 nhánh, mỗi nhánh ch ẻ 3

- sườn lưng chia 2 nhánh,

m ỗi nhánh

ch ẻ 2

- trứng dài và thon hơn

- màu trắng đục/

hồng nhạt

- đầu thuôn nhỏ, đuôi phình to

- dạng kí sinh: chỉ

gồm con cái trinh sản,

thực quản dài, tử cung

có 4-5 trứng

- dạng tự do:

+ đực: đuôi cong, 2 gai giao hợp = nhau + cái: đuôi nhọn

Chu trình phát

triển

- phát triển trực tiếp dài: 2

tuần

- trứng chứa phôi bào – trứng

có phôi - ấu trùng – giun đũa

- phát triển trực tiếp

ngắn, tự nhiễm

- trứng có phôi - ấu trùng – giun kim

- trứng chứa phôi bào - ấu trùng

thực quản ụ phình - ấu trùng thực

quản hình ống – giun móc

- trứng chứa phôi bào – trứng có phôi - ấu trùng – giun tóc

- trực tiếp: ấu trùng

thực quản hình ống

- gián ti ếp: ấu trùng

thực quản có ụ phình

Đường lây nhiễm - đường tiêu hóa, hô hấp - đường tiêu hóa, tự

Thể lây nhiễm - trứng có phôi - trứng có phôi - ấu trùng thực quản hình ống - trứng có phôi - ấu trùng thực quản

Bệnh học

(tri ệu chứng)

1/ Giai đoạn ấu trùng:

- gây hội chứng Loeffler:

1/ rối loạn ở ruột:

- ngứa hậu môn (ban đêm)

- đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy

2/ r ối loạn thần kinh (ở

tr ẻ em): mất ngủ, khóc

đêm, đái dầm, co giật

3/ r ối loạn cơ quan sinh

d ục nữ: viêm âm hộ, âm

đạo

1/ G/đ mô (sống ở các cơ quan):

- ho khan không đờm, khàn tiếng, phát âm khó

2/ G/đ ở ruột:

- rối loạn tiêu hóa: viêm tá tràng, đau vùng thượng vị; đói cồn cào, chán ăn

- thiếu máu và rối loạn tuần hoàn:

bạch cầu toan tính tăng nhanh, da khô và tái nhạt, mí mắt bị phù, mặt sưng húp, khó thở, mạch nhanh, ù tai, chóng mặt

- rối loạn thần kinh: nhức đầu, dễ quên, suy sụp thần kinh

- giống như kiết

lị

- đau bụng, đi tiêu nhiều lần, phân ít

- nhiều: thiếu máu nhược sắc

1/ Da: da sần đỏ,

ngứa, những vùng ấu trùng đi qua nổi mày đay, ngứa ngáy

2/ Ph ổi:

- ho khan, kéo dài;

- cơn suyễn, tái phát nhiều lần/ ngày

- bạch cầu toan tính tăng cao

3/ Ruột:

- viêm tá tràng, đau vùng thượng vị,

- tiêu chảy + táo bón, phân lỏng

Ch ẩn đoán

1/ Giai đoạn ấu trùng:

- dựa trên lâm sàng và công

thức máu 2/ G/đ trưởng thành:

3/ PP huyết thanh học

1/ tìm trứng trong phân 2/ PP phong phú hóa

1/ tìm ấu trùng trong phân, xét nghiệm ngay (pb ấu trùng giun móc)

2/ PP Baernann

3/ Hút dịch tá tràng 4/ tìm kháng thể trong huyết thanh ng bệnh

Điều trị

1/ Pamoat pyrantel (thận

trọng cho trẻ < 2t) 2/ Mebendazol (Vermox, Fugacar): ko dùng cho trẻ

dưới 2 tuổi 3/ Albendazol (Zentel) 4/ Flubendazol (Fluvermal)

 tất cả chỉ giết được giun

trưởng thành, ko giết được

tr ứng/ ấu trùng (lặp lại điều

trị 2-3 tuần)

1/ Pamoat pyrantel 2/ Mebendazol (Vermox) 3/ Albendazol (Zentel) 4/ Flubendazol

(Fluvermal)

 điều trị tập thể

1/ Pamoat pyrantel 2/ Mebendazol (Vermox, Fugacar) 3/ Albendazol (Zentel)

4/ Flubendazol (Fluvermal) 5/ Bephenium hydroxynaphtoat (Alcopar)

1/ Mebendazol (Vermox, Fugacar) 2/ Albendazol (Zentel) 3/ Flubendazol (Fluvermal)

1/ Thiabendazol (Mintezol)

2/ Albendazol (Zentel) 3/ Ivermectin (Stromectol)

Tên và

Tên khoa h ọc Trichinella spiralis Giun xo ắn

ở da chuy Ấu trùng di ển ở nội tạng

- đực: 2 gai giao hợp dài, không đều

- cái: dài hơn đực, đẻ phôi, bọc bởi 1 bao

- A braziliense:

miệng có 2 cặp răng hình móc

- A caninum: miệng

có 3 cặp răng hình móc

sống cuộn vào nhau

- phôi: đuôi nhọn, thân uốn

éo đều đặn; hạt nhiễm sắc

thể không đi đến mút đuôi

- phôi: bao ngắn hơn, rất ăn màu; thân uốn éo ko đều đặn;

hạt nhiễm sắc đi đến gần mút đuôi; đuôi có chỗ phình nhỏ

Chu trình phát tri ển - phôi – kén ch- ấu trùng – giun xoắn ứa ấu trùng - phôi xuất hiện trong máu ngoại biên vào ban đêm

không vào mạch máu - đường tiêu hóa

- muỗi Culex và Anopheles - muỗi Anopheles và Mansonia

Th ể lây nhiễm - phôi chứa ấu trùng - phôi chứa ấu trùng - quấu trùng có thực ản hình ống - ấu trùng

- gây xơ cứng, phì đại mô

1/ Th ời kì nung: ko rõ rệt 2/ Th ời kì khởi phát:

- mỏi mệt chi, đau ở nách, háng, bùi, tinh hoàn

- da nổi đỏ, mày đay, ngứa

- gan to cứng, không đau

3/ G/đ ấu trùng thành

kén: đau ở cơ, khớp xương, nhai khó, thở khó,

sốt giảm, dị ứng giảm

3/ Thời kì toàn phát:

- viêm hạch bạch huyết 4/ Thời kì mạn tính (di

chứng): tắc mạch bạch huyết, gây hiện tượng phù voi ở bộ phận sinh dục, vú, tay chân

Ch ẩn đoán

1/ G/đ khởi phát:

- tìm trong phân 2/ G/đ toàn phát:

- xét nghiệm máu: tìm ấu trùng, số lượng bạch cầu toan tính tăng nhanh

- xét nghiệm gián tiếp:

phản ứng kháng nguyên kháng thể; miễn dịch điện di; ngưng kết hồng cầu 3/ G/đ thành kén:

- làm sinh thiết cơ, xem KHV (ấu trùng trong kén)

1/ Lâm sàng 2/ Dựa vào dịch tễ có

tiếp xúc với đất ô nhiễm phân chó, mèo

1/ bạch cầu toan tính tăng rất cao 2/ γ-globulin tăng cao

3/ Làm sinh thiết tìm ấu trùng ở mô 4/ PP huyết thanh

học: miễn dịch điện

di, miễn dịch huỳnh

quang, mi ễn dịch men ELISA (đặc

hiệu hơn cả)

Điều trị

1/ Thiabendazol (Mintezol) 2/ Albendazol (Zentel) 3/ Mebendazol (Vermox)

1/ Diethylcarbamazin (Notézine, Hetrazan) 2/ Ivermectin (Stromectol) + Albendazol

1/ Thiabendazol (Mintezol) 2/ Albendazol (Zentel) 3/ Flubendazol (Fluvermal) 4/ Ivermectin

1/ Thiabendazol (Mintezol) 2/ Albendazol (Zentel) 3/ Mebendazol (Vermox)

Hình th ể và chức

năng

(hình v ẽ)

- thân dẹp, hình chiếc lá, có đĩa hút, không phân đoạn, không có ống tiêu hóa hoàn chỉnh, không có hậu môn

- bọc bởi tiểu bì

- lớp cơ:

+ cơ vòng ở ngoài, + cơ chéo ở giữa, + cơ dọc ở trong

 co giãn theo 3 chiều

- tử cung: nơi chứa trứng

- đẻ trứng có nắp

- có thể hình nón ở phía đầu

- thân dày, màu trắng/

xám đỏ

- manh tràng, tinh hoàn,

buồng trứng phân nhánh nhiều

- trứng: hình bầu dục, hơi phình ở giữa, có nắp,

có 1 gai nhỏ đối diện

nắp

- trứng có phôi lúc mới sinh

- thân dày, màu nâu/

xám

- không có thể hình nón ở đầu

- manh tràng không phân nhánh

- buồng trứng, tinh hoàn phân nhánh nhiều

- trứng: hình bầu dục, màu nâu sậm, có nắp, hơi phình ở giữa

- TB noãn phòng chiết quang nhiều hơn

- thân mập, màu nâu/ đỏ,

lồi

- trong nang trùng: có 2 sán và 1 dịch mủ đỏ

Chu trình phát tri ển

- trứng – ấu trùng – bào tử nang – redia – nang trùng – sán lá trưởng thành

- vào tá tràng: nang trùng thành sán non

Đường lây nhiễm - đường tiêu hóa

Th ể lây nhiễm - nang trùng

Th ể phát tán ra MT - trứng có nắp - trứng có phôi, có nắp - trứng có nắp

Nơi sống chính - ống dẫn mật, ruột, phổi - súc và cống dẫn mật của gia ủa người - ống dẫn mật - ruột non - phế quản (phổi)

Nơi sống phụ

Ấu trùng đuôi biến

thành nang trùng

- thực vật thủy sinh - cá họ Cyprinidae - thực vật thủy sinh - cua/ tép

Kí ch ủ trung gian - ốc Limnea - - cá hốc Bithynia ọ Cyprinidae - ốc Planorbis - ốc Melania

B ệnh học

(triệu chứng)

1/ Thời kì xâm nhập (ở gan): gan to, cứng, sờ

thấy đau

- sốt bất thường, nổi

mẫn, đau bụng, biếng ăn,

buồn nôn; bạch cầu toan tính tăng nhanh

2/ Thời kì toàn phát (ở ống dẫn mật): táo bón +

tiêu chảy, vàng da, gầy, thiếu máu; bạch cầu toan tính giảm (còn 5-10%)

1/ G/đ khởi phát:

- rối loạn dạ dày, chán

ăn, buồn nôn, tiêu chảy + táo bón

- bạch cầu toan tính tăng 2/ G/đ toàn phát:

- thiếu máu, gầy, phù nề chi dưới, cổ trướng

có máu nhưng nhầy, vàng nhạt, rất hôi

- bụng bị trướng

- bạch cầu toan tính tăng

- nhiều: tắc ruột, phù nề

- ho có đờm lẫn máu, đờm màu gỉ sắt

- tìm trứng trong phân hay trong dịch tá tràng - xét nghitìm trứng ệm phân để 1/ xét nghitrứng không nhuộm ệm đờm tìm

2/ xét nghiệm phân tìm

trứng 3/ Phản ứng huyết thanh

học (dùng cho trẻ em) 4/ Siêu âm, CT scan

Điều trị

1/ 2-dehydro emetin 2/ Bithionol (Bitin, Actamer)

3/ Triclabendazol (Fasinex)

1/ Bithionol (Bitin) 2/ Cloxyl

3/ Praziquantel (Biltricide)

1/ Niclosamid (Trédémine, Yomesan) 2/ Praziquantel

(Biltricide) 3/ Hạt cau, sắc uống

1/ Niclofolan (Bilevon) 2/ Bithionol (Bitin, Actamer)

3/ Praziquantel (Biltricide)

gây ung thư gan

- chung: đều có đầu, cổ và đốt

- 1 người chỉ chứa 1 con

- lỗ sinh dục: bên hông

và xen kẽ tương đối đều

- trứng: hình cầu, vỏ màu nâu sậm và có tia

- đầu: không có chủy và móc; có 4 đĩa hút hình

có móc; chỉ có 2 rãnh hút sâu và dài

- đốt già: không tách rời

khỏi thân

- lỗ sinh dục: nằm giữa đốt

- trứng: hình bầu dục, màu nâu, có nắp; không

có phôi lúc sinh ra

- đầu: 4 đĩa hút hình chén; chủy có 3-4 hàng móc

- đốt già: mang trứng hình hạt dưa leo

- lỗ sinh dục: cả 2 bên

- trứng: hình cầu, 6 móc,

kết dính thành từng đám

- đầu: 1 chủy chỉ có 1 hàng móc

- lỗ sinh dục: bên trái

- trứng: hình bầu dục, vỏ dày, trong suốt, có phôi

6 móc

Chu trình phát tri ển - trứng chứa phôi – nang ấu trùng – sán - trứng ko phôi – trứng

có phôi 6 móc – ấu trùng procercoid – ấu trùng plérocercoid – sán

- trứng – nang ấu trùng

có đuôi – sán - trcó đuôi – sán ứng – nang ấu trùng

chét

- trực tiếp từ tiêu hóa/ ăn bánh mì nướng ko chín

Th ể lây nhiễm - nang ấu trùng - nang ấu trùng - ấu trùng plérocercoid - nang ấu trùng

Th ể phát tán ra MT - trứng chứa phôi 6 móc - trứng chứa phôi - tr ứng không phôi - trứng chứa phôi 6 móc - trứng chứa phôi 6 móc

- cá

- bọ chét chó, mèo

B ệnh học (triệu chứng) 1/ rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, tiêu chảy + táo bón

2/ rối loạn thần kinh: nhức đầu, mất ngủ, suy nhược TK 3/ rối loạn giác quan: nhìn mờ, ù tai

4/ rối loạn tim mạch: đánh trống ngực, đau trước phía tim, ngoại tâm thu 5/ rối loạn hô hấp: ho có cơn, khó thở

6/ rối loạn ở da: ngứa ngáy, nổi mề đay

Ch ẩn đoán 1/ xem phân bằng mắt: coi đốt sán; bằng kính hiển vi: coi trứng sán

2/ PP Graham (giống tìm trứng giun kim)

Điều trị 1/ Niclosamid (Trédémine, Yomesan) 3/ Hạt bí đỏ (bí ngô): ăn sống/ rang chín

2/ Praziquantel 4/ Hạt cau: sắc nước uống 1/ Niclosamid 2/ Praziquantel