SKKN sáng kiến kinh nghiệm tiểu học bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 qua phân môn tập đọc

Cảm thụ văn học, chính là sự cảm nhận nhữnggiá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trongtác phẩm, cuốn truyện, bài văn, bài thơ hay trong cả một từ ngữ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tiếng Việt đóng vai trò to lớn trong việc hình thành những phẩm chấtquan trọng nhất của con người và trong việc thực hiện những nhiệm vụ của hệthống giáo dục Học sinh Tiểu học là lứa tuổi hồn nhiên, ngây thơ, dễ xúc độngnhư K.A.U Sinxki có nói: “ Trẻ em đi vào đời sống tinh thần của mọi ngườixung quanh nó, duy nhất thông qua phương tiện tiếng mẹ đẻ và ngược lại thếgiới bao quanh đứa trẻ được phản ánh trong đó chỉ thông qua công cụ này” Vìthế việc phát triển Tiếng Việt và bảo vệ sự trong sáng của Tiếng Việt có thể nói

là một công việc lớn đặt ra cho tất cả chúng ta, là những người đã và đang hoạtđộng trong ngành nhà giáo Vậy nên Tiếng Việt có vai trò rất quan trọng, nókhông chỉ hình thành kĩ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh mà môn TiếngViệt còn góp phần cùng các môn học khác phát triển tư duy, hình thành cho các

em nhu cầu thưởng thức cái đẹp, khả năng xúc cảm trước cái đẹp, trước buồn –vui – yêu – ghét của con người Cảm thụ văn học, chính là sự cảm nhận nhữnggiá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trongtác phẩm, cuốn truyện, bài văn, bài thơ hay trong cả một từ ngữ có giá trị củamột câu văn, câu thơ Để học sinh có được các kĩ năng trên thông qua các giờ

Từ ngữ, Ngữ pháp, Tập làm văn thì chưa đủ mà học sinh cần được bồi dưỡng vềcảm thụ văn trong các giờ tập đọc và trong các buổi ngoại khoá Bởi học sinh có cảmthụ văn tốt thì mới hiểu được ý nghĩa của bài văn, bài thơ, đoạn văn, đoạn thơ vàmới thấy được nét đẹp của thơ văn làm cho tâm hồn các em thêm phong phú

1.2 Tập đọc là một phân môn thực hành mang tính chất tổng hợp Nhiệm

vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lựcđọc được tạo nên từ bốn kĩ năng bộ phận cũng là bốn yấu cầu về chất lượng củađọc: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức ( thông hiểuđược những nội dung mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc hay ( mà ở mức

độ cao hơn là đọc diễn cảm) Ngoài nhiệm vụ dạy học phân môn này còn cónhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ, câuvăn), kiến thức bước đầu về văn hóa, đời sống và giáo dục thẩm mỹ Phân môn

Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng đóng vai trò rất quan trọng,được coi là môn học công cụ để học tốt các môn học khác Trong các giờ Tậpđọc, học thuộc lòng học sinh biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ đã tạo cho các

em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn hóa đáng kể cho trẻ Cũng thôngqua các bài văn học sinh hiểu thêm về các vùng miền của đất nước, hiểu đượccông sức của các tầng lớp nhân dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ tổ quốc,hiểu được các truyền thống quý báu của dân tộc Từ đó sẽ dần dần xây dựngđược những tâm hồn, nhân cách theo mục tiêu giáo dục đề ra trong chiến lượcphát triển con người Như vậy, Tập đọc là một phân môn có vai trò quan trọng

và chủ yếu trong việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểuhọc, vì phân môn Tập đọc cung cấp và giới thiệu cho học sinh số lượng văn bảnnhiều nhất, gồm nhiều thể loại Đồng thời, nhiệm vụ của phân môn Tập đọccũng bao gồm những công việc có liên quan mật thiết đến nhiệm vụ bồi dưỡngnăng lực cảm thụ văn học cho học sinh, đó là: đọc và tìm hiểu nội dung, nghệthuật, đọc diễn cảm và học thuộc lòng

1.3 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học là mộtnhu cầu cấp thiết trong giảng dạy phân môn Tập đọc ở Tiểu học Có năng lựccảm thụ văn học tốt, các em sẽ cảm nhận được nhiều nét đẹp của thơ văn, đượcphong phú thêm về tâm hồn, nói - viết Tiếng Việt thêm trong sáng và sinh động.Bên cạnh đó cảm thụ văn học không những góp phần vào học Tiếng Việt nóiriêng mà còn giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh

1.4 Chương trình Tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 luôn coi nhiệm vụ bồidưỡng năng lực cảm thụ văn học là nhiệm vụ quan trọng và cần thiết, dưới sựgợi mở, dẫn dắt của thầy, cô giáo, những bài văn, bài thơ hay trong sách giáokhoa sẽ đem đến cho các em bao điều kì thú và hấp dẫn Đặc biệt đối với họcsinh lớp 5, cảm thụ văn học còn giúp các em hiểu sâu nội dung bài đọc, vậndụng vào viết văn, làm thơ, tạo đà tốt cho học sinh học lên cấp Trung học cơsở

Với mục đích và ý nghĩa đó tôi chọn đề tài “Bồi dưỡng năng lực cảm thụvăn học cho học sinh lớp 5 qua phân môn Tập đọc” để nghiên cứu, nâng cao khảnăng cảm thụ văn học, nhằm giúp các em học tốt hơn phân môn Tập đọc.

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đọc là một kĩ năng quan trọng trong hoạt động giao tiếp hằng ngày, làmột điều kiện để con người tiếp xúc với kho tàng tri thức của nhân loại, mởmang và phát triển trí tuệ Đối với học sinh Tiểu học điều này có ý nghĩa đặcbiệt Hơn nữa, thông qua quá trình đọc các em biết yêu cái tốt, ghét cái xấu, biếtnhận xét đúng sai, biết biến năng lực thành hành động Đây cũng là một yếu tốkhông nhỏ trong việc góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho học sinhTiểu học Nhận thấy tầm quan trọng của việc này đã có rất nhiều công trình, bàiviết nghiên cứu về các biện pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho họcsinh lớp 5 thông qua phân môn Tập đọc Trong tiểu luận này tôi chỉ điểm quanhững tài liệu trong phạm vi bao quát được

1.Tác giả Lê Phương Nga trong “Dạy Tập đọc ở Tiểu học” (NXB Giáo

dục – 2002) đã đi sâu vào phân tích cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy họctích cực, hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc

2.Trong “Luyện tập cảm thụ văn học” của Hoàng Hòa Bình đã nêu lên một

số vấn đề chung về cảm thụ văn học và đưa ra một số biện pháp nhằm nâng caonăng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học

3.Nguyễn Trọng Hoàn trong cuốn “Rèn kỹ năng cảm thụ văn thơ cho học sinh Tiểu học” (NXB Hà Nội – 2002) đã đề cập đến những kĩ năng cảm thụ văn

và nêu một số yêu cầu và sự chuẩn bị đối với người cảm thụ văn học Đồng thờitác giả cũng gợi ý cách cảm thụ thơ văn, nêu một số phương hướng cảm thụ thơvăn trong chương trình và sách giáo khoa Tiểu học

4.Trần Mạnh Hướng trong “Luyện tập về cảm thụ văn học ở Tiểu học”

(NXB giáo dục -2001) đã đưa ra một số yêu cầu về rèn luyện cảm thụ văn học ởTiểu học, giúp học sinh nắm được những yêu cầu, biện pháp rèn luyện cụ thể vềcảm thụ văn học cho bản thân Cuốn sách cũng đã đưa ra một hệ thống bài tập

về cảm thụ văn học ở Tiểu hoc và những gợi ý, giải đáp và tham khảo

5.Bài viết “ Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học, các dạng bài tập và những vấn đề cần lưu ý” của Lê Phương Nga, in trên tạp chí

giáo dục Tiểu học số 3/1998 đã đưa ra một số dạng bài tập cơ bản nhằm nângcao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học

Qua việc tìm hiểu các tài liệu trên tôi nhận thấy các tác giả đã đề cập tớiviệc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học ở nhiều khíacạnh khác nhau nhưng còn chung chung, chưa cụ thể cho từng lớp học Vì thếtrên cơ sở tiếp thu và chọn lọc những bài viết, công trình của các nhà nghiên cứutôi mạnh dạn đi sâu tìm ra một số biện pháp giúp cho học sinh Tiểu học cảm thụvăn học một cách tốt hơn, đặc biệt là các em lớp 5 độ tuổi giáo viên cần phảigiúp các em cảm thụ văn học một cách sâu sắc nhất, tạo tiền đề vững chắc đểcác em học tốt bộ môn văn học ở bậc cao hơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 qua phân mônTập đọc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Tôi tập trung nghiên cứu quá trình bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn họccho học sinh ở các lớp 5 thông qua phân môn Tập đọc

- Nghiên cứu chương trình phân môn Tập đọc ở lớp 5

- Nghiên cứu các tác phẩm văn học trong phân môn Tập đọc ở sách TiếngViệt lớp 5 - tập 1 và tập 2

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện tiểu luận này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

4.3.Phương pháp điều tra bằng Anket

Sử dụng phương pháp này nhằm xây dựng cơ sở thực tiễn và phát hiện ramột số nội dung hướng dẫn cho học sinh cảm thụ văn học có hiệu quả

4.4 Phương pháp thực nghiệm dạy học

Sử dụng phương pháp thực nghiệm để kiểm tra khả năng ứng dụng hệthống câu hỏi và bài tập trong giờ Tập đọc Kết quả thực nghiệm là cơ sở đểđánh giá hướng nghiên cứu của đề tài

5 Đóng góp của đề tài

Hệ thống hoá những vấn đề lí luận về cảm thụ văn học, bồi dưỡng nănglực cảm thụ văn học cho học sinh trong quá trình dạy học phân môn Tập đọc ởtrường Tiểu học Và tìm ra được thực trạng dạy bồi dưỡng năng lực cảm thụ vănhọc của giáo viên, chất lượng cảm thụ văn học của học sinh ở trường Tiểu học,nguyên nhân cơ bản của thực trạng Từ đó, đưa ra một số biện pháp dạy và họccảm thụ văn học ở trường Tiểu học nói chung và đối với học sinh lớp 5 nóiriêng, giúp các em có hứng thú khi tiếp xúc với văn thơ, có những kiến thức cơbản, những khái niệm đơn giản khi cảm thụ văn học, có kỹ năng viết đoạn văn

về cảm thụ văn học, bổ trợ cho dạy tập làm văn có hiệu quả

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, bài Tiểu luậngồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ cở khoa học

Chương 2: Biện pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5qua phân môn Tập đọc

Chương 3: Giáo án thực nghiệm

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1.1 Cảm thụ văn học, bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học

1.1.1.1 Khái niệm cảm thụ văn học

Xây dựng tốt các biện pháp bồi dưỡng học sinh cảm thụ văn học, điều đầutiên phải hiểu thế nào là cảm thụ văn học

Có nhiều định nghĩa về cảm thụ văn học:

Cảm thụ văn học là quá trình lao động sáng tạo, là quá trình vận động nhiều năng lực, là quá trình tiếp nối sự sáng tạo của nghệ sĩ.

( Cảm thụ văn học, giảng dạy văn học – GS Phạm Trọng Luân tr 99)

Theo tác giả Trần Mạnh Hùng: Cảm thụ văn học là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm ( cuốn truyện, bài văn, bài thơ ) hay một bộ phận của tác phẩm ( đoạn văn, đoạn thơ thậm chí một từ ngữ có giá trị trong câu văn, câu thơ ) Như

vậy cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc (nghe) một câu chuyện, một bài thơ takhông những hiểu mà còn phải cảm xúc, tưởng tượng và thật sự gần gũi, “nhậpthân” với những gì đã học Để có sự cảm nhận sâu sắc và tinh tế cần có sự say

mê, hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn, chịu khó tích lũy vốn hiểu biết về thực tếcuộc sống và văn học, nắm vững kiến thức cơ bản về Tiếng Việt phục vụ chocảm thụ văn học

Cảm thụ văn học ở bậc Tiểu học là cả một quá trình Các em cảm nhận cácsâu sắc, tinh tế của tác phẩm thông qua việc đọc mẫu của giáo viên, thông quaviệc rèn luyện đọc và đặc biệt trong việc khai thác tìm hiểu nội dung, ý nghĩacũng như nghệ thuật của tác phẩm

1.1.1.2 Đặc điểm của hoạt động cảm thụ văn học

Khi đọc một văn bản văn học điều hết sức cần thiết là phải có sự cảm thụvăn học Bởi vì cảm thụ văn học là cảm nhận những giá trị nổi bật, sâu sắc, tếnhị, đẹp đẽ của văn học được tác giả gửi gắm trong từng văn bản được thể hiệnqua những ngôn từ, ở những đặc trưng sau:

a Cảm thụ văn học trước hết là hoạt động nhận thức hình tượng văn học

Nhận thức hình tượng văn học bắt đầu từ việc đọc một cách trọn vẹn tácphẩm văn học Người đọc ( hoặc người nghe) phải có khả năng thông qua lớp vỏngôn từ mà hiểu được nội dung tác phẩm, hình dung được những con người,những cuộc sống, tâm trạng, tính cách, số phận…trong tác phẩm; đồng thời nắmbắt được các tình tiết, diễn biến của của tác phẩm tự sự, hay cảm xúc chủ đạocủa tác phẩm trữ tình…Từ đó rút ra được đại ý (đối với đoạn văn), tư tưởng chủ

đề (đối với tác phẩm hoàn chỉnh) và phát hiện được ý đồ nghệ thuật của tác giả.Ngoài ra, người đọc còn phát hiện ra mối liên hệ giữa tác phẩm với đời sống, rút rađược bài học ứng xử cho bản thân và cho xã hội

Cảm thụ văn học cũng là hoạt động nhận thức đối với phương diện nghệthuật của tác phẩm.Người đọc nhận thức được vẻ đẹp của hình tượng ngôn từ,phát hiện phương pháp và nghệ thuật, tài năng và sự độc đáo trong phong cáchcủa nhà văn.Từ đó, trình độ thẩm mĩ cùng với tâm hồn và nhân cách người đọcđược mở rộng và nâng cao hơn

Đối với các tác phẩm thơ, nhận thức nội dung và nghệ thuật chính là pháthiện được cảm xúc chủ đạo, sự độc đáo của cấu tứ; tìm và bình giá được ý nghĩasâu sắc của nội dung, phát hiện vẻ đẹp của ngôn từ, khai thác và đồng cảm sâusắc với những tâm sự của tác giả, phát hiện chính xác phong cách riêng và tàinăng độc đáo của nhà thơ

Nhận thức tác phẩm văn học chính là nắm bắt được các nét chính về nộidung và nghệ thuật tác phẩm, thu thập và xử lí các thông tin liên quan đến tácphẩm dựa trên những quan niệm nghệ thuật nhất định, nhằm phát hiện ra nhữngđặc điểm riêng biệt của tác phẩm về mặt nội dung và hình thức nghệ thuật.Trong cảm thụ văn học, nhận thức là phương diện đầu tiên và quan trọng nhất

b Cảm thụ văn học còn là sự rung cảm trước vẻ đẹp tinh tế của hình tượng văn học

Cảm thụ văn học luôn là sự rung cảm trước cái đẹp, trước những gì tinhtuý và tế nhị nhất của hình tượng văn học Nó chống lại những gì khô khan, cằncỗi, giản đơn, nông cạn, nó đòi hỏi phải có một sự tinh tế, sâu sắc, quảng bá và

uyên thâm Do đó, cảm thụ văn học là sự rung động của tâm hồn và nhân cáchngười đọc trước tính thẩm mĩ và tổng hoà của hình tượng trong các tác phẩm.

c Cảm thụ văn học thiên về chủ quan và cảm tính

Tính chủ quan trong cảm thụ văn học là đặc tính cho phép người đọc cóthể tuỳ ý yêu thích tác phẩm này hay tác phẩm khác; tán thành hay phản đối tưtưởng nghệ thuật của tác giả tuỳ thuộc vào sở thích riêng, vốn tri thức, vốn sống,vốn kinh nghiệm riêng của mỗi người Thậm chí họ còn có thể nhận thức, rungcảm theo một cách khác, không hoàn toàn giống với ý đồ nhà văn Nói chung,cảm thụ văn học tuỳ thuộc rất nhiều vào chủ quan của người đọc

Cảm thụ văn học cũng là hoạt động thiên về cảm tính Người đọc, bằngvốn tri thức và kinh nghiệm, cùng với năng khiếu của mình, có thể lĩnh hội đượcnhững khía cạnh khó nhận thấy nhất, ẩn giấu sau các chi tiết bình thường Chỉbằng những cảm nhận dựa theo kinh nghiệm và sự nhạy cảm, nó có thể đưa ra từđầu những phát hiện nhiều khi sâu sắc, mới mẻ và độc đáo về hình tượng tácphẩm

d Cảm thụ văn học là hoạt động mang tính chủ động, sáng tạo

Tính chủ động và sáng tạo thể hiện ở chỗ: người đọc không bị lệ thuộc vàodụng ý của tác giả mà có quyền nhận thức và rung cảm theo cách riêng, tuỳthuộc vào hoàn cảnh sống, vào vốn năng lực của họ Người đọc có thể chủ độngtìm kiếm trong tác phẩm những gì đồng cảm, giúp ích được cho họ trong cuộcsống và thậm chí còn có thể phát hiện ra những ưu điểm, nhược điểm của tác giả

để khen hoặc chê

Tính chủ động, sáng tạo của cảm thụ văn học khiến cho người đọc trongtưởng tượng của tác giả không đồng nhất, thậm chí đôi khi còn trái ngược vớingười đọc trong thực tế và có những phát hiện của họ đôi khi làm cho chính tácgiả phải ngạc nhiên

1.1.1.3 Đặc trưng của hoạt động cảm thụ văn học trong nhà trường

Trong nhà trường, cảm thụ văn học được giới hạn cách hiểu trong ý nghĩa

sư phạm.Đó lá cách cảm thụ mang tính phổ cập, phù hợp nhiều đối tượng chứkhông riêng gì với những cá nhân năng khiếu Nó có tác dụng giáo dục toàn diện

đối với trẻ, là chất bổ dưỡng nuôi người từ khởi điểm làm người thông qua cácđặc trưng cơ bản đó là:

a Tác phẩm được dạy học trong nhà trường là những tác phẩm đã được

chọn lọc, có giá trị nhân văn rõ rệt, tương đối ổn định về sự đánh giá của xã hội,

có hình thức nghệ thuật độc đáo nhưng không quá khó đối với học sinh

b Nếp cảm, nếp nghĩ, phương pháp tư duy của tác giả cũng cần phải mang

tính truyền thống, dân tộc và đại chúng…, nếp cảm xúc và tư duy đó tất nhiên phải

có đổi mới nhưng không đến mức quá xa lạ với học sinh bình thường, không đếnmức quá khó trong hoạt động cảm thụ hoặc gây nhiều tranh cãi

c Tất cả những giá trị nội dung và hình thức của tác phẩm hoặc đoạn trích

đều có xu hướng “định lượng” hoặc “mô phạm hoá”, tức có thể dùng sự phântích lí tính là chủ yếu trong việc khám phá cái hay, cái đẹp, nhằm tạo điều kiệnthuận lợi tương đối cho học sinh trong quá tŕnh nhận thức và vận dụng

d Do tính chất sư phạm nên việc cảm thụ trong nhà trường nói chung là

hoạt động tái cảm thụ và tập cảm thụ Trong quá trình dạy học, không nên bắt buộchọc sinh phải lệ thuộc vào kết quả cảm thụ của những người đi trước, mà trái lại,rất cần phải khuyến khích học sinh cảm thụ tự do theo suy nghĩ và tưởng tượng củatrẻ Tuy nhiên, giáo viên vẫn phải đưa ra yêu cầu khiến học sinh không cảm thụ sailạc, tản mạn và tiêu cực Chính vì vậy, tính chất tái cảm thụ và tập cảm thụ trongnhà trường là không thể tránh khỏi Đó là sự tất yếu và cần thiết

1.1.1.4 Đặc trưng của văn bản nghệ thuật- ngữ liệu bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học

Mỗi người trong quá trình tiếp nhận văn học sẽ có những suy nghĩ, cảm

nhận khác nhau theo 4 đặc trưng cơ bản của một văn bản nghệ thuật, đó là: Tínhnhân văn, tính chủ quan, tính biểu trưng, hình trượng độc đáo và tính nghệ thuậtngôn từ

a Tính nhân văn

Tính nhân văn trong nội dung văn bản nghệ thuật chủ yếu nói về tư tưởng,tình cảm của con người Dù tác giả miêu tả hiện tượng nào của cuộc sống đinữa, một cái cây, một cánh rừng, một ngọn núi,… thì điều mà tác giả muốn

truyền tải, xúc động và muốn nói lên để người khác cùng quan tâm, đồng cảmvới mình, không phải là bản thân cái hiện tượng đó mà là mối liên hệ giữa chúngvới con người, ý nghĩa cuộc sống, con người mà những hiện tượng đó thể hiện,cách nhìn, sự rung động của con người trước những hiện tượng cụ thể và trướccuộc sống Như vậy, đích cuối cùng của dạy cảm thụ văn học không chỉ là chothấy bài văn ghi chép hiện thực gì mà trước hết phải cho thấy bài văn là kết quảcủa một hoạt động tự nhận thức, nơi bộc lộ thái độ của tác giả trước hiện thực.

b Tính chủ quan của văn bản nghệ thuật

Tính chủ quan của văn bản nghệ thuật thể hiện ở chỗ tác phẩm là nơi tácgiả bày tỏ thái độ chủ quan của mình, nói lên ước mơ, khát vọng của mình vềthế giới, về cuộc sống Tác phẩm nghệ thuật là đứa con tinh thần của nhà văn,nhà thơ, là sự sáng tạo, là thông điệp mà tác giả gửi đến bạn đọc

Chính tính chủ quan, đặc điểm tình cảm, cảm xúc này của tác phẩm nghệthuật đòi hỏi khi tiếp nhận văn học, học sinh không chỉ phải hiểu nội dung sựviệc của văn bản mà còn phải nắm nội dung liên quan đến cuộc sống cá nhân,các nghĩa hàm ẩn, giá trị biểu hiện, chất trữ tình cũng như thái độ, tình cảm, sựđánh giá sự việc của tác giả, cái làm nên chức năng bộc lộ của văn bản

c Tính biểu trưng, hình tượng, độc đáo khác thường của văn bản nghệ thuật

Khi tiếp nhận văn học, học sinh phải tiếp nhận khác với logíc thôngthường Đó là, năng lực biết nghe được, đọc được những gì ẩn chứa dưới nhữngdòng chữ hay chính là năng lực giải mã nghệ thuật Để đạt được những điều đóhọc sinh phải chú trọng đến cách diễn đạt hàm ẩn, cách nói biểu trưng, tính đanghĩa, những cách nói hướng đến gây ấn tượng khác với ngôn ngữ đời thường.Nếu chỉ tư duy theo lối thông thường, bám theo nghĩa tường minh biểu hiện trêncâu chữ thì sẽ không đọc - hiểu được văn bản và như thế là không cảm thụ đượcvăn bản

d Tính nghệ thuật ngôn từ của văn bản nghệ thuật.

Văn học là nghệ thuật của ngôn từ Nhờ chất liệu ngôn ngữ mà chất nhânvăn, tính hình tượng, tính cảm xúc và độc đáo của văn học có những sắc tháiriêng mà các nghệ thuật khác không có Ngôn ngữ văn học phải trau chuốt, cô

động, hàm súc, có tính biểu cảm, tính hình ảnh Vì vậy, ngoài việc giải mã cáinghĩa, cái lí, cái tình của văn bản văn học còn phải cho học sinh tiếp nhận được

vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp của cách nói văn học, khả năng phát hiện được tínhiệu nghệ thuật và cao hơn nữa là cho các em đánh giá được giá trị của các tínhiệu nghệ thuật trong việc biểu đạt nội dung Đây là một việc làm quan trọngcủa dạy cảm thụ văn học ở trường Tiểu học

1.1.2 Mục tiêu của việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học

1.1.2.1 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học giúp học sinh xác định đúng nội dung chính của tác phẩm

Khi cảm thụ văn học, việc xác định đúng và chính xác nội dung của tácphẩm là một yêu cầu thiết yếu Ở lứa tuổi Tiểu học là tâm hồn các em còn rấtngây thơ, trong trắng vậy nên việc xác định không đúng hoặc thiếu chính xáccác nội dung tình cảm, tư tưởng…trong tác phẩm có thể dẫn đến những điềukhông tốt trong quá trình phát triển tình cảm của các em

Tư tưởng, tình cảm trong tác phẩm chính là những nội dung kiến thứcquan trọng trong các bài học Nếu hiểu sai hoặc hiểu chưa tới mức sâu sắc nhấtđịnh theo yêu cầu của bài học thì việc học chưa thành công

Do vậy, bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu họckhông phải là một công việc xa lạ, mà nó diễn ra thường xuyên ngay trong quátrình học tập phân môn Tập đọc của các em

1.1.2.2 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học giúp học sinh nhận biết nhanh nhạy và chính xác các tín hiệu nghệ thuật trong tác phẩm

Như ta đã biết, tác phẩm văn học bao giờ cũng có những tín hiệu đặc biệt,vốn là nơi tập trung những cảm xúc, suy nghĩ của nhà văn Nói rộng hơn, tín hiệuthẩm mĩ là tình cảm, tư tưởng của nhà văn, được thăng hoa một cách kì diệu, tạonên vẻ đẹp độc đáo, luôn tồn tại và khắc sâu tâm hồn bạn đọc.Việc giúp học sinhnhận biết nhanh nhạy và chính xác các tín hiệu nghệ thuật đó của tác phẩm làmột trong những mục đích quan trọng nhất của việc bồi dưỡng cảm thụ văn học.Bằng những cách thức và phương pháp nào đó, giáo viên phải giúp học sinh

phát hiện được những câu, những từ ngữ, hình ảnh, nhân vật…gây ấn tượng vàcảm xúc mạnh nhất.

1.1.2.3 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học giúp học sinh hình thành một số kĩ năng sơ giản trong phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Trong chương trình Tiểu học, việc hình thành những kĩ năng sơ giản đóđược lồng ghép trong hệ thống câu hỏi và bài tập Trong đó, yêu cầu học sinhtìm các khía cạnh của nội dung và hình thức, nêu ý nghĩa của từ ngữ, hình ảnhgiàu tính nghệ thuật, khái quát các ý nhỏ thành ý lớn hơn…Đó thực chất lànhững bước đi ban đầu của thao tác phân tích, tổng hợp, đánh giá đối với nộidung, nghệ thuật của tác phẩm

1.1.2.4 Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học giúp học sinh hình thành và phát triển tình cảm, tâm hồn và nhân cách

Chúng ta đã biết “dạy văn là dạy người” Do vậy, việc hình thành và pháttriển tình cảm, tâm hồn cho học sinh có ý nghĩa cực kì quan trọng Bồi dưỡngnăng lực cảm thụ văn học chính là nhiệm vụ gắn liền với bồi dưỡng tâm hồn,nhân cách cho học sinh Thông qua việc giúp học sinh nhận thức về nội dung vànghệ thuật tác phẩm văn học, rung cảm được trước cái hay cái đẹp của tácphẩm…, phân môn Tập đọc sẽ dần dần xây dựng được những tâm hồn, nhâncách theo mục tiêu giáo dục đề ra

Như vậy, mục tiêu bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Tiểuhọc được xây dựng trên những cơ sở ban đầu, có tính chất nền tảng cho các bậchọc sau, làm tiền đề để học sinh học tốt ở các bậc học tiếp theo, đặc biệt là đểgóp phần trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi Văn- Tiếng Việt

đoạn thơ hay câu văn, câu thơ cho học sinh Giáo viên chưa vận dụng linh hoạt,sáng tạo các phương pháp dạy học mới, chưa tìm ra được các biện pháp dạy học

có hiệu quả để áp dụng vào việc rèn kĩ năng cảm thụ văn học cho học; Nếu cócảm thụ văn học thì đa số giáo viên áp đặt cách cảm tụ của mình, trò thừa nhận ýkiến của thầy, cảm thụ lại những điều mà thầy cảm thụ được Mà chúng ta đãbiết rằng việc cảm thụ của người lớn có những điểm giống nhưng cũng cónhững điểm khác so với cảm thụ của trẻ

Trong các tiết tập đọc có thể học sinh phát hiện được các biện pháp nghệthuật xong chưa hiểu được tác dụng của tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật đó

có tác dụng gì? Bởi chính giáo viên dạy chưa tạo điều kiện để học sinh cảm thụvăn học tốt thông qua các giờ dạy tập đọc dẫn đến các tiết viết bài tập làm văncủa học sinh chưa vận dụng được khả năng cảm thụ văn học làm cho các bài vănmiêu tả chưa hay, chưa sinh động, khả năng bộc lộ cảm xúc của học sinh cònhạn chế

Nguyên nhân chính là do quá trình nhận thức của giáo viên về tầm quantrọng của việc bồi dưỡng cảm thụ văn học cho học sinh chưa thật đầy đủ, kiếnthức về lĩnh vực cảm thụ văn học của giáo viên còn nhiều hạn chế, đặc biệt lànhững biện pháp, kĩ năng bồi dưỡng cảm thụ văn học của giáo viên cho học sinhcòn nhiều lúng túng, hình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu, do đó chưa thu hútđược học sinh vào hoạt động cảm thụ một cách tích cực Giáo viên không trả lờiđược mục đích tác giả viết bài này, câu chuyện này để làm gì? Một số giáo viên

có hiểu nhưng diễn đạt không rõ ràng Số giáo viên phân tích cách đọc thơ mắclỗi sai cũng không phải là ít, mà đọc sai thì sẽ hiểu sai, sẽ cảm thụ không đúng,dẫn đến chất lượng bồi dưỡng cảm thụ văn học cho học sinh trong nhà trườngTiểu học hiện nay còn nhiều hạn chế.Tìm hiểu thực trạng dạy học cảm thụ vănhọc ở lớp 5, tôi thấy rằng việc dạy học cảm thụ văn học chưa đáp ứng được mụctiêu, nhiệm vụ môn học Không giúp học sinh hiểu được bài Tập đọc, khôngcảm nhận được cái hay, cái đẹp trong bài, cũng có nghĩa là không hồi đáp đượcvăn bản, tức là việc cảm thụ văn học thực sự chưa đạt yêu cầu

1.2.2 Thực trạng nhận thức về cảm thụ văn học của học sinh Tiểu học

Học sinh chưa thực sự hiểu từ "cảm thụ văn học", "hình ảnh đẹp", Các

em chưa thấy được mỗi bài văn, bài thơ là một văn bản nghệ thuật, dù dài hayngắn thì nó cũng chứa lượng thông tin nhất định về ngôn từ, hình ảnh, sự kiện,tình cảm, cho nên những thông tin đó tác động vào tâm hồn ngây thơ hiếuđộng của các em bị hạn chế Học sinh còn chậm trong quá trình nhận diện ngônngữ trong văn bản, kĩ năng đọc thành thạo để nắm được đề tài và những từ ngữcần tìm nghĩa để từ đó hiểu nội dung của văn bản còn nhiều hạn chế Đọc vàhiểu còn đang tách rời nhau học sinh đọc nhưng học sinh không hiểu, đọc nhưngkhông tư duy cái được đọc, đọc mà không hiểu huống gì nói đến cảm thụ Phầntìm hiểu nội dung văn bản, học sinh trả lời các câu hỏi sách giáo khoa còn máymóc, phụ thuộc quá nhiều vào từng câu, từng chữ trong văn bản, trong suy nghĩ

và trả lời học sinh chưa chủ động và chưa có tính sang tạo Phần đông học sinhchỉ dừng lại ở phần tìm hiểu văn bản mà chưa chủ động trong việc diễn đạt kếtquả cảm thụ, chưa biết rút ra bài học về nhận thức, về tình cảm, hành vi sau khiđược đọc, được nghe Đặc biệt học sinh chưa biết suy nghĩ để phê phán haykhẳng định nội dung văn bản đưa ra, học sinh không biết quan tâm đến mongmuốn mà người viết đặt vào chính đối tượng người đọc, người nghe

Chính vì vậy tôi thấy trong các nhà trường Tiểu học việc "Bồi dưỡng nănglực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5" là vấn đề cấp bách

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CẢM THỤ VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 5 QUA PHÂN MÔN TẬP ĐỌC

2.1 Nội dung chương trình phân môn Tập đọc lớp 5 -Hệ thống văn bản, câu

hỏi, bài tập trong Tập đọc lớp 5 nhằm bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh

Chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 được đưa vào giảng dạychính thức từ năm học 2006-2007 Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 tập 1 đượcdạy trong 17 tuần, trừ 2 tuần ôn tập, kiểm tra, mỗi tuần có 2 bài tập đọc, Tất cả có

30 bài Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 tập 2 được dạy trong 18 tuần, trừ 3 tuần ôntập, kiểm tra, mỗi tuần cũng có 2 bài tập đọc, tất cả có 30 bài

Như vậy, cả chương trình lớp 5 có 60 bài tập đọc, trong đó có 41 bàithuộc thể loại văn xuôi, chiếm 68,3% và có 54 bài thuộc văn bản nghệ thuật, 4bài là văn bản phi nghệ thuật Tìm hiểu các bài Tập đọc trong chương trình sáchgiáo khoa Tiếng Việt lớp 5, tôi thấy việc biên soạn các bài tập đọc theo quanđiểm, phối hợp theo 2 trục chủ điểm và kĩ năng Cũng có sự tích hợp cao giữa cácphân môn trong môn Tiếng Việt Vở Bài tập Tiếng Vịêt cũng không có các bài tậpdành riêng cho giờ Tập đọc

Câu hỏi, bài tập sau các bài Tập đọc trong cả chương trình lớp 5 là 244câu, có thể chia làm 4 loại cơ bản như sau:

Loại thứ nhất: Nhắc lại nội dung miêu tả, nội dung thông tin của văn

bản, loại này chiếm gần 73% trong toàn bộ hệ thống câu hỏi

Loại thứ hai: Làm rõ ý của đoạn, khổ thơ hay nội dung của bài, loại này

chiếm gần 12% trong toàn bộ hệ thống câu hỏi, bài tập

Loại thứ ba: Nhận biết các chi tiết nghệ thuật (dùng từ, sử dụng các biện

pháp tu từ…) thể hiện sự sáng tạo độc đáo khác thường của tác giả Loại nàychiếm khoảng 4% trong toàn bộ hệ thống bài tập

Loại thứ tư: Yêu cầu học sinh nêu mục đích tác động của tác giả gửi vào

văn bản và yêu cầu hồi đáp văn bản Loại này chiếm gần 8% trong toàn bộ hệthống bài tập

Như vậy, qua việc thống kê và sắp xếp các bài tập dành cho phần Tập đọctrong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5, tôi nhận thấy như sau: Để bồi dưỡngnăng lực cảm thụ văn học cho học sinh thì trước hết phải giúp học sinh đọc – hiểuvăn bản, đọc diễn cảm văn bản và làm các bài tập về rèn kĩ năng cảm thụ văn học.Vậy nên tôi thiết nghĩ việc xây dựng một hệ thống bài tập giúp học sinh đọc- hiểu,đọc diễn cảm và cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 trong giờ Tập đọc là hết sứccần thiết, nhằm giúp giáo viên và học sinh có những hoạt động cụ thể, chi tiết nângcao chất lượng của giờ Tập đọc góp phần bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học chohọc sinh

2.2 Một số biện pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp

5 thông qua phân môn Tập đọc

Trước những thực trạng và nguyên nhân như vậy, tôi thấy chúng ta cầnphải có những biện pháp thích hợp để khắc phục, vận dụng vào thực tế quá trìnhgiảng dạy nhầm năng cao chất lượng học, cảm thụ văn cho học sinh lớp 5 trongnhà trường Tôi xin đề xuất một số biện pháp để vận dụng vào việc dạy bồidưỡng cho học sinh về lĩnh vực “cảm thụ văn học” như sau:

2.2.1 Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung của tác phẩm, tìm hiểu

bố cục và nội dung của bài

Trong quá trình tìm hiểu tác phẩm văn học giáo viên hướng dẫn học sinhchia văn bản đó thành nhiều đoạn, nhiều phần tùy theo nội dung mà nó biểu đạt.Như vậy sẽ giúp các em cảm nhận trọn vẹn giá trị nội dung và nghệ thuật bàivăn, bài thơ và dễ dàng hơn trong việc tìm hiểu, khai thác nội dung của bài

Ví dụ trong bài: “Phong cảnh đền Hùng” (Tiếng Việt 5 - tập 2), giáo viên

gợi ý, học sinh đọc và xác định nội dung thông qua bố cục như sau:

+ Đoạn 1: Đền Thượng nằm trên đỉnh Nghĩa Lĩnh

+ Đoạn 2: Phong cảnh xung quanh khu đền

+ Đoạn 3: Cảnh vật trong khu đền

Từ bố cục 3 đoạn của bài giúp học sinh hiểu được nội dung thông qua hệthống câu hỏi như :

+ Bài văn viết về cảnh vật gì, ở nơi nào?

+ Em biết được những gì về các vua Hùng?

+ Cảnh đẹp của thiên nhiên nơi đền Hùngcó những gì đẹp?

Trả lời các câu hỏi nêu trên, các em sẽ nêu được nội dung của bài văn Đóchính là một quá trình cảm thụ bài văn Qua đây, giúp các em diễn đạt tốt hơntrong quá trình rèn đọc

2.2.2 Giáo viên bồi dưỡng tri thức Tiếng Việt, văn học cho học sinh

Ngay từ những buổi học đầu tiên của chương trình, giáo viên phải giúphọc sinh hiểu rõ được cảm thụ văn học là một phần rất quan trọng của phân mônTập đọc, là cái đích và cũng là một yêu cầu của phân môn Tập đọc nói riêng vàmôn Tiếng Việt nói chung Để đánh giá kết quả của một bài dạy Tập đọc chúng

ta thường xem xét ở nhiều khía cạnh, song điều dễ nhận thấy nhất đó là mức độhiểu, nắm bắt của học sinh về giá trị nội dung cũng như giá trị nghệ thuật củabài Tập đọc và cách thể hiện sự hiểu biết đó qua việc học sinh đọc diễn cảm bàiTập đọc, cao hơn nữa là khả năng trình bày sự hiểu biết đó bằng ngôn ngữ nói

và viết của học sinh Để đạt được kết quả đó thì trước mắt giáo viên phải giúp họcsinh nắm vững kiến thức về ngữ âm và chữ viết để dễ dàng cảm nhận vẻ đẹp củacâu thơ; nắm vững kiến thức về từ ngữ, ngữ pháp để cảm nhận nét đẹp về nội dungcủa thơ, văn Qua các giờ Tập đọc học sinh còn được làm quen và cảm nhận bướcđầu về một số kiến thức có liên quan đến cảm nhận văn học như: hình ảnh ( là toàn

bộ đường nét, màu sắc, đặc điểm của con người, vật, cảnh bên ngoài được ghitrong tác phẩm, nhờ đó các em có thể tưởng tượng ra; chi tiết ( là ý nhỏ, điểm nhỏtrong nội dung); bố cục (là sự xếp đặt, trình bày để tạo nên một nội dung hoànchỉnh)

Giáo viên giúp học sinh hiểu được cảm thụ văn học là một quá trình nhậnthức cái đẹp chứa trong thế giới ngôn từ, cảm thụ kiến thức văn học là quá trìnhtiếp nhận, hiểu và cảm được tính hình tượng của văn học, đặc trưng phản ánhnghệ thuật của văn học Khi ta cảm thụ tốt một tác phẩm văn học thì sẽ phát hiệnđược những tín hiệu nghệ thuật và đánh giá được chúng trong việc biểu đạt nộidung

2.2.3 Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với văn thơ

Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với văn thơ chính là tự rèn luyện mình để

có nhận thức đúng, tình cảm đẹp từ đó đến với văn học một cách tự giác, say

mê Đây là yếu tố quan trọng của cảm thụ văn học

Đối với giáo viên: Phải có giọng đọc diễn cảm và luôn luôn đổi mớiphương pháp dạy học để học sinh bị lôi cuốn vào những áng văn thơ, để từ đócác em thích được tiếp xúc và gần gũi với văn thơ, để học sinh biết lắng nghe vàtìm hiểu cái đẹp của thiên nhiên và cuộc sống quanh ta; tập dùng những từ ngữcho đúng và hay, nói - viết thành câu cho rõ ý, sinh động và gợi cảm, Tất cảđều giúp các em phát triển về năng lực cảm thụ văn học

Đối với học sinh: Có giọng đọc diễn cảm tốt, có hứng thú trong các giờtập đọc, biết lắng nghe và biết vận dụng, từ đó đến với văn học một cách say mê

2.2.4 Tăng cường rèn kĩ năng đọc hiểu, giúp học sinh tìm hiểu sâu sắc nội dung các bài Tập đọc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho các em

Quá trình phân tích văn bản trong dạy đọc hiểu có thể diễn ra theo haicách trái ngược nhau Dù cho cách phân tích nào thì để hiểu văn bản, học sinhvẫn phải biết nghĩa của các bộ phận nhỏ trong văn bản và lấy đó làm căn cứ đểxác định chủ đề, đích của văn bản

Khả năng đọc và vốn sống của học sinh Tiểu học còn hạn chế, cho nênviệc rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh thường theo cách phân tích văn bản đi từhiểu nghĩa bộ phận nhỏ đến hiểu nghĩa nội dung và đích của văn bản Tuy nhiên,cuối chương trình lớp 5 có những bài Tập đọc phù hợp với việc dạy phối hợp cảhai cách phân tích trên nhằm làm cho học sinh bắt đầu làm quen với kĩ năngquan sát toàn bài để đọc lướt, đọc quét, đọc đoán nghĩa

Xét về bản chất, rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh ở lớp 5 gồm các kĩnăng: kĩ năng nhận diện văn bản, kĩ năng làm rõ nghĩa và kĩ năng hồi đáp vănbản Để nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh giáo viên và học sinh phải:

* Giáo viên phải hướng dẫn sự trải nghiệm và tạo niềm vui cho học sinh

Những tiền đề cần chú ý để thực hiện tốt điều này là phải kiên quyết loạitrừ sự đơn giản về phương pháp của chủ nghĩa giáo điều về đọc Cần có những

suy nghĩ mới, cách làm mới để nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh.Vớihọc sinh Tiểu học, không nên dùng cách thức dạy đọc tổng hợp hay phân tích líthuyết xáo mòn Bên cạnh hệ thống chương trình, kế hoạch dạy đọc cần sử dụngnhiều khả năng khác nhau, đưa học sinh vào những hoạt động học đọc cụ thể.

* Giáo viên phải chú trọng bản chất của hoạt động đọc và quá trình đọcĐọc là hình thức của quá trình giải mã ngôn ngữ thành nội dung ý nghĩa.Đọc trôi chảy không chỉ là mức độ đọc trong một giai đoạn mà còn là sự nhậnthức lại bất kì từ ngữ và nhóm từ phong phú nào đó đã được tích luỹ trước kia ởhọc sinh Hiệu quả đọc của học sinh là vốn liếng dự trữ trước đó thông qualuyện tập và tiếp xúc hàng ngày với từ và nhóm từ Kết quả luyện tập này khôngthể phát triển theo chiều hướng tiến bộ nếu chúng ta chỉ việc nhắc lại từ vànhóm từ một cách máy móc đơn điệu trong các văn bản dạy đọc Nó sẽ gây nên

sự chán ngán và những phản ứng ngần ngại của học sinh Phải từ những bài đọc

có sức lôi cuốn, hấp dẫn, nhẹ nhàng và phong phú mà khéo léo cho học sinh nhớlại và vận dụng từ và nhóm từ trong những văn cảnh khác nhau của văn bản

* Học sinh đọc có trình độ là biết nắm vững hình thức đọc đối với tài liệu

và mục đích đọc đối với bản thân

Về cơ bản chúng ta cần phân biệt giữa đọc trải nghiệm với đọc thông báo.Đọc trải nghiệm nói chung là việc đọc phù hợp với hứng thú vốn có của họcsinh Tiểu học.Trong hình thức đọc trải nghiệm, học sinh muốn được cùng sốngvới những gì xuất hiện trong những hành động, ngôn ngữ và thái độ nhân vậtvăn học để cảm thấy được nếm trải và gây nên những bất ngờ thú vị Sự bồidưỡng khả năng đọc nhanh đòi hỏi học sinh đọc ra nội dung bề mặt đơn nghĩatất nhiên trong điều kiện hợp lí của nó Những bài tập về tốc độ đọc cần đượcdẫn dắt thường xuyên từ những bài tập trắc nghiệm để kiểm chứng việc nắm bắtnội dung ý nghĩa của văn bản cần đọc

Đọc thông báo nói chung là đọc hướng vào sự vật khách quan để làm rõ

sự thật và chân lí của nó Đây là hình thức đọc hoàn thiện, có nghĩa là phải hiểuchính xác văn bản đọc và có thể khắc sâu tối đa nội dung trong văn bản đọc

Khi đọc cần tôn trọng sự thật khách quan, đọc phải thể hiện được nộidung của văn bản, khi đọc phải ý thức rõ là cần tiếp thu cái gì? Cái đó làmphong phú kinh nghiệm và vốn sống của bản thân ra sao? Như vậy tiến trình đọcthông báo có tính chất nghiên cứu.

Để tìm hiểu tác phẩm văn học nói chung hay cảm thụ đoạn trích, bài thơ

ở Tiểu học nói riêng, yêu cầu đầu tiên là phải thể hiện được khả năng đọc Phảiđọc đúng và đọc rõ ràng từng từ, từng câu, từng đoạn, gọi là thao tác đọc trơn(có đọc thầm và đọc thành tiếng) Thực hiện xong thao tác này, cần tìm hiểu các

từ khó và phần chú giải nhằm hiểu rõ ý nghĩa của bài văn, bài thơ Sau đó, tuỳtheo thể loại văn bản mà xác định giọng đọc, cách nghỉ hơi, ngắt nhịp cho phùhợp Cho học sinh đọc nhiều lần đoạn văn, đoạn thơ, yêu cầu học sinh phải đọcđúng, trôi chảy, lưu loát Đọc hiểu nội dung cơ bản của bài văn, bài thơ, phânbiệt đọc văn khác với đọc thơ, đọc văn miêu tả không giống văn kể chuyện, đọclời trần thuật không giống đọc câu hỏi hay câu cảm và với mỗi bài sẽ có cáchđọc khác nhau Khi đọc phải ngắt nghỉ hơi cho đúng, tốc độ đọc phù hợp vớitừng bài Khi đọc, học sinh phải chú ý đến cao độ, trường độ từng câu, từngdòng trong bài Khi đọc thơ cần thể hiện sự phối hợp giữa nhịp điệu, tiết tấu,ngắt hơi hợp lí giữa các ý thơ, mạch thơ, dòng thơ

Yêu cầu học sinh đọc diễn cảm là để giúp các em nâng cao cảm xúc thẩm

mĩ và kích thích các em khám phá ra cái hay, cái đẹp của văn học Đọc diễn cảm

là hình thức tái sản sinh tác phẩm nghệ thuật, là khám phá ra những điều kì diệu

ẩn chứa sau những hàng chữ, làm cho chúng được vang lên, sống lại, làm chohọc sinh lại gần với tác phẩm văn chương hơn Từ đó giúp cho học sinh cảm thụbằng chính giọng đọc, bằng chính nhạc điệu, âm hưởng của bài văn, bài thơ

Khi dạy học sinh cảm thụ, giáo viên phải hướng dẫn học sinh ngoài tưduy cụ thể phải biết tư duy trừu tượng để nâng cao nhận thức trong văn học Trong sách giáo khoa, các bài Tập đọc đã có hệ thống câu hỏi hay bài tậpđược biên soạn khá công phu, sắp xếp theo hệ thống từ dễ đến khó Các câu hỏikhó thường ở vị trí cuối hệ thống bao giờ cũng nêu yêu cầu phát hiện những nộidung sâu sắc và quan trọng nhất của bài đọc Để câu trả lời đảm bảo được độ sâu sắc

và chính xác, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh suy nghĩ với những câu hỏi gợi

Kĩ năng đọc – hiểu là kĩ năng đọc và lĩnh hội các thông tin từ các lớp ý

nghĩa của ngôn từ trong văn bản Học sinh cần được rèn luyện để có khả năngđọc – hiểu một cách chính xác và nhanh chóng Đọc văn bản nghệ thuật, họcsinh không chỉ hiểu nội dung văn bản mà còn phải cảm thụ được một loại hìnhnghệ thuật lấy ngôn ngữ làm chất liệu Dạy đọc hiểu văn bản nghệ thuật gồmviệc làm cho học sinh nắm được nội dung văn bản, mục tiêu của văn bản, đồngthời dạy cho học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn từ, hình tượng vănchương làm nên nội dung văn bản Như vậy, với một nghĩa nào đó, dạy đọc hiểuvăn bản nghệ thuật là dạy tiếp nhận văn học, hay còn gọi là dạy cảm thụ vănhọc

Kĩ năng quan sát- lựa chọn: Học sinh phải biết quan sát để tìm ra các chi

tiết, lựa chọn chi tiết tiêu biểu trước khi tái hiện chúng một cách có ý nghĩa nghệthuật Bồi dưỡng vốn sống là một trong những nội dung của bồi dưỡng cảm thụvăn học Tập đọc, với nhiệm vụ bồi dưỡng cảm thụ văn học, có trách nhiệm lớnnhất trong việc phát triển vốn sống, nhất là vốn kinh nghiệm sống cho học sinh

Vì hơn bất cứ môn học nào khác, phân môn Tập đọc có khả năng đem đến chocác em nhiều tình huống đạo đức - nhân văn Mà ở đó, con người trong quá khứ,con người ở nhiều nơi trên thế giới đã từng ứng xử một cách giàu trí tuệ và giàulòng nhân ái… Đó là những tri thức và kinh nghiệm có tác dụng làm giàu thêmvốn sống cũng như phát triển tốt tình cảm, tâm hồn cho các em

Hướng dẫn học sinh ghi chép những gì thu nhận được, tích luỹ lại những điều

bổ ích làm giàu thêm cho vốn sống Rèn cho học sinh có thói quen ghi “Sổ tay văn học”, ghi lại những từ ngữ hay, những hình ảnh đẹp, câu thơ, đoạn văn em thích hoặc

những điều em cảm nhận được để trau dồi năng lực cảm thụ văn học cho bản thân