Đảng Cộng sản Việt Nam do chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam đã giành được nhiều thắng lợi vẻ vang. Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc. Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản. Trong quá trình phát triển của mình, Đảng xác định và kiên trì với nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và sinh hoạt Đảng. Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản về xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng. Nó đảm bảo sự thống nhất ý chí và hành động, tạo nên sức mạnh vô địch của Đảng cách mạng. Hồ Chí Minh, người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc rất quan trong trong xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam. Nguời cũng là tấm gương Cộng sản mẫu mực trong việc thực hiện nguyên tắc này.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
Chương 1: Nhận thức chung về nguyên tắc tập trung dân chủ
1.1 Khái niệm tập trung dân chủ
1.2 Vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ
1.3 Nội dung, bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ
Chương 2: Thực trạng và một số giải pháp thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng hiện nay
2.1 Thực trạng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng
2.2 Một số giải pháp thực hiện tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng 2.3 Liên hệ thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong lực lượng Công
an nhân dân
KẾT LUẬN
Trang 2DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Đảng Cộng sản Việt Nam do chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam đã giành được nhiều thắng lợi
vẻ vang Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản
Trong quá trình phát triển của mình, Đảng xác định và kiên trì với nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và sinh hoạt Đảng Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản về xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng Nó đảm bảo sự thống nhất ý chí và hành động, tạo nên sức mạnh vô địch của Đảng cách mạng
Hồ Chí Minh, người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc rất quan trong trong xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam Nguời cũng là tấm gương Cộng sản mẫu mực trong việc thực hiện nguyên tắc này
Nhận thức đúng bản chất, nắm chắc nội dung nguyên tắc tập trung dân chủ trong Điều lệ Đảng là nền tảng lý luận và cơ sở khoa học cho mỗi đảng viên bảo vệ Đảng, bác bỏ những luận điểm xuyên tạc nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng mà thủ pháp đơn giản của những luận điểm đó là cố tình tách rời, đối lập giữa tập trung và dân chủ Đảng ta không chấp nhận tình trạng chỉ đạo tập trung quan liêu giáo điều và tư biện, làm mất sinh lực và cuối cùng, làm giảm sức mạnh và uy tín của Đảng Vì vậy, cần thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng
Trang 3Thực tiễn những năm đổi mới vừa qua cho thấy, đại đa số các tổ chức cơ
sở đảng luôn giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện tập thể lãnh đạo,
cá nhân phụ trách, góp phần hoàn thành nhiệm vụ được giao Tuy nhiên, trên thực tế “nguyên tắc tập trung dân chủ còn bị vi phạm, ảnh hưởng đến sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng”, thể hiện ở chất lượng thực hiện một số nội dung của nguyên tắc và kiểm tra việc chấp hành nguyên tắc chưa đầy đủ, chưa ngang tầm yêu cầu xây dựng đảng bộ cơ sở trong sạch, vững mạnh Vì vậy, để khắc phục những thiếu sót trên, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, đòi hỏi các đảng bộ cơ sở cần tiếp tục nâng cao nhận thức, khả năng tổ chức thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ cho cấp ủy viên và đội ngũ đảng viên Đồng thời, cần thống nhất trong tổ chức cơ sở Đảng về quan điểm, phương pháp, cách làm việc, xử lý các mối quan hệ theo đúng nội dung
và yêu cầu của nguyên tắc tập trung dân chủ Vì thế, nâng cao thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng hiện nay là rất cần thiết
2 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài
- Mục đích: Tìm hiểu thực trạng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng, từ đó đề xuất và kiến nghịn một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng
- Nhiệm vụ: + Làm rõ cơ sở lý luận về nguyên tắc tập trung dân chủ
+ Nêu lên thực trạng và đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng
3 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác-lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục đào tạo Ngoài ra, còn sử dụng thêm một số phương pháp
cụ thể sau: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, Phương pháp tổng kết thực tiễn, phương pháp tư duy logic
Trang 4Chương 1: Nhận thức chung về nguyên tắc tập trung dân chủ
1.1 Khái niệm tập trung dân chủ.
Nguyên tắc tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản của các tổ chức cộng sản và được trình bày trong điều lệ chính thức của các Đảng Cộng sản Lênin, người đầu tiên nhắc tới khái niệm "Tập trung dân chủ", giải thích rằng tập trung dân chủ là tự do trong thảo luận nhưng thống nhất trong hành động Nguyên tắc tập trung dân chủ cũng là nguyên tắc mà Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kêu gọi thực thi mặc dù có thể có cách định nghĩa khác
Hồ Chí Minh thì viết “Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ Các cơ quan chính quyền là thống nhất, tập trung Từ Hội đồng nhân dân và Ủy ban kháng chiến hành chính xã đến Quốc hội và Chính phủ Trung ương, số ít phải phục tùng số nhiều, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng trung ương, thế là vừa dân chủ, vừa tập trung.”
Theo điều lệ chính thức của các đảng cộng sản, tất cả các cơ quan lãnh đạo và các bí thư các cấp được bầu bởi các đảng viên, trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua đại hội toàn thể đảng viên hay đại hội đại biểu đảng viên Theo quy định chính thức, tổ chức được xây dựng từ dưới lên nghĩa là các đại biểu cấp dưới sẽ quyết định trong việc bầu chọn lãnh đạo cấp trên Ý nghĩa dân chủ của nguyên tắc này là các cơ quan và chức vụ lãnh đạo được hình thành thông qua bầu cử, các nghị quyết của Đảng chỉ có thể thông qua bởi cơ quan được bầu Ý nghĩa của tập trung là quyết định của tổ chức Đảng cấp trên là bắt buộc với các
tổ chức Đảng cấp dưới và cuối cùng là bắt buộc mỗi đảng viên phải chấp hành
Mỗi vấn đề của Đảng sẽ được thảo luận cho đến khi ra nghị quyết Sau khi có nghị quyết, mỗi đảng viên phải chấp hành nghiêm chỉnh nghị quyết, không được truyền bá ý kiến trái với nghị quyết Đảng viên dù có ý kiến khác
Trang 5khi phát biểu công khai vẫn phải nói theo nghị quyết chứ không được theo ý mình Trên thực tế, ý nghĩa tập trung thể hiện rất mạnh mẽ vì nó có thể tập trung sức mạnh của tập thể vào một mục tiêu cụ thể và che giấu những bất đồng trong nội bộ
1.2 Vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ.
Tập trung dân chủ là những vấn đề thuộc về quan điểm và nguyên tắc của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng lãnh đạo phải thực hiện nhất quán trong thực tiễn hoạt động của mình
Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự thống nhất biện chứng giữa hai mặt tập trung và dân chủ Hai mặt đó không mâu thuẫn với nhau mà luôn thống nhất, tác động, bổ sung cho nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất Dân chủ
là điều kiện, tiền đề của tập trung; tập trung là cơ sở bảo đảm cho dân chủ được xác định và phát huy Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ mọi cán bộ, đảng viên đều có quyền tham gia vào việc quyết định công việc của Đảng, có quyền được thông tin, thảo luận, tranh luận, nêu ý kiến riêng, bảo lưu ý kiến trong tổ chức Nhưng khi Đảng đã có nghị quyết thì phải nói và làm theo nghị quyết, thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức, các tổ chức đảng trong toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc, Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị
Việc phát triển và mở rộng dân chủ trong Đảng phải luôn đi đôi với tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật Dân chủ càng phát triển thì tập trung càng vững chắc, sức mạnh của Đảng càng được khẳng định Nếu thực hành dân chủ tốt, Đảng sẽ quy tụ được trí tuệ, khơi dậy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mọi cán bộ, đảng viên, tạo bầu không khí cởi mở, tin cậy lẫn nhau, giữ vững sự đoàn kết, thống nhất, tình đồng chí, giúp nhau hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ Bởi vậy, trong quá trình sinh hoạt và hoạt động của các tổ chức đảng, phải kết hợp chặt chẽ dân chủ với tập trung,
Trang 6không được tuyệt đối hóa mặt nào: Nếu tuyệt đối hóa dân chủ dẫn đến tình trạng vô chính phủ, vô tổ chức, kỷ luật Còn nếu tuyệt đối hóa tập trung dẫn đến quan liêu, chuyên quyền, độc đoán Cả hai biểu hiện trên đều gây nguy hại và làm giảm sức mạnh của Đảng
Hồ Chí Minh khẳng định Đảng phải là khối thống nhất ý chí và hành động, trong tổ chức, Đảng phải thực hiện đầy đủ nguyên tắc tập trung dân chủ - một nguyên tắc quyết định sức mạnh của Đảng Người chỉ rõ rằng dân chủ phải
đi đôi với với tập trung, phải kiên quyết thực hành kỷ luật Trong lãnh đạo, Hồ Chí Minh đòi hỏi Đảng phải thực hiện đúng đắn nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách “Tập thể lãnh đạo là dân chủ Cá nhân phụ trách là tập trung Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, tức là dân chủ tập trung” Thực hiện đúng đắn nguyên tắc này mới tránh cho Đảng không rơi vào chủ quan, độc đoán, chuyên quyền và mới biến đường lối của Đảng trở thành thực tiễn sinh động
Trong sinh hoạt Đảng, Hồ Chí Minh đặt vấn đề phải thực hiện tốt nguyên tắc tự phê bình và phê bình - một vũ khí và là quy luật làm cho Đảng trở nên trong sạch, vững mạnh Đồng thời, Đảng phải thực hiện tốt nguyên tắc kỷ luật nghiêm minh và tự giác, cũng như nguyên tắc đoàn kết thống nhất trong Đảng, cán bộ đảng viên phải tự giác chấp hành kỷ luật của Đảng, phải giữ gìn sự thống nhất của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình Ngay từ khi ra đời, Đảng
đã xác định: tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản, có vai trò trực tiếp chỉ đạo toàn bộ quá trình xây dựng, tổ chức, sinh hoạt và hoạt động lãnh đạo của Đảng Nó quy định cơ cấu, hình thức tổ chức đảng, thiết lập chế độ các cơ quan lãnh đạo của Đảng Đồng thời, xác lập nguyên tắc giải quyết các mối quan
hệ trong nội bộ Đảng Bởi vậy, trong mọi điều kiện, hoàn cảnh, nhất là khi Liên
Xô và các nước XHCN ở Đông Âu sụp đổ, Đảng ta vẫn vững mạnh cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức, vẫn phát huy được vai trò tiền phong, gương mẫu, sức sáng tạo của mọi cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng Tập trung được trí tuệ của toàn Đảng, tạo sức mạnh tổng hợp để xây dựng Đảng ta thực sự trong sạch, vững mạnh, hoàn thành tốt sứ mệnh lịch sử đối với dân tộc
Trang 7Ðảng ta luôn khẳng định: “Ðảng là tổ chức tự nguyện của những người cùng chung lý tưởng cộng sản; mọi đảng viên đều có quyền biết, thảo luận và biểu quyết các công việc của Ðảng; được ứng cử, đề cử và bầu cử cơ quan lãnh đạo các cấp của Ðảng; phê bình, chất vấn về hoạt động của các tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp; đề xuất các kiến nghị với cơ quan có trách nhiệm; v.v ”
Từ khi trở thành Ðảng cầm quyền, Ðảng ta vẫn luôn kiên định và có bước phát triển mới trong việc phát huy dân chủ nội bộ, thực hành nguyên tắc tập trung dân chủ cả trong Ðảng và trong tổ chức, hoạt động của Nhà nước Hội nghị Trung ương 9, khoá IX của Đảng ta đã nhấn mạnh: “phải thực hiện đúng đắn nguyên tắc tập trung dân chủ trên cơ sở thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng”
1.3 Nội dung, bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ.
Đảm bảo nguyên tắc tập trung chủ là vấn đề sống còn của Đảng trong giai đoạn hiện nay Nội dung cơ bản của nguyên tắc đó bao gồm :
Một là cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng do bầu cử lập ra, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách
Hai là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng ta là Đại hội đại biểu toàn quốc Cơ quan lãnh đạo ỡ mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc Đại hội Đảng viên Giữa 2 kỳ Đại hội cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban chấp hành Trung ương, ở mỗi cấp là Ban chấp hành đảng bộ, chi bộ (gọi tắt là cấp ủy)
Ba là cấp ủy các cấp báo cáo và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước đại hội cùng cấp, trước cấp uỷ cấp trên và cấp dưới, định lỳ thông báo tình hình hoạt động của mình đến các tổ chức đảng trực thuộc, thực hiện tự phê bình
và phê bình
Bốn là tổ chức Đảng và Đảng viên phải chấp hành Nghị quyết của Đảng Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức, các tổ chức trong toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc và Ban chấp hành Trung ương
Trang 8Năm là Nghị quyết của các cấp cơ quan lãnh đạo của Đảng chỉ có giá trị thi hành khi có hơn một nửa số thành viên trong cơ quan đó tán thành trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được phát biểu ý kiến của mình Đảng viên có y kiến thuộc về thiểu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên cấp trên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc, song phải chấp hành nghiêm chỉnh Nghị quyết, không được truyền bá ý kiến trái với Nghị quyết của Đảng cấp uỷ có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó , không phân biệt đối xử với Đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số
Sáu là tổ chức Đảng quyết định các vấn đề thuộc về phạm vị quyền hạn của mình , song không được trái với nguyên tắc, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước và Nghị quyết của cấp trên
Qua 6 nội dung trên, tính tập trung trên cơ sở dân chủ trong Đảng được thể hiện ở tính tự giác của toàn thể đảng viên Tính tập trung trong Đảng đòi hỏi Đảng phải có cương lĩnh, đường lối, mục tiêu cách mạng thống nhất, được mọi
tổ chức Đảng và đảng viên tuân thủ và thực hiện, toàn dân hướng vào phấn đấu Đảng phải có điều lệ thống nhất Điều lệ chính là bộ luật của toàn Đảng mà mọi
tổ chức Đảng và đảng viên phải chấp hành vô điều kiện cả về mặt nhận thức và chấp hành
Tập trung trong Đảng còn đòi hỏi Đảng phải có một cơ quan lãnh đạo thống nhất, đó là đại hội đại biểu toàn quốc, giữa 2 kỳ đại hội là Ban chấp hành Trung Ương do đại hội bầu ra Về mặt tổ chức, Đảng phải thống nhất về quy mô
và hình thức tổ chức của Đảng Đảng phải có kỷ luật thống nhất mà mọi tổ chức Đảng, đảng viên không phân biệt đều phải chấp hành nghiêm túc kỷ luật của Đảng, không có những đặc quyền đặc lợi
Tính dân chủ trong Đảng được thể hiện ở nội dung toàn thể Đảng viên đều bình đẳng về quyền và lợi ích, đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua đại biểu để thực hiện quyền của mình, thể hiện ý kiến của mình trong mọi công việc của Đảng, khi thảo luận thì phải thực sự dân chủ, nhưng khi hành động thì
Trang 9thống nhất trăm người như một Tất cả những người có trách nhiệm trong Đảng
và tất cả các cơ quan lãnh đạo của Đảng đề do dân chủ bầu cử mà lập nên, đều
có trách nhiệm thực hiện và báo cáo trước tổ chức đã bầu ra mình và họ có thể
bị bãi miễn bất kỳ lúc nào nếu không xứng đáng và không hoàn thành nhiệm vụ
tổ chức giao
Tập trung dân chủ thể hiện sự thống nhất hài hòa và biện chứng giữa hai mặt tập trung và dân chủ trong một sự việc, một hiện tượng Đó là những yếu tố không loại trừ lẫn nhau, làm tiền đề cho nhau, lập thành một chỉnh thể và là một tất yếu khách quan trong tổ chức và hoạt động của Ðảng Có dân chủ mới có sự thúc đẩy và phát huy tính chủ động, sáng tạo, mới nuôi dưỡng và phát triển được các tài năng Có tập trung mới tạo ra được sức mạnh chung, thống nhất ý chí và hành động vì mục tiêu chung của cách mạng Tập trung đúng đắn, hợp lý
sẽ làm tăng sức mạnh của dân chủ Dân chủ lành mạnh phải dựa trên cơ sở tập trung Tóm lại, giữa 2 mặt tập trung và dân chủ phải được coi trọng như nhau, không được xem nhẹ mặt nào, không nên tuyệt đối hóa một mặt nào đều dẫn đến sai lầm nguy hiểm, có hại cho sự lãnh đạo của Đảng
Trang 10Chương 2: Thực trạng và một số giải pháp thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng hiện nay.
2.1 Thực trạng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng.
* Về những mặt thực hiện được:
Việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng có những chuyển biến tích cực, tăng cường sức chiến đấu của Đảng, phù hợp với những biến đổi, yêu cầu đổi mới trong cơ chế nhà nước pháp quyền, dân chủ hoá đời sống xã hội Đại hội của Đảng từ khoá VII cho đến XI đều đánh giá: Trong Đảng giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, có tiến
bộ về thực hiện dân chủ trong Đảng và lãnh đạo thực hiện dân chủ trong xã hội
Các cấp uỷ đảng đã xây dựng quy chế làm việc, trong đó cụ thể hoá nguyên tắc tập trung dân chủ vào từng công việc Sinh hoạt của các cấp uỷ dân chủ, cởi mở hơn các cấp uỷ đảng từ Trung ương đến cơ sở chú trọng thu thập ý kiến của cán bộ, đảng viên, các tổ chức đảng cấp dưới Các cấp uỷ viên mạnh dạn trình bày thẳng thắn ý kiến riêng, chất vấn tại cấp uỷ Người chủ trì hội nghị tiếp thu ý kiến khác với dự thảo nghị quyết một cách trân trọng Các hình thức giao ban, hội nghị chuyên đề, hội thảo, tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ chủ chốt với đảng viên và nhân dân được các cấp uỷ đảng sử dụng rộng rãi để qua đó nắm bắt thông tin, dân chủ bàn bạc các chủ trương, biện pháp thực hiện nghị quyết có hiệu quả Tinh thần đó thể hiện sự tiến bộ rõ rệt trong công tác tổ chức
- cán bộ, đặc biệt từ khi Đảng tái lập đảng đoàn và ban cán sự đảng ở các đoàn thể và các cơ quan nhà nước Những biểu hiện không nghiêm trong chấp hành chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, tình trạng tuỳ tiện, cục bộ địa phương, mất đoàn kết nội bộ được chấn chỉnh, tổ chức
và cá nhân vi phạm đã bị xử lý kỷ luật
* Về những mặt chưa thực hiện được: