CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC VẬN ĐỘNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG THỂ DỤC

Trò chơi đã trở thành phươngtiện quan trọng trong sự nghiệp giáo dục toàn diện nói chung và trong giáo dục thểchất nói riêng... Nhân dân ta quen gọinhững hoạt động

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

1 Đặt vấn đề 3

2 Trò chơi dân gian đối với sự phát triển tính tích cực vận động cho trẻ 5 – 6 tuổi 5

2.1 Một số vấn đề về trò chơi dân gian 5

2.1.1 Khái niệm trò chơi dân gian 5

2.1.2 Đặc điểm của trò chơi dân gian 5

2.1.3 Vai trò của trò chơi dân gian đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 7

2.1.4 Cấu trúc của trò chơi dân gian 8

2.1.5 Cách tổ chức trò chơi vận động dân gian cho trẻ Mẫu giáo 5 – 6 tuổi 9

2.2 Một số vấn đề về phát triển tính tích cực vận động 11

2.2.1 Khái niệm tính tích cực 11

2.2.2 Khái niệm vận động 12

2.2.3 Khái niệm tính tích cực vận động 13

2.2.4 Đặc điểm vận động của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 13

2.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển tính tích cực vận động 14

2.3 Đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 5 -6 tuổi 16

2.3.1 Đặc điểm phát triển tâm lý 16

2.3.2 Đặc điểm phát triển sinh lý của trẻ 5 – 6 tuổi 18

2.3.3 Vai trò của trò chơi dân gian đối với sự phát triển tính tích cực vận động của trẻ 19

3 Hoạt động thể dục ở trường Mầm non 20

3.1 Khái niệm thể dục 20

3.2 Đặc điểm giờ học thể dục của trẻ ở trường Mầm non 20

3.3 Cấu trúc của một giờ học thể dục 21

3.4 Nội dung hoạt động thể dục của trẻ 5 – 6 tuổi 21

3.5 Cách tổ chức một hoạt động thể dục cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 22

4 Biện pháp 23

4.1 Cơ sở lựa chọn các biện pháp 23

4.2 Các biện pháp 23

4.2.1 Biện pháp 1: Lựa chọn, sưu tầm các trò chơi dân gian phù hợp với mục đích phát triển tính tích cực vận động qua hoạt động thể dục cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 23

4.2.2 Biện pháp 2: Lập kế hoạch tổ chức cho trò chơi 24

4.2.3 Biện pháp 3: Tạo ra những tình huống chơi có vấn đề để cuốn hút trẻ vào các tình huống chơi đó 24

4.2.4 Biện pháp 4: Động viên, khen ngợi trẻ trong khi chơi 25

4.2.5 Biện pháp 5: Tổ chức lễ hội trò chơi dân gian cho trẻ 26

4.2.6 Biện pháp 6: Cho trẻ tự tổ chức chơi, luyện tập với các trò chơi dân gian mà trẻ đã biết dưới nhiều hình thức khác nhau (cá nhân, nhóm,…) 26

5 Kết luận 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

PHỤ LỤC 29

CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC VẬN ĐỘNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI

QUA HOẠT ĐỘNG THỂ DỤC

Họ và tên: Đinh Thị Kim Hồng Lớp: ĐHGD Mầm non A K54 Mã số sinh viên: DQB02120018

1 Đặt vấn đề

“Trẻ em như búp trên cành Biết ăn biết ngủ biết học hành là ngoan”

(Hồ Chí Minh)

Trẻ em là những chủ nhân tương lai của đất nước, là thế hệ của những conngười mới, là lớp người quyết định vận mệnh của một quốc gia Chính vì vậy, trẻ emcó quyền được hưởng sự chăm sóc, bảo vệ, được vui chơi học tập từ gia đình và cộngđồng xã hội

Như chúng ta đã biết, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ Mẫugiáo Một trong những phương thức giáo dục mang tính đặc thù cho đối tượng nàyđược cả thế giới thừa nhận là “Học mà chơi, chơi mà học” Điều đó chứng tỏ hoạtđộng vui chơi và trò chơi có vị trí cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp giáo dục thế hệtrẻ ngay từ thuở ấu thơ Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi và nhucầu hưởng thụ hoạt động của trẻ, việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian là mộtviệc làm cần thiết và rất có ý nghĩa

Trò chơi nói chung và trò chơi vận động dân gian nói riêng là hoạt động rất bổích và lý thú, có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với trẻ em Trò chơi đã trở thành phươngtiện quan trọng trong sự nghiệp giáo dục toàn diện nói chung và trong giáo dục thểchất nói riêng

Trên thế giới, không có một dân tộc nào lại không có trò chơi riêng cho trẻ em.Từ xa xưa trẻ em Việt Nam đã có nhu cầu chơi, chúng nghĩ ra các trò chơi để chơi,truyền cho nhau cách chơi từ thế hệ này sang thế hệ khác Nhờ đó trò chơi dân gianđược lưu truyền cho đến ngày nay, trò chơi dân gian thoả mãn nhu cầu tìm hiểu thếgiới xung quanh, nhu cầu giao tiếp, nhu cầu vận động, góp phần hình thành và giáodục toàn diện cho trẻ

Trò chơi vận động dân gian có tác dụng rèn luyện thân thể, hình thành, rènluyện những kỹ năng kỹ xảo, phát triển vận động giúp trẻ có cơ thể khoẻ mạnh, cóthao tác vận động chính xác, có ý thức tổ chức kỷ luật

Việc rèn luyện và phát triển tính tích cực vận động của trẻ Mầm non nói chungvà trẻ Mẫu giáo 5 – 6 tuổi nói riêng làm thoả mãn nhu cầu hoạt động của trẻ, tăngcường thêm sức khoẻ, cơ thể phát triển cân đối hài hoà, tạo điều kiện phát triển ở trẻ sựcứng cáp của cơ bắp và niềm vui trong hoạt động.

Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ em và nhucầu hưởng thụ hoạt động này, tôi thấy việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian làmột việc làm cần thiết và rất có ý nghĩa Di sản văn hoá truyền thống Việt Nam cónhiều loại hình khác nhau, trong đó có thể nói trò chơi dân gian cũng là một di sản vănhoá quý báu của dân tộc Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trongđó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt xưa Đặc biệt đối vớitrẻ em, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giớitrẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyềnđược chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộng đồng Chính vì vậy, trò chơi dângian rất cần thiết được lựa chọn, giới thiệu trong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ.Đặc biệt giáo dục thể chất (GDTC) cho trẻ càng có ý nghĩa quan trọng hơn bởi trongNghị quyết trung ương 4 về những vấn đề cấp bách của sự nghiệp chăm sóc và bảo vệsức khỏe của nhân dân có ghi rõ: “Sức khỏe là cái vốn quí nhất của mỗi con người vàcủa toàn xã hội, là nhân tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.GDTC là một bộ phận quan trong của giáo dục phát triển toàn diện, có mối quan hệmật thiết với giáo dục đạo đức, thẩm mỹ và lao động Hơn nữa GDTC cho trẻ Mầmnon càng có ý nghĩa quan trọng hơn bởi cơ thể trẻ đang phát triển mạnh mẽ, hệ thầnkinh, cơ xương hình thành nhanh, bộ máy hô hấp đang hoàn thiện, cơ thể trẻ còn nonyếu dễ đẽ bị phát triển lệnh lạc, mất cân đối nếu không được chăm sóc giáo dục đúngđắn thì có thể gây nên những thiếu sót trong sự phát triển cơ thể trẻ mà không thể khắcphục được Tính tích cực vận động của trẻ ở trường Mầm non là một trong những nộidung cần thiết và rất quan trọng, cùng với giờ học thể dục, trò chơi vận động và cáchoạt động vui chơi bổ ích phù hợp lứa tuổi có tác dụng kích thích giải phóng nhiềunăng lượng, ngăn ngừa sự tích tụ hoặc tiêu hao lượng mỡ dư thừa trong cơ thể trẻ, giúp

cơ bắp săn chắc, giúp trẻ có cơ thể cân đối khoẻ mạnh Trong những năm gần đây,cùng với tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, sự dồi dào thực phẩm, sự chăm sóc ănuống quá mức yêu cầu về năng lượng cũng như việc xem ti vi, chơi điện tử nhiều đãtạo nên tình trạng dư cân, béo phì ở trẻ em Ngoài ra việc ít hoạt động còn hạn chế sựhình thành, phát triển các vận động cơ bản và các tố chất cần thiết cho trẻ

Hiện nay trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ Mẫu giáo, tuy đã có một sốtrò chơi vận động dân gian, nhưng giáo viên tổ chức chưa có hiệu quả, việc tổ chứccòn đơn điệu, chưa lôi cuốn hấp dẫn trẻ, chưa phát huy được hết tác dụng của trò chơi

dân gian Việc nhận thức của giáo viên về vai trò của trò chơi dân gian còn hạn chếnên việc đầu tư và tổ chức trò chơi còn sơ sài.

Từ những lý do trên tôi chọn và nghiên cứu đề tài “Các biện pháp tổ chức tròchơi dân gian nhằm phát triển tính tích cực vận động cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi quahoạt động thể dục”

2 Trò chơi dân gian đối với sự phát triển tính tích cực vận động cho trẻ 5 – 6 tuổi

2.1 Một số vấn đề về trò chơi dân gian

2.1.1 Khái niệm trò chơi dân gian

Trong đời sống tinh thần của nhân dân xưa, hàng ngày trong các làng xóm, thônbản, đường làng hay ngoài ruộng đồng luôn diễn ra những hoạt động vui chơi của trẻ

em hay những cuộc thi tài của người lớn Những hoạt động này phong phú, muôn hìnhmuôn vẻ, thu hút nhiều người tham gia và luôn sôi nổi hào hứng Nhân dân ta quen gọinhững hoạt động vui chơi đó là trò chơi dân gian

Hầu hết những khái niệm về trò chơi đều gắn với mục đích cốt yếu là sự vuichơi giải trí, trò chơi dân gian Việt Nam cũng không nằm ngoài yếu tố đó nhưng đểhiểu đúng về khái niệm trò chơi dân gian thì phải đặt nó trong đời sống của nhân dân.Nằm trong nền văn minh phương đông, Việt Nam ta là một nước nông nghiệp lúanước và lấy nông nghiệp làm nghề sinh sống, lao động chính, điều kiện sinh sống kếthợp với lối tư duy biện chứng tổng hợp, tính cộng đồng to lớn đã tác động vào nhândân, khiến nhân dân tạo ra nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác nhau Suy cho cùngthì trò chơi dân gian Việt Nam là những hoạt động vui chơi giải trí do quần chúngnhân dân Việt Nam sáng tạo ra và được lưu truyền tự nhiên qua nhiều thế hệ Trò chơidân gian diễn ra mọi lúc, mọi nơi, không hạn định về mặt thời gian và phản ánh đờisống tinh thần văn hoá của dân tộc

Còn trò chơi dân gian trẻ em là một loại hoạt động văn hoá dân gian dành chotrẻ em, được lưu truyền từ vùng này sang vùng khác, từ đời này sang đời khác nhằmthoả mãn nhu cầu vui chơi giải trí và giáo dục trẻ em một cách tinh tế, nhẹ nhàng.Những trò chơi này được tổ chức nhằm tạo cho trẻ những cảm giác hứng thú, thoảimái, phát triển vận động kết hợp với lời nói

2.1.2 Đặc điểm của trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian là một hoạt động văn hoá dân gian đặc sắc của mỗi dân tộc.Không có dân tộc nào lại không có những trò chơi riêng cho trẻ em Bởi trò chơi dângian thường thường đơn giản, dễ chơi, dễ hoà nhập Ở bất cứ đâu, trong gia đình, tronglớp học hay ở thôn xóm, ngõ phố đều có thể tổ chức được trò chơi dân gian phù hợp:Ở sân nhà nhỏ thì có thể chơi “Ô ăn quan”, “Rải gianh”, “Đánh chuyền đánh chắt”,…

rộng hơn có thể chơi “Rồng rắn lên mây”, “Đá cầu”, “Bịt mắt bắt dê”,…Các ngõ xómlà nơi chơi “Trốn tìm”, “Mèo đuổi chuột”,…Ở các bãi cỏ là nơi chơi “Đánh đu”,

“Cướp cờ”,…

Vật liệu để chơi trò chơi dân gian cũng thật đơn giản, không cầu kỳ, không tốnkém, dễ kiếm, dễ tìm ngay trong sản vật thiên nhiên Việt Nam như: Con khăng là đoạntre, hòn cù được đẽo từ một mẫu gỗ, nắm sỏi, vỏ ốc để chơi ô ăn quan, cọng lá, cỏ,…chúng có thể nhặt trong vườn, dưới ruộng

Song hầu hết trò chơi dân gian trẻ em Việt Nam đều gắn liền với những bàiđồng dao Đặc điểm ngôn ngữ của những bài đồng dao là mang tính giản dị, mộc mạc,

vô tư, hồn nhiên vui tươi và ngộ nghĩnh Đó là những câu vè ngắn gọn, có nhịp điệu,

âm thanh dễ thuộc, dễ nhớ được sử dụng trong khi chơi như: “Dung dăng dung dẻ” ,

“Thả đĩa ba ba”, “Chi chi chành chành” hay “Rồng rắn lên mây” là các trò chơi gắnvới đồng dao nhằm rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo, phát huy tinh thần đoàn kết,tôn trọng kỷ luật và khả năng đối đáp

Logic của đồng dao chính là logic của trò chơi, nhưng cũng không thể phải theocái logic của hiện thực mà mang tính nhảy cóc

Chính cái ngôn ngữ kỳ quặc theo lối tư duy nhảy cóc đó lại là yếu tố gắn bó vớitrò chơi để đưa trẻ vào thế giới trò chơi, khác hẳn với thế giới bên ngoài Nếu đồngdao được tổ chức chặt chẽ như một bài dân ca, như một bài thơ thì yếu tố chơi, nhất làtrò chơi trẻ em không còn nữa Cho nên ta dễ nhận thấy một biện pháp tu từ học rấttiêu biểu cho đồng dao là biện pháp nói ngược, trái hẳn với cái logic thực tế, logic củacuộc đời và chính sự đảo ngược như thế mới hấp dẫn, mới vui

Biện pháp nói ngược ngộ nghĩnh này rất phù hợp với không khí của trò chơi, vìnó làm cho trẻ vui thích, kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của chúng

Mặt khác, nội dung của những bài đồng dao chứa đựng nội dung giáo dục chotrẻ về nhiều mặt Bởi lẽ, đồng dao có chứa đựng những lời mộc mạc, hồn nhiên, cóvần, có điệu Đồng dao là của trẻ em nên có tính chất vui chơi phù hợp với tâm sinh lýcủa trẻ Đồng dao gợi lên tình yêu hồn nhiên của trẻ đối với cái ong, cái kiến, con cò,con trâu, con nghé,…Khi trực tiếp tham gia vào trò chơi, trẻ hát đồng dao và qua đótrẻ tiếp thu những điều hay lẽ phải một cách tinh tế, nhẹ nhàng, thoải mái

Trò chơi dân gian gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên Trong trò chơi, con người(đặc biệt là trẻ) và thiên nhiên hoà quyện vào với nhau, thiên nhiên trở nên có hồn vàgần gũi với trẻ từ lúc nào “Cây mốt, cây mai, lá trai, lá hến, con nhện chăng tơ, quả

mơ có hạt…” Là bài đồng dao thường hát để chơi chuyền dụng cụ là một quả bóng(Có thể thay bằng một hòn đá hoặc quả chanh) và 10 que tre

Trò chơi dân gian được sáng tác dựa trên mô phỏng, bắt chước hoạt động củangười lớn trong xã hội nhưng không phụ thuộc nghiêm ngặt vào sự thay đổi của cuộcsống đang diễn ra hằng ngày mà phát triển theo những quy luật riêng, ít nhiều mangtính chất ổn định Ví dụ: Trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay ngày càng pháttriển cao, những trò chơi như: “Bịt mắt bắt dê”, “Kéo co”, “Trốn tìm”, “Ô ăn quan”,…vẫn còn tồn tại và được trẻ em đón nhận một cách thích thú, say mê.

Nhưng chính nó được sáng tác dựa trên hiện thực cuộc sống lao động và sinhhoạt của con người, nên khó có thể tìm ra được ai là tác giả của những trò chơi này vàcũng khó xác định được ngày, tháng, năm ra đời của chúng

2.1.3 Vai trò của trò chơi dân gian đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Trò chơi dân gian là một hoạt động có tác động mạnh mẽ đến trẻ em, nó làphương tiện giáo dục nhân cách toàn diện cho trẻ, trò chơi dân gian cung cấp cho trẻnhững kiến thức xã hội cần thiết cho cuộc sống của trẻ Trong khi chơi, trẻ tiếp thuđược những điều hay lẽ phải, rèn luyện được những thói quen cần thiết cho cuộc sốnghiện thực và sau này một cách tự nhiên, thoải mái

Trò chơi dân gian vừa được coi là nội dung vừa là phương pháp tổ chức vuichơi, nghỉ ngơi tích cực, vừa là phương tiện giáo dục thể chất cho trẻ Mầm non

Trong các trò chơi dân gian có lời đồng dao góp phần phát triển ngôn ngữ chotrẻ, trẻ được học cách đếm, cách phát âm, ngôn ngữ đồng dao đưa trẻ vào thế giới tròchơi một cách nhẹ nhàng, có nhịp điệu làm cho trò chơi trở nên hấp dẫn Nhiều bàiđồng dao có lời dí dỏm, dân dã kích thích trí tưởng tượng của trẻ, qua đó trẻ tiếp thungôn ngữ dân gian tự nhiên, chân thực Lời đồng dao góp phần bồi dưỡng, rèn luyệntiếng nói, giúp trẻ phát âm chính xác, rõ ràng, vốn từ của trẻ tăng lên Lời đồng daocòn giúp trẻ nhận thức được thế giới tự nhiên, xã hội từ đó trẻ yêu mến thiên nhiên vàcon người xung quanh

Trò chơi dân gian là phương tiện giáo dục thái độ đúng đắn trong các mối quanhệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên Trò chơi dân gian trẻ

em Việt Nam rất giàu yếu tố tưởng tượng, đối với trẻ em mọi vật đều như có hồn nênchúng có thể trò chuyện với cỏ cây, hoa lá, các con vật, đồ vật xung quanh,…Trongkhi chơi, trẻ biết sử dụng vật này thay thế cho vật kia, biết đóng vai này vai kia, tưởngtượng ra điều này, điều khác,…nhờ đó mà trí tưởng tượng của trẻ được phát triển

Trò chơi dân gian có tác dụng hình thành những điều kiện thuận lợi để pháttriển, rèn luyện và phát triển các kỹ năng vận động, tăng cường sự hoạt động của các

cơ quan trong cơ thể trẻ, thay đổi trạng thái của cơ thể từ hoạt động trở về trạng tháicân bằng Trò chơi vận động dân gian là phương tiện phát triển thể chất, phát triển cáckỹ năng vận động, các cuộc chơi là những hoạt động toàn thân, mang lại sự rèn luyện

vận động thể lực toàn diện, làm cho trẻ nhanh nhẹn hơn Trong khi chơi, các kỹ năngvận động như chạy, nhảy, leo trèo, ném, bò, lăn,… được sử dụng thường xuyên, nhờvậy sẽ kích thích sự phát triển tính tích cực vận động ở trẻ.

Trò chơi dân gian là phương tiện giáo dục trí tuệ cho trẻ, bởi nó tác động tớiviệc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức như tư duy, tưởng tượng,

…Thông qua trò chơi trẻ giải quyết nhiệm vụ của trí tuệ chính xác hơn, quá trình chơiđòi hỏi trẻ phải có óc quan sát, phân tích, tổng hợp để thực hiện luật chơi một cáchhiệu quả

Trò chơi dân gian có vai trò hình thành cảm xúc, tình cảm Trẻ có cảm xúc vuisướng hân hoan khi giành thắng lợi, trẻ buồn khi thua Điều này thúc đẩy các trẻ cốgắng hết sức, phấn đấu hết khả năng với mong muốn đem lại sự thắng lợi cho độimình

Trò chơi dân gian có ảnh hưởng đến tính cách, khí chất của trẻ Trong khi chơitrẻ bộc lộ một cách chân thật nhất các nét tính cách của mình, trẻ phải tuân thủ theoquy tắc của trò chơi, những nguyên tắc đó điều khiển hành vi của trẻ khi tham giachơi, tạo ra những hoàn cảnh để trẻ đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, hình thành tính trungthực, lòng dũng cảm, kiên trì,…

Trò chơi dân gian không chỉ làm thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ mà còn gópphần hình thành nhân cách trẻ, thông qua cách chơi trẻ học cách cư xử như người lớn,hình thành những nét phẩm chất ý chí, đạo đức,…cần thiết cho cuộc sống như tínhngay thẳng, công bằng, lòng dũng cảm, tự chủ, kiên nhẫn, tinh thần trách nhiệm.Tròchơi dân gian còn có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ, đặcbiệt đối với trẻ em Việt Nam, trò chơi dân gian còn góp phần hình thành nên nhâncách văn hoá mang bản sắc dân tộc Việt Nam Trò chơi dân gian còn giúp trẻ tiếp cậnvới một nền văn hoá dân gian của cha ông để lại, hình thành ở trẻ lòng yêu thích nềnvăn hoá dân gian

2.1.4 Cấu trúc của trò chơi dân gian

Trong mỗi trò chơi, tất cả đều mang những quy luật riêng, đều mang những sắcthái khác nhau để hấp dẫn, cuốn hút người chơi Trò chơi dân gian cũng vậy, khi tổchức cho trẻ chơi cũng tuân thủ theo những quy luật của nó

Cấu trúc của một trò chơi dân gian gồm ba phần liên quan chặt chẽ với nhau, đólà nội dung chơi, hành động chơi và luật chơi

Nội dung chơi (nhiệm vụ vận động): Các nhiệm vụ được thể hiện với một hình

tượng vui chơi nào đó, nó là thành phần cơ bản của trò chơi, khơi gợi hứng thú chơi,đẩy mạnh, củng cố và mở rộng nội dung, kích thích tính tích cực và nguyện vọng của

đôi bàn tay, bàn chân, rèn luyện sự nhanh nhẹn của tay, chân, mắt, sự linh hoạt bền bỉ,dẻo dai trong các hoạt động.

Hành động chơi: Đó chính là động tác suy nghĩ, vận động trong khi chơi, các

hình thức này được trẻ chơi dưới hình thức luyện tập, thể dục thể thao, dưới hình thứcchơi mang tính học tập

Luật chơi: Mỗi trò chơi cụ thể đều quy định luật chơi riêng, luật chơi này có vai

trò rất to lơn, nó xác định tính chất, phương pháp hành động, tổ chức và điều khiểnhành động cùng mối quan hệ lẫn nhau của trẻ trong khi chơi Luật chơi là tiêu chuẩnđánh giá hành động chơi đúng hay sai, luật chơi thường gắn với nội dung và hànhđộng chơi, trẻ cảm thấy không bị áp đặt, trẻ thích chơi và mong muốn được chơi tốthơn Luật chơi là tiêu chuẩn khách quan để đánh giá khả năng chơi của mỗi trẻ Trongtrò chơi dân gian do có luật quy định sẵn nên hành vi chơi phải rõ ràng so với trò chơicó chủ đề, nếu người chơi không đúng luật sẽ nhận ra ngay

Trò chơi dân gian bao giờ cũng có một kết quả nhất định, trẻ hoàn thiện mộtnhiệm vụ nhận thức nào đó mà kết quả chơi ở đây chính là sự nỗ lực phấn đấu của trẻtrong khi chơi Kết quả đó không phải là lừa dối, mà có được là một quá trình vậnđộng, tích luỹ thể hiện trong khi chơi

2.1.5 Cách tổ chức trò chơi vận động dân gian cho trẻ Mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Khi hướng dẫn cho trẻ chơi giáo viên cần chú ý phát huy đúng nhiệm vụ của tròchơi, khi cho trẻ chơi các trò chơi có lời đồng dao, cô giáo cần đọc đi đọc lại nhiều lầnđể kích thích trẻ tập trung chú ý và thuộc lời để khi chơi trẻ không bỡ ngỡ

Trong khi chơi không nên bắt trẻ rập khuôn theo một kiểu chơi, tuỳ theo khảnăng chơi của trẻ mà có thể thay thế luật chơi, cách chơi, đồ chơi cho trò chơi thêmhấp dẫn và hứng thú

Tổ chức cho trẻ chơi phải phù hợp với thời gian, địa điểm, số trẻ tham gia chơi.Ngoài ra cô giáo cũng cần quan tâm đến yếu tố thi đua giữa các nhóm trẻ với nhau đểđộng viên trẻ trong khi chơi

Cách tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ Mẫu giáo 5 – 6 tuổi:

Chuẩn bị cho trẻ chơi

Khảo sát vốn hiểu biết và kỹ năng chơi của trẻ, trình độ nhận thức của trẻ trongtrò chơi dân gian làm cơ sở để lập kế hoạch tổ chức chơi cho trẻ

Xác định mục đích, yêu cầu của trò chơi

Sưu tầm và lựa chọn trò chơi dân gian nhằm mục đích phát triển tính tích cựcvận động cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Làm phong phú và chính xác hoá các biểu tượng về cuộc sống xung quanh bằngnhững câu chuyện ngắn, trao đổi giữa cô và trẻ,…

Chuẩn bị và sắp xếp đồ dùng, đồ chơi, tận dụng những nguyên vật liệu địaphương để làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ

Lựa chọn biện pháp và phương tiện tiến hành các hoạt động của cô và của trẻtrong trò chơi

Bố trí địa điểm chơi thuận lợi tạo điều kiện cho trẻ thực hiện trò chơi

Tổ chức thực hiện

Tạo hứng thú cho trẻ chơi bằng nhiều cách khác nhau: Đưa ra những câu đố, bàihát, bài đồng dao, tạo tình huống chơi,…để trẻ nhớ lại các trò chơi đã từng chơi hoặcgiới thiệu về những trò chơi sắp chơi, hướng sự chú ý của trẻ vào cuộc chơi

Đưa ra nhiệm vụ chơi và hướng dẫn cách chơi, luật chơi bằng nhiều cách nhưlàm mẫu, lời đề nghị,…để cuốn hút sự tập trung chú ý của trẻ, giúp trẻ lĩnh hội đượcnhiệm vụ nhận thức, luật chơi và hành động chơi Khi giao nhiệm vụ cho trẻ cần chú ýđến đặc điểm cá nhân, tuỳ vào nhu cầu hứng thú chơi của trẻ và nâng dần độ khó củatrò chơi với trẻ

Tuỳ trò chơi mới hay trò chơi trẻ đã biết mà cô giáo phân nhóm chơi cho trẻ,tạo điều kiện cho trẻ được chơi, được trải nghiệm dưới nhiều hình thức chơi khác nhaunhư cá nhân, nhóm Tạo điều kiện cho trẻ tự tìm kiếm phương tiện để giải quyết nhiệmvụ chơi và phương thức giải quyết nhiệm vụ đã đặt ra

Cho trẻ tập luyện chơi bằng cách tổ chức cho trẻ được chơi với nhiều loại tròchơi dân gian và sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức chơi, phát huy khả năng chơicủa trẻ và phù hợp với điều kiện của lớp

Tạo cơ hội cho trẻ cộng tác với cô, với bạn chơi, biết thoả thuận cùng giải quyếtcác vấn đề xuất hiện trong khi chơi Cô giáo động viên khuyến khích trẻ tự tổ chứcmột số trò chơi dân gian quen thuộc bằng cách chuận bị đồ dùng chơi, vật liệu chơi,gợi cho trẻ nhớ lại cách chơi, nhắc nhở trẻ chơi đúng luật

Trong khi trẻ chơi, cô giáo luôn quan sát, giúp đõ trẻ khi cần thiết, luôn độngviên khen ngợi những trẻ tích cực tham gia vào trò chơi, giúp trẻ cố gắng hoàn thànhnhiệm vụ được giao, khêu gợi và duy trì của trẻ với trò chơi Giúp trẻ giải quyết xungđột nếu trẻ không tự điều khiển, kiểm soát được trong khi chơi

Kiểm tra, đánh giá kết quả chơi

Cho trẻ tự đánh giá kết quả chơi của bạn và của bản thân

Cô giáo cần nhận xét đánh giá kết quả chơi của trẻ một cách công bằng, tạo chotrẻ tự tin và cố gắng hơn trong lần chơi sau Tạo cho trẻ tâm thế chờ đợi niềm vui ởnhững trò chơi tiếp theo.

Việc đánh giá sự phát triển tính tích cực vận động của trẻ trong các trò chơi dângian được thực hiện thường xuyên thông qua việc quan sát, qua các bài tập đánh giátrẻ, qua phân tích kết quả chơi, giáo viên phát hiện ra điểm mạnh và những hạn chếcủa từng trẻ, qua đó điều chỉnh kế hoạch chơi cho phù hợp với trẻ ở giai đoạn tiếp theonhằm đạt được mục đích giáo dục đề ra

Như vậy, việc thực hiện một số biện pháp tổ chức cho trẻ chơi được bắt đầu từkhâu sưu tầm trò chơi dân gian, lên kế hoạch, dựa trên cơ sở phân tích khả năng nhậnthức, kỹ năng chơi của trẻ để lựa chọn trò chơi phù hợp, đến việc chuẩn bị môi trườngđồ chơi và tổ chức quá trình chơi, kết thúc bằng việc nhận xét đánh giá kết quả chơicủa trẻ Trong quá trình thực hiện giáo viên phải luôn tuân thủ theo các nguyên tắc củaviệc tổ chức trò chơi dân gian

2.2 Một số vấn đề về phát triển tính tích cực vận động

2.2.1 Khái niệm tính tích cực

Tính tích cực là một khái niệm rộng của nhiều ngành khoa học như triết học, xãhội học, tâm lý học, giáo dục học,…Mỗi ngành khoa học xem xét khái niệm này dướimột góc độ khác nhau theo phương diện nghiên cứu của mình

Theo quan niệm triết học, tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thể đối với cácđối tượng nhận thức

C.Mac và Ph.Anghen cho rằng, tính tích cực thể hiện ở sức mạnh của con ngườitrong việc chinh phục, cải tạo thế giới tự nhiên, xã hội và chính bản thân mình

Phát triển học thuyết của Mac – Anghen, V.I.Lenin phát biểu: Tính tích cực làthái độ cải tạo của chủ thể đối với đối tượng, với những sự vật hiện tượng xung quanh,nó còn là khả năng của mỗi con người đối với việc tổ chức cuộc sống, điều chỉnhnhững nhu cầu, những năng lực của họ thông qua các mối quan hệ xã hội

Quan điểm duy vật biện chứng của triết học Mac-Lenin là cơ sở phương phápluận để nghiên cức vấn đề tích cực trong tâm lý học và giáo dục học

Mỗi ngành khoa học đều đưa ra những quan điểm về tính tích cực của riêngmình, từ những quan điểm trên chúng ta có thể hiểu được tính tích cực là một phẩmchất vốn có của con người, là trạng thái tinh thần có tác dụng khẳng định và thúc đẩysự phát triển của con người Nó được biểu hiện ở chỗ:

Thứ nhất: Thái độ hưởng ứng và sự quan sát trong các thao tác cần được thựchiện trong một hoạt động nào đó

Thứ hai: Sự kiên trì, chịu khó trả lời các câu hỏi của cô, chăm chỉ, luôn chú ý vàtự giác thực hiện các thao tác trong hoạt động.

Thứ ba: Ý chí quyết tâm phải thực hiện được các thao tác trong hoạt động, biếtgiúp đở bạn bè

2.2.2 Khái niệm vận động

Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê, Bùi Khắc Viện, vận động là hiệntượng vật thể thay đổi vị trí trong quan hệ không gian với những vật thể khác; là hoạtđộng thay đổi tư thể hay vị trí của thân thể

Trong tác phẩm “Vai trò của lao động trong quá trình chuyển biển từ vượnthành người” của Ph.Anghen, nhìn từ góc độ phát sinh chủng loại có thể thấy, nhữngvận động đầu tiên của con người ( đi, chạy, nhảy,…) được ra đời trong quá trình laođộng, trong quá trình chuyển biển từ vượn thành người Người ta gọi đó là những vậnđộng cơ bản bởi chúng đảm bảo cho cá thể có tư thế khác hẳn với tư thế của con vật,đảm bảo cho con người phát triển một cách bình thường

Khi sinh ra trẻ em được thừa hưởng từ thế hệ trước những điều kiện cơ bản nhấtđịnh để có thể phát triển những vận động này chứ không phải khi sinh ra đứa trẻ đã cóngay những vận động cơ bản đó Sự hình thành và phát triển những vận động cơ bảnkhông phải là ngẫu nhiên, mà qua quá trình luyện tập, dưới sự hướng dẫn của ngườilớn, nhờ sự bắt chước thường xuyên những hành động mẫu của người lớn

Những vận động cơ bản cần thiết cho cuộc sống con người và được sử dụngtrong cuộc sống hàng ngày như: đi, chạy, nhảy, bò, trườn,…Năng lực thực hiện cácvận động đó được đánh giá thông qua các tố chất vận động: mạnh, nhanh, bền, dẻo,…

Những vận động đó có đặc điểm chung là tính cơ động Nó cuốn hút một sốlượng lớn cơ bắp vào hoạt động và làm tăng quá trình làm việc của toàn bộ cơ thể,đông thời làm tích cực hoá tất cả các quá trình sinh lý Như vậy nó có ảnh hưởng đếntoàn bộ cơ thể trẻ, tạo khả năng phát triển thể lực và sức khoẻ của trẻ

Ăng-ghen viết: Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất, tức được hiểu là mộtphương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, thì bao gồm tấtcả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí đơngiản cho đến tư duy

Còn theo quan điểm của Triết học Macxit, vận động hiểu theo nghĩa duy nhất làsự biển đổi nói chung

Như vậy, vận động là một trong những điều kiện cơ bản để trẻ nhận thức thếgiới xung quanh Trẻ em càng nắm được những động tác và hành vi phong phú, vậndụng nhiều đến cơ bắp làm cho khả năng vận động càng linh hoạt thì sự tiếp xúc của

nó với thế giới xung quanh càng rộng, sự phát triển vận động không thể tách rời sựphát triển tâm lý.

2.2.3 Khái niệm tính tích cực vận động

Các nhà nghiên cứu nhìn nhận tính tích cực vận động dưới những góc độ khácnhau

Theo A.K Ôvalep nhìn nhận tính tích cực vận động dưới hai mức độ: Mức độvận động thụ động và mức độ tích cực vận động Ở đây mức độ tích cực vận động làmức độ của quá trình nhận thức cá nhân

V.Ô quan niệm: Tích cực vận động là lòng mong muốn của cá nhân, gây nênnhững biểu hiện đối với vận động đó

Còn R.A Nizamôp cho rằng tính tích cực vận động, thực chất là một hành độngý chí, một trạng thái hoạt động đặc trưng bởi sự cố gắng của nhận thức cá nhân Vì vậytrong hoạt động vận động cần có các yếu tố: Nhận thức, tình cảm, ý chí và các yếu tốnày liên kết với nhau, luôn biến đổi theo mục đích và nhiệm vụ của hoạt động

Đặng Vũ Hoạt lại có ý kiến khái quát hơn: Tính tích cực vận động biểu hiện ởchỗ huy động mức độ cao các chức năng tâm lý

Tính tích cực vận động là một phẩm chất trong nhân cách của mỗi cá nhân thamgia vào hoạt động, tất cả các hoạt động của con người bao gồm các hoạt động vậnđộng được thể hiện ở trạng thái, sự kiên trì, ý chí quyết tâm thực hiện các vận động đểcó thể tự bản thân có được những kỹ năng, những thao tác

2.2.4 Đặc điểm vận động của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Vận động của trẻ giai đoạn này đã hoàn thiện Trẻ từ 5 tuổi trở đi đã có thể vận

động toàn thân, hoặc làm các động tác phức tạp hơn như chơi đá cầu, nhảy dây, leotrèo, lộn,… Các ngón tay của trẻ 5 - 6 tuổi không những có thể hoạt động tự do, màđộng tác còn nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn, nên có thể cầm bút để viết hoặc vẽ, đồngthời còn thực hiện nhiều động tác mới và tinh tế hơn Trẻ 5 – 6 tuổi đang trong trạngthái vận động liên tục và chúng có vẻ như không thể ngồi một chỗ Chúng có sức chịuđựng tốt hơn và hiếm khi thừa nhận mình mệt mỏi ngay cả khi chúng mệt thật sự

Hệ thần kinh trung ương: Là hệ thống điều tiết quan trọng của hoạt động sống.

Các hệ thống cơ quan tiến hành các hoạt động sinh lý khác nhau song lại phối hợpnhịp nhàng với nhau, trở thành một chính thể thống nhất dưới sự chi phối và điều tiếtthống nhất của hệ thần kinh Hệ thống thần kinh có tác dụng chi phối và điều tiết đốivới vận động cơ thể Trung khu thần kinh của đại não nối liền với các dây thần kinh đivào cơ bắp của các bộ phận cơ thể, các vận động tiến hành dưới sự chi phối và điều

khiển của hệ thần kinh đồng thời vận động cũng có tác động trở lại hệ thần kinh làmcho quá trình myelin hoá của các sợi đuôi gai thần kinh.

Trẻ 5 – 6 tuổi có hệ thần kinh phát triển, khả năng tập trung chú ý cao trong quátrình vận động, các vận động cơ bản được thực hiện tương đối chính xác, mềm dẻo thểhiện sự khéo léo trong vận động Trẻ có khả năng quan sát thực hiện nhiệm vụ củamình một cách nhanh chóng, đó là điều kiện tốt nhất để tổ chức các trò chơi dân gian,thông qua các trò chơi dân gian thì tính tích cực vận động của trẻ sẽ đạt được mứchoàn hảo hơn, vì vậy cần lựa chọn nhiều trò chơi dân gian có tác dụng toàn diện đếncác bộ phận cơ thể để rèn luyện và phát triển tính tích cực vận động cho trẻ

Bộ xương: Có tỷ lệ chất hữu cơ cao hơn vô cơ nên có tính đàn hồi cao hơn

xương người lớn, nhưng xương của trẻ dễ bị cong Thành phần và cấu tạo của xươngtrẻ cũng chưa hoàn hảo, lượng nước trong xương còn cao, trong xương chứa nhiềusụn Do đó cần tránh các hình thức vận động căng thẳng hoặc gây chấn động mạnh vìdễ tổn thương các đầu xương Kỹ năng vận động của trẻ 5 – 6 tuổi dần dần đi đến hoànthiện, vận động được hình thành một cách nhanh chóng và dễ được củng cố Sự pháttriển của bộ xương đã làm điểm tựa cho vận động và bảo vệ các cơ quan bên trong, trẻcó nhu cầu vận động rất cao, hiếu động và hầu như không biết mệt mỏi

Hệ cơ: Phát triển yếu, cơ bắp, gân và mô liên kết của khớp xương còn rất yếu, tỉ

lệ nước còn chiếm nhiều Vì vậy, nếu cho trẻ tập quá sức có thể dẫn đến việc làm tổnthương các khớp xương và ảnh hưởng đến sự phát triển vận động của trẻ, trong thờigian cho trẻ vận động phải xen kẽ với nghỉ ngơi một cách hợp lý

2.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển tính tích cực vận động

Yếu tố khách quan

Trong quá trình tổ chức các trò chơi dân gian nhằm phát triển tính tích cực vậnđộng cho trẻ 5 – 6 tuổi chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như: Nhà trường, giáo viên, địađiểm tổ chức, đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị và bản thân trẻ

Nhà trường: Có thể nói Trường Mầm non là ngôi nhà thứ hai của trẻ Ở trườngtrẻ được chơi, được học, được khám phá, điều này có ảnh hưởng lớn đến sự phát triểncủa trẻ Đây là điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ, nhàtrường cần có kế hoạch cụ thể hơn nữa trong việc đưa ra các biện pháp cũng như cáchgiải quyết các khó khăn trong việc tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ

Giáo viên: Giáo viên là người nắm được các đặc điểm riêng của từng trẻ Nếugiáo viên chủ động, sáng tạo trong việc sưu tầm, đưa ra các biện pháp cũng như cáchtổ chức sao cho phù hợp với từng trò chơi thì sẽ tạo điều kiện phát triển ở trẻ tính tíchcực vận động

Địa điểm tổ chức: Để giúp trẻ được chơi thoải mái thì cần chọn địa điểm chơithoáng mát, rộng rãi phù hợp với từng trò chơi khác nhau Có thể tổ chức cho trẻ chơiở trong lớp hay ngoài sân tuỳ thuộc vào nội dung của trò chơi, thời tiết,…Ví dụ: khi tổchức trò chơi “Lộn cầu vồng”, nếu thời tiết khô ráo, thoáng mát có thể tổ chức cho trẻchơi ở sân trường có nhiều bóng mát để trẻ thấy không bị gò bó.

Đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị: Trước khi tổ chức một trò chơi, giáo viên chuẩnbị đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị hỗ trợ trong quá trình chơi phải đầy đủ và đảm bảoyêu cầu của trò chơi Đồ dùng, đồ chơi của trẻ phải đảm bảo về tính thẩm mỹ (đẹp, cónhiều màu sắc), an toàn cho trẻ trong quá trình chơi (không quá nhỏ, không sắc nhọn,

…) Điều đó sẽ kích thích được ham muốn được chơi của trẻ Giáo viên cần chủ độnghơn nữa trong việc tìm kiếm nguồn trò chơi, tránh chơi một trò chơi lặp đi lặp lạinhiều lần sẽ khiến cho trẻ nhàm chán, không tập trung trong quá trình chơi Số lượngtrẻ quá đông sẽ gây khó khăn trong việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian, dođó giáo viên cần tổ chức sao cho tất cả các cháu đều được tham gia vào trò chơi

Để tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian cần có một số lượng đồ dùng, đồchơi, trang thiết bị hỗ trợ nhất định, có như vậy mới kích thích sự tập trung chú ý, quansát ở trẻ, hấp dẫn trẻ hứng thú tham gia vào trò chơi Nhờ có đồ dùng, đồ chơi cùngvới nhiệm vụ chơi sẽ phát triển ở trẻ tính tích cực vận động, tạo điều kiện cơ sở cho trẻcó cơ hội phát triển các phẩm chất khác

Bản thân trẻ: Việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ còn phụ thuộc vào tìnhtrạng sức khoẻ của từng cá nhân trẻ, thường thì những trẻ hay đau ốm, có sức khoẻkhông tốt thì giáo viên hay cho trẻ chơi thành một nhóm riêng Ngoài ra tính cách, khíchất,…của trẻ cũng ảnh hưởng lớn tơi mức độ chơi trò chơi dân gian của trẻ (mạnhdạn, tự tin hay e dè, sợ sệt, nhanh nhẹn hay chậm chạp,…) Bên cạnh đó còn phụ thuộcvào tính tích cực và thái độ của trẻ ki tham gia vào các trò chơi dân gian, những trẻcàng tích cực tham gia vào hoạt động thì càng có cơ hội để phát triển nhiều hơn, vì vậytrong quá trình tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển tính tích cực vận động cho trẻcần khơi dậy và phát huy tính tích cực hoạt động ở trẻ hơn nữa

Yếu tố chủ quan:

Ngoài các yếu tố khách quan, khi tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ 5 – 6 tuổicòn chịu ảnh hưởng của yếu tố chủ quan như: Lựa chọn biện pháp, hình thức tổ chức

Lựa chọn biện pháp: Việc lựa chọn các biện pháp trong tổ chức trò chơi dângian của giáo viên là rất quan trọng Nếu lựa chọn biện pháp phù hợp với từng trò chơithì sẽ giúp trẻ hứng thú, tích cực khi tham gia vào trò chơi, tạo điều kiện cho việc pháttriển tính tích cực vận động của trẻ

Để tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi chơi trò chơi dân gian, người tổ chứcphải có hiểu biết về các trò chơi dân gian, nắm vững cách chơi, luật chơi Từ đó hìnhdung ra cách tổ chức cho trẻ chơi.

Khi lựa chọn các trò chơi dân gian phải tuỳ thuộc vào khả năng nhận thức củatrẻ, cũng như mức độ hứng thú chơi, tuỳ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của trẻ mà cóthể tổ chức cho trẻ chơi theo từng nhóm, theo lớp Với những trẻ hay đau ốm, bệnh tậtthì giáo viên có thể trực tiếp tổ chức cho trẻ chơi cùng cô hay theo nhóm bạn riêng

Giáo viên tiến hành sưu tầm và lựa chọn các trò chơi dân gian sao cho phù hợpvới khả năng, đặc điểm tâm sinh lý trẻ, để lôi cuốn, hấp dẫn trẻ vào trò chơi Trẻ cótích cực tham gia vào trò chơi hay không còn phụ thuộc vào cách tổ chức, khả năng tổchức của giáo viên

Hình thức tổ chức: Hình thức tổ chức trò chơi phải thay đổi, tránh lặp đi lặp lạimột hình thức chơi khiến trẻ nhàm chán, thường xuyên tạo ra những tình huống chơimang tính có vấn đề, tính tìm kiếm và cuốn hút trẻ vào các tình huống chơi ấy, có kếhoạch tổ chức các trò chơi dân gian đan xen với các hoạt động trong ngày, lựa chọnthời điểm hợp lý để trẻ chơi một cách thoải mái Căn cứ vào cách chơi, luật chơi, sốlượng trẻ chơi mà giáo viên lựa chọn địa điểm chơi sao cho phù hợp

2.3 Đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 5 -6 tuổi

2.3.1 Đặc điểm phát triển tâm lý

Độ tuổi Mẫu giáo 5 – 6 tuổi là giai đoạn cuối cùng của trẻ em lứa tuổi mầmnon, tức là lửa tuổi trước khi đến trường phổ thông Ở lứa tuổi này tất cả các quá trìnhtâm lý của trẻ đều có sự thay đổi đáng kể, trẻ có những đặc điểm, những quy luật pháttriển độc đáo không giống với bất kỳ giai đoạn phát triển nào sau này Như L.NTônxtôi đã nhận định về thời kỳ này: “Tất cả những gì mà đứa trẻ có sau này khi trởthành người lớn đều đã thu nhận được trong thời kỳ thơ ấu Trong quãng đời còn lại,những cái mà nó thu nhận được chỉ đáng một phần trăm những cái đó thôi”

Do vậy giáo dục trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo lớn đòi hỏi sự quan tâm đặc biệtcủa các nhà giáo dục Với sự giáo dục của người lớn,những chức năng tâm lý đó sẽđược hoàn thiện về mọi phương diện của hoạt động tâm lý (nhận thức, tình cảm, ý chí,

tư duy, ngôn ngữ) để hoàn thiện việc xây dựng những cơ sở ban đầu về nhân cách củacon người

Lứa tuổi mẫu giáo là thời kỳ bộc lộ nhạy cảm cao nhất đối với hình thức ngônngữ Điều đó khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ đạt tốc độ khá nhanh và đếncuối lứa tuổi mẫu giáo trẻ em đã biết sử dụng tiếng mẹ đẻ thành thạo trong sinh hoạthàng ngày, và ở cuối tuổi mẫu giáo thì trẻ đã nắm vững ngữ âm, ngữ điệu khi sử dụng

dung giao tiếp Với đặc điểm này là điều kiện tốt nhất để dạy trẻ các bài đồng daotrong trò chơi dân gian, trẻ có thể vừa chơi, vừa vận động chân tay, vừa đọc lời đồngdao Lời đồng dao kích thích trẻ chơi, thực tế cho thấy trẻ rất thích những trò chơi dângian có lời đồng dao Khi được đọc đồng dao vốn từ tăng lên, trẻ tích luỹ được nhiềuvốn từ phong phú hơn, trẻ chú ý đến ý nghĩa của lời nói Vì vậy khi tổ chức cho trẻchơi trò chơi dân gian có lời đồng dao cần giải thích cho trẻ hiểu, giải thích ngắn gọn,dễ hiểu.

Đặc điểm nổi bật của trẻ 5 – 6 tuổi là xuất hiện ý thức bản ngã, trẻ tự ý thứcđược vai trò vị trí của bản thân trong gia đình, trường lớp, cũng như sự đánh giá củangười lớn, bạn bè xung quanh đối với kết quả hoạt động của mình Trong quá trìnhtham gia trò chơi, trẻ ý thức được nhiệm vụ của mình, bắt đầu quan tâm đến kết quảtập, mong muốn được sự đánh giá tốt của mọi người Và sự tự ý thức còn biểu hiện rõtrong sự phát triển giới tính của trẻ Ở lứa tuổi này trẻ không những nhận ra mình làtrai hay gái, mà còn biết thể hiện hành vi phù hợp với giới tính của mình Đây là cơ hộitốt để tổ chức trò chơi tập thể cho trẻ

Ở lứa tuổi việc đặt mục đích cho hành động và việc lập kế hoạch để thực hiệnhành động thường được thể hiện rất rõ nét Điều đó thúc đẩy các hành động địnhhướng bên trong (tức là quá trình tâm lý) phát triển mang tính chủ định rõ ràng Tínhchủ định này được phát triển cùng với sự tiến triển của hoạt động vui chơi ở trẻ mẫugiáo lớn như trò chơi dân gian, khi tham gia các trò chơi, động cơ hoạt động của trẻnằm chính trong quá trình chơi Trẻ mãi mê chơi không cần biết đến kết quả của việcchơi Vào cuối tuổi mẫu giáo bên cạnh trò chơi dân gian còn xuất hiện khá nhiều tròchơi có luật, hành động của trẻ trở nên có mục đích hơn Khi tham gia chơi, động cơcủa trẻ không chỉ nằm trong quá trình chơi mà còn trong kết quả chơi Nhờ có sự thayđổi này mà các hoạt động tâm lý bên trong được biến đổi một cách rõ rệt, từ quá trìnhtâm lý không chủ định sang quá trình tâm lý có chủ định như tri giác có chủ định, chúý có chủ định, ghi nhớ có chủ định,…Đây là một đặc điểm tâm lý rất quan trọng màgiáo viên cần quan tâm khi tổ chức trò chơi cho trẻ mẫu giáo lớn, bởi vì nó ảnh hưởngrất nhiều đến hứng thú chơi của trẻ, và tất nhiên ảnh hưởng đến kết quả của hoạt động.Dựa vào đặc điểm này khi tổ chức trò chơi dân gian giáo viên phải chú ý tạo cho trẻ sựhứng thú, hấp dẫn, tăng sự chú ý của trẻ

Trẻ 5 – 6 tuổi bộc lộ hành vi nhận thức của mình một cách thích thú, trẻ dễ dànghứng thú thực hiện nhiệm vụ của mình, biết nhận xét: Đây là cơ sở để tổ chức trò chơidân gian cho trẻ, khi chơi trò chơi dân gian trẻ giải quyết một nhiệm vụ nào đó, sẽ cómột kết quả chơi, trẻ cần biết nhận xét kết quả chơi của các trò chơi đó Ở lứa tuổi nàyđộ nhạy cảm của các giác quan được tinh nhạy hơn, khả năng kiềm chế các phản ứng

tâm lý được phát triển, nhiều trò chơi dân gian cũng đòi hỏi sự tinh nhạy của các giácquan, như biết hướng di chuyển của người bị bắt trong trò chơi “Bịt mắt bắt dê”, vị trí

ẩn nấp của bạn trong trò chơi “Trốn tìm” Các trò chơi dân gian luôn có kết quả chơibất ngờ, ai cũng muốn phần thắng về mình, khi thắng hay thua, trẻ phải biết khiềm chếcảm xúc vui, buồn của mình

Ở tuổi mẫu giáo lớn, tư duy của trẻ chuyển từ bình diện bên ngoài vào bình diệnbên trong, tư duy trực quan hình tượng đã dần thay thế cho lối tư duy trực quan hànhđộng, tức là trẻ sẽ dựa vào những hình ảnh, biểu tượng, kinh nghiệm đã có để suy luận

ra những điều mới Trẻ phân biệt được cái thực trong cuộc sống, cái hư trong trò chơi,trẻ có tư duy trừu tượng với các con số, không gian, quan hệ xã hội, khi chơi các tròchơi dân gian này đòi hỏi trẻ phải có sự tư duy trừu tượng và tư duy trừu tượng này sẽđược củng cố qua các trò chơi dân gian

Một trong đặc điểm nổi bật của tâm lý trẻ thơ, làm cho trẻ tin yêu vào cuộcsống, vào màu sắc kỳ diệu là trí tưởng tượng Ở trẻ mẫu giáo đặc điểm này rất pháttriển mạnh mẽ và gần như chi phối mọi hoạt động tâm lý của trẻ thơ, trẻ thường sốngvới những tưởng tượng của mình một cách trọn vẹn về thế giới không có thực, về mộtsự vật hiện tượng không tồn tại trước mắt trẻ Ví dụ trong trò chơi “Mèo đuổi chuột”trẻ phải tưởng tượng mình là chuột thì phải chạy thật nhanh để không bị mèo bắt lại,còn mèo phải chạy nhanh để bắt chuột Trò chơi dân gian giúp trẻ phát triển trí tưởngtượng, trí tưởng tượng làm cho trò chơi dân gian có thêm nhiều tình huống, nhiều đồchơi, cuộc chơi vui vẻ hơn

Trẻ thơ có một tâm hồn nhạy cảm, ham hiểu biết, trẻ muốn tìm tòi khám phánhững điều mới lạ, trẻ thường tỏ ra dễ xúc cảm đối với cảnh vật và con người xungquanh, trẻ nhìn thế giới bằng cặp mắt trong sáng hồn nhiên Các trò chơi dân gian phảnánh cuộc sống con người, thế giới tự nhiên, trẻ thích thú khám phá điều đó và thể hiệntình cảm, cảm xúc của mình Lứa tuổi này trẻ xuất hiện tình cảm bạn bè, trẻ cùng rũnhau chơi, cùng đoàn kết phối hợp với nhau để hoàn thành nhiệm vụ chơi, trẻ vui khimình chiến thắng, buồn khi đội mình thua Sau nhiều lần chơi một trò chơi nào đó trẻsẽ biết cách chơi đạt kết quả cao hơn những lần chơi trước, trong quá trình chơi tính tòmò, ham hiểu biết làm nảy sinh nhiều xúc cảm tích cực

Sự phát triển ý chí của trẻ lứa tuổi này cao hơn, thể hiện ở sự cố gắng hoànthành nhiệm vụ được giao trong thời gian ngắn, số lượng nhiều hơn Sự phát triển ýchí mạnh hay yếu tuỳ thuộc phần lớn vào sự giáo dục của cha mẹ, cô giáo, mọi ngườilớn xung quanh

2.3.2 Đặc điểm phát triển sinh lý của trẻ 5 – 6 tuổi

Cơ thể trẻ em là một cơ thể đang lớn và phát triển,đang hoàn thiện về cấu trúcvà chức năng, Đặc biệt là thời kỳ trẻ 5 – 6 tuổi là thời kỳ hoàn thiện các cơ quan trong

cơ thể

Các cơ quan và các hệ cơ quan của cơ thể trẻ em phát triển đến đâu thì vận độngphát triển đến đó, tốc độ trưởng thành ở lứa tuổi mầm non diễn ra tương đối nhanh,nhưng không đồng đều Ở một lứa tuổi ta thấy chiều cao tăng nhanh, ở một lứa tuổikhác thì trọng lượng cơ thể tăng nhanh, đồng thời chiều cao tăng chậm lại

2.3.3 Vai trò của trò chơi dân gian đối với sự phát triển tính tích cực vận động của trẻ

Tư duy, sự tập trung ở trẻ mầm non còn rất hạn chế, trẻ không thể tiếp thu cáckiến thức một cách bài bản, có hệ thống như trẻ ở phổ thông.Vì thế cần tạo cho trẻ môitrường để trẻ được hoạt động, trải nghiệm, vui chơi, từ đó trẻ có thể tiếp thu kiến thứcmột cách nhẹ nhàng, tự nhiên hơn Trẻ học mà chơi, chơi mà học, qua chơi việc giáodục trẻ trở nên nhẹ nhàng và đạt hiệu quả cao hơn Đối với trẻ mầm non thì việc tổchức cho trẻ chơi trò chơi dân gian có vai trò quan trọng nhất đối với sự phát triển củatrẻ cụ thể là:

Trò chơi dân gian ảnh hưởng mạnh đến sự hình thành tính tích cực vận độngcủa các quá trình tâm lý ở trẻ, mà các quá trình tâm lý nó tác động đến tính tích cựcvận động Trong trò chơi trẻ bắt đầu hình thành chú ý có chủ định và ghi nhớ có chủđịnh Bản thân trò chơi buộc trẻ phải tập trung vào một số đối tượng được đưa vào tròchơi và nội dung của chủ đề chơi Nếu trẻ nào không chú ý và không nhớ được nhữngđiều kiện của trò chơi thì nó sẽ hành động lung tung và không được bạn cùng chơichấp nhận Cho nên để trò chơi được thành công buộc trẻ phải tập trung chú ý và ghinhớ có mục đích để phát huy hết khả năng tập trung, tích cực vận động trong khi chơi

Trong trò chơi dân gian thì tình huống chơi và những hành động chơi ảnhhưởng thường xuyên đến sự phát triển của hoạt động trí tuệ đặc biệt là tư duy của trẻmà yếu tố này là huy động tính tích cực vận động Trong hoạt động vui chơi đứa trẻhọc thay thế đồ vật này bằng đồ vật khác, nhận đóng các vai khác nhau Đó chính là cơsở để phát triển trí tưởng tượng, trò chơi dân gian cũng ảnh hưởng rất lớn đến sự pháttriển ngôn ngữ của trẻ Tình huống chơi đòi hỏi mọi đứa trẻ tham gia vào trò chơi phảicó một trình độ giao tiếp bằng ngôn ngữ nhất định Nếu đứa trẻ không diễn đạt được mạch lạc nguyện vọng, ý kiến của mình, nếu nó không hiểu được lời chỉ dẫn hay bànbạc của bạn cùng chơi thì nó không thể tham gia vào trò chơi được

Bên cạnh đó trò chơi dân gian có tác động rất mạnh đến đời sống tình cảm củatrẻ Đứa trẻ lao vào trò chơi với tất cả tinh thần say mê của nó, trong khi chơi nó tỏ ra