Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất lúa ở xã diễn minh huyện diễn châu tỉnh nghệ an

Hiệu quả kinh tế chịu tác động của nhiều nhân tố do đó việc phân tồ thống kê nhằm phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả kinh tế, phải nghiên cứu các nhân tố trong mối quan hệ

KHÓA HỌC: 2007 - 2011

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

KHOA KINH TẾ & PHÁT TRIỂN

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT LÚA TRÊN ĐỊA BÀN

XÃ DIỄN MINH, HUYỆN DIỄN CHÂU, TỈNH NGHỆ AN

NGÔ XUÂN HUY

Đại học Kinh tế Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ KHOA KINH TẾ & PHÁT TRIỂN

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT LÚA TRÊN ĐỊA BÀN

XÃ DIỄN MINH, HUYỆN DIỄN CHÂU, TỈNH NGHỆ AN

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Lớp: K41A – KTNN Niên khóa: 2007 - 2011

Đại học Kinh tế Huế

Huế, 05 / 2011

L Ờ I C Ả M Ơ N

Đề tài này được hoàn thiện là kết quả của quá trình học tập vừa qua và một quá

trình thực tế tại địa bàn xã Diễn Minh, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An Trong quátrình thực tập, nghiên cứu và viết đề tài tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của cácthầy cô giáo, chính quyền địa phương và bạn bè đã nhiệt tình giúp đỡ

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo – Tiến sỹ Trần Văn Hòa đã tận

tình trực tiếp truyền đạt kiến thức, hướng dẫn giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài nghiên cứunày

Xin bày tỏ lòng biết ơn đến các cán bộ, của Phòng NN & PTNT, Phòng Thống

kê huyện Diễn Châu và một số phòng ban khác của UBND xã Diễn Minh đã trực tiếpcung cấp số liệu và thông tin cần thiết phục vụ cho quá trình nghiên cứu và viết đề tài

Trân trọng cảm ơn bạn bè trong và ngoài lớp, các anh chị của các khóa trước đã

đóng góp ý kiến quý báu giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Do thời gian có hạn, lần đầu tiên tiếp xúc với thực tế và trình độ còn hạn chế,

đang bỡ ngỡ nên đề tài không tránh được những sai sót nhất định Tôi mong được các

quý thầy cô và các bạn đọc, phê bình và đóng góp ý kiến để đề tài được hoàn thiện

hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 5 năm 2011Sinh viên thực hiệnNgô Xuân Huy

Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

5 Quy mô cơ cấu sử dụng đất của xã Diễn Minh năm 2010 27

9 Tình hình trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật của các hộ điều tra 32

10 Cơ cấu, chi phí sản xuất lúa bình quân/sào của nông hộ qua hai vụ. 34

Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

Đại học Kinh tế Huế

ĐƠN VỊ QUY ĐỔI

1 Ha = 20 sào

1 Sào = 500 m2

Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

ĐƠN VỊ QUY ĐỔI

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu 2

4.2 Phương pháp tổng hợp và phân tích 2

4.3 Phương pháp thống kê và so sánh 3

4.4 Phương pháp chuyên gia chuyên khảo 3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Khái niệm và bản chất hiệu quả kinh tế 4

1.1.2 Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế 6

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới vùng sản xuất lúa 8

1.1.3.1 Nhóm nhân tố tự nhiên 8

1.1.3.2 Nhóm nhân tố xã hội 9

1.1.4 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất 11

1.1.4.1 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư các yêu tố sản xuất 11

1.1.4.2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất lúa 11

1.1.4.3 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất 12

1.2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 13

Đại học Kinh tế Huế

1.2.1 Tình hình sản xuất lúa ở Châu Á 13

1.2.2 Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam 14

1.2.3 Tình hình sản xuất lúa ở Diễn Châu 16

CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA Ở ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 19

2.1 Tình hình cơ bản 19

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 19

2.1.1.1 Vị trí địa lý 19

2.1.1.2 Địa hình, thổ nhưỡng 19

2.1.1.3 Điều kiện khí hậu 20

2.1.1.4 Điều kiện thủy văn 21

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 21

2.1.2.1 Tình hình dân số và lao động 22

2.1.2.2 Tình hình đất đai 22

2.2 Tình hình cơ bản của các hộ điều tra 25

2.2.1 Tình hình nhân khẩu, lao động và DTGT của các hộ điều tra 25

2.2.1.1 Tình hình nhân khẩu và lao động 25

2.2.1.2 Cơ cấu DTGT các hộ điều tra 26

2.2.2 Tình hình trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật 27

2.2.3 Chi phí sản xuất và cơ cấu chi phí sản xuất 28

2.2.4 Diện tích, năng suất, sản lượng lúa của các hộ điều tra 31

2.2.5 Một số chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất lúa các nông hộ 33

CHƯƠNG III: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP 36

3.1 Đánh giá chung về tình hình sản xuất lúa trên địa bàn 36

3.2 Định hướng mục tiêu sản xuất lúa trong thời gian tới 36

3.3 Một số giải pháp phát triển sản xuất lúa 37

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42

1 Kết luận 42

2 Kiến nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

ĐƠN VỊ QUY ĐỔI

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Đại học Kinh tế Huế

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu 2

4.2 Phương pháp tổng hợp và phân tích 2

4.3 Phương pháp thống kê và so sánh 3

4.4 Phương pháp chuyên gia chuyên khảo 3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.3 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 4

1.3.1 Khái niệm và bản chất hiệu quả kinh tế 4

1.3.2 Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế 6

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới vùng sản xuất lúa 8

1.3.3.1 Nhóm nhân tố tự nhiên 8

1.3.3.2 Nhóm nhân tố xã hội 9

1.3.4 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất 11

1.3.4.1 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư các yêu tố sản xuất 11

1.3.4.2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất lúa 11

1.3.4.3 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất 12

1.4 Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 13

1.4.1 Tình hình sản xuất lúa ở Châu Á 13

1.4.2 Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam 14

1.4.3 Tình hình sản xuất lúa ở Diễn Châu 16

CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA Ở ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 19

2.1 Tình hình cơ bản 19

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 19

Đại học Kinh tế Huế

2.1.1.2 Địa hình, thổ nhưỡng 19

2.1.1.3 Điều kiện khí hậu 20

2.1.1.4 Điều kiện thủy văn 21

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 21

2.1.2.1 Tình hình dân số và lao động 22

2.1.2.2 Tình hình đất đai 22

2.2 Tình hình cơ bản của các hộ điều tra 25

2.2.1 Tình hình nhân khẩu, lao động và DTGT của các hộ điều tra 25

2.2.1.1 Tình hình nhân khẩu và lao động 25

2.2.1.2 Cơ cấu DTGT các hộ điều tra 26

2.2.2 Tình hình trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật 27

2.2.3 Chi phí sản xuất và cơ cấu chi phí sản xuất 28

2.2.4 Diện tích, năng suất, sản lượng lúa của các hộ điều tra 31

2.2.5 Một số chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất lúa các nông hộ 33

CHƯƠNG III: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP 36

3.1 Đánh giá chung về tình hình sản xuất lúa trên địa bàn 36

3.2 Định hướng mục tiêu sản xuất lúa trong thời gian tới 36

3.3 Một số giải pháp phát triển sản xuất lúa 37

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42

1 Kết luận 42

2 Kiến nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Đại học Kinh tế Huế

3 Hiện trạng sử dụng đất ở huyện Diễn Châu năm 2010 20

5 Quy mô cơ cấu sử dụng đất của xã Diễn Minh năm 2010 27

9 Tình hình trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật của các hộ điều tra 32

10 Cơ cấu, chi phí sản xuất lúa bình quân/sào của nông hộ qua hai vụ. 34

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

FAO Tổ chức lương thực thế giới

Đại học Kinh tế Huế

ĐƠN VỊ QUY ĐỔI

1 Ha = 20 sào

1 Sào = 500 m2

Đại học Kinh tế Huế

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lương thực là một trong những nhu yếu tối cần thiết cho sự tồn tại và phát triển

của con ngươi trong đó lúa gạo là nguồn lương thực cho khoảng 3 tỷ người trên toàncầu.Trong khi đó dân số thế giới tiếp tục gia tăng thì diện tích đất trồng lúa lại không

tăng, nếu không muốn nói là giảm theo thời gian Do đó vấn đề lương thực đang đặt ranhư là mối đe dọa đến sự an ninh và ổn định của thế giới trong tương lai Theo dự đoán

của các chuyên gia dân số học, nếu dân số thế giới tiếp tục gia tăng trong vòng 20 nămtới sản lượng lúa gạo phải tăng 80% mới đáp ứng được nhu cầu sống còn của cư dânmới Đây là điều kiện cần thiết đảm bảo cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội

Sự đổi mới kinh tế của Việt Nam đã và đang đạt được những thắng lợi khả quan

trước hết phải kể đến thắng lợi trên mặt trận nông nghiệp Trong nông nghiệp thắng lợimang tính bước ngoặt lớn nhất là sản xuất lương thực Sản lượng lúa tăng gấp 3.5 lần

từ 11.6 triệu tấn năm 1975 lên 35.6 triệu tấn năm 2004 Từ một quốc gia thiếu ăn Việt

Nam đã cơ bản giải quyết được nhu cầu lương thực trong nước và vươn lên đứng hàngthứ 2 trên thế giới về xuất khẩu gạo trong năm 2009 với số lượng khoảng 6 triệu tấn/năm Những thành công trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói

riêng của nước ta trong thời gian qua là hệ quả của chính sách đổi mới và tăng cường

đầu tư thâm canh của nhà nước và hàng triệu hộ nông dân

Diễn Minh là một trong những xã trồng lúa của huyện Diễn Châu, nông dân ở

đây có nguồn gốc trồng lúa từ lâu Trong thời gian vừa qua, nhờ đẩy mạnh đầu tư thâmcanh nên năng suất, sản lượng lúa tăng lên đáng kể Tuy nhiên kết quả đạt được vẫn

còn khá thấp so với mặt bằng chung của toàn huyện Việc mở rộng diện tích và nguồnvốn để đầu tư cho cây lúa vẫn gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại Vấn đề đặt ra là phải

đánh giá đúng hiệu quả kinh tế từ sản xuất lúa giúp nông dân hiểu biết hơn trong việc

hạch toán đầu tư sản xuất

Xuất phát từ thực tiễn của vấn đề, trong thời gian thực tập giáo trình tại địa

phương tôi đã chọn đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất lúa ở Xã Diễn

Minh-Huyện Diễn Châu- Tỉnh Nghệ An, để làm chuyên đề tốt nghiệp của mình.

Đại học Kinh tế Huế

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

 Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế cũng như những

giá trị kinh tế mà cây lúa mang lại

 Tìm hiểu, phân tích, đánh giá hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa trên địa bàn

xã Diễn Minh, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

 Đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa các nông

hộ trên địa bàn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng sản xuất và các nhân tố ảnh hưởng đến kết

quả sản xuất lúa của các nông hộ trên địa bàn xã Diễn Minh Căn cứ vào tình hình thực

tế tại địa phương tôi tiến hành điều tra ngẫu nhiên 60 mẫu tương ứng với 60 hộ của xã

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu tình hình sản xuất lúa của xã Diễn Minh

- Phạm vi thời gian:

Các số liệu thứ cấp được tập hợp ở giai đoạn 2008 – 2010

Các số liệu sơ cấp được tiến hành điều tra 60 hộ tại xã năm 2011

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu

- Chọn mẫu điều tra

Tổng số mẫu điều tra phục vụ cho để tài là 60 mẫu, các mẫu này được điều tra

theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên

- Thu thập số liệu

+ Số liệu thứ cấp: Các báo cáo, tài liệu của các ban ngành tại xã Diễn Minh,phòng nông nghiệp huyện Diễn Châu, Thông tin từ Internet, Thông tin từ các nguồnkhác bao gồm: Sách, báo, tạp chí

+ Số liệu sơ cấp: Nguồn số liệu thông qua điều tra thực tế các hộ nông dân, tôi đãlựa chọn 60 mẫu điều tra ngẫu nhiên tương ứng với 60 hộ thuộc địa bàn xã Diễn Minh

4.2 Phương pháp tổng hợp và phân tích

Đại học Kinh tế Huế

Dùng phương pháp này nhằm tổng hợp các số liệu đã điều tra được, từ đó tiến

hành phân tích để tìm ra các mối liên hệ chung Sử dụng phương pháp này để hệ thốnghóa các tài liệu điều tra, từ đó tìm ra những đặc trưng cơ bản và quy luật kinh tế củaquá trình sản xuất Bằng phương pháp này để tìm ra mối liên hệ lẫn nhau của các yếu

tố riêng biệt như: Năng suất lúa, giá trị gia tăng, chi phí trung gian v v Từ đó đánhgiá mức độ ảnh hưởng của một số nhân tố cơ bản tới kết quả sản xuất Hiệu quả kinh

tế chịu tác động của nhiều nhân tố do đó việc phân tồ thống kê nhằm phân tích ảnh

hưởng của các nhân tố đến hiệu quả kinh tế, phải nghiên cứu các nhân tố trong mối

quan hệ với nhau và với kết quả và hiệu quả sản xuất

4.3 Phương pháp thống kê so sánh

Kết quả và hiệu quả kinh tế của quá trình sản xuất được tính toán, lượng hóathông qua các chỉ tiêu khác nhau như: Năng suất, tổng giá trị sản xuất, giá trị gia tăng,chi phí trung gian và các yếu tố cấu thành chi phí trung gian Hệ thống chi tiêu đó phảnánh mức độ đạt được của từng lĩnh vực Cho nên khi đánh giá kết quả và hiệu quả kinh

tế, cần so sánh mức độ được các chi tiêu theo thời gian hay không gian, từ đó đưa rakết luận

4.4 Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo

Trong quá trình thực hiện đề tài tôi có trao đổi, tham khảo ý kiến của cán bộ

trong các cơ quan chức năng của địa phương, ý kiến của hộ nông dân Từ đó để có

cách nhìn khách quan bổ sung và hoàn thiện đề tài

Đại học Kinh tế Huế

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Khái niệm và bản chất hiệu quả kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường, hiệu quả kinh tế không chỉ là mối quan tâm hàng

đầu của mỗi nhà sản xuất, mỗi doanh nghiệp mà còn là mối quan tâm hàng đầu của

toàn xã hội Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế phản ánh chất lượng hoạt động kinh

tế, là thước đo trình độ quản lý Và tổ chức của các doanh nghiệp Vì Vậy trong điềukiện hiện nay, mỗi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì yêu cầu đặt ra là phảihoạt động có hiệu quả kinh tế Chỉ có như vậy thì doanh nghiệp mới có điều kiện mởrộng sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất Với lượng tàinguyên nhất định, tạo ra một lượng sản phẩm lớn nhất là mục tiêu lớn nhất của nhà sảnxuất Nói cách khác là ở mức sản lượng nhất định làm thể nào để đạt được mức sản

lượng ấy với mức chi phí các yếu tố đầu vào là nhỏ nhất Như vậy hiệu quả là chỉ tiêu

thể hiện mối tương quan so sánh giữa chi phí bỏ ra và kết quả thu được Và cho tới nay

có nhiều quan niệm nhưng nhiều tác giả đã thống nhất rằng, cần phân biệt rõ ba kháiniệm cơ bản về hiệu quả đó là: hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bố nguồn lực và hiệuquả kinh tế

Hiệu quả kỹ thuật là số lượng sản phẩm đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vàohay nguồn lực sử dụng vào sản xuất trong điều kiện cụ thể về kỹ thuật hay công nghệ

Nó chi ra rằng: Một đơn vị nguồn lực dùng vào sản xuất đem lại bao nhiêu đơn vị sảnphẩm Như vậy, hiệu quả kỹ thuật thể hiện thông qua mối quan hệ giữa đầu vào và đầu

ra, giữa các đầu vào với nhau và giữa các loại sản phẩm

Hiệu quả phân bố là chi tiêu hiệu quả trong đó các yếu tố giá sàn phẩm và giá

đầu vào được đưa vào tính toán, để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm trên một đơn vịchi phí tăng thêm về đầu vào hay nguồn lực Thực chất của hiệu quả phân bổ là hiệu

quả kỹ thuật có tính đến các yếu tố về giá của đầu vào và giá của đầu ra Việc xác địnhhiệu quả phân bổ giống như xác định các điều kiện về lý thuyết biên tế để tối đa hóa

Đại học Kinh tế Huế

lợi nhuận, có nghĩa là giá trị biên của sản phẩm phải bằng giá trị biên của nguồn lực sửdụng vào sản xuất.

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹthuật và hiệu quả phân phối Điều này có nghĩa là cả yếu tố hiện vật và yếu tố giá trị

đều được xem xét khi sử dụng nguồn lực Chỉ khi nào sử dụng nguồn lực đạt cả về

hiệu quả kỹ thuật lẫn hiệu quả phân phối thì khi đó sản xuất mới đạt hiệu quả kinh tế

Sự khác nhau trong hiệu quả của các doanh nghiệp có thể là sự khác nhau về hiệu quả

kỹ thuật và hiệu quả phân phối

Xét trên quan điểm so sánh thì hiệu quả kinh tế thực chất là sự so sánh giữa một

bên là kết quả đạt được với một bên là chi phí bỏ ra Một phương án hay, một giảipháp kỹ thuật và quản lý có hiệu quả kinh tế cao là một phương án đạt được sự tươngquan so sánh tối đa giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra

Qua phân tích ta thấy, bản chất của hiệu quả là kết quả mà người sản xuất muốn

có được thì phải bỏ ra một chi phí nhất định về các yếu tố đầu vào như: Lao động, vốn,đất đai So sánh kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó sẽ cho biếtđược hiệu quả của quá trình hoạt động kinh doanh Chênh lệnh này mang số dương

càng lớn thì hiệu quả kinh tế càng cao

Khi xem xét hiệu quả kinh tế người ta còn xem xét chúng trên quan điểm xã hội

Đó là xem xét chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội Hiệu quả kinh tế - xã hội là tương

quan so sánh giữa chi phí bỏ ra và kết quả thu được trên cả góc độ kinh tế lẫn xã hội,phát triển kinh tế và phát triển xã hội có tương quan mật thiết với nhau, mục tiêu củaphát triển kinh tế là phát triển xã hội và ngược lại Chúng là tiền đề và là phạm trùthống nhất Do vậy khi nói tới hiệu quả kinh tế, chúng ta phải hiểu trên quan điểm hiệuquả kinh tế xã hội

Trong quá trình sản xuất kinh doanh, kết quả tạo ra được là tổng hợp các yếu tố

đầu vào và sự tác động của môi trường Có nhiều cách khác nhau để đạt được cùng

một khối lượng sản phẩm Do tính mâu thuẫn giữa khả năng hữu hạn về tài nguyên vớinhu cầu vô hạn của con người nên ta cần đánh giá kết quả của quá trình sản xuất kinhdoanh, cần đánh giá kết quả đó bằng cách nào, chi phí bao nhiêu? Chính vì vậy, khi

Đại học Kinh tế Huế

đánh giá kết quả hoạt hoạt động kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc đánh giá về mặt

số lượng mà còn đánh giá chất lượng của hoạt động đó

Đánh giá chất lượng của hoạt động sản xuất kinh doanh chính là đánh giá hiệu

quả kinh tế Trên phạm vi xã hội, các chi phí bỏ ra phải là chi phí lao động xã hội Vìvậy bản chất của hiệu quả kinh tế xã hội là hiệu quả của lao động xã hội và được xác

định bằng tương quan so sánh giữa lượng kết quả thu được với lượng hao phí lao động

xã hội bỏ ra Tiêu chuẩn của hiệu quả là tối đa hóa kết quả thu được và tối thiểu hóa

chi phí trong điều kiện hữu hạn của nguồn tài nguyên thiên nhiên

1.1.2 Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế xã hội là một phạm trù kinh tế xã hội, nó vừa thể hiện tính lýluận khoa học, vừa thể hiện tính yêu cầu đặt ra của thực tiễn sản xuất Có thể nói bảnchất của hiệu quả kinh tế là tương quan so sánh giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ratheo cách tuyệt đối hay tương đối tuy nhiên so sánh tuyệt đối chỉ giới hạn trong mộtphạm vi nhất định Vậy để tính được hiệu quả kinh tế, vấn đề đặt ra là làm thế nào để

xác định được chi phí bỏ ra và kết quả thu về

Tùy theo mục đích tính toán mà người ta xác định kết quả thu được sao cho phùhợp Chẳng hạn với mục tiêu là sản xuất sản phẩm đáp ứng nhu cầu xã hội thì dùng chitiêu giá trị sản xuất Nhưng với doanh nghiệp hay trang trại phải thuê nhân công thì

người ta dùng chỉ tiêu lợi nhuận, Còn đối với nông hộ thì lại dùng chi tiêu giá trị giatăng hay thu nhập hỗn hợp Thông thường thì dùng chỉ tiêu giá trị gia tăng

Trong phân tích hiệu quả kinh tế ta có những phương pháp khác nhau như:

Hiệu quả là so sánh về mặt lượng giữa giá trị sản xuất và chi phí sản xuất

Dạng thuận

H = Q/C

Hoặc dạng nghịch

H = C/Q

H: Hiệu quả kinh tế

Q: Kết quả thu được

C: Chi phí đã bỏ ra

Đại học Kinh tế Huế

Phương pháp này có ưu điểm là phản ánh rõ nét trình độ sử dụng các nguồn lực,xem xét được một đơn vị nguồn lực đã sử dụng đem lại bao nhiêu kết quả hoặc mộtđơn vị kết quả đạt được cần phải chi phí bao nhiêu đơn vị nguồn lực Vì vậy giúp ta sosánh được hiệu quả ở quy mô khác nhau.

Phương pháp xác định hiệu quả cận biên bằng cách so sánh phần giá trị tăngthêm và chi phí tăng thêm

Hai phương pháp trên vừa phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, trình độ tiết

kiệm nguồn lực và chi phí trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Tuy nhiêncác chỉ tiêu này không phản ánh được cái giá phái trà cho quy mô của hiệu quả là baonhiêu Và không thể so sánh được hiệu quả kinh tế của các doanh nghiệp có quy môkhác nhau

Như vậy có nhiều phương pháp xác định hiệu quả kinh tế, mỗi cách đều phản ánh

một khía cạnh nhất định về hiệu quả Vì vậy, tùy mục đích nghiên cứu, phân tích vàthực tế để lựa chọn cho phù hợp Nếu doanh nghiệp thiếu vốn và sử dụng đồng vốnsao cho hiệu quả thì dùng phương pháp thứ nhất Nếu xác định hiệu quả của đầu tưthâm canh thì dùng phương pháp thứ hai Thông thường thì cần kết hợp cả hai phươngpháp thì việc đánh giá, xem xét mới đầy đủ và toàn diện hiệu quả kinh tế

Đại học Kinh tế Huế

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới vùng sản xuất lúa

1.1.3.1 Nhóm nhân tố tự nhiên

 Nhiệt độ

Lúa có nguồn gốc nhiệt đới, nhưng nhờ sự tác động của khoa học kỹ thuật, ngàynay lúa có mặt từ 53 vĩ độ Bắc tới Nam Nhiệt độ liên quan chặt chẽ tới bức xạ mặttrời, trong khi đó bức xạ mặt trời là nhân tố khí hậu cơ bản quyết định năng suất câytrồng Từ khi gieo tới khi chín hoàn toàn, cây lúa cẩn tổng tích ôn khoảng 2000 –

4000oC, tùy theo giống Nhiệt độ dưới 17oC hay trên 40oC đều ảnh hưởng không tốtđến cây lúa, các giai đoạn sinh trưởng và phát triển khác nhau thì cây lúa cũng có nhu

cầu nhiệt khác nhau

 Ánh sáng

Bức xạ mặt trời là nhân tố khí hậu quan trọng nhất quyết định năng suất lúa, đặcbiệt là giai đoạn hình thành sản lượng và kế đến là giai đoạn chín Hầu hết năng lượngbức xạ mặt trời có bước sóng khoảng 0.3 - 3 micromets nhưng quá trình quang hợp chỉ

sử dụng được năng lượng mặt trời có bước sóng khoảng 0,4-0,7 micromots Hiệu suấtquang hợp lại phụ thuộc vào giống, diện tích bề mặt lá và tùy thuộc vào từng giai đoạn

sinh trưởng và phát triển của lúa

 Nước

Nước có vai trò rất quan trọng đối với động vật, thực vật nói chung và lúa nói

riêng Khi có nước, tế bào cây lúa mới trương lên, lá lúa mới cứng hơn Khi thiếu

nước, tế bào bị xẹp lại Trong đất có các chất dinh dưỡng được nước hòa tan dễ dànghơn và cung cấp cho cây lúa Hơn nữa, đối với cây lúa nhất là giai đoạn trổ bông thìnước có vai trò quyết định tới năng suất lúa sau này Trường hợp bị ngập nước cũngảnh hưởng tới năng suất lúa, trong các giai đoạn khác nhau thì có ảnh hưởng không

giống nhau Thời kì trổ - chin sữa cần nhiều nước vì 75-85% trọng lượng khô của hạtgạo phụ thuộc vào thời kì này Thời kì lúa chắc xanh và chin hoàn toàn không cầnnhiều nước, có thể tháo cạn để thu hoạch

 Đất đai

Đất đai là tư liệu quan trọng và đặc biệt không thể thiếu trong quá trình sản xuất

Đại học Kinh tế Huế

để phát triển Vì vậy để sản xuất lúa có hiệu quả thì cần chú ý đến chế độ canh tác sao

cho hợp lý với đặc điểm của đất nhằm cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cây trồng

sinh trưởng và phát triển tốt đồng thời còn có ý nghĩa cải tạo và bồi dưỡng đất đai

Vụ Xuân : bố trí thời vụ đảm bảo lúa trổ ở khung an toàn từ ngày 25/4 – 5/5

Vụ Hè Thu :Do đặc điểm Diễn Minh là vùng thấp trũng nên hàng năm thườngxảy ra bão lũ Vì vậy bố trí thời vụ Hè Thu phải đảm bảo thu hoạch trước ngày10/9

 Phân bón

Gồm các loại phân chuồng, phân đạm, phân lân, phân kali, phân NPK Nếu thiếumấy loại phân này thì lúa sẽ bị còi cọc, khả năng dẻ nhánh kém, hạt lép nhiều… ảnh

hưởng đến năng suất lúa sau này

1.1.3.2 Nhóm nhân tố kinh tế xã hội

- Điều kiện thị trường và giá cả tiêu thụ sản phẩm

Trong sản xuất hàng hóa thì thị trường là cầu nối giữa người mua và người bán,

là nơi thực hiện Việc xác định thị trường cho ngành sản xuất lúa có tác dụng quan

trọng nhằm xác định đúng phương pháp Mục tiêu sản xuất của ngành, từ đó xây dựngcác vùng sản xuất tập trung đáp ứng nhu cầu của xã hội Vấn đề đặt ra cho các nhàchức trách đó là: Cần phát triển quy mô với diện tích là bao nhiêu? Sử dụng giống nào

cho năng suất cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương và nhu cầu của thịtrường Cần phải có sự tính toán chi tiết các khoản đầu tư vào và các khoản thu vào từ

việc bán nông sản phẩm này Sẽ có hàng loạt các vấn đề đặt ra cho thị trường mà lợinhuận trong ngành được phân phối hợp lý cho những người sản xuất và những ngườimua bán

- Tập quán canh tác của dân cư

Đây là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất, sản lượng của cây trồng Nếu

tập quán canh tác lạc hậu sẽ hạn chế việc tái sản xuất mở rộng, hạn chế mức đầu tư

Đại học Kinh tế Huế

thâm canh và việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, làm cho năng suấtcây trồng, sản xuất kém hiệu quả Tập quán canh tác tiến bộ thể hiện ở trình độ thâm

canh cao hơn, nó là cơ sở để đưa khoa học, kỹ thuật mới vào sản xuất Vì vậy, đổi mới

tập quán canh tác, tăng cường công tác khuyến nông, giúp người dân thấy rõ được tầmquan trọng của việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất là điều cần thiết

- Điều kiện về chủ trương, chính sách của nhà nước

Từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, Đảng và nhà nước ta đã tập trungchỉ đạo, ban hành nhiều văn bàn pháp lý nhằm hỗ trợ, giúp đỡ nông dân trong sản xuấtnông nghiệp nói chung Và trong sản xuất lúa nói riêng Những chính sách này đã cónhững tác động tích cực, kịp thời đối với việc sản xuất lúa của các vùng có quy hoạch trêntoàn quốc: Chính sách đất đai, chính sách đầu tư tín dụng và chính sách khuyến nông

+ Chính sách đất đai

Ban bí thư TW Đảng đã đề ra chỉ thị 100-CT/TW về công tác khoán sản phẩmđến người lao động, nghị quyết 10 của bộ chính trị (ban hành 5/4/1988) về đổi mới

quản lý kinh tế nông nghiệp, luật đất đai sửa đổi 1993 cho phép người sử dụng đất

được quyền chuyển nhượng, mua bán, cho thuê, thế chấp Những nhân tố pháp lý này

đã có ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất nông nghiệp và sản xuất lúa Người nông dân đã

gắn bó với phần ruộng đất của mình bằng kết quả sản xuất do chính họ làm ra Họ đã

yên tâm đầu tư lâu dài để thâm canh, tăng năng suất cây trồng, tăng hiệu quả kinh tế,

giữ gìn môi trường sinh thái, bảo đảm cho quá trình sản xuất nông nghiệp phát triển ổn

định và bền vững Bên cạnh đó, luật đất đai ra đời còn tạo điều kiện cho người nôngdân được phép chuyển nhượng, chuyển đổi ruộng đất sao cho phù hợp để thuận lợi cho

việc áp dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa trong sản xuất

+ Chính sách khuyến nông

Trong thực tế nếu người nông dân thiếu vốn thì sẽ sản xuất với quy mô nhỏ, mà

đầu tư cho sản xuất thấp là nguyên nhân dẫn đến năng suất thấp, chất lượng sản phẩm

giảm và cuối cùng là thất thu Đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng không nhỏ

đến sự phát triển của sản xuất lúa Trong nhiều năm qua, Nhà nước ta đã dành một

khoản ngân sách thích đáng để hỗ trợ ngành sản xuất lúa và được cụ thể hóa bằng các

Đại học Kinh tế Huế

 Nhập giống mới

 Trợ giá giống lúa mới cho địa phương

 Tập huấn kỹ thuật cho bà con

 Hỗ trợ mộ phần chi phí cho các cán bộ khuyến nông

 Thực hiện chương trình truyền thông rộng rãi như: Báo, đài, vô tuyến truyềnhình, giới thiệu các mô hình của các nông dân sản xuất giỏi, các chương trình chuyểngiao các tiến bộ khoa học kỹ thuật, thông tin về giá cả thị trường để nông dân nắm bắt

1.1.4 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất lúa

Để đánh giá hiệu quả sản xuất lúa trong quá trình nghiên cứu, tôi đã dùng một số

chỉ tiêu trong hệ thống tài khoản quốc gia SNA như sau:

1.1.4.1 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư các yếu tố sản xuất

 Chi phí đầu tư phân bón/sào

 Chi phí giống/sào

 Chi phí khác/sào (Bao gồm các khoản thuê lao động, thuê tuốt lúa, thuê làm

đất,…)

1.1.4.2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất lúa

- Giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích (GO): Là toàn bộ của cải, vật chất vàdịch vụ hữu ích, trực tiếp do lao động sáng tạo ra trong một thời kỳ nhất định thường

là một năm

Đại học Kinh tế Huế

Trong nông nghiệp, GO thường tính theo công thức sau:

GO = Qi x Pi

Trong đó:

Qi: Lượng sản phẩm i được sản xuất ra

Pi: Giá sản phẩm loại i

- Chi phí trung gian trên một đơn vị diện tích (IC): Bao gồm những khoản chi phívật chất và dịch vụ thuê hoặc mua ngoài được sử dụng trong quá trình sản xuất sảnphẩm nông nghiệp

-Tổng chi phí (TC): toàn bộ chi phí mà hộ bỏ ra trong quá trình sản xuất, baogồm: chi phí trung gian, thuế, phí, lệ phí, khấu hao tài sản cố định, chi phí tự có của hộ

1.1.4.3 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất lúa

- Giá trị sản xuất trên chi phí trung gian (GO/IC): Thể hiện cứ một đồng chi phí

trung gian được đầu tư tạo ra bao nhiêu đồng giá trị sản xuất Hiệu suất này càng lớn

- Lợi nhuận trên tổng chi phí (Pr/TC): cho ta biết cứ một đồng chi phí mà hộ bỏ

ra trong quá trình sản xuất thì tạo ra bao nhiêu đông lợi nhuận

Đại học Kinh tế Huế

1.2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Tình hình sản xuất lúa ở Châu Á

Châu Á vốn là vùng đông dân cư, cũng là vùng sản xuất lúa gạo chủ yếu của thếgiới, trong những thập kỷ qua cũng có những tiến bộ đáng kể trong việc nâng cao năngsuất Và sản lượng lúa gạo Có đến 85% sản lượng trên thế giới phụ thuộc 8 nước, mànhững nước này tập trung ở Châu Á, đó là Trung Quốc, Ấn Độ, lndonesia,Bangladeash, Việt Nam, Thái Lan và Nhật Những tiến bộ trong sản xuất lúa trên thếgiới trong vài ba thập kỷ qua rất đáng khích lệ Việc đầu tư thâm canh, áp dụng giốngmới, xây dựng cơ sở vật chất, hoàn chỉnh các biện pháp kỹ thuật Là những lý do để

Sản lượng (1000 Tấn)

Trong bảng số liệu ta thấy, Trung Quốc và Nhật Bản là một trong những nước có

năng suất lúa cao nhất khu vực (trên 65 tạ/ha) Trong khi đó năng suất lúa của Việt

Nam chỉ đạt khoảng 53,629 tạ/ha Điều này phản ánh trình độ thâm canh lúa của TrungQuốc và Nhật Bản là rất cao bởi trình độ khoa học kỹ thuật của họ phát triển hơn

chúng ta Như vậy cơ hội cho Việt Nam nâng cao năng suất lúa thông qua con đườngtăng cường thâm canh và áp dụng khoa học kỹ thuật là rất lớn

Đại học Kinh tế Huế

1.2.2 Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam

Với điều kiện khí hậu nhiệt đới, Việt Nam cũng có thế là cái nôi hình thành cây lúa

nước Đã từ lâu cây lúa đã trở thành cây lương thực chủ yếu, có ý nghĩa đáng kể trong nền

kinh tế - xã hội của nước ta Với địa bàn trải dài trên 15 vĩ độ Bắc bán cầu, từ Bắc vào

Nam đã hình thành những đồng bằng châu thổ trồng lúa phì nhiêu, cung cấp nguồn lương

thực chủ yếu cho cả nước cũng như xuất khẩu Tổng diện tích tự nhiên của cả nước là32.924.061 ha, với khoảng 20-25% đất đai được sử dụng vào mục đích sản xuất nôngnghiệp Và trong ba thập kỷ vừa qua, nhờ có đổi mới cơ chế quản lý nên nước ta đã đạtnhiều thành tựu to lớn trong sản xuất lúa gạo, không những đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng

trong nước mà hàng năm còn xuất khẩu ra nước ngoài Tình hình sản xuất lúa gạo ở ViệtNam giai đoạn 2000-2010 được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 2: Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2010

Năm Diện tích Năng suất (Tạ/ha) Sản lượng

Trước năm 1995, diện tích trồng lúa ở hai đồng bằng Bắc Bộ và Nam Bộ là 1,8

triệu Và 2,7 triệu ha với sản lượng thóc tương ứng là 2,4 và 3,0 triệu tấn Năng suấtbình quân là 13 tạ/ha Khoảng hai thập kỷ sau, Vào những năm 60 thế kỷ XIX, miền

Đại học Kinh tế Huế

Bắc có phong trào phấn đấu giành 5 tấn/ha/năm Cho đến năm 1975 đã đạt được mục

tiêu này, năng suất đạt 51,4 tạ/ha.) Sau năm 1975, trong điều kiện đất nước thống nhất,

sản xuất lúa ở nước ta có những thuận lợi mới và đã có những bước phát triển đáng kể.Với mức tăng trường trên, từ chỗ hàng năm phải nhập khoảng 0,8 triệu tấn lương thực

quy đổi gạo đến chỗ đã tự túc được lương thực cho 70 triệu dân, ngoài ra cũng có một

phần dành Cho xuất khẩu Năng suất và sản lượng lúa gạo tăng có nhiều nguyên nhân,

trong đó trước tiên là những thay đổi về cơ chế chính sách trên phạm vi vĩ mô từ thời

kỳ đổi mới mở cửa, sau đó là những thay đổi trong kỹ thuật trồng lúa như việc chuyển

đổi mùa vụ, giải quyết thủy lợi để tưới tiêu, cải tạo đất phèn ở đồng bằng Sông CửuLong Đặc biệt từ năm 1966 với cuộc cách mạng xanh, việc đưa các giống mới vào sản

xuất cùng với việc đầu tư thâm canh ở các vùng trồng lúa trên địa bàn cả nước Hiệnnay, các giống lúa mới chiếm khoảng 65% diện tích gieo trồng lúa cá nước Vài ba

năm trở lại đây, chúng ta đã nhập nội, tiến hành nghiên cứu sản xuất lúa lai từ các

nguồn Trung Quốc và việc lúa quốc tế IRRI Vụ Đông Xuân 1993 - 1994 ở miền bắcdiện tích là lúa lai đã lên tới 50.000 ha với năng suất bình quân là 6 – 8 tấn/ha, cónhững điển hình cho năng suất 14 – 15 tấn/ha Đến năm 2002, diện tích lúa lai đã tăng

lên đến 500.000 ha Số liệu ở bảng 2 cho thấy, đến năm 2010, diện tích lúa lai đã tănglên đến 7.440.000 ha, năng suất gần 53,6 tạ/ha, sản lượng đạt 39.900.000 tấn Đạt được

thành tựu nói trên có thể nói rằng nhờ có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và nhà nước

đã đề ra nhiều chính sách hợp lý, áp dụng nhiều tiến bộ về khoa học kỹ thuật trong sản

xuất lúa, vì vậy trong vòng mấy năm qua nước ta không chỉ đảm bảo an toàn lươngthực cho hơn 86 triệu dân mà còn hàng năm xuất khẩu trên 43 triệu tấn gạo, Việt Namtrở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ 2 trên thế giới

Trong vài năm trở lại đây, diện tích trồng lúa cả nước tăng ít, do một số diện tích

trồng lúa chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản và một số cây trồng khác như: Rau, hoa

có giá trị kinh tế cao Mặc dù vậy, năng suất và sản lượng lúa vẫn tăng đáng kể Ngoàinhững nguyên nhân đã nêu trên, trong vòng – mấy năm qua, Việt Nam đã sử dụng bộgiống mới, đặc biệt là lúa lai và lúa chất lượng cao Từ kết quả gieo cấy lúa lai vụ mùa

năm 1991, Bộ NN&PTNT đã có chủ trương mở rộng gieo cấy lúa lai ờ Miều Bắc,

Miều Trung và Tây Nguyên đã góp phần tăng năng suất lúa, bảo đàm an ninh lương

Đại học Kinh tế Huế

thực quốc gia, trên cơ sở đó xây dựng vùng lúa chất lượng cao, phục vụ cho nhu cầuxuất khẩu và giảm bớt diện tích lúa bấp bênh sang trồng cây khác.

1.2.3 Tình hình sản xuất ở huyện Diễn Châu

Diễn Châu là một huyện đồng bằng ven biển của tỉnh Nghệ An , thuộc vùng BắcTrung Bộ, có tọa độ địa lý từ 18o52’30’’ đến 19o08’30’’ vĩ độ bắc và 108o 09’45’’ đến

108o 27’30’’ kinh độ đông, có diện tích tự nhiên la 30.492,4 ha Phía bắc giáp huyện

Quỳnh Lưu, phía nam giáp huyện Nghi Lộc, phía tây giáp huyện Yên Thành và phía

đông giáp với biển Đông

Như ta đã biết đất đai đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống cũng như trong

các hoạt động sản xuất Việc sử dụng đất như thế nào và sử dụng vào mục đích gì phải

căn cứ vào tính chất, đặc điểm của đất Tình hình sử dụng đất năm 2010 được thể hiện