Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế sản xuất lúa ở xã nghĩa đồng, huyện tân kỳ, tỉnh nghệ an

Theo quan điểm kinh tế học vi mô: Hiệu quả kinh tế là tất cả những quyết địnhsản xuất cái gì nằm trên đường năng lực sản xuất là có hiệu quả vì nó tận dụng hếttất cả nguồn lực; Số lượng

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam đang thực hiện quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước,chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp, tăngdần tỷ trọng các ngành công nghiệp - dịch vụ Tuy nhiên, vai trò của ngành nôngnghiệp là không thể phủ nhận Ngành nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩmcần thiết để đảm bảo sự sống còn của một nền kinh tế Những thành công đáng kểcủa nền kinh tế Việt Nam sau khi chính thức gia nhập vào tổ chức thương mại quốc

tế -WTO không thể không kể đến những thắng lợi trong lĩnh vực nông nghiệp

Nghĩa Đồng là một xã có truyền thống trồng lúa lâu đời thuộc huyện Tân Kỳ,tỉnh Nghệ An, Việt Nam Đặc điểm địa hình của xã tương đối bằng phẳng cùng vớidiện tích đất nông nghiệp màu mỡ tạo thuận lợi cho việc phát triển ngành nôngnghiệp đặc biệt là các loại cây trồng Bên cạnh đó, hệ thống kênh mương dày đặcphục vụ tốt cho công tác tưới tiêu trong hoạt động trồng trọt Những lợi thế so sánh

ở trên đã giúp cho người dân ở đây có điều kiện phát triển cây lúa, mang lại giá trịkinh tế cao tại xã Tuy nhiên trong điều kiện thời tiết ngày càng phức tạp do sự nóngdần lên của trái đất, gây ra hiện tượng hạn hán, mưa lũ liên miên đã khiến ngườinông dân không phản ứng kịp với sự thay đổi của khí hậu, kết quả sản xuất bị ảnhhưởng Hơn nữa, việc sử dụng các yếu tố đầu vào như giống, phân bón, thuốc bảo

vệ thực vật (BVTV)… còn chưa ổn định, chất lượng chưa đảm bảo Hay tình trạngđất nông nghiệp bị chuyển đổi thành đất để xây dựng nhà ở Chính những điều này

đã làm cho hoạt động sản xuất lúa của người dân địa phương xã Nghĩa Đồng chưatương xứng với tiềm năng trên địa bàn so với những yếu tố đầu vào bỏ ra Xuất phát

từ thực trạng đó, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế sản xuất lúa ở xã Nghĩa Đồng, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An” cho khóa

luận tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận, thực tiễn sản xuất lúa và hiệu quả sản xuất lúa

- Đánh giá hiệu quả sản xuất lúa vụ Đông Xuân và Hè Thu năm 2011

- Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế sản xuất lúa ở xã Nghĩa Đồng,huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An

Trường Đại học Kinh tế Huế

- Đề xuất một số giải pháp góp phần khắc phục những khó khăn và phát huynhững lợi thế của địa phương nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa trên địa bànnghiên cứu.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động sản xuất lúa

- Phạm vi nghiên cứu:

 Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn xã Nghĩa Đồng, huyện Tân Kỳ, tỉnhNghệ An, Việt Nam

 Về thời gian: từ 2009 đến 2011

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Là phương pháp nhằmnhận thức bản chất của các hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội Nó yêu cầu các hiệntượng phải được nghiên cứu trong mối liên hệ bản chất chặt chẽ, tác động lẫn nhaumột cách khoa học khách quan và logic, không phải đặt trong trạng thái tĩnh mà làtrong sự phát triển không ngừng và sự vận động của các sự vật, hiện tượng qua cácthời kỳ khác nhau

- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

+ Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Được thu thập từ điều tra phỏng vấn 60

hộ sản xuất lúa ở địa bàn nghiên cứu bằng cách xây dựng các phiếu điều tra căn cứvào nội dung nghiên cứu theo phương pháp điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên

+ Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Dựa vào số liệu điều tra của UBND

xã Nghĩa Đồng, các niên giám thống kê của xã, của tỉnh, niên giám thống kê của cảnước, các báo cáo hoạt động của xã, một số tạp chí sách báo liên quan, internet,…+ Phương pháp thống kê mô tả và hạch toán kinh tế: Dựa vào các số liệu thứcấp và số liệu sơ cấp thu thập được trong suốt quá trình điều tra, nghiên cứu để hệthống hoá các số liệu dưới dạng các chỉ tiêu nghiên cứu từ đó phân tích, đánh giátheo các chỉ tiêu qua thời gian

+ Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến của những người có kinh nghiệm,các cán bộ lãnh đạo am hiểu về lĩnh vực này, các bậc bề trên có kinh nghiệm tronglàng xã, các thầy cô giáo,…

+ Phương pháp hạch toán kinh tế: Được vận dụng để đánh giá các nhân tố ảnhhưởng đến năng suất lúa bằng mô hình Cobb-Douglas theo phương pháp OLS trênphần mềm Eviews

Trường Đại học Kinh tế Huế

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ từ phía UBND xã Nghĩa Đồng, các hộtham gia quá trình điều tra, ông Ngô Xuân Nghĩa (chủ tịch xã), ông Võ Duy Hiển(Phó chủ tich xã) và các bác trong phòng thống kê xã đã cung cấp các số liệu cầnthiết, cảm ơn cô giáo Hồ Tú Linh và các thầy cô khác đã có những tư liệu, ý kiếnđóng góp cho việc hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.

Tuy đã cố gắng nhưng với trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và thời giancòn hạn chế nên nội dung khóa luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Kínhmong quý thầy cô và các bạn đọc thông cảm đồng thời góp ý thêm để đề tài hoànthiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN II

NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.1 Lý luận chung về hiệu quả kinh tế

1.1.1.1 Một số khái niệm và phương pháp tính hiệu quả kinh tế

1.1.1.1.1 Khái niệm hiệu quả

Hiệu quả: Theo quan điểm của các nhà kinh tế học thì hiệu quả là một đạilượng so sánh với thành quả và chi phí thời gian, tài nguyên bỏ ra để đạt được hiệuquả đó

Kết quả là cái mà chúng ta thu được, đạt được, là kết quả của quá trình lao động

1.1.1.1.2 Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là một hiện tượng (hoặc quá trình) kinh tế là một phạm trùkinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn)

để đạt được mục tiêu xác định Hiệu quả kinh tế phản ánh chất lượng hoạt độngkinh tế

Theo quan điểm kinh tế học vi mô: Hiệu quả kinh tế là tất cả những quyết địnhsản xuất cái gì nằm trên đường năng lực sản xuất là có hiệu quả vì nó tận dụng hếttất cả nguồn lực; Số lượng hàng hoá đạt trên đường giới hạn của năng lực sản xuấtcàng lớn càng có hiệu quả cao; Sự thoả mãn tối đa về mặt hàng, chất lượng, sốlượng hàng hoá theo nhu cầu thị trường trong giới hạn của đường năng lực sản xuấtcho ta đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất; Và cuối cùng là kết quả trên một đơn vịchi phí càng lớn hoặc chi phí trên một đơn vị kết quả càng nhỏ thì hiệu quả kinh tếcàng cao

Hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn cao nhất của mọi sự lựa chon kinh tế của cácdoanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Nâng caohiệu quả kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong sự tăng trưởng và phát triển của mỗidoanh nghiệp nói riêng và của toàn xã hội nói chung Bên cạnh đó hiệu quả kinh tếcòn phải quan tâm hiệu quả về mặt xã hội cũng như hiệu quả về mặt môi trường.Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu

xã hội nhất định Các mục tiêu xã hội thường thấy là: giải quyết công ăn việc làm

Trường Đại học Kinh tế Huế

trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế, giảm số người thất nghiệp,nâng cao trình độ và đời sống văn hoá, tinh thần cho người lao động đảm bảo mứcsống tối thiểu cho người lao động, nâng cao mức sống tốt cho các tầng lớp nhân dântrên cơ sở giải quyết tôt các quan hệ trong sản xuất, đảm bảo và nâng cao sức khoẻ;đảm bảo vệ sinh môi trường Hay nói cách khác, đó chính là tương quan so sánh vềmặt kinh tế xã hội so với một đồng chi phí bỏ ra.

1.1.1.2 Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế

Bản chất của hiệu quả kinh tế là sự so sánh giữa kết quả thu được với chiphí bỏ ra Do đó, để tính được hiệu quả kinh tế ta phải xác định được chi phí vớikết quả

Trong hệ thống cân đối quốc dân (MPS), kết quả thu được có thể là toàn bộgiá trị sản phẩm (c+v+m) hoặc có thể là thu nhập (v+m), hoặc có thể là thu nhậpthuần tuý (m)…

Trong hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) thì kết quả thu được có thể là tổnggiá trị sản xuất (GO), có thể là giá trị gia tăng (VA), có thể là thu nhập hỗn hợp(MI), hoặc lợi nhuận (P)

Tuỳ theo mục đích tính toán hiệu quả kinh tế mà ta sử dụng các chỉ tiêu kếtquả cho phù hợp

Chi phí bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh là những chi phí cho yếu tốđầu vào như đất đai, lao động, tiền vốn, nguyên vật liệu Tuỳ theo mục đích nghiêncứu mà chi phí bỏ ra có thể tính toán toàn bộ hay cho từng yếu tố chi phí Thôngthường chi phí bỏ ra được tính là tổng chi phí, chi phí vật chất, lao động sống, tổng

số vốn, tổng diện tích, tổng chi phí trung gian

Sau khi xác định được kết quả thu được và chi phí bỏ ra, ta tính được hiệu quảkinh tế Hiệu quả kinh tế có thể được tính bằng 2 phương pháp sau:

Phương pháp hiệu quả tuyệt đối:

Dạng nghịch (toàn bộ): H=C Q (1.5)Trong đó:

H là hiệu quả (lần)

Hbhiệu quả cận biên (lần)

Q là lượng kết quả thu được (nghìn đồng, triệu đồng…)

C là chi phí bỏ ra hoặc các yếu tố đầu vào (nghìn đồng, triệu đồng…)

ΔQ là lượng kết quả tăng thêm (nghìn đồng, triệu đồng…)

ΔC là lượng chi phí hoặc đầu vào tăng thêm (nghìn đồng, triệu đồng…)

1.1.2 Đặc điểm kinh tế, kỹ thuật của cây lúa

1.1.2.1 Giá trị kinh tế của cây lúa

1.1.2.1.1 Nguồn gốc, xuất xứ

Cây lúa (tên khoa học là Oryza sativa) là một trong những loại ngũ cốc cólịch sử trồng trọt từ lâu đời và sản phẩm của cây lúa là gạo đã trở thành một loạithực phẩm hết sức cần thiết cho con người Theo thống kê của cơ quan thực phẩmLiên Hiệp Quốc trên thế giới có khoảng 147.5 triệu ha đất trồng lúa và 90% diệntích này là thuộc các nước Châu Á, các nước Châu Á cũng sản xuất 92% tổng sảnlượng lúa gạo trên thế giới Có thể nói rằng Châu Á là trung tâm sản xuất lúa gạolớn nhất thế giới

Căn cứ vào tài liệu khảo cổ của Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam, cây lúa đã

có mặt hơn 3000 năm trước công nguyên Ở Trung Quốc cây lúa đã có mặt ở TriếGiang khoảng 5000 năm, ở hạ lưu sông Dương Tử là 4000 năm Theo kết quả khảo cổhọc trong vòng vài thập niên qua, quê hương của cây lúa là vùng Đông Nam Á vàvùng Đông Dương Từ Đông Nam Á cây lúa mới được du nhập vào Ấn Độ và TrungQuốc phát triển theo hai hướng đông và tây Cho đến thập kỷ thứ nhất cây lúa đượcđưa vào trồng ở vùng Địa Trung Hải như Ai Cập, Italia, Tây Ban Nha Đầu thế kỷ

XV, cây lúa từ bắc Italia nhập vào các nước Đông Nam Âu như Nam Tư cũ, Bungari,Rumani…sau đó lúa mới được trồng đáng kể ở Pháp và Hungari Vào thế kỷ XVII câylúa được nhập vào Mỹ và được trồng ở các bang như Virginia, Nam Caronia, hiện nayđược trồng phổ biến ở California, Louisiana, Texa Theo hướng đông từ đầu thế kỷ XIcây lúa từ Ấn Độ được nhập vào Indonexia đầu tiên ở đảo Java Đến giữa thế kỷ XVIIcây lúa từ Iran vào trồng ở Kuban (Nga) Cho đến nay cây lúa đã có mặt trên tất cả cácchâu lục, bao gồm các nước nhiệt đới, á nhiệt đới và một số nước ôn đới

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.2.1.2 Giá trị dinh dưỡng của cây lúa

Lúa gạo là trong những sản phẩm cần thiết cho sự tồn tại và phát triển củacon người Trong lúa gạo có đầy đủ chất dinh dưỡng cung cấp nguồn năng lượng.Thành phần chủ yếu trong lúa là tinh bột và protein, bên cạnh đó còn có các loạivitamin nhóm B và các loại khoáng chất khác

 Tinh bột: Hàm lượng tinh bột là 62.4% là nguồn cung cấp calo chủ yếu.Giá trị nhiệt lượng của lúa là 3594 calo, so với lúa mì là 3610 calo, độ đồng hoá đạtđến 95.5% Tinh bột được cấu tạo bởi amylopectin và amylose Amylose có cấu tạomạch thẳng và có nhiều ở gạo tẻ, amylopectin có cấu tạo mạch ngang và có nhiều ởgạo nếp Các loại gạo ở Việt Nam có hàm lượng amylose từ 18-48% Tỷ lệ thànhphần amylose và amylopectin cũng có liên quan đến độ dẻo của hạt, gạo nếp cónhiều amylopectin nên thường dẻo hơn gạo tẻ

 Protein: Các giống lúa ở Việt Nam có hàm lượng Protein chủ yếu khoảng7-8% các giống lúa nếp có hàm lượng Protein cao hơn lúa tẻ

 Lipit: Chủ yếu ở lớp vỏ gạo Ở gạo xay là 2.02%, ở gạo đã xát chỉ còn 0.52%

 Vitamin: Trong cây lúa còn có một số Vitamin nhất là vitamin nhóm Bnhư B1, B2, B6, PP…lượng vitamin B1 là 0.45mg/100 hạt (trong đó ở phôi 47%,

vỏ cám 430.5%, hạt gạo 3.8%

1.1.2.1.3 Giá trị kinh tế của cây lúa

Theo thống kê của tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), lúa là mộttrong năm loại cây lương thực chính của thế giới, cùng với ngô (Zea Mays L.), lúa

mỳ (Triticum SP), sắn (Manihot esculenta Crantz), khoai tây (Solanum tuberosumL) Trong các loại lương thực kể trên lúa gạo và lúa mỳ là hai loại lương thực cơbản nhất dành cho con người Nếu như người phương Tây lương thực chính của họ

là lúa mỳ thì đối với người phương Đông lúa gạo là lương thực không thể thiếu

Trên thế giới cây lúa được 250 triệu hộ dân trồng, là lương thực chính của 1.3

tỷ người nghèo nhất trên thế giới, là sinh kế chủ yếu của người nông dân Là nguồncung cấp năng lượng chủ yếu của con người, bình quân 180-200 kg/người/năm tạicác nước Châu Á, khoảng 10 kg/người/năm tại các nước Châu Mỹ Ở Việt Nam dân

số trên 80 triệu người và 100% người dân Việt Nam sử dụng lúa gạo làm lương thựcchính Từ đó cho thấy vai trò của lúa gạo là hết sức quan trọng, nhất là ở các nướcChâu Á, tỷ lệ calo cung cấp từ lúa gạo chiếm 50-60% Bên cạnh đó các sản phẩm phụcủa cây lúa cũng được sử dụng nhiều hơn trong các lĩnh vực khác nhau:

Trường Đại học Kinh tế Huế

Tấm: Sản xuất tinh bột rượi cồn, axeton, phấn mịn, thuốc chữa bệnh…

Cám: Dùng để sản xuất thức ăn tổng hợp, sản xuất vitamin B1 để chữa bệnh

tê phù, chế tạo sơn cao cấp hoặc làm nguyên liệu chế tạo xà phòng

Trấu: Sản xuất nấm men làm thức ăn cho gia súc, vật liệu đóng lót hàng, vậtliệu độn cho phân chuồng, làm chất đốt

Rơm rạ: Được sử dụng cho công nghệ sản xuất giày, catton xây dựng, đồ giadụng (thừng, chảo, mũ, dày, dép…), hoặc làm thức ăn cho gia súc, sản xuất nấm…

Như vậy, ngoài hạt lúa là bộ phận chính làm lương thực, tất cả các bộ phậnkhác của cây lúa đều được sử dụng vào các mục đích khác, thậm chí bộ rễ của câylúa nằm sâu trong đất sau khi thu hoạch cũng được tận dụng làm phân…

Ngoài ra, cây lúa còn đóng một vai trò quan trọng trong quá trình xuất khẩu.Sản xuất và xuất khẩu lúa gạo đã và đang góp phần vào thắng lợi của quá trình côngnghiệp hoá - hiện đại hoá ở các nước Trong đó Việt Nam đã có những bước tiếnvượt bậc, đưa đất nước từ chỗ thiếu ăn triền miên lên thành nước xuất khẩu gạođứng thứ hai thế giới

1.1.2.2 Kỹ thuật thâm canh cây lúa

Lúa là lương thực được canh tác lâu đời ở nước ta Tuy nhiên trong nhữngnăm gần dây do quá trình thâm canh tăng vụ, lạm dụng quá nhiều phân bón hoá học,thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích tăng trưởng…đã phát sinh ra nhiều đốitượng sâu bệnh gây hại, làm ảnh hưởng đến năng suất lúa Vì vậy vấn đề đặt ra làcần nắm được kỹ thuật thâm canh cây lúa để nâng cao hiệu quả sản xuất

Hiện nay, ở nước ta cây lúa được canh tác theo hai phương thức chủ yếu

là cấy lúa và lúa gieo thẳng Kỹ thuật thâm canh cây lúa được thực hiện theo cácbước sau:

- Giống phải sạch hạt cỏ dại và lúa cỏ

- Giống có tỷ lệ nảy mầm trên 90%

Trường Đại học Kinh tế Huế

*Kỹ thuật làm đất:

 Vệ sinh ruộng đồng, dọn sạch cỏ dại và tàn dư sâu bệnh trên ruộng Nhất

là trong vụ Hè thu thì nên đốt đồng, cày bừa phơi đất cũng là biện pháp kỹ thuậtgiúp cho lúa phát triển tốt và đồng thời tránh ngộ độc hữu cơ cho cây lúa ở gianđoạn sau, góp phần làm ổn định năng suất

 San mặt đất bằng phẳng, đánh đường nước kỹ tạo điều kiện cho giốngmọc tốt ngay từ đầu, thuận lợi cho việc sử dụng nước trừ cỏ, khống chế cỏ bằngnước và áp dụng kỹ thuật rút nước ở giai đoạn lúa 30 ngày

 Cần chủ động được nước tưới để tiện lợi cho việc đưa nước vào đồngruộng, bón phân đúng giai đoạn cần thiết của cây lúa

 Làm luống rộng 1.2-1.4m, rãnh sâu 20cm, rộng 20-25cm, mặt lấp bằngphẳng không đọng nước

* Kỹ thuật gieo trồng:

- Thóc giống sau khi xử lý vớt ra, rửa sạch và đem ngâm Ngâm đến khi hạtlúa có phôi màu trắng là được

- Mật độ gieo: 50-60 gam giống/m2(25-30 kg/sào)

- Lượng hạt gieo cho một ha lúa cấy các giống lúa thuần:

+Vụ Hè Thu: 80-100 kg+ Vụ Đông Xuân: 110-120 kg

- Lượng hạt gieo cho 1 ha lúa cấy các giống lúa lai: 24-30kg (1.2-1.5kg/sào)

- Mật độ cấy:

+ Đối với lúa thuần:Vụ Hè Thu, Đông Xuân cấy 45-50 khóm/m2, 1-2 dảnh/khóm+ Đối với lúa lai: Vụ Hè Thu cấy 45-46 khóm/m2, 1-2 dảnh/khóm

Vụ Đông Xuân cấy 40-42 khóm/m2, 1-3 dảnh/ khóm

* Kỹ thuật cấy: Lúa lai nói riêng, các giống lúa ngắn ngày nói chung khôngnên nhổ cấy Biện pháp tốt nhất là xúc đặt, đảm bảo cây mạ không bị tổn thương.Nên cấy thẳng hàng, cấy theo băng rộng 1.2-1.4m, hướng băng cấy vuông góc vớiphương mặt trời mọc và lặn

* Kỹ thuật chăm sóc và phân bón:

 Kỹ thuật chăm sóc, phân bón quyết định đến sự thành bại của đồng ruộng.Bón phân như thế nào cho phù hợp cũng không phải là điều dễ dàng và chúng ta cầnnắm được tác dụng các loại phân trong khâu quản lý và chăm sóc

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Sau khi gieo cấy phải giữ nước cho ngập mặt ruộng để lúa có khả năngsinh trưởng tốt Thường xuyên giữ nước ở mức 3-5 cm, khi lúa chuẩn bị phân hoáđòng có thể tháo kiệt nước Luôn giữ nước 5-10 cm ở thời kỳ làm đòng Lúa cóđòng già rút nước lần hai, song chỉ để 1-2 ngày rồi tưới lại ngay Khi chín sữa thìtháo cạn chỉ giữ đủ ấm.

 Thường xuyên theo dõi và kiểm tra quá trình phát triển của cây lúa, bónphân để cây lúa phát triển khoẻ mạnh, ra lá nhanh và đẻ nhánh sớm

 Nếu phát hiện sâu bệnh hại thì phải tiến hành phun thuốc ngay

 Trong mỗi giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây trồng thì có nhu cầu

về điều kiện ngoại cảnh khác nhau Do đó chúng ta cần nắm vững đặc điểm sinh vậthọc, sinh thái học trong từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây trồng để từ

đó đưa ra những biện pháp chăm sóc hợp lý nhất

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất lúa

Hoạt động sản xuất nông nghiệp nói chung cũng như quá trình sản xuất lúanói riêng có nhiều sự khác biệt so với các ngành sản xuất khác Quá trình sản xuấtlúa được tiến hành trên một phạm vi không gian rộng lớn và trong một khoảng thờigian dài Vì vậy nó chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố, song những yếu tố này cóthể tác động đồng thời nhưng ở những mức độ khác nhau, có thể trực tiếp hoặc giántiếp tác động vào năng suất, chất lượng và sản lượng cây trồng Có thể chia các yếu

tố ảnh hưởng năng suất, sản lượng ra thành các nhóm sau

1.1.3.1 Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tự nhiên

 Thời tiết khí hậu: Khí hậu là yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến hệ thống canh

tác và năng suất lúa Có thể nói đây là yếu tố có tính quy luật cho từng vùng rộnglớn, ảnh hưởng tới sự phân bố và sự sống của cây lúa trên toàn thế giới Trong đó cóchế độ nhiệt, ánh sáng, nước có ảnh hưởng trực tiếp tới sự sinh trưởng và phát triểncủa cây lúa

 Nhiệt độ: Đây là nhân tố có ảnh hưởng lớn tới sự nảy mầm của hạt, sự ngoi

lên khỏi mặt đất của cây con, nhiệt độ dưới 17oC đã ảnh hưởng lớn tới sự sinhtrưởng của cây lúa, nhiệt độ thấp dưới 13oC cây lúa ngừng sinh trưởng và sẽ chết.Nhiệt độ cao hơn 40oC kết hợp với gió nóng khô sẽ ảnh hưởng tới quá trình thụphấn, dẫn tới tỷ lệ hạt lép cao Tổng tích ôn của một vụ từ khi nảy mầm tới khi thuhoạch là 2500-3000oC với giống ngắn ngày và 3000-4000oC đối với giống dài ngày

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Ánh sáng: Ánh sáng ảnh hưởng tới cây lúa trên cả hai mặt cường độ chiếu

sáng và thời gian chiếu sáng Thời gian chiếu sáng trong ngày ảnh hưởng tới quátrình phát dục và ra hoa, thời gian chiếu sáng dưới 13h kích thích sự ra hoa của câylúa Cường độ chiếu sáng tức là lượng bức xạ mặt trời có ảnh hưởng đến quang hợp.Lượng bức xạ mặt trời trung bình từ 2000-3000calo/cm2ngày trở lên

 Nước: Nước cũng là yếu tố quan trọng đối với động, thực vật cũng như đối

với cây trồng đặc biệt là cây lúa Khi có nước thì tế bào cây lúa mới trương lên lúc

đó cây lúa mới cứng cỏi được, khi thiếu nước tế bào lúa xẹp lại Đối với cây lúa ởgiai đoạn trổ bông thì nước có vai trò quyết định đến năng suất lúa sau này Nước

có tác dụng thau chua rửa mặn, thiếu nước năng suất sẽ giảm Vào thời kỳ làm đòngthì cần rất nhiều nước, nếu thiếu nước năng suất sẽ giảm nghiêm trọng Thời kỳ trổ-chín sữa cần nhiều nước vì 75-85% trọng lượng khô của hạt gạo phụ thuộc vào thời

kỳ này Thời kỳ lúa chắc xanh và chín hoàn toàn thì không cần nhiều nước, có thểtháo hoàn toàn để thu hoạch

 Đất đai: Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng và không thể thiếu trong quá

trình sản xuất lúa, nhờ có đất đai mà cây lúa có thể đứng vững và tồn tại và cũngchính đất đã cung cấp chất dinh dưỡng cần thiết để nuôi cây Đất tốt hay xấu thểhiện qua độ phì tự nhiên, ở môi trường khác nhau thì độ màu mỡ khác nhau…Vìvậy để sản xuất lúa có hiệu quả cần chú ý tới chế độ canh tác sao cho hợp lý, phùhợp với đặc điểm đất đai nhằm cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cây trồng sinhtrưởng và phát triển tốt

1.1.3.2 Nhóm nhân tố kinh tế xã hội

 Điều kiện thị trường và giá cả tiêu thụ sản phẩm: Trong nền kinh tế thị

trường, người nông dân không chỉ sản xuất đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cho họ mà họcòn sản xuất để bán ra thị trường sản phẩm của mình Chính vì thế mà giá cả cácyếu tố đầu vào cũng như sản phẩm đầu ra trên thị trường có quyết định rất lớn tớiquyết định sản xuất của người nông dân

 Tập quán canh tác: Tập quán canh tác là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới

năng suất và sản lượng của cây trồng Nếu tập quán canh tác lạc hậu sẽ hạn chế việctái sản xuất đầu tư mở rộng, hạn chế mức đầu tư thâm canh cũng như việc áp dụngkhoa học kỹ thuật vào trong sản xuất Vì vậy việc đổi mới tập quán canh tác tăngcường công tác khuyến nông, giúp người dân thấy rõ được tầm quan trọng của việc

áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất là rất cần thiết

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Cơ chế chính sách của nhà nước: Các chính sách của nhà nước tác động

trực tiếp hoặc gián tiếp đến năng suất lúa Từ những năm đầu của thập niên 90 củathế kỷ XX, Đảng và Nhà Nước ta đã tập trung chỉ đạo ban hành nhiều văn bản pháp

lý nhằm hỗ trợ giúp đỡ nông dân sản xuất nông nghiệp nói chung cũng như trongquá trình sản xuất lúa nói riêng Những chính sách này đã có tác dụng tích cực, kịpthời đối với việc sản xuất lúa như chính sách đất đai, chính sách đổi mới hợp tác xãnông nghiệp, chính sách đầu tư tín dụng, chính sách khuyến nông…

 Chính sách đất đai: Đảng và Nhà Nước ta đã thay thế chế độ bao cấp sang

chế độ khoán sản phẩm trong một số lĩnh vực nhất định Ban bí thư trung ương Đảng

đã ra chỉ thị 100 CT/TW về công tác khoán sản phẩm đến người lao động Nghị quyết

10 của bộ chính trị (ban hành ngày 5/4/1988) về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp,luật đất đai sửa đổi năm 1993 và gần đây nhất là luật đất đai sửa đổi năm 2003 công

nhận quyền sử dụng hợp pháp lâu dài của người dân, có thể cầm, cố, chuyển nhượng,

thế chấp… Những nhân tố pháp lý này đã ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuấtnông nghiệp nói chung và hoạt động sản xuất lúa nói riêng, giúp người nông dân yêntâm đầu tư lâu dài để nâng cao năng suất cây trồng cũng như hiệu quả kinh tế, đảmbảo cho hoạt động sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định và bền vững

 Chính sách khuyến nông: Khuyến nông là chính sách quan trọng của nhà

nước nhằm thúc đẩy hỗ trợ sản xuất nông nghiệp phát triển Thực tế cho thấy ngườinông dân thiếu vốn nên mức đầu tư vẫn còn thấp, họ sản xuất với quy mô nhỏ lẻ.Đây là nguyên nhân dẫn đên năng suất thấp và chất lượng sản phẩm kém Trongnhững năm gần đây nhà nước ta đã dành một khoản ngân sách thích đáng để hỗ trợsản xuất lúa nhằm cải thiện thu nhập cho một bộ phận dân cư lớn ở nông thôn, cáchoạt động khuyến nông cụ thể là:

 Nhập giống cây trồng mới

 Trợ giá lúa giống cho địa phương

 Tập huấn kỹ thuật cho bà con nông dân

 Hỗ trợ kinh phí cho cán bộ khuyến nông

 Thực hiện chương trình truyền thông đại chúng bằng các hình thức như:Báo, đài, vô tuyến truyền hình, giới thiệu mô hình của nông dân sản xuất giỏi, cácchương trình chuyển giao khoa học kỹ thuật, thông tin về giá cả trên thị trường đểngười dân kịp thời nắm bắt

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Nhân tố kỹ thuật: Để nâng cao năng suất, sản lượng và chất lượng cây trồng

thì cần thực hiện đúng quy trình kỹ thuật và áp dụng các tiến bộ khoa học vào trongsản xuất Vì vậy các biện pháp kỹ thuật đóng vai trò hết sức quan trọng cần thiết,góp phần nâng cao năng suất cây trồng và chất lượng cây trồng Tuỳ theo tính chấttừng loại đất và từng loại cây trồng mà có nhữn biện pháp kỹ thuật phù hợp

1.1.4 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất lúa

* Chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư các yếu tố sản xuất:

Các chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư của các yếu tồ nguồn lực trên một đơn

vị diện tích cho một hoạt động cụ thể đối với hoạt động sản xuất lúa bao gồm:

- Chi phí đầu tư phân bón/ha (số lượng: kg/ha; giá trị: 1000 đ)

- Chi phí giống/ha (số lượng: kg/ha; giá trị: 1000 đ)

- Chi phí thuốc BVTV/ha (gồm thuốc trừ sâu, diệt cỏ… số lượng: chai/ha; giátrị: 1000 đ)

- Chi phí khác/ha (bao gồm chi phí lao động thuê ngoài/ha, chi phí thuỷ lợi,chi phí làm đất, chi phí tuốt lúa…đơn vị tính: 1000 đ)

* Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất:

- Tổng giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích (GO): Là toàn bộ của cải vậtchất và dịch vụ hữu ích, trực tiếp do lao động sáng tạo ra trong thời kỳ nhất địnhthường là một năm

Trong đó:

Qi: Lượng sản phẩm i được sản xuất ra

Pi: Giá của sản phẩm loại i

- Chi phí trung gian trên một đơn vị diện tích (IC): Bao gồm những khoảnchi phí vật chất và dịch vụ được sử dụng trong quá trính sản xuất nông nghiệp

- Giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích (VA): Là kết quả cuối cùng thuđược sau khi trừ chi phí trung gian của một hoạt động sản xuất kinh doanh nào đó

* Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất lúa:

- Năng suất lúa (N): Phản ánh trung bình một năm thu được bao nhiêu kg lúa

trên, một đơn vị diện tích gieo trồng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Trong đó:

Q : Tổng sản lượng lúa trong năm

S : Diện tích gieo trồng lúa

- Giá trị sản xuất trên chi phí trung gian (GO/IC): chỉ tiêu này cho biết việcđầu tư một đồng chi phí trung gian thu được bao nhiêu đồng chi phí sản xuất

- Hiệu suất chi phí trung gian tính theo giá trị gia tăng (VA/IC): Được tínhbằng phần giá trị gia tăng bình quân trên một đồng chi phí trung gian bỏ ra Nó chobiết sẽ có bao nhiêu thu nhập được đem lại từ việc đầu tư một đồng chi phí trunggian bỏ ra Đây là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh tế

- Giá trị sản xuất trên lao động (GO/lao động): Chỉ tiêu này cho biết mộtcông lao động bỏ ra thì thu được bao nhiêu đồng giá trị sản xuất

- Giá trị gia tăng trên lao động (VA/lao động): Chỉ tiêu này cho biết mộtcông lao động bỏ ra thì thu về được bao nhiêu đồng giá trị gia tăng

- Giá trị sản xuất trên vốn sản xuất kinh doanh (GO/vốn sản xuất kinhdoanh): Chỉ tiêu này cho biết một đồng vốn bỏ ra thì sẽ thu được bao nhiêu đồng chiphí sản xuất

- Giá trị gia tăng trên vốn sản xuất kinh doanh (VA/vốn sản xuất kinh doanh):Chỉ tiêu này cho biết một đồng vốn bỏ ra thì sẽ thu về được bao nhiêu đồng giá trịgia tăng

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.2.1 Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam

Việt Nam nằm phía đông của bán đảo Đông Dương, thuộc vùng Đông Namchâu Á Lãnh thổ Việt Nam chạy dọc bờ biển đông của bán đảo này Việt Nam có

bờ biển đất liền với Trung Quốc (1281 km), Lào (2130 km) và Campuchia (1228km) và bờ biển dài 3444 km tiếp giáp với vịnh Bắc Bộ, biển Đông và vịnh TháiLan Tổng diện tích tự nhiên của cả nước là 331.212 km2, phần lớn diện tích đất đai

sử dụng vào mục đích nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu đời sống của nhân dân Vì thếngười dân có điều kiện trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao Lúa là cây trồng cổtruyền của Việt Nam và là cây trồng quan trọng nhất hiện nay, vì diện tích gieotrồng lúa chiếm tới 61% diện tích trồng trọt cả nước và 80% nông dân Việt Nam lànông dân trồng lúa Gạo là lương thực thiết yếu hàng đầu của người Việt Nam vìhằng ngày 100% dân số Việt Nam không ai là không ăn gạo từ người có thu nhậpthấp đến người có thu nhập cao, từ nông thôn tới thành thị

Trường Đại học Kinh tế Huế

Chính vì tầm quan trọng của lúa gạo, thời gian qua Chính phủ Việt Nam luônluôn đặt phát triển lúa gạo là nhiệm vụ trung tâm của phát triển nông nghiệp Nhìnlại hơn 20 năm qua, sản xuất lúa ở Việt Nam đã có những thành tựu đặc biệt ấntượng, mà dấu mốc là lịch sử là năm 1989, lần đầu tiên Việt Nam - một nước thiếulương thực - trở thành nước xuất khẩu lúa gạo với số lượng lên đến 1 triệu tấn vàsau đó, từ 1990 đến 2011 sản lượng lúa từ 19 triệu tấn tăng lên 42 triệu tấn, xuấtkhẩu gạo từ 1,6 triệu tấn tăng lên 7,3 triệu tấn…Từ những năm 2002 trở lại đây,năng suất lúa bình quân của Việt Nam luôn dẫn đầu các nước ASEAN và ít nhấttrên nửa triệu ha lúa ở nước ta đạt năng suất trên 7 tấn/ha trong vụ Đông Xuân mứcnăng suất lúa tiên tiến của thế giới hiện nay Cụ thể tình hình sản xuất lúa gạo củaViệt Nam từ năm 2001- 2011 được thể hiện qua Bảng 1.

Qua Bảng 1 ta thấy:

Từ năm 2001 đến nay thì diện tích gieo trồng lúa có sự gia tăng, từ 7492,7nghìn ha năm 2001 lên đến 7700,0 nghìn ha vào năm 2011 Như vậy diện tích trồnglúa qua 11 năm đã có sự gia tăng nhưng không mạnh (chỉ tăng 207,3 nghìn ha)

Bảng 1: Diện tích, năng suất, sản lượng lúa gạo Việt Nam từ 2001-2011

Năm

Diện tích (nghìn ha) Sản lượng (nghìn tấn) Năng

suất (tấn/ ha)

Tổng số

Lúa Đông xuân

Lúa Hè thu

Lúa mùa

Tổng số

Lúa Đông Xuân

Lúa Hè Thu

Lúa Mùa

Mặc dù vậy, sản lượng lúa qua các năm (2001-2011) lại có sự gia tăng mạnh

mẽ Cụ thể, sản lượng lúa vào năm 2001 chỉ đạt 32108,4 nghìn tấn, đến năm 2011đạt con số kỷ lục là 42000,0 nghìn tấn Và sản lượng lúa của các vụ cũng có sự khácnhau rõ rệt, điều này được thể hiện ở Biểu đồ 1

Biểu đồ 1 cho thấy vụ Đông xuân năm nào cũng có sản lượng lớn nhất, có thểnói là gần gấp đôi sản lượng hai vụ còn lại Năm 2001 sản lượng vụ Đông xuân là15475,4 nghìn tấn, vụ Hè thu là 8328,4 nghìn tấn, vụ Mùa là 8305,6 nghìn tấn Năm

2011 sản lượng vụ Đông Xuân là 20182,9 nghìn tấn, vụ Hè thu là 12179,4 nghìntấn, vụ Mùa là 9635,7 nghìn tấn

Năm 2002

Năm 2003

Năm 2004

Năm 2005

Năm 2006

Năm 2007

Năm 2008

Năm 2009

Năm 2010

Năm 2011

Biểu đồ 1: Sản lượng lúa gạo Việt Nam từ 2001-2011

Cùng với sự gia tăng về diện tích và sản lượng làm cho năng suất lúa của nước

ta cũng có sự gia tăng Năm 2001 năng suất đạt 4,29 tấn/ha, tới năm 2011 năng suấttăng lên đến 5,50 tấn/ha

1.2.2 Tình hình sản xuất lúa ở tỉnh Nghệ An

Nghệ An là một tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ, do nằm ở phía Đông Bắcdãy Trường Sơn nên có địa hình đa dạng và phức tạp, bị chia cắt bởi các hệ thống đồinúi và sông suối Vùng miền núi chiếm 3/4 diện tích toàn tỉnh, còn lại là vùng đồngbằng trung du Diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh là 1.648.728 ha, chiếm 5,01% diện tích

tự nhiên cả nước, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 195.944 ha chiếm 11,88%.Chủ yếu là loại đất phù sa, đất pha cát, đất thịt, đất feralit rất phù hợp với các loại câytrồng như lúa, màu, cây công nghiệp, cây ăn quả (cam, nhãn…) Nói chung Nghệ An

là một tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi thích hợp cho các loại cây trồng phát triển

Để nắm được tình hình sản xuất lúa ở tỉnh Nghệ An qua 3 năm 2009-2011 taxét Bảng 2 dưới đây

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bảng 2: Diện tích, năng suất, sản lượng lúa của tỉnh Nghệ An năm 2009-2011

Diện tích Nghìn ha 184,4 183,4 185,2 -1,0 -0,5 1,8 0,9Năng suất Ta/ha 48,7 46,2 48,6 -2,5 -5,1 2,4 5,2Sản lượng Nghìn tấn 898,8 846,4 900,0 -52,4 -5,8 53,6 6,3

(Nguồn niên giám thống kê tỉnh nghệ An, 2011)

Nhìn vào Bảng 2 chúng ta thấy được:

Diện tích trồng lúa năm 2009 là 184,4 nghìn ha, năm 2010 là 183,4 nghìn hagiảm 1,0 nghìn ha tương ứng giảm 0,5% so với năm 2009 Năm 2011 là 185,2 nghìn

ha tăng 1,8 nghìn ha tương ứng tăng 0,9% so với năm 2010 Điều này được thể hiện

Năm 2009 Năm 2010 Năm 2011

Biểu đồ 2: Diện tích lúa của tỉnh Nghệ An năm 2009 - 2011

Sản lượng lúa của tỉnh qua 3 năm (2009-2011) có nhiều thay đổi Sản lượnglúa năm 2009 là 898,8 nghìn tấn, năm 2010 là 846,4 nghìn tấn, giảm 52,4 nghìn tấntương ứng giảm 5,8% so với năm 2009 Đến năm 2011, sản lượng lúa là 900,0nghìn tấn tăng 53,6 nghìn tấn tương ứng tăng 6,3% so với năm trước

Diện tích, sản lượng thay đổi làm cho năng suất lúa qua 3 năm (2009-2011)cũng có nhiều biến động Năm 2009 năng suất lúa là 48,7 tạ/ha, năm 2010 là 46.2tạ/ha giảm 2,5 tạ/ha tương ứng giảm 5,1% so với năm Năm 2011, năng suất lúa là48,6 ta/ha tăng 2,4 tạ/ha tương ứng tăng 5,2% so với năm 2010 Đây là một điềuđáng mừng cho người dân trồng lúa ở tỉnh Nghệ An

Nói tóm lại tình hình sản xuất lúa của tỉnh Nghệ An trong những năm gần đây

đã có nhiều tiến bộ vượt bậc trong cách quản lý của chính quyền cũng như trong cáchthức sản xuất của người dân Cho nên đã đem lại nhiều kết quả bất ngờ, giúp đời sốngngười dân trồng lúa nói riêng và người dân của tỉnh nói chung ngày một đi lên

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2.3 Tình hình sản xuất lúa ở huyện Tân Kỳ

Tân Kỳ một huyện miền núi thấp thuộc vùng Tây Bắc tỉnh Nghệ An, làhuyện có nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây trồng phát triển đặc biệt là câylúa Người dân ở đây đều là những người có nguồn gốc thuần nông, có truyền thốngtrồng lúa từ lâu đời Tân Kỳ có diện tích tự nhiên là 72.821 ha đứng thứ 9 trong 19huyện của tỉnh Nghệ An, nằm trên trục đường chiến lược đường Hồ Chí Minh, giaođiểm của các tuyến giao thông Bắc-Nam, Đông-Tây, đầu mối của quốc lộ 48 nốiđường Hồ Chí Minh, 15A, 15B, 545, đường trại Lạt-Cây Chanh Với những tiềmnăng về vị trí như vậy đã kéo theo không những hoạt động sản xuất lúa phát triển

mà các hoạt động kinh tế khác của huyện như Hợp tác xã gạch ngói Cừa, các khukhai thác đá… cũng phát triển mạnh

Nhìn vào số liệu ở Bảng 4 ta thấy: Diện tích, năng suất, sản lượng của huyệnkhông có nhiều biến động So với những năm trước thì diện tích tính đến năm 2011

có xu hướng gia tăng Cụ thể là 7228 ha trong đó thì diện tích đất vụ Đông Xuân là:3683ha, vụ Mùa là 3545ha

Bảng 3: Diện tích, năng suất, sản lượng lúa của huyện Tân Kỳ Năm 2009-2011

(Nguồn: Phòng NN & PTNT huyện Tân Kỳ)

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cùng với việc diện tích có chiều hướng tăng lên thì sản lượng cũng gia tăng,năm 2010 sản lượng là 30181,6 tấn tăng 4143,6 ha tương ứng tăng 15,9% so vớinăm 2009 Năm 2011 sản lượng là 34535 tấn tăng 4353,4 tương ứng tăng 14,4 %

so với năm 2010

55,8

61,2 59,2

Vụ mùa

Biểu đồ 3: Năng suất lúa vụ Đông Xuân và vụ Mùa trong giai đoạn 2009-2011

Do diện tích cùng sản lượng tăng nên năng suất lúa của huyện 3 năm trở lạiđây cũng tăng lên đáng kể Điều này được thể hiện rõ tại biêu đồ 2:

Năm 2010 năng suất là 88,5 tạ/ha tăng 8,3 tạ/ha tương ứng tăng 10,3% so vớinăm 2009 Năm 2011 năng suất là 95 tạ/ha tăng 6,5 tạ/ha tương ứng tăng 7,3 % sovới năm 2010 Năng suất lúa không những thay đổi qua các năm mà còn khác nhaugiữa hai vụ Nhìn vào biểu đồ thì ta thấy được là vụ Đông xuân thì năng suất lúa caohơn vụ Mùa, cao hơn gấp đôi Cụ thể, năm 2009 năng suất vụ Đông Xuân là 55,8tạ/ha, vụ mùa là 25 tạ/ha Năm 2011 năng suất lúa vụ Đông Xuân là 61,2 tạ/ha còn

vụ Mùa chỉ có 33,8 tạ/ha

Trường Đại học Kinh tế Huế

CHƯƠNG II ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA HOẠT ĐỘNG

SẢN XUẤT LÚA TẠI XÃ NGHĨA ĐỒNG, HUYỆN TÂN KỲ,

TỈNH NGHỆ AN

2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN-KINH TẾ-XÃ HỘI CỦA XÃ NGHĨA ĐỒNG

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý và địa hình

* Vị trí địa lý:

Xã Nghĩa Đồng, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An là một xã trung du miềnnúi, người dân ở đây chủ yếu là sản xuất nông nghiệp Với vị trí cách thành phốVinh là 90 km bằng đường bộ về phía Bắc, cách trung tâm thị trấn Lạt là 30 km

về phía Bắc

Giáp các xã khác của huyện Tân Kỳ:

 Phía Đông giáp xã Ninh Bình

 Phía Nam giáp xã Nghĩa Hợp

 Phía Tây giáp xã Nghĩa KhánhNgoài ra phía Bắc còn giáp xã Nghĩa Khánh của huyện Nghĩa Đàn

Xã Nghĩa Đồng tuy không phải là một xã trung tâm của huyện Tân Kỳnhưng có vị trí thuận lợi là có tuyến đường liên tỉnh nối xã với các xã khác và nốivới trung tâm của tỉnh Nghệ An là thành phố Vinh, có các cây cầu nối liền các vùngkinh tế, văn hoá, xã hội của các xã khác như là cầu Phà Sen nối với xã Nghĩa Hợp,cầu Treo nối với xã Nghĩa Bình do đó thuận lợi cho viêc phát triển giao thôngđường bộ, các phương tiện giao thông có thể đi lại dễ dàng, nhất là các phương tiệnphục vụ cho việc vận chuyển hàng hoá nông sản, di chuyển giữa các vùng cũngthuận tiện hơn Cho nên rất thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, giao lưu văn hoá xãhội giữa các vùng trong huyện cũng như các huyện khác và với trung tâm tỉnh làthành phố Vinh

màu trồng 2 vụ lúa, diện tích đất nông nghiệp màu mỡ thuận lợi cho cây trồng pháttriển, hệ thống kênh mương dày đặc phục vụ cho công tác tưới tiêu nước, phục vụcho sản xuất nông nghiệp cho người dân ở đây.

Do có con sông Sen chảy qua nên được bồi đắp một phần nào đó phù sa có

độ màu mỡ cao giúp thuận lợi cho hoạt động sản xuất nông nghiệp ở đây đạt hiệuquả kinh tế cao Ngoài vùng đất có phù sa bồi đắp hàng năm thì phía Bắc của xã cóđịa hình gò đồi Đất ở đây chủ yêu là đất pheralit Độ cao địa hình bình quân 40-50m, độ dốc bình quân 15-20o, phần lớn gò đồi đã được trồng các loại cây như bạchđàn, keo lai…

2.1.1.2 Thời tiết, khí hậu

Khí hậu huyện Tân Kỳ nói chung và xã Nghĩa Đồng nói riêng đều chịu ảnhhưởng trực tiếp của khí hậu nhiệt đới gió mùa miền Trung, một năm chia làm haimùa rõ rệt Nhiệt độ trung bình cao nhất vào tháng 7 khoảng 39oC thậm chí nhiềulúc lên tới 42oC, nhiệt độ trung bình thấp nhất vào tháng 12 khoảng 12oC nhiều lúcxuống còn 10oC

Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm 24-32oC Mùa khô bắt đầu từ tháng 3đến tháng 9 trong năm, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam nên rất khô hạn.Nhiệt độ trung bình các tháng mùa khô là 28-32oC, nhiệt độ trung bình các thángmùa mưa là 20-23oC

Chế độ mưa: Lượng mưa trung bình hàng năm là 2800mm tuy nhiên phân bốkhông đều Mùa mưa thường kéo dài từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau kèm theo

mưa lạnh gió mùa Đông Bắc Mưa thường tập trung vào 4 tháng, gồm tháng 10, 11,

12, 01, lượng mưa chiếm hơn 50% lượng mưa trong năm

Chế độ ẩm: Độ ẩm bình quân trong năm 90% độ ẩm cao nhất 95% rơi vàotháng 10, 11, 12 độ ẩm thấp nhất rơi vào tháng 5,6, 7, khoảng 75%

Chế độ gió: Thường có hai hướng gió chính là gió mùa Đông Bắc xuất hiệnvào mùa mưa, gây mưa lạnh kéo dài và giá rét Gió mùa Tây Nam (gió Lào) xuấthiện vào mùa khô kèm theo không khí nóng

Nhìn chung, khí hậu xã Nghĩa Đồng nói riêng và huyện Tân Kỳ nói chung cónền nhiệt độ cao, lượng mưa thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của câytrồng Tuy nhiên mưa thường tập trung cường độ lớn gây khó khăn cho sản xuấtnông nghiệp gây ra lũ lụt vào mùa mưa, hạn hán vào mùa nắng…

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.1.2 Điều kiện kinh tế-xã hội

2.1.2.1 Tình hình sử dụng đất đai của xã Nghĩa Đồng

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế được, đó là nguồn tàinguyên quý giá của mỗi quốc gia cũng như của mỗi địa phương Vì vậy cần phải sửdụng như thế nào cho có hiệu quả nguồn lực này, quy mô và trình độ sử dụng đấtđai ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả và kết quả sản xuất nông nghiệp Để thấy rõđược tình hình sử dụng đất đai của xã ta xem xét Bảng 4:

Xã Nghĩa Đồng có tổng diện tích đất qua 3 năm không có sự thay đổi gì vìtoàn bộ diện tích đất đai của xã đã được quy hoạch, sự thay đổi chủ yếu là do sựhoán đổi giữa đất sản xuất nông nghiệp với diện tích đất phi nông nghiệp cho việcxây nhà ở và một số công trình giao thông, thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu cho sản xuấtnông nghiệp trên địa bàn xã…

Bảng 4: Tình hình sử dụng đất ở xã Nghĩa Đồng giai đoạn 2009-2011

(Nguồn: Phòng thống kê xã Nghĩa Đồng)

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cụ thể: Diện tích đất nông nghiệp năm 2009 là 1112,07 ha chiếm 65,26% tổngdiện tích đất tự nhiên của toàn xã Năm 2010 là 1112,98 ha tăng 0,91 ha tương ứngtăng 0,08% so với năm 2009, năm 2011 là 1109,45 ha giảm 3,53 ha tương ứng giảm0,32 % so với năm 2010.

Diện tích đất trồng cây hàng năm của năm 2009 là 1065,77 ha, năm 2010 là1066,68 giảm 0,91 ha tương ứng với 0,09 % so với năm 2009, năm 2011 là 1063,15

ha giảm 3,53 ha tương ứng giảm 0,33% so với năm 2010 Diện tích trồng cây hàngnăm giảm xuống là do kết quả chuyển đổi đất trồng lúa để xây dựng một số côngtrình thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu, một phần là được chuyển đổi thành diện tích đất ở,xây dựng một số công trình khác như là nhà trẻ, kho hợp tác xã…

Đất lâm nghiệp thì không có gì thay đổi qua các năm, còn đất nuôi trồng thuỷsản lại có xu hướng giảm qua các năm

Năm 2009 diện tích đất phi nông nghiệp là 361,13 ha, năm 2010 là 364,02 hatăng 2,89 ha tương ứng tăng 0,8 %, năm 2011 là 364,88 ha tăng 0,86 ha tương ứngtăng 0,235% Trong đó năm 2009 diện tích đất ở là 60,3 ha, năm 2010 là 60,52 hatăng 0,22 ha tương ứng 0,36% so với năm 2009, năm 2011 là 63,2 ha tăng 2,68 hatương ứng 4,43% so với năm 2010 Trong khi diện tích đất ở lại tăng lên thì diệntích đất chuyên dụng lại có xu hướng tăng giảm thất thường, năm 2009 là 301,1 ha,năm 2010 là 303,5 ha tăng 2,4 ha tương ứng tăng 0,80 % nhưng năm 2011 là 301,68

ha giảm 1,82 ha tương ứng giản 0,60 %

Đối với diện tích đất chưa sử dụng năm 2009 là 67,85 ha, năm 2010 là 67,17

ha giảm 0,68 ha tương ứng giảm 1,01%, năm 2011 lại là 70,81 ha tăng 3,64 hatương ứng tăng 5,42%

Nhìn chung tình hình đất đai của xã qua 3 năm 2009-2011 không có sự thayđổi gì lớn chỉ mang tính chất hoán đổi giữa đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp,

và đất chưa sử dụng

2.1.2.2 Tình hình dân số và lao động của xã Nghĩa Đồng

Dân số và lao động là nguồn lực sản xuất của xã hội, là yếu tố cơ bản quyếtđịnh sự tồn tại và phát triển của mọi hình thức kinh tế xã hội Con người vừa là mụctiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế xã hội song con người chỉ trở thànhmục tiêu và động lực cho sự phát triển khi và chỉ khi họ sử dụng sức lao động củamình để tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho xã hội

Trường Đại học Kinh tế Huế

Nghĩa Đồng là một xã đa số làm nông nghiệp, chủ yếu người dân trong xãlàm nông là chủ yếu, phần còn lại thì là những hộ buôn bán, chạy xe khách, những

hộ làm giáo viên, bộ đội…Trong những năm gần đây tình hình dân số và lao độngcủa xã cũng có nhiều biến động Để thấy rõ tình hình biến động dân số và lao độngcủa xã qua 3 năm 2009-2011, chúng ta xem xét bảng 5:

Nhìn vào bảng 5 ta thấy được: Tổng nhân khẩu của xã năm 2009 là 9271khẩu, năm 2010 là 9300 khẩu tăng 29 khẩu tương ứng với 0.3% so với năm 2009.Nhưng tới năm 2011 là 9230 khẩu giảm 7 khẩu tương ứng với 0,75% so với năm

2010, trong đó tỷ lệ Nữ vẫn nhiều hơn Nam Ở đây vẫn còn phong tục “trọng Namkhinh Nữ” Nhiều gia đình không có con trai nên vỡ kế hoạch sinh con thứ 3 nhưng

-(Nguồn: Phòng thống kê xã Nghĩa Đồng)

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cùng với sự biến động về dân số và sự gia tăng dân số của cả nước thì tổng số

hộ trên địa bàn xã cũng có biến động nhưng không đáng kể Năm 2009 là 1906 hộ,năm 2010 là 1963 hộ, tăng 57 hộ tương ứng tăng 3% so với năm 2009 Tuy nhiêntới năm 2011 thì số hộ lại không có gì thay đổi so với năm 2010, vẫn là 2963 hộ.Với quỹ đất ngày càng hạn hẹp thì việc gia tăng dân số sẽ gây sức ép tới các vấn đềkhác như là y tế, giáo dục, giải quyết việc làm…sẽ gặp nhiều khó khăn hơn Vì vậycần phải có các chính sách để hạn chế tình trạng sinh con thứ 3, để hạn chế việc giatăng dân số

Tình hình lao động của xã trong những năm gần đây có nhiều biến động Năm

2011 là 4166 lao động tăng 6 lao động tương ứng tăng 0,14% so với năm 2010, trong

đó thì lao động nông nghiệp năm 2011 là 2846 lao động giảm 18 lao động tương ứnggiảm 0,63% so với năm 2010 trong khi đó thì lao động phi nông nghiệp năm 2011 là

1320 lao động, tăng 24 lao động tương ứng tăng 1,90 % so với năm 2010

Qua bảng số liệu ta thấy được năm 2011 BQNK/Hộ là 4,70 người vàBQLĐ/hộ là 2,12 người, với số lượng như vậy đã phần nào đáp ứng được yêu cầucủa hoạt động sản xuất của các hộ, mặc dù vào các giai đoạn vụ mùa căng thẳng thìcũng có đủ nguồn lực lao động để phục vụ quá trình sản xuất

Nhìn chung dân số và lao động của xã Nghĩa Đồng có sự biến động tươngđối tích cực đó là hạn chế sinh con thứ 3, tăng nhanh tỷ trọng lao động hoạt độngtrong các ngành công nghiệp và dịch vụ giảm tỷ trọng lao động hoạt động trongngành nông nghiệp Để có những chuyển biến tích cực như vậy là do xã đã làm tốtcông tác tuyên truyền kế hoạch hoá gia đình, tạo điều kiện cho lao động đi xuấtkhẩu nước ngoài, khơi dậy tính tự giác của người dân …

2.1.2.3 Tình hình cơ sở hạ tầng và trang bị kỹ thuật phục vụ đời sống và sản xuất của xã Nghĩa Đồng

Cơ sở hạ tầng là một yếu tố rất quan trọng vừa phục vụ cho sản xuất đời sốngvừa góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn, tạo điều kiện phát triển kinh tế Vì vậyphát triển cơ sở hạ tầng là một yếu tố quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế

xã hội của đất nước đặc biệt là cơ sở hạ tầng ở nông thôn

Về hệ thống điện nước sinh hoạt

Toàn xã có tới 8 trạm biến áp với công suất từ 100-180 KVA đảm bảo nhiệm

vụ cung cấp điện tới từng hộ dân trong xã, các trạm biến áp này được đặt tại các xóm

Trường Đại học Kinh tế Huế

là xóm 11, xóm 1, xóm 8, xóm 7… Với đường dây hạ thế kéo dài khoảng 30.65 kmđưa điện tới từng hộ dân trong xã, hiện nay tỷ lệ hộ dùng điện trong toàn xã là 100%.

Toàn bộ các hộ gia đình trong xã dùng nước sinh hoạt qua hai hình thứcchính là giếng đào và nước sạch Hiện nay xã đã lắp thành công hệ thống nước sạchtới từng hộ dân vì vậy nên chất lượng nước đã được đảm bảo hơn tránh hiện tượngnước bị nhiễm mặn, chua

Về hệ thống thuỷ lợi

Xã có 3 trạm bơm nước cùng với 33.5 km kênh mương các loại, có tổng số 4cái hồ đập với dung tích là 36000m3, số lượng cầu cống phục vụ cho sản xuất là 235cái Với trang bị như vậy đã đảm bảo nhiệm vụ cung cấp nước cho toàn bộ trên1240.6 ha diện tích đất nông nghiệp Hệ thống kênh mương của xã cũng đã đượcnâng cấp lên, số hồ đập đảm bảo cho nhiệm vụ cứu diện tích đất nông nghiệp vàonhững thời gian hạn hán và giữ nước vào thời điểm mưa lũ…

Về hệ thống giao thông

Giao thông đã được củng cố, hoàn chỉnh trong thời gian gần đây Đường trụcliên xã với chiều dài là 11 km đã được bê tông hoá hơn 8km, đường trục ngõ xóm,đường nội đồng đã phần nào được bê tông hoá Giúp cho việc đi lại để giao lưu,hoạt động sản xuất của người dân ngày càng thuận tiện hơn

Về cơ sở hạ tầng cho giáo dục và y tế

Xã có một trường cấp 2 với 18 phòng học và 2 phòng chức năng, 19152 m2sân chơi, đã được nhận danh hiệu trường chuẩn quốc gia năm 2009 Một trường tiểuhọc với 20 phòng học, 4 phòng chức năng và 17525 m2 cũng đã được nhận danhhiệu trường chuẩn quốc gia năm 2003 Ở mỗi xóm có một lớp mẫu giáo nhỏ nhưng

xã cũng có một trường mẫu giáo lớn đã đạt chuẩn quốc gia với 40 phòng học, 1phòng chức năng, 5 sân chơi, 1770 m2 bãi tập

Xã có một trung tâm y tế với 20 y, bác sỹ với 10 phòng khám chữa bệnhphục vụ khám cho người dân trong xã, tuy cơ sở hạ tầng khám chữa bệnh chưađược tối tân nhưng cùng vơi sự nhiệt tình của đội ngũ y, bác sỹ đã chăm sóc sứckhoẻ của hầu hết người dân trong xã

Về hệ thống thông tin truyền thông

Với một đài phát thanh trung tâm đặt tại UBND xã, cùng với các đài khácđặt tại mỗi xóm đã thực hiện tốt nhiệm vụ truyền đạt những thông tin, chủ trương

Trường Đại học Kinh tế Huế

chính sách của Đảng và Nhà nước, những thông báo kịp thời đến với người dânnhằm giúp người dân trong xã hiểu và chấp hành tốt những chính sách của Đảng

và Nhà nước

Hiện nay người dân trong xã ít sử dụng điện thoại cố định mà hầu như là sửdụng điện thoại di động Xã có một Bưu điện, cũng là một điểm truy cập internetvới 10 máy nối mạng, ngoài bưu điện xã ra thì hầu như cứ một xóm thì có tới gần

30 nhà là nối mạng internet Điều này cho thấy nhu cầu trao đổi thông tin và cậpnhật thông tin của mỗi người là rất lớn và quan trọng trong đời sống của người dân

2.2 ẢNH HƯỞNG CỦA ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - KINH TẾ - XÃ HỘI ĐẾN HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT LÚA TẠI XÃ NGHĨA ĐỒNG

2.2.1 Ảnh hưởng tích cực

Nhìn một cách tổng quan thì vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, môi trường của

xã cũng có nhiều thuận lợi cho việc phát triển kinh tế -xã hội nhất là hoạt động pháttriển kinh tế nông nghiệp

Xã Nghĩa Đồng, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An nằm trong khu vực khí hậunhiệt đới gió mùa miền Trung, mỗi năm cũng được chia làm 4 mùa xuân, hạ, thu,đông Có nền nhiệt độ cao, lượng mưa, độ ẩm thuận lợi cho nhiều loại cây trồngsinh trưởng và phát triển trong đó có cây lúa Do có khí hậu-thời tiết ủng hộ nênmỗi năm xã cũng gieo trồng được 2 vụ lúa là Đông xuân và vụ Mùa đảm bảo cungcấp lương thực hàng ngày cho đời sống người dân và một phần đem đi bán buôn ởnhững xã xung quanh làm tăng thêm thu nhập cho người dân trong xã Xã có consông Sen chảy qua, hàng năm bồi đắp một lượng lớn phù sa cho cây trồng, giúp choviệc tưới tiêu cho hoạt động sản xuất

Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất trên địa bàn tiếp tục được củng cố và tăngcường nhằm phục vụ cho công tác sinh hoạt và sản xuất của người dân ngày mộtthuận lợi hơn Các tiến bộ mới về giống cây trồng vật nuôi với năng suất và chấtlượng cao được công nhận và đang được ứng dụng có hiệu quả

Người dân trong xã có truyền thống cách mạng lâu đời với tinh thần đoànkết, người dân vốn cần cù, chịu khó trong sản xuất Với nguồn lao động dồi dàokinh nghiệm sản xuất, với tinh thần, ý thức định hướng sản xuất nông nghiệp theohướng sản xuất hàng hoá

Trường Đại học Kinh tế Huế

Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến phát triển nông nghiệp, nông thôn, cónhiều chủ trương chính sách để phát triển lĩnh vực nông nghiệp Đặc biệt là nghịquyết trung ương 7 khoá X về nông nghiệp, nông thôn, nông dân tiếp tục được bổsung, đổi mới, tạo động lực cho người dân tích cực tham gia vào sản xuất Cùng với

nó là sự quan tâm, ủng hộ của Huyện Uỷ, UBND huyện, các cấp lãnh đạo tronghuyện, có đội ngũ quản lý, kỹ thuật nhiệt tình năng nổ, có trách nhiệm, biết vậndụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào trong sản xuất, biết vận dụng các chủtrương đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong phát triển các hoạt độngsản xuất, kinh tế, xã hội của xã

Tuy hệ thống kênh mương đã phần nào giải quyết được việc tưới tiêu nhưngđến lúc lũ lớn thì những khu vực kênh mương kém cũng không giải quyết được vấn

đề tiêu nước để tránh ngập úng…

Đất đai tuy màu mỡ nhưng do canh tác lâu đời, lại chỉ canh tác một loại cây,trong khi đó lại sử dụng quá nhiều phân hoá học mà không có các chính sách bồi bổnên đất càng ngày càng bị thoái hoá đi

Tuy đã có sự đầu tư vốn, kỹ thuật, công nghệ nhưng còn hạn chế chưa đápứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn

2.3 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA TẠI XÃ NGHĨA ĐỒNG, HUYỆN TÂN KỲ, TỈNH NGHỆ AN

2.3.1 Khái quát tình hình sản xuất lúa của xã Nghĩa Đồng, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An

2.3.1.1 Cơ cấu diện tích cây trồng của xã Nghĩa Đồng

Nghĩa Đồng là một trong những xã sản xuất nông nghiệp điển hình củahuyện Tân Kỳ Cơ cấu cây trồng của xã rất phong phú và đa dạng, mỗi loại cây

Trường Đại học Kinh tế Huế

mang lại một giá trị riêng góp phần mang lại thu nhập cho người dân trong xã Đểthấy được cơ cấu cây trồng của xã ta đi vào phân tích Biểu đồ 4:

Nhìn vào biểu đồ ta thấy được diện tích các loại cây trồng hàng năm có sựchuyển đổi từ trồng loại cây này qua loại cây khác Lúa là loại cây trồng chủ yếu,diện tích trồng lúa luôn luôn ổn định mặc dù có sự thay đổi nhưng không đáng kể.Ngô là cây trồng có diện tích lớn nhất trong toàn xã nhưng trong những nămgần đây thì diện tích trồng Ngô có xu hướng giảm đi cụ thể là năm 2009 diện tíchtrồng cây ngô là 760 ha chiếm 62,76% diện tích toàn xã, nhưng đến năm 2011 chỉcòn 530 ha chiếm 41,29% diện tích của toàn xã

Biểu đồ 4: Diện tích một số cây trồng hàng năm của xã Nghĩa Đồng

giai đoạn 2009-2011

Thay thế vào đó là diện tích trồng mía có xu hướng tăng lên, năm 2009 là 41

ha chiếm 3,39% nhưng tới năm 2011 thì diện tích tăng lên là 301 ha chiếm tới24,86%, đây là một sự thay đổi vượt bậc Nguyên nhân của hiện tượng này là docây mía mang lại thu nhập cao hơn so với cây ngô, khi trồng cây mía thì người dânchỉ mất tiền giống ở vụ đầu tiên vì cây mía là cây lưu gốc, đó cũng là một ưu điểmkhiến người dân ở đây thích trồng mía Còn diện tích trồng rau thì không thay đổiqua các năm

Tóm lại, tại xã Nghĩa Đồng thì cây lúa vẫn là cây trồng chủ yếu, được ngườidân trồng nhiều và là cây trồng trồng chính của người dân ở đây, không có biếnđộng gì nhiều qua các năm

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.3.1.2 Diện tích, năng suất lúa trên địa bàn xã

Nghĩa Đồng là một xã nông nghiệp, cây trồng chủ yếu của người dân trong xã

là cây lúa Cây lúa là cây trồng chính, nuôi sống phần lớn dân cư trong toàn xã,đóng vai trò đảm bảo an ninh lương thực, duy trì cuộc sống cho con người

Tình hình sản xuất lúa của xã Nghĩa Đồng được thể hiện qua Bảng 6:

Bảng 6: Tình hình sản xuất lúa của xã Nghĩa Đồng qua 3 năm 2009-2011

2009

Năm 2010

Năm 2011

(Nguồn: Phòng thống kê xã Nghĩa Đồng)

Nhìn vào bảng số liệu trên ta thấy được diễn biến về năng suất, diện tích sảnlượng lúa của xã qua các năm Năm 2009 với diện tích trồng lúa của xã là 670 hathu được sản lượng bình quâm là 37185 tạ đạt năng suất 55,5 tạ/ha Năm 2010, cũngvới diện tích là 670 ha nhưng với sự chú ý đầu tư phân bón, giống và chăm sóc củangười dân nên sản lượng bình quân của xã đạt 37855 tạ, tăng 670 tạ tương ứng tăng1,8% so với năm 2009 và kéo theo năng suất năm 2010 là 56,5 tạ/ha tăng 1 tạ/hatương ứng tăng 3,03%

Trường Đại học Kinh tế Huế

Năm 2011, tuy diện tích trồng cây hàng năm của xã có giảm đi, nhưng diệntích trồng lúa lại có tăng lên một phần Cho nên diện tích là 700 ha tăng 30 ha tươngứng tăng 4,48% so với năm 2010 Do có sự chăm sóc chu đáo và đầu tư trang thiết

bị đầy đủ thì năng suất của năm này tăng 5,5 tạ/ha tương ứng tăng 9,73% so vớinăm 2010 Thêm vào đó là diện tích tăng lên nên kéo theo sự gia tăng của sảnlượng Sản lượng đạt 43400 tạ tăng 5545 tạ tương ứng tăng 14,65%

Vào vụ Đông Xuân năm 2010 năng suất đạt 68 tạ/ha tăng 2 tạ/ha tương ứngtăng 3,03% so với năm 2009 Năm 2011 thì năng suất vụ Đông Xuân lại tăng lênđạt 72 tạ/ha tăng 4 tạ/ha tương ứng tăng 5,89% so với năm 2010 Cùng với sự giatăng của năng suất thì sản lượng năm 2011 cũng tăng lên đạt 25200 tạ, tăng 2420 tạtương ứng tăng 10,62% so với năm 2010

Vào vụ Mùa thì năng suất thấp hơn so với vụ Đông Xuân Nhìn chung giữa hainăm 2009 và năm 2010 thì diện tích trồng lúa và năng suất không thay đổi Tuynhiên đến năm 2011 thì năng suất đạt 52 tạ/ha tăng 7 tạ/ha tương ứng tăng 15,56%,mức sản lượng đạt 18200 tăng 3125 tạ tương ứng tăng 20,73% so với năm 2010

So giữa hai vụ Đông Xuân và Mùa thì ta thấy năng suất vụ Đông Xuân lúc nàocũng cao hơn vụ Mùa, điều này cũng dễ hiểu bởi vì vào vụ Đông Xuân thì cây lúa

có thời gian sinh trưởng dài hơn, hấp thu được nhiều chất dinh dưỡng hơn Còn vụMùa thì thời gian sinh trưởng ngắn, sâu bệnh lại phát triển mạnh mẽ hơn… Cho nên

dễ mất mùa hơn

Nói chung cây lúa vẫn là cây trồng được người nông chú trọng và đầu tư nênnăng suất lúa đã không ngừng tăng lên qua các năm, tăng cao so với mặt bằngchung của toàn huyện Điều này cho thấy đã có sự quan tâm của chính quyền địaphương về hệ thống kênh mương tưới tiêu, về tiến bộ khoa học kỹ thuật, có sự ứngdụng các loại giống mới…Và sự quan tâm đầu tư chăm sóc của bà con xã viên để

có được năng suất cao hơn xứng với tiềm năng của vùng

2.3.2 Tình hình sản xuất lúa của nhóm hộ điều tra

2.3.2.1 Năng lực sản xuất của nhóm hộ điều tra

2.3.2.1.1 Tình hình cơ bản của nhóm hộ điều tra

Lúa là cây ngắn ngày, được người dân gieo trồng từ bao đời nay Để tăng hiệuquả sản xuất lúa thì lao động của con người hết sức quan trọng, nhờ có sức lao độngcủa mình, con người đã khai thác một cách có hiệu quả nguồn tài nguyên nhằm phát

Trường Đại học Kinh tế Huế

triển sản xuất lúa Nghiên cứu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sảnxuất lúa trên địa bàn xã Nghĩa Đồng, 60 hộ gia đình đã được phỏng vấn theophương thức chọn mẫu ngẫu nhiên trong đó có 30 hộ ở Xóm 11 và 30 hộ ở Xóm 10.

Để thấy được mức độ ảnh hưởng của người lao động tới quá trình phát triểnsản xuất lúa chúng ta theo dõi Bảng 7:

Qua Bảng 8 ta thấy 60 hộ điều tra thì có tổng số nhân khẩu là 295, nhân khẩutrong đó Xóm 10 có 148 nhân khẩu, Xóm 11 có 147 nhân khẩu Sự chênh lệch vềnhân khẩu và lao động giữa hai xóm là không lớn Bình quân nhân khẩu trên mỗi

hộ là 4,92 người, xóm 10 là 4,93 người, xóm 11 là 4,90 người

Hai xóm có bình quân nhân khẩu trên mỗi hộ là tương đương nhau không chênhlệch nhiều, nhưng so với bình quân chung toàn huyện thì cũng được xem là cao

Bảng 7: Tình hình nhân khẩu và lao động của các hộ điều tra năm 2011 (BQ/hộ)

(Nguồn: Số liệu điều tra hộ năm 2011)

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bình quân nhân khẩu cao kéo theo số lao động của mỗi hộ gia đình lớn Bìnhquân lao động của hai xóm là 4,05 lao động, trong đó bình quân lao động của xóm

11 là 4,07 lao động cao hơn bình quân lao động xóm 10(4,03 lao động) Với bìnhquân lao động trên mỗi hộ là 4.05 lao động của hai xóm thì khi mùa vụ đến, vấn đề

về sức ép về lao động cũng được giảm đi phần nào

Hiện nay ở cả hai xóm, lao động nông nghiệp chiếm khá cao, bình quân mỗi

hộ của 2 Xóm là 2,05 lao động nông nghiệp, trong đó Xóm 11 bình quân mỗi hộ có1,97 lao động nông nghiệp, 2,10 lao động phi nông nghiệp Xóm 10 bình quân mỗi

hộ có 2,13 lao động nông nghiệp, 1,90 lao động phi nông nghiệp

Bên cạnh đó, phần đông là lao động trong độ tuổi, bình quân 2 Xóm là 3,15lao động trong độ tuổi/hộ và có 0,9 lao động ngoài độ tuổi/hộ Hiện nay lao độngnông nghiệp có xu hướng dư thừa lúc nông nhàn rỗi, vì vậy vấn đề giải quyết việclàm cho người dân ở đây vào các hoạt động ngành nghề - dịch vụ để tăng thu nhậpcải thiện đời sống cho người dân là một vấn đề cần phải được sự quan tâm củachính quyền các cấp từ trung ương tới địa phương

Bên cạnh đó, trình độ văn hoá của chủ hộ cũng ảnh hưởng tới kết quả sản xuất,bởi nó thể hiện sự hiểu biết, sự tiếp thu trình độ khoa học kỹ thuật và cách thức vậndụng nó vào sản xuất để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm cây trồng, vật nuôi

Lao động thì dồi dào nhưng trình độ lao động chưa cao, trình độ văn hoá bìnhquân của 2 xóm là 8,75, trong đó Xóm 11 là 8,60 còn Xóm 10 là 8,9 Tuy nhiên sovới bình quân chung của toàn huyện thì trình độ văn hoá của 2 xóm như thế làtương đối cao, đây là một thuận lợi cho việc tiếp tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm cáchthức làm ăn giỏi trong và ngoài xã Tham gia nhiều lớp tập huấn khuyến nông từ đóđưa ra quyết định sản xuất đúng đắn đem lại hiệu quả kinh tế cao cho hoạt động sảnxuất kinh doanh nói chung và sản xuất lúa nói riêng

Độ tuổi cũng nói lên được kinh nghiệm thực tế trong quá trình sản xuất Vì lúa

là cây trồng được nhân dân ta ưa chuộng rất lâu đời và trồng từ bao đời nay, nênngười dân ở đây có kinh nghiệm được truyền lại từ xa xưa Độ tuổi bình quân chủ

hộ của hai xóm là 52,78 tuổi trong đó Xóm 11 là 52,63 tuổi, Xóm 10 là 52,93 tuổi

Có thể nói đây là độ tuổi có nhiều kinh nghiệm trong hoạt động sản xuất nôngnghiệp rất thuận lợi cho việc trồng lúa, bên cạnh đó nó cũng có nhiều hạn chế.Người cao tuổi thường bảo thủ, theo phong tục lạc hậu, không chịu đổi mới áp dụngtiến bộ khoa học-kỹ thuật và đó cũng là nguyên nhân ảnh hưởng tới năng suất lúa

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.3.2.1.2 Tình hình sử dụng đất đai của nhóm hộ điều tra

Tình hình sử dụng đất đai của 60 hộ được thể hiện trong Bảng 8

Nhìn vào bảng số liệu ta thấy: Tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm năm

2011 của các hộ điều tra là 483.7 sào trong đó Xóm 11 là 250.7 sào, Xóm 10 là 233sào, bình quân hai Xóm mỗi hộ gieo trồng 8.06 sào

Bảng 8: Tình hình sử dụng đất đai của các hộ điều tra năm 2011

(Nguồn: Số liệu điều tra hộ năm 2011)

Do người dân ở xã làm nông nghiệp là chủ yếu cho nên diện tích đất trồng đấttrồng lúa cũng nhiều và diện tích đất trồng màu chiếm khá lớn Nhưng diện tíchtrồng lúa chiếm gần một nữa và duy trì khá ổn định qua các năm, còn phần còn lại

là chia cho các loại cây hàng năm khác như mía, ngô… Qua số liệu điều tra của các

hộ ở hai xóm thì trong 60 hộ có 276,2 sào trồng lúa, Xóm 11 là 145,6 sào, Xóm 10

là 130,6 sào Điều này có thể hiểu là đất trồng lúa ở đây là đa số

Bình quân diện tích trồng lúa mỗi hộ của hai xã là 4,69 sào trong đó Xóm 11

là 4,85 sào, Xóm 10 là 4,35 sào Như vậy diện tích lúa bình quân mỗi hộ Xóm 11 caohơn diện tích lúa bình quân của mỗi hộ Xóm 10 trong khi đó nhân khẩu của mỗi hộxóm 11 lại thấp hơn, còn đất lại là đất được cấp theo số lượng nhân khẩu từng hộ

2.3.2.1.4 Tình hình trang bị tư liệu sản xuất của các nhóm hộ điều tra

Nước ta là một nước nông nghiệp, đa số người dân sống bằng nghề nông Đểsản xuất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao thì cũng đòi hỏi mức độ đầu tư

về trang bị kỹ thuật của người nông dân Qua điều tra tôi nhận thấy: Tư liệu sảnxuất của người nông dân tương đối đơn giản, việc sử dụng các tư liệu sản xuất cógiá trị lớn như máy cày, máy tuốt…trở nên quá hữu hạn Để hiểu rõ hơn về tìnhhình trang bị tư liệu sản xuất của các nông hộ ta đi vào phân tích Bảng 9:

Qua Bảng 9 ta thấy: Bình quân mức độ đầu tư trang bị kỹ thuật của hai Xómmỗi hộ là 27199,81 nghìn đồng/hộ trong đó xóm 11 là 26734,32 nghìn đồng, Xóm

10 là 27821,4 nghìn đồng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bảng 9: Tình hình trang bị tư liệu sản xuất tính BQ/hộ

của nhóm hộ điều tra năm 2011

1 Trâu bò cày kéo Con 1,2 20058 1,1 21034 1,3 19256,9

2 Máy cày, bừa Cái 0,08 1888 0,03 750 0,13 3022,5

3 Máy tuốt lúa Cái 0,1 1416,67 0,07 980 0,13 1866,67

4 Cày bừa Cái 1,95 718,34 1,97 749,60 1,93 687,14

5 Bình phun thuốc Cái 0,78 140,4 0,83 149,4 180 131,4

6 Xe cải tiến Cái 0,97 2786,24 1 2880 0,93 2663,79

7 Nông cụ khác Cái 2,7 192,16 2,8 191,32 2,6 193,00

(Nguồn: Số liệu điều tra nông hộ năm 2011)

Vì các hộ nông dân ở cả hai xóm đều sinh sống chủ yếu bằng nghề nông nênbình quân hai xóm có 1,2 con trâu bò cày kéo với giá trị 20058 nghìn đồng, con trâungoài cung cấp sức kéo thì nó còn cung cấp một lượng phân bón cho người nôngdân phục vụ cho việc trồng lúa

Sản xuất lúa của các hộ đa số làm thủ công truyền thống bằng cày, cuốc,bừa… để làm đất nên rất ít máy cày bừa, bình quân mỗi hộ của hai xóm có 0,08máy cày bừa với trị giá 1888 nghìn đồng, trong đó xóm 11 bình quân mỗi hộ 0,03máy với trị giá 750 nghìn đồng, xóm 10 thì bình quân mỗi hộ là 0,13 máy với trị giá3022,5 nghìn đồng Ngoài sử dụng máy cày bừa làm đất còn khâu thu hoạch ngườidân sử dụng máy tuốt lúa giảm được công lao động trong quá trình sản xuất Bìnhquân mỗi hộ của hai xóm có 0,1 máy tuốt lúa với trị giá 1416,67 nghìn đồng, trong

đó xóm 11 bình quân mỗi hộ là 0,07 máy trị giá 980 nghìn đồng, xóm 10 bình quânmỗi hộ là 0,13 máy trị giá 1866,67 nghìn đồng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bình phun thì bình quân hai xóm mỗi hộ có 0,78 bình với giá trị 140,4 nghìn đồng.

Xe cải tiến là phương tiện chuyên chở của người dân ở đây Người dân ở đây

sử dụng loại xe này để thuận tiện cho việc vận chuyển và thu hoạch Bình quân 2xóm mỗi hộ có 0,97 xe cải tiến với giá trị 2786,24 nghìn đồng

Cày bừa cũng là hai công cụ không thể không có của mỗi hộ nông dân, bìnhquân hai xóm mỗi hộ có 1,95 cái cày, bừa với trị giá 718,34 nghìn đồng

Ngoài những công cụ trên còn có các công cụ rẻ tiền mau hỏng: cuốc, cào,vét…được sử dụng trong quá trình sản xuất với giá trị bình quân mỗi hộ là 192.16nghìn đồng

Như vậy, mức độ đầu tư về trang bị kỹ thuật của hai xóm vẫn còn thấp vàhạn chế, vẫn còn sử dụng các công cụ truyền thống, thô sơ chưa thể đáp ứng toàn bộquá trình sản xuất Vấn đề đặt ra trong thời gian tới là cần đầu tư thêm máy móc đểtăng năng suất cây trồng, giảm sức lao động của con người, dùng thời gian đó vaocác hoạt động khác nhằm nâng cao thu nhập cho người dân

2.3.2.2 Tình hình đầu tư thâm canh của các nhóm hộ điều tra

2.3.2.2.1 Tình hình sử dụng giống lúa của các nhóm hộ điều tra

Giống là một yếu tố đóng vai trò hết sức quan trọng đến năng suất, hiệu quảsản xuất lúa Vì vậy để đạt năng suất cao trong trồng lúa thì cần phải chọn giống lúatốt và điều quan trọng là giống lúa đó phải thích hợp với điều kiện thời tiết, khí hậuthổ nhưỡng của từng địa phương Để thấy được tình hình đầu tư giống, và cơ cấugieo trồng của các nhóm hộ điều tra ta đi vào phân tích Bảng 10:

Qua bảng số liệu ta thấy tình hình sử dụng và đầu tư giống lúa của các hộđiều tra qua hai vụ Đông Xuân và vụ Mùa Vào vụ Đông Xuân lượng giống bìnhquân của hai nhóm hộ là 76,04kg/ha trong đó nhóm hộ xóm 11 gieo 75,47 kg/ha,còn các hộ vùng thấp gieo 76,62 kg/ha So sánh mức độ đầu tư giống lúa ĐôngXuân với vụ Mùa thì ta thấy lượng gieo trồng lúa của vụ Đông Xuân ít hơn lượnggieo trồng lúa vụ Mùa Về chi phí giống thì do lượng giống của vụ Mùa cao hơnnên chi phí giống vụ Mùa cũng cao hơn Do đó, chi phí giống vụ Đông Xuân là2923,74 nghìn/ha còn chi phí giống vụ Mùa là 3566,94 nghìn/ha Về nguồn giốngthì hầu hết các hộ trên địa bàn đã dùng lúa mua của một công ty giống thông quahợp tác xã

Trường Đại học Kinh tế Huế

(Nguồn: Số liệu điều tra nông hộ năm 2011)

Cơ cấu giống lúa ở vụ Đông Xuân chủ yếu là Khải Phong và Quy Năm, ngoài

ra người ta còn trồng thêm Nếp và Tám thơm, cả hai xóm 10, và xóm 11 đều có cơcấu giống lúa ở vụ này như nhau

Nhìn vào Bảng 10 ta thấy được lúa Khải phong vẫn là giống lúa chiếm tỷtrọng cao nhất trong tổng diện tích gieo trồng Lượng giống bình quân chung củacác nhóm hộ ở hai xóm vụ Đông xuân là 36,39 %, trong đó lượng giống gieo trồngcủa xóm 11 là 37,80 %, xóm 10 là 34,84%

Đứng sau giống lúa Khải phong là giống lúa Quy 5, bình quân chung cho cácnhóm hộ ở hai xóm thì gieo trồng loại lúa này chiếm 35,57% trong tổng lượnggiống gieo trồng, ở xóm 11 thì loại lúa này chiếm 34,31% còn xóm 10 thì chiếm35,05% trong tổng lượng lúa gieo trồng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Đứng thứ 3 là Nếp, đây là loại lúa người ta thường dùng để nấu xôi, cơm nếpvào các dịp giỗ chạp, cưới hỏi…Cho nên người ta thường trồng một phần ít để cấttrữ cho vụ sau, sử dụng vào các dịp đó, bình quân chung thì loại giống này chiếm19,16% trong tổng lượng giống gieo trồng.

Cuối cùng là Tám thơm, loại lúa này chất lượng tốt, gạo dẻo thơm ngon,nhưng người ta gieo trồng ít nhất, chỉ chiếm 98% trong tổng diện tích gieo trồng

Ở vụ Mùa thì các chỉ trồng 3 loai lúa đó là Quy 5, Quy 1, Nếp Nhìn chung thì

3 loại này có khả năng chống chịu với sâu bệnh và thời tiết tốt hơn các loại khác.Nhìn vào bảng số liêụ thì ta thấy được lúa Quy 5 vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trongtổng diện tích gieo trồng chiếm 68,70 % Còn tỷ lệ trồng Nếp và Quy 1 vẫn cònchiếm tỷ lệ rất thấp chỉ chiếm 16,14% đối với Nếp còn 15,14 %

Nói chung, xét trên mặt bằng chung toàn xã vào vụ Đông Xuân thì các nhóm

hộ chủ yếu sử dụng giống lúa Khải phong vì loại giống này có chất lượng, khả năngchống chịu tốt hơn, năng suất cao hơn các loại kia Còn vụ Mùa thì chủ yếu là sửdụng giống lúa Quy 5 vì, giống lúa loại này tuy chất lượng và năng suất không bằnggiống khải phong nhưng chi phí của giống lúa này thấp và khả năng chống chịu thờitiết và sâu bệnh cao Nhưng trong những năm gần lại đây thì giống lúa Tám thơm

và Nếp, Quy 1 đã được tăng lên diện tích gieo trồng, đây cũng là điều đáng mừngbởi nó cho thấy trình độ thâm canh, các nông hộ đã mạnh dạn sử dụng giống lúamới cho chất lượng tốt hơn, giá trị kinh tế cao hơn, mặc dù năng suất các giống lúanày còn thấy

2.3.2.2.2 Tình hình sử dụng phân bón của các nhóm hộ điều tra

Phân bón cung cấp chất dinh dưỡng cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, chonăng suất cao và ổn định Tuy nhiên không phải cứ bón nhiều phân là cây sinhtrưởng và phát triển tốt, mà chúng ta cần phải bón một cách cân đối và hợp lí Quađiều tra thực tế tại địa phương thì có thể thấy được người dân ở đây sử dụng hai loạiphân là phân chuồng, phân xanh và phân tổng hợp như là Urê, NPK…

Nhìn tổng quan vào bảng số liệu thì ta thấy chi phí phân bón giữa hai xómchênh lệch không đáng kể Tuy nhiên chi phí phân bón giữa hai vụ Đông Xuân và

vụ Mùa lại có sự biến động rất lớn

Trường Đại học Kinh tế Huế