Tìm hiểu phương pháp tính phí nước thải và đề xuất mức phí nước thải sinh hoạt mới ở TP đông hà – tỉnh quảng trị

Giả định áp dụng một mức phí bảo vệ môi trường đối với nước thảimới tại phường I – tp.Đông Hà – tỉnh Quảng Trị...48 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHÍ NƯỚC THẢI TRONG CÔNG

KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN



-KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP TÍNH PHÍ NƯỚC THẢI

VÀ ĐỀ XUẤT MỨC THU PHÍ NƯỚC THẢI SINH HOẠT MỚI

Huế, tháng 5 năm 2014

Trường Đại học Kinh tế Huế

Đểhoàn thành tốt khóa luận này, em xin chân thành cảm ơn sự dạy dỗ tận tình và chu đáo của Quý thầy,cô giáo trường Đại học Kinh Tế- Đại học Huếtrong 4 năm qua đã truyền đạt cho

em những kiến thức bổích.

Em xin trân trọng bày tỏlòng biếtơn sâu sắc đến cô giáo Thạc

sĩ Mai LệQuyên đã giúp đỡ, hướng dẫn em tân tình và đầy trách nhiệm trong suốt quá trình thựchiện khóa luận tốt nghiệp này.

Em xin chân thành cám ơn các anh, chị, cô, chú ởSởTN&MT; Chi cục BVMT tỉnh Quảng Trịđã tạo điều kiện đểem được thực tập, nghiên cứu, điều tra, phỏng vấn và thu thập sốliệu đểhoàn thành khóa luận.

Mặc dù bản thân đã có sựnỗlực và cốgắng nhưng do kiến thức còn hạn hẹp nên không thểtránh khỏi những hạn chếvà thiếu sót khi thực hiện khóa luận này Kính mong Quý thầy giáo, cô giáo và bạn bè đóng góp ý kiến đểkhóa luận này hoàn thiện hơn.

Một lần nữa em xin chân thành cám ơn!

Huế, ngày 15 tháng 5 năm 2014

Sinh viên thực hiện HồThịNgọc Lan

Trường Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢN ĐỒ, BIỂU ĐỒ vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU viii

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

4.1 Phương pháp thu thập số liệu 3

4.1.1 Số liệu thứ cấp 3

4.1.2 Số liệu sơ cấp 3

4.2 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu thông kê 3

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Quản lý môi trường 4

1.1.1 Một số vấn đề liên quan đến môi trường 4

1.1.1.1 Khái niệm môi trường 4

1.1.1.2 Chức năng của môi trường 5

1.1.2 Quản lý môi trường 5

1.1.2.1 Khái niệm 5

1.1.2.2 Mục tiêu quản lý môi trường 6

1.1.2.3 Nguyên tắc quản lý môi trường 6

1.2 Phí bảo vệ môi trường 7 Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2.1 Khái niệm phí BVMT 7

1.2.2 Mục tiêu của phí BVMT 7

1.2.3 Ý nghĩa của phí BVMT 8

1.2.4 Quy định của pháp luật về phí BVMT 8

1.3 Phí nước thải 8

1.3.1 Khái niệm và phân loại nước thải 8

1.3.1.1 Khái niệm nước thải 8

1.3.1.2 Phân loại nước thải 8

1.3.2 Phương pháp và kinh nghiệm tính phí BVMT đối với nước thải ở một số quốc gia trên thế giới 9

1.3.3 Căn cứ thực hiện phí nước thải 11

1.3.3.1 Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền (PPP) 11

1.3.3.2 Nguyên tắc người hưởng lợi phải trả tiền (BPP) 11

1.3.4 Cơ sở xác định phí nước thải 12

1.3.4.1 Dựa vào tổng lượng nước thải 12

1.3.4.2 Dựa vào đặc tính của chất gây ô nhiễm 12

1.3.4.3 Dựa vào hàm lượng các chất gây ô nhiễm 13

1.3.4.4 Dựa vào hệ số chịu tải môi trường 13

1.3.4.5 Dựa vào chi phí biên bỏ ra lắp đặt hệ thống giảm thải 13

1.3.4.6 Dựa vào giá trị ước tính tác hại do một đơn vị chất thải gây ra 14

1.3.4.7 Dựa vào tiêu chuẩn môi trường 14

1.4 Cách tính phí BVMT đối với nước thải ở Việt Nam 14

1.4.1 Phương pháp luận cho việc tính phí BVMT đối với nước thải 14

1.4.2 Công thức tính phí tổng quát 16

1.4.2.1 Cồng thức tổng quát 16

1.4.2.2 Phân tích các hệ số trong công thức tổng quát 17

1.4.3 Phương pháp tính phí bảo vệ môi trường đối với nước thải theo nghị định 25/2013/NĐ-CP 21

1.4.3.1 Phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt 21

1.4.3.2 Phí BVMT đối với nước thải công nghiệp 23

Trường Đại học Kinh tế Huế

CHƯƠNG 2 KHẢO SÁT VÀ ĐỀ XUẤT MỨC PHÍ NƯỚC THẢI SINH

HOẠT MỚI Ở TP.ĐÔNG HÀ – TỈNH QUẢNG TRỊ 26

2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 26

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

2.1.1.1 Vị trí địa lý 26

2.1.1.2 Địa hình 27

2.1.1.3 Khí hậu 28

2.1.1.4 Tài nguyên 29

2.1.2 Đặc điểm Kinh tế - Xã hội – Môi trường 31

2.1.2.1 Kết quả đạt được trên lĩnh vực kinh tế năm 2013 31

2.1.2.2 Đặc điểm dân số và lao động 31

2.1.2.3 Quản lý đô thị và tài nguyên môi trường 32

2.2 Hiện trạng ô nhiễm và quản lý Môi trường nước ở TP Đông Hà 33

2.2.1 Hiện trạng chất lượng môi trường nước ở tp.Đông Hà 33

2.2.1.1 Hiện trạng thu gom và xử lý nước thải 33

2.2.1.2 Hiện trạng chất lượng nước 37

2.2.2 Hiện trạng cấp, thoát nước 39

2.2.2.1 Hiện trạng cấp nước 39

2.2.2.2 Hiện trạng thoát nước 39

2.2.3 Thu phí BVMT đối với nước thải các cơ sở, doanh nghiệp trên địa bàn Tỉnh theo nghị định 67/2003 NĐ-CP và nghị định 25/2013/NĐ-CP 42

2.2.3.1 Kết quả thu nộp phí của các doanh nghiệp năm 2013 43

2.2.3.2 Ví dụ cụ thể về việc thẩm định và thu phí nước thải công nghiệp đối với doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh 44

2.3 Điều tra, đề xuất mức thu phí bảo vệ Môi trường đối với nước thải sinh hoạt mới ở TP.Đông Hà – tỉnh Quảng Trị 45

2.3.1 Quy mô điều tra 45

2.3.2 Khảo sát chất lượng môi trường và áp dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải ở phường I – TP.Đông Hà – tỉnh Quảng Trị 45 Trường Đại học Kinh tế Huế

2.3.3 Giả định áp dụng một mức phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

mới tại phường I – tp.Đông Hà – tỉnh Quảng Trị 48

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHÍ NƯỚC THẢI TRONG CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 50

3.1 Những giải pháp đối với việc thu phí theo công thức đề xuất đối với việc thực hiện phí BVMT đối với nước thải 50

3.2 Những giải pháp tăng cường quản lý và BVMT trong việc thu phí nước thải 51

3.2.1 Tăng cường hoạt động quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường công nghiệp trên địa bàn tỉnh 52

3.2.2 Đẩy mạnh phát triển kỹ thuật, công nghệ về bảo vệ môi trường công nghiệp 53

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 55

1 Kết luận 55

2 Kiến nghị 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

PHỤ LỤC 59

Trường Đại học Kinh tế Huế

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC BẢN ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Bản đồ 1: Bản đồ hành chính thành phố Đông Hà 26Biểu đồ 1: Nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường ở phường I 47

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Hệ số đặc trưng của nền kinh tế 18

Bảng 1.2: Hệ số chịu tải môi trường 19

Bảng 1.3: Xuất phí đã áp dụng ở các nước OECD và các nước ASEAN 20

Bảng 1.4: Mức phí đối với mỗi chất có trong nước thải 23

Bảng 1.5: Hệ số tính phí theo lượng nước thải của cơ sở sản xuất chế biến 24

Bảng 2.1: Hệ số các chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt 33

Bảng 2.2 : Nồng độ các chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt 34

Bảng 2.3: Hiện trạng đường ống cấp nước chính thành phố Đông Hà 39

Bảng 2.4: Kết quả thu nộp phí của các doanh nghiệp năm 2013 43

Bảng 2.5: Hàm lượng các chất ô nhiễm có trong nước thải và tính phí 44

Bảng 2.6: Hàm lượng các chất ô nhiễm có trong nước thải và tính phí (phí biến đổi) 44

Bảng 2.7: Đánh giá về chất lượng môi trường phường I 46

Bảng 2.8: Nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường ở phường I theo sự phản ánh của người dân 46

Bảng 2.9: Hiểu biết của người dân về phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt 48

Bảng 2.10: Đánh giá của người dân khi giả định tăng mức phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt 48

Trường Đại học Kinh tế Huế

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU

Tên đề tài: “Tìm hi ểu phương pháp tính phí nước thải và đề xuất mức phí nước thải sinh ho ạt mới ở TP Đông Hà – Tỉnh Quảng Trị”

1 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm đến 3 mục tiêu chính sau:

- Tìm hiểu hệ thống thu phí và cách tính phí nước thải

- Nghiên cứu tìm hiểu mức thu phí nước thải trên địa bàn thành phố Đông Hà, vàhiệu quả của việc thu phí nước thải góp phần vào việc bảo vệ môi trường

- Đưa ra các giải pháp, đề xuất, kiến nghị giúp các cơ quan chuyên môn có

phương pháp ứng dụng khoa học hơn, tiết kiệm hơn và hiệu quả hơn đối với việc quản

lý, giám sát chất lượng nước thải

2 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp thu thập số liệu

- Số liệu thứ cấp: Thu thập, tổng hợp các tài liệu có liên quan từ nhiều nguồn khácnhau của các cơ quan ban ngành trên địa bàn như UBND phường I, Công ty TNHH MTVcấp nước và xây dựng, Phòng TN&MT TP Đông Hà, Sở TN&MT Ngoài ra, đề tài còntổng hợp nhiều tài liệu từ các báo cáo, nghiên cứu khoa học, sách, báo, và những tài liệu

có liên quan

- Số liệu sơ cấp: Chọn mẫu điều tra: Để tiến hành khảo sát, xem xét ý kiến các

hộ gia đình về chất lượng nước và việc tăng mức phí bảo vệ môi trường đối với nướcthải sinh, đề tài chọn ngẫu nhiên 60 hộ gia đình trên địa bàn phường I, TP Đông Hà,tỉnh Quảng Trị để tiếp xúc trực tiếp và lấy thông tin

 Phương pháp điều tra: Việc thu thập thông tin, số liệu được thực hiện bằng

cách phỏng vấn trực tiếp dựa vào bảng hỏi được thiết kế và chuẩn bị sẵn cho mục đíchnghiên cứu

 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu thông kê

Kết quả điều tra sẽ được xử lý, tổng hợp và phân tích trên máy tính dựa trên phầnmềm ứng dụng Excel

3 Kết quả nghiên cứu

Đề tài đã tìm hiểu được các phương pháp tính phí bảo vệ môi trường đối vớinước thải nước thải

Tìm hiểu được nhận thức, đánh giá của người dân về chất lượng môi trường

nước, phí nước thải sinh hoạt trong công tác bảo vệ môi trường ở thành phố Đông Hà.Đánh giá được tính khả thi của việc áp dụng phí nước thải sinh hoạt mới

Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phí nước thải trongcông tác bảo vệ môi trường

Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Ở Việt Nam hiện nay có thể nói rằng vấn đề môi trường đã là một vấn đề thời sự

nóng bỏng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ngày nay cùng với

sự hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu đòi hỏi chúng ta phải có những nỗ lực pháttriển, để nhanh chóng thoát ra khỏi đói nghèo, đưa nền kinh tế bắt kịp mặt bằng chungcủa khu vực và thế giới Tuy nhiên, cùng với sự nỗ lực phát triển đó là vấn đề môi

trường đang bị đe dọa nghiêm trọng, lợi ích kinh tế đã làm lu mờ đi ý thức bảo vệ môitrường đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay

Là một Thành phố mới được thành lập, so với nhiều thành phố khác trên cả nước,

Đông Hà có tiềm năng phát triển, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọngthương mại – dịch vụ, công nghiệp – xây dựng luôn duy trì được tốc độ tăng trưởngkhá Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện và nângcao Văn hóa – xã hội có những chuyển biến tích cực, nếp sống văn minh đô thị từngbước được hình thành, quốc phòng – an ninh được giữ vững và tăng cường Đó là nền

tảng cơ bản tạo đà cho Đông Hà phát triển trong giai đoạn tiếp theo Tuy nhiên, với sựphát triển của công nghiệp, đô thị và sự bùng nổ dân số thì tình trạng ô nhiễm môi

trường ngày càng tăng Tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường ở nhiều vùng đã đến

mức báo động, đặc biệt là ô nhiễm môi trường nước

Nước là nhu cầu tất yếu của mọi sinh vật Không có nước cuộc sống trên trái đất

không thể tồn tại được Trong sinh hoạt nước cấp dùng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ănuống, vệ sinh, các hoạt động giải trí, và các hoạt động công cộng như cứu hỏa, phun

nước, tưới đường còn trong công nghiệp, nước cấp được dùng cho quá trình làm

lạnh, sản xuất thực phẩm như đồ hộp, nước giải khát, rượu Hầu như mọi ngành côngnghiệp đều sử dụng nước cấp như là một nguồn nguyên liệu không gì thay thế đượctrong sản xuất Nhưng nguồn tài nguyên này dần bị ô nhiễm và cạn kiệt, các vấn đề về

nước sạch cũng như nước sinh hoạt không đáp ứng đủ nhu cầu của người dân

Trường Đại học Kinh tế Huế

Vì vậy chúng ta phải biết sử dụng, xử lý nguồn nước như thế nào để đảm bảochất lượng và cả số lượng cho cuộc sống hàng ngày và trong sản xuất Hiện nay, việc

thu phí nước thải của Việt Nam theo Nghị định 67/2003/NĐ-CP và Nghị định25/2013/NĐ-CP còn rất thấp thì nguồn nước vẫn chưa được cải thiện Vấn đề đặt ra ở

đây là nhà nước phải tăng mức phí lên bao nhiêu để đảm bảo chất lượng nguồn tài

nguyên quý giá này

Đó là lí do mà tôi chọn đề tài: “Tìm hi ểu phương pháp tính phí nước thải và đề

xu ất mức thu phí nước thải sinh hoạt mới ở thành phố Đông Hà – Tỉnh Quảng Trị”

để làm khóa luận tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm đến 3 mục tiêu chính sau:

- Tìm hiểu hệ thống thu phí và cách tính phí nước thải

- Nghiên cứu tìm hiểu mức thu phí nước thải trên địa bàn thành phố Đông Hà, vàhiệu quả của việc thu phí nước thải góp phần vào việc bảo vệ môi trường

- Đưa ra các giải pháp, đề xuất, kiến nghị giúp các cơ quan chuyên môn có

phương pháp ứng dụng khoa học hơn, tiết kiệm hơn và hiệu quả hơn đối với việc quản

lý, giám sát chất lượng nước thải

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống phí đối với nước thải công nghiệp, cách thức xây dựng công thức tính phí

Người dân phường I xả nước sinh hoạt ra môi trường xung quanh

Các quy định liên quan đến mức thu phí nước thải và quản lý môi trường nướctrên địa bàn thành phố

Cộng đồng, chính quyền địa phương bị ảnh hưởng xung quanh khu vực nghiên cứu

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Mô hình tính phí nước thải và người dân phường I – TP

Đông Hà

- Phạm vi thời gian: Khảo sát mức độ hiểu biết của người dân về các vấn đề liên

quan đến nước thải và đề xuất mức thu phí nước thải mới ở địa bàn nghiên cứu, thời

gian thực hiện từ tháng 2 năm 2014 đến tháng 5 năm 2014

Trường Đại học Kinh tế Huế

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập số liệu

4.1.1 S ố liệu thứ cấp

Thu thập, tổng hợp các tài liệu có liên quan từ nhiều nguồn khác nhau của các cơquan ban ngành trên địa bàn như UBND phường I, Công ty TNHH MTV cấp nước và xâydựng, Phòng TN&MT TP Đông Hà, Sở TN&MT Ngoài ra, đề tài còn tổng hợp nhiều tàiliệu từ các báo cáo, nghiên cứu khoa học, sách, báo, và những tài liệu có liên quan

4.1.2 S ố liệu sơ cấp

- Chọn mẫu điều tra: Để tiến hành khảo sát, xem xét ý kiến các hộ gia đình vềchất lượng nước và việc tăng mức phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh, đề tàichọn ngẫu nhiên 60 hộ gia đình trên địa bàn phường I, TP Đông Hà, tỉnh Quảng đểtiếp xúc trực tiếp và lấy thông tin

- Phương pháp điều tra: Việc thu thập thông tin, số liệu được thực hiện bằng cáchphỏng vấn trực tiếp dựa vào bảng hỏi được thiết kế và chuẩn bị sẵn cho mục đíchnghiên cứu

4.2 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu thông kê

Kết quả điều tra sẽ được xử lý, tổng hợp và phân tích trên máy tính dựa trên phầnmềm ứng dụng Excel

Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Quản lý môi trường

1.1.1 M ột số vấn đề liên quan đến môi trường

1.1.1.1 Khái niệm môi trường

Có thể hiểu môi trường theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp:

- Theo nghĩa rộng, môi trường là tất cả những gì bao quanh và có ảnh hưởng đếnmột vật hay sự kiện

- Theo nghĩa gắn với con người và sinh vật, tham khảo định nghĩa

“Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người, cóảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”

(Khoản 1, Điều 3, Luật BVMT năm 2005)

Bách khoa toàn thư về môi trường (1994) đưa ra một đinh ngĩa ngắn gọn và đầy

đủ hơn về môi trường:

“Môi trường là tổng thể các thành tố sinh thái tự nhiên, xã hội – Nhân văn và cácđiều kiện tác động trực tiếp hay gián tiếp lên phát triển, lên đời sống và hoạt động củacon người trong thời gian bất kì”

Có thể phân tích định nghĩa này chi tiết hơn như sau:

- Các thành tố sinh thái tự nhiên gồm: Đất trồng trọt; Lãnh thổ; nước; Không khí,

Động, thực vật; Các hệ sinh thái; Các trường vậy lý (nhiệt, điện, từ, phóng xạ)

- Các thành tố xã hội – nhân văn gồm: Dân số và lao động dân cư, tiêu dùng, xãthải; Nghèo đói; Giới; Dân tộc, phong tục, tập quán, văn hóa, lối sống, thói quen vệsinh; Luật, chính sách, hương ước, lệ làng…; Tổ chức cộng đồng, xã hội…

Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống vàphát triển

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.1.2 Chức năng của môi trường

Với sinh vật nói chung và con người nói riêng, môi trường có các chức năng:

- Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật Trong quá trình tồntại và phát triển con người cần có các nhu cầu tối thiểu về không khí, độ ẩm, nước, nhà

ở… cũng như các hoạt động vui chơi giải trí khác Tất cả các nhu cầu này đều do môitrường cung cấp, tuy nhiên khả năng cung cấp các nhu cầu đó của con người là có giới

hạn và phụ thuộc vào trình độ phát triển của từng quốc gia ở từng thời kì

- Môi trường là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sảnxuất của con người như đất, đá, tre, nứa… và tài nguyên sinh vật Tất cả các tài

nguyên này đều do môi trường cung cấp và giá trị của các loại tài nguyên này phụ

thuộc vào mức độ khan hiếm và giá trị của nó trong xã hội

- Môi trường là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất phế thải của con người trongquá trình sử dụng tài nguyên thải vào môi trường Các tài nguyên sau khi hết hạn sửdụng, chúng bị thải vào môi trường dưới dạng các chất thải Các chất thải này bị cácquá trình vật lý, hóa học, sinh học phân hủy thành các chất vô cơ, vi sinh trở lại phục

vụ con người Tuy nhiên chức năng là nơi chưa đựng các chất thải của môi trường là

có giới hạn Nếu con người vượt quá giới hạn này thì sẽ gây mất cân bằng sinh thái và

ô nhiễm môi trường

- Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người

và sinh vật trên trái đất

- Môi trường là nơi lưu giữ và cung cấp thông tin cho con người

1.1.2 Qu ản lý môi trường

1.1.2.1 Khái niệm

- Quản lý môi trường bao gồm quản lý nhà nước về môi trường và quản lý cácdoanh nghiệp về môi trường

- Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác động

điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹnăng điều phối thông tin đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người,hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.2.2 Mục tiêu quản lý môi trường

Mục tiêu quản lý môi trường là phát triển bền vững, giữ cho sự cân bằng giữakinh tế xã hội và bảo vệ môi trường Nói cách khác, phát triển kinh tế xã hội tạo ratiềm lực kinh tế để BVMT, còn BVMT tạo ra tiềm năng tự nhiên và xã hội mới chocông cuộc phát triển kinh tế xã hội trong tương lai Tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên,kinh tế xã hội, hệ thống pháp lý, mục tiêu phát triển ưu tiên của từng quốc gia, mụctiêu quản lý môi trường có thể thay đổi theo thời gian và có những ưu tiên khác nhau

đối với mỗi quốc gia

Theo chỉ thị 36 CT/TW của Bộ chính trị, Ban chấp hành trung ương Đảng CộngSản Việt Nam, một số mục tiêu cụ thể của công tác quản lý môi trường Việt nam hiệnnay là:

- Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường, phát sinh trong cáchoạt động sống của con người

- Hoàn chỉnh hệ thống văn bản pháp luật bảo vệ môi trường

- Tăng cường công tác quản lý môi trường từ trung ương đến địa phương

- Phát triển KT-XH theo nguyên tắc phát triển bền vững

- Xây dựng các công cụ hữu hiệu về quản lý môi trường quốc gia và vùng lãnhthổ riêng biệt

1.1.2.3 Nguyên tắc quản lý môi trường

Các nguyên tắc chủ yếu của công tác quản lý môi trường bao gồm:

- Hướng công tác quản lý môi trường tới mục tiêu phát triển bền vững kinh tế xãhội đất nước, giữ cân bằng giữa phát triển và bảo vệ môi trường

- Kết hợp các mục tiêu Quốc tế - Quốc gia – Vùng lãnh thổ và cộng đồng dân cưtrong việc quản lý môi trường

- Quản lý môi trường cần được thực hiện bằng nhiều biện pháp và công cụ tổnghợp thích hợp

- Phòng chống, ngăn ngừa tai biến và suy thoái môi trường cần được ưu tiên hơnviệc phải xử lý, hồi phục môi trường nếu để gây ra ô nhiễm môi trường

- Người gây ô nhiễm phải trả tiền cho các tổn thất do ô nhiễm môi trường gây ra

và các chi phí xử lý, hồi phục môi trường bị ô nhiễm Người sử dụng các thành phần

môi trường phải trả tiền cho việc sử dụng gây ra ô nhiễm đó

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2 Phí bảo vệ môi trường

1.2.1 Khái ni ệm phí BVMT

- Phí là khoản thu của ngân sách nhà nước nhằm bù đắp một phần khoản chi đầu

tư, bảo dưỡng các công cộng và duy trì các hoạt động của nhà nước

- Phí bảo vệ môi trường là khoản tiền mà tổ chức, hộ gia đình xã thải ra môi

trường hoặc có hoạt động làm phát sinh nguồn tác động xấu đối với môi trường phải

nộp vào ngân sách nhà nước nhằm đầu tư lại vào hoạt động BVMT

- Tuy nhiên, muốn đạt được những mục tiêu đó cũng phải có thời gian Theo cácnhà kinh tế, thời gian trung bình để đạt mục tiêu trên phải mất khoảng 3 năm để có thểnhìn nhận hiệu quả của một chính sách, nó là khoảng thời gian thường dùng cho

“Trung hạn” Tính hiệu quả về chi phí khi với một mức thải nhất định thì phí bảo vệmôi trường đảm bảo được mục tiêu chi phí tối thiểu

- Khuyến khích hành vi BVMT do phí bảo vệ môi trường không chỉ có tác dụngtrực tiếp lâu dài đối với hành vi gây ảnh hưởng tới môi trường của doanh nghiệp màcòn có tác dụng sâu xa tới quá trình nghiên cứu triển khai, thay đổi và phát triển kĩthuật, công nghệ kĩ thuật có lợi cho môi trường

- Gia tăng nguồn thu nhập phục vụ cho BVMT và đóng góp cho ngân sách nhà nước

- Duy trì và chuyển giao hợp lý nguồn lực và định giá các nguồn tài nguyên, làthành tố quan trọng cho phát triển bền vững và góp phần tích cực cho việc sử dụnghiệu quả các nguồn lực cũng như chuyển giao chúng cho các thế hệ tương lai Đối vớiViệt Nam thì việc đánh giá các tài nguyên môi trường là một công cụ chủ chốt chophát triển bền vững

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2.3 Ý ngh ĩa của phí BVMT

- Phí bảo vệ môi trường thể hiện sự quan tâm của nhà nước đến lĩnh vực môi

trường, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới

- Phí BVMT thể hiện sự liên kết chặt chẽ giữa môi trường và phát triển

- Phí BVMT góp phần nâng cao ý thức của người dân và doanh nghiệp vềBVMT

1.2.4 Q uy định của pháp luật về phí BVMT

Điều 113 Luật bảo vệ môi trường 2005 quy định về phí BVMT như sau:

“1 Tổ chức cá nhân xã thải ra môi trường hoặc có hoạt động làm phát sinh

nguồn tác động xấu đối với môi trường phải nộp phí bảo vệ môi trường.

2 Mức phí bảo vệ môi trường được quy định trên cơ sở sau đây:

a) Khối lượng chất thải ra môi trường, quy mô ảnh hưởng tác động xấu đối với

môi trường;

b) Mức độ độc hại của chất thải; mức độ gây hại đối với môi trường;

c) Mức chịu thải của môi trường tiếp nhận chất thải.

3 Mức phí bảo vệ môi trường được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu bảo vệ môi trường từng giai đoạn của phát triển đất nước.

4 Toàn bộ nguồn thu từ phí bảo vệ môi trường được sử dụng đầu tư trực tiếp cho việc bảo vệ môi trường.

5 Bộ tài chính chủ trì phối hợp với Bộ Tài Nguyên và Môi trường xây dựng, trình Chính phủ quy định các loại phí bảo vệ môi trường.”

1.3 Phí nước thải

1.3.1 Khái ni ệm và phân loại nước thải

1.3.1.1 Khái niệm nước thải

Theo tiêu chuẩn Việt Nam 5980-1995 và ISO 6107/1-1980: Nước thải là nước đã

được thải ra sau khi đã sử dụng hoặc được tạo ra trong một quá trình công nghệ và

không còn giá trị trực tiếp đối với quá trình đó

1.3.1.2 Phân loại nước thải

- Nước thải sinh hoạt: Là loại nước thải phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt của

các cộng đồng dân cư như: Khu vực đô thị, trung tâm thương mại, khu vực vui chơiTrường Đại học Kinh tế Huế

giải trí, cơ quan công sở,… Các thành phần ô nhiễm chính đặc trưng thường thấy ở

nước thải sinh hoạt là BOD5, COD, Nitơ và Phootspho Một yếu tố gây ô nhiễm quan

trọng trong nước thải sinh hoạt đó là các loài mầm bệnh được lây truyền bởi các visinh vật có trong phân Vi sinh vật gây bệnh cho người bao gồm các nhóm chính làvius, vi khuẩn, nguyên sinh bào và giun sán

- Nước thải công nghiệp: Là nước thải được sinh ra trong quá trình sản xuất công

nghiệp từ các công đoạn sản xuất và các hoạt động phục vụ cho sản xuất như nước thảikhi tiến hành vệ sinh công nghiệp hay hoạt động sinh hoạt của công nhân viên Nướcthải công nghiệp rất đa dạng, khác nhau về thành phần cũng như lượng phát thải vàphụ thuộc vào nhiều yếu tố: Loại hình công nghiệp, loại hình công nghệ sử dụng, tínhhiện đại của công nghệ, tuổi thọ của thiết bị, trình độ quản lý của cơ sở và ý thức củacán bộ công nhân viên

1.3.2 Phương pháp và kinh nghiệm tính phí BVMT đối với nước thải ở một số

qu ốc gia trên thế giới

Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới việc sử dụng phí nước thải là cần thiết vàphù hợp vơi thực tế chung của thế giới cũng như tình hình phát triển kinh tế của nước

ta trong những năm trở lại đây Xuất phát từ thực tế cuộc sống của con người gắn với

môi trường tự nhiên mà trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay đang gây ô nhiễmmôi trường nghiêm trọng ảnh hưởng tới những khu vực có người dân sống quanh khu

vực ô nhiễm

Kinh nghiệm thực tế của các nước trên thế giới cho thấy việc nhà nước dùng cáccông cụ kinh tế mà cụ thể ở đây là mức phí thải là một biện pháp hữu hiệu trong việcbảo vệ môi trường Những nước này thu được nhiều thành công cải thiện môi trườnghiện tại, bảo vệ môi trường hiện có

Đối với các quốc gia phát triển OECD áp dụng phí đánh vào nguồn gây ô nhiễmnước, loại phí này được áp dụng riêng không liên quan gì đến hệ thống xử lý nước thải

từ nhà máy hay xí nghiệp Ở hầu hết các nước OECD phí sử dụng cho hệ thống thoát

nước thải là công trình công cộng, chịu sự quản lý và giám sát của chính quyền địaphương Do đó, các hộ gia đình và cơ sở sản xuất thường phải trả lệ phí do sử dụng hệ

thống công cộng này

Trường Đại học Kinh tế Huế

Đến nay, hệ thống quản lý môi trường của các nước đang phát triển chủ yếu vẫn

dựa vào các công cụ mệnh lệnh kiểm soát Tuy nhiên, vài năm gần đây do có sự hỗ trợcủa các nước OECD về mặt kỹ thuật và kinh nghiệm, một số nước đã chú ý hơn đếncác công cụ kinh tế là các biện pháp mà các nhà kinh tế cho là có tính hiệu quả cao xét

từ gốc độ chi phí thực hiện Tuy đã được chú ý ngay từ những năm 1970 nhưng cáccông cụ kinh tế chỉ mới áp dụng được trong các nước có nền kinh tế phát triển hơn

như: Các nước công nghiệp mới như Nic, Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc… với

phạm vi còn hạn chế trong một số ngành và lĩnh vực

Trung Quốc là một quốc gia đang phát triển, có xuất phát điểm về kinh tế giốngvới Việt Nam, nhưng từ lâu họ đã có phí phạt do vi phạm tiêu chuẩn môi trường Hệthống này bao gồm hơn 100 mức phí đánh vào các nguồn gây ô nhiễm môi trường với

nước thải, khí thải, phế thải, tiếng ồn và các loại khác Lệ phí từ ô nhiễm nước chiếm

70% tổng lệ phí thu được Lệ phí này được tính từ năm 1979 bằng việc thử nghiệm ởthành phố sozhou, sau đó mở rộng ra toàn quốc vào năm 1981 Kết quả đã làm giảmtới 60,4% tổng lượng chất gây ô nhiễm thải ra trong giai đoạn từ 1979-1986

Malaysia, vào những năm 1970, chính phủ đã tiến hành hệ thống thu phí cấp giấy

phép đối với các nhà sản xuất gây ô nhiễm tới nguồn nước Việc thu phí này một phầnmang đặc tính của loại phí gây ô nhiễm vởi mức phí được quy định tùy theo hàmlượng thải các chất gây ô nhiễm ra nguồn nước Hệ thống này được thiết lập dựa trên

cơ sở những tiêu chuẩn về nồng độ của các chất gây ô nhiễm ( như BOD, Thủy ngân,

Crom, Chì, Đồng,…) cho phép trong nước thải

Từ kinh nghiệm, cũng như thực tế của các Quốc gia đã làm trước chúng ta có thểthấy rằng, phí bảo vệ môi trường nói chung và phí nước thải nói riêng được áp dụng làmột thực tế khách quan và cũng là xu hướng chung và tất yếu của thế giới

Còn với nước ta phí bảo vệ môi trường có mục đích khuyến khích các nhà sảnxuất, kinh doanh đầu tư giảm thiểu ô nhiễm, thay đổi hành vi ô nhiễm theo hướng tíchcực có lợi cho môi trường Ngoài ra phí bảo vệ môi trường còn có mục đích khác làtạo thêm nguồn thu ngân sách cho nhà nước để đầu tư khắc phục và cải thiện môi

trường Với mục đích này phí bảo vệ môi trường là công cụ kinh tế được xây dựng

trên nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền đóng góp tài chính để khắc phục ôTrường Đại học Kinh tế Huế

nhiễm môi trường và cải thiện môi trường” và ai được hưởng lợi từ việc môi trườngtrong lành phải đóng phí khắc phục ô nhiễm.

1.3.3 Căn cứ thực hiện phí nước thải

1.3.3.1 Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền (PPP)

Nguyên tắc này bắt nguồn từ sáng kiến do tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển

(OECD) đề ra vào các năm 1972 và 1974 Nguyên tắc “ Người gây ô nhiễm phải trả

tiền” năm 1972 có quan điểm những tác nhân gây ô nhiễm phải trả mọi chi phí chohoạt động kiểm soát và phòng chống ô nhiễm Năm 1974 thì nguyên tắc PPP chủ

trương rằng các tác nhân gây ô nhiễm thì ngoài việc tuân thủ theo các chỉ tiêu đối với

việc gây ô nhiêm thì còn phải bồi thường thiệt hại cho những người bị thiệt hại do ônhiễm gây ra Nói tóm lại, theo nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền” thì

người gây ô nhiễm phải chịu mọi khoản chi phí để thực hiện các biện pháp làm ô

nhiễm do chính quyền thực hiện, nhằm đảm bảo chất lượng môi trường ở mức chấpnhận được

1.3.3.2 Nguyên tắc người hưởng lợi phải trả tiền (BPP)

Nguyên tắc “Người hưởng lợi phải trả tiền” chủ trương rằng việc phòng ngừa ônhiễm và cải thiện môi trường cần được bảo trợ bởi những người muốn thay đổi hoặcnhững người không phải trả giá cho việc gây ô nhiễm Nguyên tắc này cũng tạo ra mộtkhoản thu cho nhà nước, mức phí tính theo đầu người càng cao và càng có nhiều ngườinộp thì số tiền thu được càng nhiều Số tiền thu được từ BPP được thu theo nguyên tắccác cá nhân muốn bảo vệ môi trường và những cá nhân không phải trả cho việc gây ônhiễm nhưng khi môi trường được cải thiện hơn là những người được hưởng lợi cần

đóng góp Tuy nhiên, số tiền này không trực tiếp do người hưởng lợi tự giác trả mà

phải từ một chính sách do nhà nước ban hành qua thuế hoặc phí buộc những người

hưởng lợi phải đóng góp, nên nguyên tắc BPP chỉ khuyến khích việc bảo vệ môitrường một cách gián tiếp

Đây là nguyên tắc có thể được sử dụng như một định hướng hỗ trợ nhằm đạtđược mục tiêu môi trường, dù đó là bảo vệ hay phục hồi môi trường Tuy nhiên hiệu

quả môi trường có thể đạt được hay không, trên thực tế phụ thuộc vào mức lệ phí, số

người đóng góp và khả năng sử dụng tiền hợp lý

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.3.4 Cơ sở xác định phí nước thải

1.3.4.1 Dựa vào tổng lượng nước thải

Tổng lượng chất thải là một trong những căn cứ quan trọng để xác định tổng chiphí mà các doanh nghiệp phải đóng góp cho các cơ quan quản lý môi trường, đó là cơ

sở để cho các cơ quan quản lý này thu phí bảo vệ môi trường Thông qua việc xác địnhbằng tổng lượng nước thải của từng doanh nghiệp mà chúng ta có thể biết được lưu

lượng nước thải của các doanh nghiệp này lớn hay nhỏ từ đó xác định được mức độ

nghiêm trọng của hành vi xả thải đối với môi trường của các doanh nghiệp này

1.3.4.2 Dựa vào đặc tính của chất gây ô nhiễm

Đặc tính của các chất gây ô nhiễm là một trong các yếu tố không thể thiếu để xácđịnh xuất phí cho các doanh nghiệp xả thải Sau đây là một số chất gây hại đặc trưngthường có trong môi trường nước thải của các doanh nghiệp

- Nhu cầu oxy sinh hóa BOD: Đây là chỉ tiêu thông dụng nhất để xác định mức

độ ô nhiễm chất hữu cơ có thể phân hủy bởi vi sinh vật có trong nước thải đô thị và

chất thải công nghiệp Nhu cầu BOD được định nghĩa là nhu cầu oxy cần cho sinh vậttrong quá trình phân hủy các chất hữu cơ Trong thực tế người ta không thể biết lượngoxy cần thiết để phân hủy hoàn toàn chất hữu cơ vì như thế tốn quá nhiều thời gian màchỉ xác định được lượng oxy cần thiết trong 5 ngày đầu ở nhiệt độ ủ 200C ký hiệuBOD5 Chỉ tiêu này được chuẩn hóa và sử dụng ở hầu khắp các nước trên thế giới Giátrị BOD lớn nghĩa là mức độ ô nhiễm chất hữu cơ càng cao

- Nhu cầu oxy hóa học COD: Thông số này được dùng để đặc trưng cho hàm

lượng các chất hữu cơ của nước thải và nước tự nhiên COD được định nghĩa là lượng

oxy cần thiết cho quá trình oxy hóa học các chất hữu cơ trong mẫu thành CO2 và H2O

Lượng oxy này tương đương với hàm lượng chất hữu cơ có thể bị oxy hóa Thông số

COD biểu thị tất cả các chất hữu cơ, kể cả phần không thể bị oxy hóa bằng vi sinh vật

Do đó có giá trị cao hơn BOD

- Tổng chất thải rắn lơ lửng TSS: Chất rắn lơ lửng là các nhân tố ảnh hưởng tiêu

cực đến tài nguyên thủy sinh đồng thời gây tác hại về mặt cảm quan (tăng độ đục cho

nước) và gây bồi lắng dòng chảy

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.3.4.3 Dựa vào hàm lượng các chất gây ô nhiễm

Hàm lượng các chất gây ô nhiễm trong nước thải cũng là một cơ sở để tính phínước thải phải nộp của các doanh nghiệp Cùng một lượng nước thải như nhau nhưng

nguồn nước thải nào có trong đó hàm lượng các chất độc hại nhiều hơn thì mức phí phải

đóng sẽ cao hơn Cũng có các thành phần các chất thải như nhau nhưng nguồn thải của

một doanh nghiệp sản xuất A lại có hàm lượng các chất độc hại cao hơn doanh nghiệpsản xuất B Như vậy, chứng tỏ rằng, mức độ gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp

A là lớn hơn doanh nghiệp B Do đó, A sẽ chịu một mức phí lớn hơn B

1.3.4.4 Dựa vào hệ số chịu tải môi trường

Hệ số này biểu thị mức độ chịu tải của môi trường của một vùng phụ thuộc vàothực trạng môi trường, tình hình kinh tế xã hội của vùng đó và nó cũng phản ánh mức

độ thiệt hại tiềm tàng tương ứng do ô nhiễm gây ra Khả năng chịu tải của vùng nông

thôn, vùng núi, những vùng không hề có khu công nghiệp khác với các thành phố lớn

và các khu công nghiệp Hệ số chịu tải môi trường sẽ làm tăng hay giảm chi phí ônhiễm tùy thuộc vào mức độ chịu tải của môi trường đó

Chúng ta có thể xác định hệ số chịu tải môi trường thông qua việc xác định mật độcác doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và các cơ quan có nguồn thải hay gây ô nhiễm môi

trường tiềm tàng và mật độ dân số tại khu vực hay đơn vị hành chính đó Thứ hai, chúng

ta có thể xác định hệ số chịu tải dựa vào tiêu chuẩn môi trường quốc gia Thứ ba, chúng ta

có thể xác định theo các thành phố, khu vực công nghiệp, khu chế xuất

1.3.4.5 Dựa vào chi phí biên bỏ ra lắp đặt hệ thống giảm thải

Việc xác định phí gây ô nhiễm nước thường dựa trên cơ sở tính toán chi phí chocác biện pháp xử lý nước thải ra môi trường Cách này tên thực tế rất khó khăn thựchiện do chi phí biên để giảm thải một đơn vị chất thải rất khác nhau, và là một hàm sốphụ thuộc vào nhiều biến số như tuổi đời, chất lượng của thiết bị, hệ số hiệu quả củathiết bị Hơn nữa đa số các doanh nghiệp Việt Nam có quy trình sản xuất cũ và thiết bịmáy móc của các xí nghiệp khác nhau… Do đó, khó xác định xuất phí chính xác Tuynhiên, vẫn có thể ước tính được xuất phí dựa trên phương pháp này bằng cách chọnmột số thiết bị giảm thải dự đoán phù hợp cho các doanh nghiệp Việt Nam áp dụng làlấy bình quân chi phí tối thiểu của các thiết bị máy này nhằm giảm thêm một đơn vịTrường Đại học Kinh tế Huế

chất thải cùng loại để xác định xuất phí Thông thường, chi phí biên để giảm thiểu ônhiễm đối với mỗi loại chất thải khi nồng độ của nó giảm hay doanh nghiệp sẽ chịuphí càng cao nếu giảm thiểu chất gây ô nhiễm càng nhiều Đối với các doanh nghiệp,

chi phí biên để giảm thiểu gây ô nhiễm bao giờ cũng phụ thuộc vào quy mô sản xuất

1.3.4.6 Dựa vào giá trị ước tính tác hại do một đơn vị chất thải gây ra

Điều này khó thực hiện bởi vì không xác định được chính xác hàm thiệt hại của

chất thải và trên thực tế mức độ thiệt hại của các chất thải nhìn chung không thể đotrực tiếp, mà đòi hỏi phải tính toán thông qua một số yếu tố trung gian, có khi dễ thấy

nhưng đôi khi lại rất khó thấy

1.3.4.7 Dựa vào tiêu chuẩn môi trường

Tiêu chuẩn môi trường có thể coi là một chuẩn mực dùng để xác định tráchnhiệm của đối tượng gây ô nhiễm môi trường Nói cách khác khi người sản xuất thảichất ô nhiễm có nồng độ vượt tiêu chuẩn cho phép thì họ đã vi phạm quy định Khi đó,việc xác định mức phí sẽ cao hơn nhiều và được coi như là tiền phạt cho việc vi phạmtiêu chuẩn Tiêu chuẩn môi trường có thể phân theo các vùng khác nhau và theo khả

năng chịu tải của môi trường khác nhau thì khác nhau, cho các chất thải và các doanh

nghiệp khác nhau thì khác nhau theo việc các doanh nghiệp sử dụng các công nghệ cũhay mới

1.4 Cách tính phí BVMT đối với nước thải ở Việt Nam

1.4.1 Phương pháp luận cho việc tính phí BVMT đối với nước thải

Chúng ta thấy rằng giữa thuế và phí có sự khác biệt nhất định Tuy nhiên, gữahai công cụ này còn một số điểm chung, đặc biệt là cùng đánh vào người gây ô nhiễm.Mục tiêu đánh thuế và thu phí cũng có nhiều điểm chung, trong đó có việc làm thay

đổi hành vi của người sản xuất và người tiêu dùng theo hướng giảm phát thải ra môitrường Nếu xác định mức thuế và phí thích hợp còn có thể khuyến khích các cơ sở sản

xuất lắp đặt các thiết bị xử lý chất thải trước khi thải ra môi trường Vì vậy, trongchừng mực nào đấy có thể coi phương pháp luận của việc tính thuế và tính phí là

tương đồng với nhau

Như chúng ta đã biết, Pigou, nhà kinh tế học người Anh đã đưa ra một giải pháp

là đánh thuế vào từng đơn vị sản phẩm gây ô nhiễm sao cho không còn có sự chênh

Trường Đại học Kinh tế Huế

lệch giữa chi phí cá nhân của hãng MC và chi phí biên của xã hội MSC Gọi t là mức

phí đánh vào một đơn vị đo chất thải ta có:

MSC = t + MC hay t = MSC – MC

Hiệu số (MSC – MC) cũng chính là chi phí ngoại ứng trên một đơn vị sản phẩmtạo ra chất thải (MEC), qua đó ta có:

t = MSC – MC = MEC

Mức thuế đánh thu được đánh theo sản lượng và do vậy để tối đa hóa lợi nhuận

xã hội thì doanh nghiệp phải chịu mức thuế/ phí t * = MSC – MC = MEC tại mức sản

lượng tối ưu của doanh nghiệp đã tính đến chi phí ngoại ứng Với mức thuế này buộcngười sản xuất phải điều chỉnh hoạt động về mức tối ưu Q* vậy khi đó sẽ đạt tối đahóa lợi nhuận toàn xã hội

Khi một doanh nghiệp đầu tư thay đổi quy trình công nghệ để làm giảm thải chất

ô nhiễm mà doanh nghiệp vẫn giữ được sản lượng tối ưu và giảm được ngoại ứngnghĩa là doanh nghiệp đã phải bỏ ra một chi phí để làm giảm chất ô nhiễm hay là xử lýchất thải trước khi thải ra môi trường Chi phí để giảm thải trên một đơn vị lượng chấtthải chính là chi phí cận biên giảm thiểu ô nhiễm Một khi doanh nghiệp giảm thải chất

ô nhiễm ra môi trường càng nhiều thì chi phí để giảm thải càng cao Đây cũng chính là

căn cứ cho việc xác định suất phí trên một đơn vị chất thải thích hợp sao cho cả xã hội

lẫn doanh nghiệp đều có lợi, hay không bên nào chịu thiệt

Mục tiêu của việc thu phí ô nhiễm môi trường có thể khác nhau, có thể nhằm cảithiện chất lượng môi trường thông qua việc thay đổi hành vi của người gây ô nhiễmhoặc nhằm mục đích tăng doanh thu cho ngân sách nhà nước Nhưng phí môi trườngcần mang tính trung lập, có nghĩa nó không nhằm mục đích buộc các nhà sản xuấtngừng sản xuất, cũng không vì mục tiêu lợi nhuận mà hủy hoại môi trường

Để xác định chi phí môi trường cần xem xét thêm mối quan hệ chi phí cận biên

làm giảm ô nhiễm MAC và phí gây ô nhiễm Chi phí cận biên làm giảm ô nhiễm củamột hãng hay một ngành công nghiệp cho biết chi phí để giảm bớt đi một đơn vị chấtthải Thông thường, chi phí cận biên giảm thải ô nhiễm thấp hơn chi phí môi trường

mà doanh nghiệp phải nộp, doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương án đầu tư làm giảm thảichất thải gây ô nhiễm thay vì nộp phí Lý do là phương án này có lợi cho doanh nghiệpTrường Đại học Kinh tế Huế

hơn vì nó rẻ hơn Ngược lại, khi MAC cao hơn phí gây ô nhiễm phải trả, lúc đó doanh

nghiệp sẽ lựa chọn phương án nộp phí vì như vậy sẽ rẻ hơn so với việc tiếp tục ápdụng các biện pháp giảm thải Như vậy, doanh nghiệp hầu như phải chịu hai lần chiphí, thứ nhất để giảm ô nhiễm chừng nào MAC thấp hơn phí ô nhiễm và sau đó đóngphí khi MAC lớn hơn mức phí phải đóng Thực tế cho thấy các doanh nghiệp và cácngành công nghiệp…thường có hàm chi phí cận biên giảm thải ô nhiễm khác nhau dothiết bi, công nghệ, đầu vào và cả khả năng thay thế khác nhau nhiều hoặc ít Đây cũng

là những yếu tố quyết định đến chi phí làm giảm ô nhiễm, để cho một doanh nghiệpcân nhắc trước khi xây dựng hệ thống xử lý chất thải hay đóng phí

Vấn đề đặt ra đối với xác định phí ô nhiễm là phí có tác dụng khuyến khích cácdoanh nghiệp tiếp tục sản xuất để có lợi nhuận nhưng đồng thời phải đảm bảo đượctiêu chuẩn chất lượng môi trường quy định Theo kinh nghiệm của nhiều nước thì việc

xác định xuất phí là một vấn đề phức tạp gây nhiều tranh cãi, trong đó nguyên nhân

quan trọng chính là thiếu thông tin hay thông tin không chính xác dẫn đến không đủ cơ

sở để xác định chi phí thiệt hại và qua đó không thể đưa ra một mức phí chính xác

M: Tổng lượng nước thải trên một đơn vị thời gian

Ai: Xuất phí cho một đơn vị chất gây ô nhiễm i

Xi: Nồng độ của chất gây ô nhiễm i trong dòng thải

Y: Hệ số thể hiện khả năng chịu tải môi trường

Z: Hệ số thể hiện đặc trưng của nền kinh tế

V: Hệ số thể hiện khả năng kiểm soát ô nhiễm

H: Hằng số

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.4.2.2 Phân tích các hệ số trong công thức tổng quát

 M: T ổng lượng nước thải trong một đơn vị thời gian là lượng nước thải mà

cơ sở sản xuất thải ra môi trường trong một đơn vị thời gian có thể là lượng nước thải

ra trong một ngày, một tháng hay một năm Lưu lượng nước thải trong các doanhnghiệp thường dao động lớn trong một ngày sản xuất Có 2 phương pháp xác định lưu

lượng bước thải sau đây:

 Xác định lưu lượng nước thải trên cơ sở số liệu ghi chép theo dõi sử dụng nước

từng thiết bị, từng công đoạn và của cả nhà máy Qua bài toán tính cân bằng về nước có thể

tính được lưu lượng nước thải đối với từng thiết bị, từng công đoạn và của toàn nhà máy

 Xác định lưu lượng nước thải bằng cách lắp các dụng cụ đo lưu lượng trênđường ống thải hay mương thải bằng đồng hồ đo nước, ống venturi, thùng lường,

màng chắn,… Ngoài ra, lưu lượng nước thải có thể xác định trên cơ sở năng suất của

bơm ở các trạm bơm nước thải, hoặc dùng vật nổi thả trên mương thải để xác định vận

tốc bề mặt của vật nổi Wbm:

- Biết vận tốc trung bìn của dòng Wtb= 0,8 Wbm

- Khi đó ta có lưu lượng nước thải Q = A Wtb, trong đó A là tiết diện của dòng chảy.Phương pháp này thường dùng để xác định sơ bộ lưu lượng nước thải đối với

những mương hở, chưa có khả năng lắp dụng cụ đo và trên đoạn mương thoát đó cho

phép xác định tiết diện chảy cũng như không có lắng cặn ở đáy

Để kiểm tra các số đo lưu lượng nước thải có thể áp dụng cách tính gần đúng:

Tổng lượng nước thải = 95% tổng lượng nước cấp

 Z: H ệ số đặc trưng của nền kinh tế:

Kinh nghiệm của các nước cho thấy phí ô nhiễm có quan hệ với Chính sách pháttriển kinh tế - xã hội của nhà nước và trình độ khoa học công nghệ trong mỗi thời kì.Vấn đề đặt ra đối với phí ô nhiễm môi trường là tạo điều kiện cho ngành phát triểntrong hiện tại và tương lai Điều này thể hiện hệ số đặc trưng của nền kinh tế - z trongcông thức phí tổng quát Ta có hai trường hợp sau:

- Các ngành kinh tế được Nhà nước ưu tiên, khuyến khích phát triển

Ví dụ: Các ngành công nghiệp sử dụng công nghệ cao, công nghệ sạch, ngànhcông nghiệp hay kinh tế ít gây ô nhiễm… Không kể chúng thuộc sở hữu nhà nước, tưTrường Đại học Kinh tế Huế

nhân hay xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Đối với các ngành kinh tế và khu vực

này nên qui định z trong khoảng 0 < z < 1 tùy theo mức độ ưu tiên của Nhà nước,ngành nào được ưu tiên nhất sẽ có hệ số z nhỏ nhất

- Các ngành kinh tế mang tính chất nhân tạo

Ví dụ: Các cơ sở y tế, bệnh viện, các xí nghiệp sản xuất hàng hóa phục vụ ngườitàn tật… Đối với trường hợp này, dù khu vực đó công nghệ cao hay công nghệ cũ thìcũng nên áp dụng hệ số z bằng nhau đối với tất cả các doanh nghiệp hoặc cơ quanthuộc diện phải nộp phí ô nhiễm và z nằm trong khoảng 0 < z < 1

- Các ngành kinh tế không thuộc các loại trên có hệ số Z = 1

Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của các nước OECD và các nước lân cận hệ

số đặc trưng cho nền kinh tế Việt Nam thể hiện qua bảng sau:

B ảng 1.1: Hệ số đặc trưng của nền kinh tế

5 Bia, nước giải khát 1

6 Xi măng, sản xuất vật liệu xây dựng 1

(Nguồn: Giáo trình kinh tế môi trường, nhà xuất bản giáo dục năm 2005)

Trường Đại học Kinh tế Huế

 Y: H ệ số chịu tải môi trường

Hệ số này biểu thị mức độ chịu tải môi trường của mỗi vùng phụ thuộc vào thựctrạng môi trường khu vực đó Giá trị của Y có thể là:

- 0 < Y < 1: Vùng có giá trị nằm trong khoảng này là vùng có môi trường tốt, hay

ở mức độ ô nhiễm môi trường theo đánh giá là nằm dưới tiêu chuẩn môi trường và khảnăng hấp thụ, khuếch tán chất thải cao hơn

- Y > 1: Vùng có giá trị trong khoảng này có khả năng chịu tải môi trường kém

hơn so với vùng trên Chẳng hạn, ở đây có độ tập trung lớn các nhà máy công nghiệp,

chất lượng môi trường và sức khỏe của dân chúng sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn khi cócùng một khối lượng chất thải như đối với vùng có Y < 1

- Giá trị Y càng lớn thì khả năng chịu tải của môi trường càng kém Việc xác

định hệ số Y là rất khó khăn và phức tạp, theo kinh nghiệm của nước ngoài thì Việt

Nam chỉ nên qui định giá trị Y trong khoảng 1 < Y < 2

Chúng ta có thể giả định hệ số chịu tải môi trường như sau:

B ảng 1.2: Hệ số chịu tải môi trường

1 Thàn phố có dân số lớn hơn 1 triệu dân 1,1

2 Thành phố có dân số lớn hơn 2 triệu dân 1,2

Theo phương pháp luận tính phí gây ô nhiễm, xuất phí trên một đơn vị chất thải sẽ

bằng chính tác hại mà nó gây ra, hay bằng chi phí biên cho việc lắp đặt thiết bị giảm thiểu

ô nhiễm Tuy nhiên ở một số nước, người ta tính xuất phí cho một đơn vị chất thải theomục đích của chương trình thu phí Nếu phí được thu với mục đích tăng nguồn thu thì lúc

đó chỉ tiêu về thu sẽ là yếu tố quyết định xuất phí, nếu mục đích làm thay đổi hành vi của

Trường Đại học Kinh tế Huế

người gây ô nhiễm thì xuất phí chủ yếu sẽ dựa vào tác hại mà nó gây ra hay chi phí lắp đặt

thiết bị giảm thải Có thể xác định xuất phí bằng các cách như sau:

Dựa trên giá trị ước tính tác hại do một đơn vị chất thải đó gây ra

Dựa vào chi phí biên bỏ ra để lắp đặt thiết bị giảm thải

Dựa vào chi phí để xử lý chất ô nhiễm trước khi thải ra môi trường

Dựa vào kinh nghiệm của nước ngoài

Xuất phí dã áp dụng ở các nước OECD và các nước ASEAN

B ảng 1.3: Xuất phí đã áp dụng ở các nước OECD và các nước ASEAN

TT Chất gây

ô nhiễm

Xuất phí các nước OECD

($/Tấn) Xuất phí các nước ASEAN ($/Tấn)

Hằng số H thể hiện trách nhiệm về bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp hoặc

cơ quan thải chất ô nhiễm do ảnh hưởng của quá trình sản xuất của họ đến chất lượngmôi trường Trong điều kiện Việt Nam chúng ta không tính đến chỉ tiêu này trong

công thức và cho hằng số H = 0 (Bởi vì trách nhiệm của các cơ sở sản xuất đối với vấn

đề môi trường là chưa cao thậm chí là không hề có trách nhiệm gì)

 V: H ệ số thể hiện khả năng kiểm soát ô nhiễm

Hệ số V nói lên khả năng xử lý ô nhiễm của các xí nghiệp đối với vấn đề ô nhiễm

môi trường, tức là xí nghiệp đó có khả năng xử lý trả lại môi trường trong lành hay

không Ở Việt Nam, khả năng này của các doanh nghiệp là rất thấp hầu hết các doanhnghiệp đều không có đầy đủ khả năng xử lý ô nhiễm do mình gây ra Một là do thiếutài chính, hai là do trình độ công nghệ yếu kém… Do đó hệ số này chúng ta lấy bằng1.Trên thực tế, việc tính toán hệ số này là rất phức tạp và nó tùy thuộc vào đặc điểmTrường Đại học Kinh tế Huế

của các doanh nghiệp khác nhau thì V khác nhau.

 X: N ồng độ các chất gây ô nhiễm

Lấy mẫu phân tích thành phần nước thải tại vị trí trước khi xả ra ngoài để xác

định nồng độ các chất gây ô nhiễm có trong nước thải Theo qui định, các doanh

nghiệp phải thực hiên chương trình giám sát chất lượng môi trường với tần suất tốithiểu 3 tháng/lần và lưu giữ kết quả tại doanh nghiệp Phương pháp lấy mẫu, phương

pháp phân tích xác định nồng độ các chất gây ô nhiễm được qui định trong các TCVN

về môi trường tương ứng Vì vậy, đối với các doanh nghiệp tuân thủ qui định pháp quy

về bảo vệ môi trường, việc thực hiện bước 1 trong tính phí bảo vệ môi trường không

đòi hỏi chi phí thêm về thời gian và kinh phí

1.4.3 Phương pháp tính phí bảo vệ môi trường đối với nước thải theo nghị định 25/2013/NĐ-CP

1.4.3.1 Phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt

 Mức thu phí

Mức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt được tính theo tỷ lệphần trăm (%) trên giá bán của 1m3(một mét khối) nước sạch, nhưng tối đa không quá10% của giá bán nước sạch chưa gồm thuế giá trị gia tăng

Đối với nước thải sinh hoạt thải ra từ các tổ chức, hộ gia đình tự khai thác nước

để sử dụng (Trừ hộ gia đình quy định tại Khoản 3, 4 và 5 Điều 2 Thông tư liên tịch số

63/2013/TTLT-BTC-BTNMT ngày 15/5/2013 của Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và

Môi trường về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 25/2013/NĐ-CP) thì mức thuđược xác định theo từng người sử dụng nước, căn cứ vào số lượng nước sử dụng bình

quân của một người trong xã, phường, thị trấn nơi khai thác và giá bán 1m3 nước sạch

trung bình tại xã, phường, thị trấn

Căn cứ quy định về mức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt

tại Khoản 1 Điều 5 Nghị định số 25/2013/NĐ-CP ngày 29 tháng 3 năm 2013 củaChính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và tình hình kinh tế - xã hội, đờisống, thu nhập của nhân dân ở địa phương, UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc

Trung ương xây dựng mức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt áp

dụng cho từng địa bàn, từng loại đối tượng cụ thể tại địa phương để trình Hội đồngTrường Đại học Kinh tế Huế

nhân dân cùng cấp quyết định.

 Xác định số phí phải nộp

Số phí bảo vệ môi trường phải nộp đối với nước thải sinh hoạt được xác định như sau:

- Trường hợp mức thu phí được quy định theo tỷ lệ phần trăm trên giá bán nước sạch:

Số phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt phải nộp(đồng) = Số lượng nước sạch

sử dụng của người nộp phí(m 3 )  Giá bán nước sạch chưa gồm thuế giá trị gia tăng(đồng/m 3 ) × Tỷ lệ thu phí BVMT đối với nước thải sinh hoạt theo quyết định của

HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương(%)

- Trường hợp giá bán nước sạch đã bao gồm thuế giá trị gia tăng thì xác định giá

bán nước sạch chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng như sau:

Giá bán nước sạch

chưa bao gồm

thuế giá trị gia tăng

=

Giá bán nước sạch đã bao gồm thuế giá trị gia tăng

1 + Thuế suất thuế giá trị gia tăng

Thuế suất thuế giá trị gia tăng hiện hành đối với nước sạch là 5%

- Trường hợp mức thu phí được quy định bằng một số tiền nhất định:

x

Mức thu phí BVMT đối với

nước thải sinh hoạt theo quyết định

của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

(đồng/m 3 )

Số lượng nước sạch sử dụng xác định theo đồng hồ đo lượng nước sạch tiêu thụcủa người nộp phí Trường hợp người nộp phí chưa lắp được đồng hồ đo lượng nướcsạch tiêu thụ thì áp dụng theo định mức khoán lượng nước sạch tiêu thụ đối với từngloại đối tượng sử dụng nước sạch do UBND tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương

quy định cho phù hợp với từng loại đối tượng sử dụng nước sạch

Trường hợp tự khai thác nước thì số lượng nước sạch sử dụng được xác định căn

cứ vào số người theo sổ hộ khẩu gia đình( đối với hộ gia đình) hoặc bảng chấm công,bảng lương, hợp đồng lao động (đối với các tổ chức không sản xuất, chế biến) và

lượng nước sạch sử dụng bình quân theo đầu người trong xã, phường, thị trấn

Đối với các cơ sở kinh doanh, dịch vụ tự khai thác nước để sử dụng thì số lượng

Trường Đại học Kinh tế Huế

nước sạch sử dụng được xác định căn cứ vào quy mô hoạt động kinh doanh, dịch vụ

do cơ sở tự kê khai và thẩm định của UBND xã, phường, thị trấn

1.4.3.2 Phí BVMT đối với nước thải công nghiệp

 Mức thu phí

- Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải của cơ sở sản xuất, cơ sở chế biếnkhông thuộc danh mục lĩnh vực, ngành sản xuất, chế biến có nước thải chứa kim loạinặng do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành (sau đây gọi tắt là Danh mục), đượctính theo công thức:

F = f + C, Trong đó:

F là số phí phải nộp;

f là phí cố định: 1.500.000 đồng/năm;

C là phí biến đổi, tính theo: tổng lượng nước thải ra; hàm lượng 02 (hai) chất gây

ô nhiễm là nhu cầu oxy hóa học (COD) và chất rắn lơ lửng (TSS) Mức thu đối vớimỗi chất theo Biểu chi tiết dưới đây:

B ảng 1.4: Mức phí đối với mỗi chất có trong nước thải

STT Chất gây ô nhiễm tính phí Mức thu tối thiểu

F, f, C như đã nêu ở trên

K là hệ số tính phí theo lượng nước thải của cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến thuộcDanh mục và được xác định như sau:

Trường Đại học Kinh tế Huế

B ảng 1.5: Hệ số tính phí theo lượng nước thải của cơ sở sản xuất chế biến

STT Lượng nước thải (m 3 /ngày đêm) Hệ số K

- Cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến thuộc Danh mục, nếu đã xử lý các kim loại nặng

trong nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt phù hợp với

mục đích sử dụng của nguồn tiếp nhận thì được áp dụng hệ số K bằng 1

- Không áp dụng phí biến đổi đối với cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến có lượng

nước thải trung bình trong năm tính phí dưới 30m3/ngày đêm (C = 0)

 Xác định số phí phải nộp

Cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến không thuộc danh mục:

- Trường hợp có lượng nước thải trung bình trong năm tính phí dưới 30m3/ngày

đêm, chỉ phải nộp phí theo mức cố định f = 1.500.000 đồng/năm;

- Trường hợp có lượng nước thải trung bình trong năm tính phí từ 30m3/ngày

đêm trở lên, ngoài việc phải nộp phí cố định f = 1.500.000 đồng/năm, hàng quý phải

nộp phí biến đổi ( Cq) được tính theo công thức sau:

C q (đồng) = Tổng lượng nước thải ra(m 3 ) × hàm lượng COD trong nước

thải(mg/l) × Mức thu đối với COD(đồng/kg) + hàm lượng TSS(đồng/kg) × 10 -3

Trong đó:

Tổng lượng nước thải ra là lượng nước thải ra là lượng nước thải thực tế của cơ

sở thải ra trong cả quý;

Hàm lượng COD, TSS trong nước thải được xác định theo kết quả phân tích thực tế;

Cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến thuộc Danh mục:

- Trường hợp có lượng nước thải trung bình trong năm tính phí dưới 30m3Trường Đại học Kinh tế Huế

/ngày đêm, số phí phải nộp bằng mức phí cố định nhân với hệ số K bằng 2 là:3.000.000 đồng/ năm;

- Trường hợp có lượng nước thải trung bình trong năm tính phí từ 30m3/ngày

đêm trở lên, số phí phải nộp hàng quý được tính theo công thức sau:

Fq= (f x K)/4 + Cq, trong đó:

Fq là số phí phải nộp trong quý (đồng);

f = 1.500.000 đồng;

Xác định lượng nước thải ra:

- Đối với các cơ sở có đồng hồ đo lượng nước thải, lượng nước thải ra được xác

định căn cứ vào số đo trên đồng hồ;

- Đối với các cơ sở không có đồng hồ đo lượng nước thải thì lượng nước thải

được xác định dựa trên kết quả đo đạc thực tế của cơ quan quản lý nhà nước về môitrường hoặc được tính bằng 80% lượng nước sử dụng

Trường Đại học Kinh tế Huế