Đánh giá tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân khi thực hiện dự án nâng cấp, mở rộng đường nguyễn chí thanh huyện quảng điền, tỉnh thừa thiên huế

Để giải quyết những bức xúc trong vấn đề việc làm và thu nhập cho người nông dân- đối tượng bị tác động lớn nhất khi thực hiện một dự án có thu hồi đất, cũng như đánh giá đúng thực trạng

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH T Ế & PHÁT TRIỂN

- -

ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

B ỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ

VI ỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN KHI THỰC HIỆN DỰ ÁN: NÂNG

C ẤP, MỞ RỘNG ĐƯỜNG NGUYỄN CHÍ THANH, HUYỆN

QU ẢNG ĐIỀN, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Khóa h ọc: 2012 – 2016

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH T Ế & PHÁT TRIỂN

- -

ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

B ỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ

VI ỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN KHI THỰC HIỆN DỰ ÁN: NÂNG

C ẤP, MỞ RỘNG ĐƯỜNG NGUYỄN CHÍ THANH, HUYỆN

QU ẢNG ĐIỀN, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Sinh viên th ực hiện: Giáo viên hướng dẫn:

L ớp: K46C KHĐT

Hu ế, tháng 5 năm 2016

L ỜI CẢM ƠN

Đối với mỗi sinh viên việc làm khóa luận tốt nghiệp có ý nghĩa hết sức quan

tr ọng bởi vì đây là cơ hội giúp cho bản thân sinh viên gắn lý luận vào thực tiễn để

t ừ đó đưa ra cái nhìn toàn diện, sâu sắc về chuyên ngành mình học Đây cũng được coi là bước đi đầu tiên, trang bị lại kiến thức cho những bước đi sau này

Để hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân em

đã nhận được sự tư vấn, giúp đỡ tận tình, truyền đạt và trang bị kiến thức từ quý

th ầy cô Trường Đại học Kinh tế Huế, các thầy cô giáo trong khoa Kinh tế và Phát tri ển

Em xin g ửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS.TS Nguyễn Văn Toàn, Thầy

đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, cho em những lời khuyên, lời nhận xét hết sức quý báu để em có thể hoàn thành tốt khóa luận này

Em xin g ửi lời cảm ơn đến lãnh đạo, cán bộ trong Ban đâu tư và Xây dựng huy ện Quảng Điền Các anh chị đã quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành t ốt kỳ thực tập cuối khóa cũng như bài khóa luận của mình Tuy đã có nhiều cố gắng nhưng do còn hạn chế về thời gian cũng như trình

độ, năng lực, kinh nghiệm và khả năng nghiên cứu khoa học nên khóa luận không

th ể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý

Th ầy, Cô, quý cơ quan để bài khóa luận này được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành c ảm ơn!

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ viii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ix

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU x

PH ẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Tính c ấp thiết của đề tài. 1

2 M ục tiêu nghiên cứu 3

2.1 M ục tiêu chung 3

2.2 M ục tiêu cụ thể 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài. 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài 3

3.2 Ph ạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu 4

4.1.1 Tài li ệu thứ cấp 4

4.1.2 Tài li ệu sơ cấp 4

4.2 Phương pháp phân tích 5

PH ẦN II NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 6

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường GPMB 6

1.1.1 Các khái ni ện về GPMB, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu h ồi đất. 6

1.1.2 B ản chất của việc bồi thường GPMB 6

1.1.3 Đặc điểm của quá trình GPMB 7

1.1.4 Các y ếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB 8

1.1.4.1 Vi ệc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất

đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó. 8

1.1.4.2 Công tác quy ho ạch, kế hoach sử dụng đất 8

1.1.4.3 Y ếu tố giao đất, cho thuê đất 9

1.1.4.4 Y ếu tố lập và quản lý hồ sơ địa chính 9

1.1.4.5 Công tác đăng kí đất đai, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. 9

1.1.4.6 Y ếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất. 9

1.1.4.7 Y ếu tố giá đất và định giá đất 9

1.1.4.8 Th ị trường bất động sản 10

1.2 Cơ sỡ thực tiễn của công tác bồi thường GPMB 10

1.2.1 Chính sách b ồi thường GPMB tại Việt Nam 10

1.2.1.1 Chính sách b ồi thường hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam từ 1997 đến 2012. 10

1.2.1.2 Nh ững điểm mới về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu h ồi đất trong Luật Đất đai 2013. 12

1.2.1.3 Nh ững mặt đạt được và những bất cập trong công tác bồi thường GPMB 16

1.2.1.3.1 Nh ững mặt đạt được 16

1.2.1.3.2 Nh ững bất cập trong công tác bồi thường GPMB trong thời gian qua 18 2.1.4 Kinh nghiêm đền bù GPMB của một số địa phương ở Việt Nam 21

2.1.4.1 Đà nẵng 21

2.1.4.2 Hà Tĩnh 24

2.1.4.3 Ninh Bình 25

2.1.4.4 Bình Dương 27

2.1.4.5 Th ực trạng và những vấn đề liên quan đến công tác bồi thường GPMB và TĐC tại Thừa Thiên Huế. 27

2.1.5 Chính sách b ồi thường GPMB của một số nước trong khu vực và tổ chức ngân hàng qu ốc tế. 29

2.1.5.1 Ở Trung Quốc: 29

2.1.5.2 Ở Thái Lan: 31

2.1.5.3 Ở Hàn Quốc: 31

2.1.5.4 Nh ận xét, đánh giá 32

CHƯƠNG II ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH B ỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VI ỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN KHI THỰC HIỆN DỰ ÁN: NÂNG CẤP, MỞ R ỘNG ĐƯỜNG NGUYỄN CHÍ THANH HUYỆN QUẢNG ĐIỀN, TỈNH TH ỪA THIÊN HUẾ. 33

2.1 Khái quát v ề điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ở khu vực dự án 33

2.2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Quảng Điền 33

2.2.1.1 Điều kiện tự nhiên 33

2.1.1.1.1 V ị trí địa lý 33

2.1.1.1.2 Địa hình - Khí hậu 34

2.1.1.1.3 Giao thông và h ệ thống sông ngòi 34

2.1.1.2 Tình hình phát tri ển kinh tế xã hội 35

2.1.1.2.1 Tình hình xã h ội huyện Quảng Điền giai đoạn 2011-2015. 35

2.1.1.2.2 Tình hình kinh t ế huyện Quảng Điền giai đoạn 2011-2015. 38

2.1.2 Đặc trưng về hiện trang môi trường khu vực dự án 40

2.1.2.1 Đặc trưng về địa hình, tài nguyên đất: 40

2.1.2.2 Đặc trưng về các thành tạo địa chất, thổ nhưỡng: 40

2 1.2.3 Đặc trưng về khí hậu: 41

2.1.2.4 Môi trường không khí, mức ồn: 41

2.1.2.5 Các đặc trưng về thủy văn và tài nguyên nước: 42

2.1.2.6 Đặc điểm về kinh tế xã hội: 43

2.1.3 Hi ện trạng sử dụng đất của huyện. 44

2.1.4 Hi ện trạng mạng lưới giao thông vận tải khu vực nghiên cứu 45

2.1.4.1 T ổng quan về mạng lưới giao thông của toàn tỉnh. 45

2.1.4.2 Hi ện trạng giao thông khu vực nghiên cứu. 46

2.2 Gi ới thiệu sơ lược về dự án 48

2.2.1 Tên d ự án 48

2.2.2 Căn cứ pháp lý thực hiện dự án 48

2.2.3 Ph ạm vi nghiên cứu và mục tiêu của dự án 48

2.2.3.1 Ph ạm vi nghiên cứu của dự án 48

2.2.3.2 M ục tiêu nghiên cứu dự án 48

2.2.4 Quy mô và tiêu chu ẩn áp dụng của dự án 49

2.2.5 T ổng mức đầu tư của dự án 51

2.3 Tình hình chung v ề công tác bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất trong quá trình th ực hiện dự án. 51

2.3.1 Căn cứ pháp lý thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu h ồi đất. 51

2.3.2 Phương án đền bù GPMB, tái định cư 51

2.3.3 Đơn giá đền bù đất và tài sản trên đất của dự án 53

2.3.4 Tình hình v ề thu hồi đất và bồi thường thiệt hại 56

2.3.5 Đánh giá về việc sử dụng tiền bồi thường 59

2.3.6 Nh ững thuận lợi và khó khăn trong công tác bồi thường GPMB khi thực hi ện dự án 62

2.3.6.1 Thu ận lợi 62

2.3.6.2 Khó khăn 62

2.4 Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân khi thực hiện dự án: Nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh (đoạn Tòa án- đường tránh lũ) huyện Quảng Điền, t ỉnh Thừa Thiên Huế. 63

2.4.1 Tác động đến lao động và việc làm 63

2.4.2.Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống

c ủa các hộ dân sau THĐ 68

2.4.2.1 Tác động đến tài sản của hộ 68

2.4.2.2 Tác động đến tình hình vay vốn của các hộ dân 70

2.4.2.3 Tác động đến thu nhập và những khó khăn của hộ sau khi Nhà nước THĐ 71 2.4.2.4 Thay đổi về một số chỉ tiêu đời sống khác sau thu hồi đất của hộ dân 73

2.4.3 Đánh giá chung 74

CHƯƠNG III ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP, C ẢI THIỆN ĐỜI SỐNG, TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN CÓ ĐẤT BỊ THU HỒI Ở HUYỆN QUẢNG ĐIỀN 76

3.1 Định hướng giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân. 76

3.1.1 V ề phương án đền bù giải phóng mặt bằng 76

3.1.2 V ề phương án tái định cư 76

3.1.3 Định hướng cho công tác bồi thường GPMB của các dự án ở Huyện trong ương lai. 77

3.2 M ột số giải pháp cụ thể nhằm giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thi ện đời sống cho người dân. 78

3.2.1 Gi ải pháp đối với giá đất bồi thường thiệt hại 78

3.2 Gi ải pháp về chính sách hỗ trợ 78

3.3 Gi ải pháp trong vấn đề quy hoạch sử dụng đất 79

3.4 Gi ải pháp về đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống cho người dân có đất bị thu hồi 79

3.5 Gi ải pháp về tổ chức thực hiện 82

PH ẦN III KÊT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

1 K ết luận 84

1.1 V ề thực hiện chính sách bồi thường GPMB 84

1.2 Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và

vi ệc làm của người dân khi bị thu hồi đất. 84

2 Ki ến nghị 85

2.1 Đối với Nhà nước và chính quyền địa phương 85

2.2 Đối với địa phương và nhà đầu tư 86

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 87

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU

GPMB Giải phóng mặt bằng

BTHTTĐC Bồi thường hỗ trợ tái định cư

KT-XH Kinh tế xã hội

TN&MT Tài nguyên và môi trường

CNH-HĐH Công nghiệp hóa- hiện đại hóa

UBND Uỷ ban nhân dân

CNQSDĐ Chứng nhận quyền sử dụng đất

BAH Bị ảnh hưởng

CN-XD Công nghiệp-Xây dựng

TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam

QLDA Quản lý dự án

BQDTĐ Bình quân diện tích đất

TTHĐ Trước thu hồi đất

STHĐ Sau thu hồi đất

SXKD,TM Sản xuất kinh doanh, thương mại

GTVT Giao thông vận tải

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế huyện Quảng Điền giai đoạn 2011- 2015 37

Bảng 2 : Cơ cấu giá trị sản xuất của huyện Quảng Điền giai đoạn 2011- 2015. 39

Bảng 3: Chi phí đầu tư dự án: nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh 51

Bảng 4: Đơn giá đền bù đất và tài sản trên đất của dự án nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh 53

Bảng 5: Tình hình thu hồi đất của dự án: nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh 58 Bảng 6: Bảng cách thức sử dụng tiền bồi thường của các hộ gia đình 59

Bảng 7: Đánh giá hiệu quả sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân 61

Bảng 8 Tình hình nhân khẩu, lao động của các hộ dân trong diện BTGPMB 64

Bảng 9: Tình hình lao động, việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi 66

Bảng 11: Đánh giá về công trình phụ của các hộ dân trước và sau thu hồi đất. 69

Bảng 12: Tình hình vay vốn của các hộ dân khi Nhà nước thu hồi đất 70

Bảng 13: Thay đổi thu nhập của các hộ dân bị thu hồi đất 71

Bảng 14: Đánh giá về một số chỉ tiêu về đời sống khác sau thu hồi đất 73

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH

Biểu đồ 1: Cơ cấu diện tích các loại đất năm 2015 của huyện Quảng Điền. 44

Biểu đồ 2: Biểu đồ thể hiện tình hình lao động, việc làm của các hộ dân trước và sau bị thu hồi đất 66

Biểu đồ 3: Biểu đồ thể hiện sự thay đổi tài sản của hộ sau thu hồi đất 3 năm 68

TÓM T ẮT NGHIÊN CỨU

Quá trình thực tập tại Ban đầu tư và xây dựng huyện Quảng Điền, em đã đi sâu nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân khi thực hiện dự án: Nâng

cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế” Cùng với những quan sát, thu thập, điều tra số liệu và phân tích, đề tài đã nhận ra được các tác động cũng như tầm quan trọng của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đối với đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi

Đề tài được thực hiện nhằm (i) Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về

bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư (ii) Đánh giá thực trạng công tác đền bù, tác động của dự án đối với sự phát triển kinh tế -xã hội huyện Quảng Điền nói chung

và đến đời sống, việc làm của người dân nói riêng (iii) Xác định các yếu tố tác động đến đời sống, việc làm của người dân sau khi thu hồi đất cũng như hiệu quả của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm ổn đình đời sống, nâng cao thu nhập, tạo việc làm cho những hộ dân có đất bị thu hồi

Dữ liệu phục vụ nghiên cứu: Để thực hiện bài nghiên cứu này, đề tài đã sử dụng các thông tin thứ cấp trong giai đoạn 2011- 2015 từ các báo cáo tài chính, báo cáo kinh

tế xã hội, báo cáo về tình hình sử dụng, các thông tin về dự án, tài liệu bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án, các tài liệu từ báo đài, trang web và giáo trình đã học Các tài liệu sơ cấp được thu thập từ các bảng hỏi hộ gia đình

Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp thu thập số liệu: thu thập số liệu thứ cấp từ Ban Đầu tư và Xây

dựng, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục thống kê huyện Quảng Điền, thu thập

số liệu sơ cấp từ các hộ gia định có đất bị thu hồi trong dự án

- Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:

+ Phương pháp xử lý số liệu: xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 20.0

+ Phương pháp phân tích: thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phương pháp

chỉ số bình quân

Thông qua đề tài tôi xin mạnh dạng đưa ra các giải pháp nhằm ổn định đời sống, nâng cao thu nhập, tạo việc làm cho các hộ dân có đất bị thu hồi nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại huyện Quảng Điền nói riêng và trên cả nước nói chung

PH ẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính c ấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, trên khắp các vùng, miền của đất nước, nhiều khu công nghiệp, khu đô thị mới được xây dựng, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội được

nậng cấp, xây mới ngày càng đồng bộ và hiện đại Nhờ đó, bộ mặt của đất nước đã thay đổi nhanh chóng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại và văn minh Việc thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế, kết cấu hạ tầng của đất nước trong thời gian ngắn tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến một bộ phận không nhỏ dân cư nông thôn cả về đời sống

và việc làm Đặc biệt là trong tiến trình xây dựng nông thôn mới thì nó lại diễn biến càng nhanh chóng, nó đòi hỏi tính cấp thiết của việc phát triển hệ thống kết cấu hạ

tầng giao thông phục vụ cho sự phát triển kinh tế, xã hội ở nông thôn Việc phát triển

hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông này đòi hỏi liên quan trực tiếp đến vấn đề giải phóng mặt bằng, tái định cư cho người dân sau khi thu hồi đất của họ Tình trạng thiếu

việc làm của người lao động hiện nay đang diễn ra hết sức bức thiết, đặc biệt là đối với lao động nông thôn, lao động phải chuyển đổi nghề nghiệp sau khi bị thu hồi đất Đây cũng là thách thức đối với chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng, phát triển đất nước nói chung

Thu hồi đất để phục vụ cho sự nghiệp phát triển của đất nước là quan trọng, tuy nhiên vấn đề này tác động trực tiếp đến đời sống của người dân khi mà đất đai, nhà ở, công việc kinh doanh của họ bị lấy đi và phải làm lại từ đầu với một môi trường sống

mới Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của người dân để phục vụ phát triển các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài và việc đền bù cho những người dân bị thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm, đòi hỏi phải giải quyết công bằng, dứt điểm

Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người dân sẽ gây ra nhiều vấn xã

hội phức tạp như khiếu kiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề an ninh trật tự, gây

mất lòng tin của người dân và đặc biệt là nó ảnh hưởng đến đời sống, việc làm, miếng cơm manh áo của người dân

Quảng Điền là một trong những huyện được tỉnh Thừa Thiên Huế chú trọng trong tiến trình xây dựng Tỉnh thành Thành phố trực thuộc Trung ương, xứng tầm là

trung tâm đô thị cấp quốc gia, khu vực và quốc tế Vì thế, việc chú trọng xây dựng và phát triển các công trình hạ tầng phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế -xã hội của

Tỉnh là một tất yếu khách quan Nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh (đoạn Tòa án- đường tránh lũ) là nhiêm vụ đầu tiên và cấp thiết, mở đường cho mục tiêu xây

dựng hoàn chỉnh các tuyến quan trọng nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế- xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, trình độ dân trí của người dân trong huyện Đây là

một trong những tuyến đường quang trọng của huyện Quảng Điền, làm nhiệm vụ vận

tải nhằm phát triển kinh tế- xã hội, bảo vệ an ninh quốc phòng Dự án đã đi vào hoạt động ba năm, chúng ta cần xem xét tác động của dự án này như thế nào đến đời sống, kinh tế, xã hội của người dân huyện Quảng Điền nói chung và các hộ dân nằm trong

diện bồi thường GPMB nói riêng Việc bồi thường có thỏa đáng không và người dân

sử dụng số tiền bồi thường đó để làm gì?

Trên thực tế một bộ phận nhỏ nông dân bị mất đất được đền bù bằng tiền chưa định hướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định cuộc sống; chỉ một

phần được đào tạo nghề, còn lại đa số không có việc làm hay có việc làm nhưng không

ổn định, thu nhập thấp Đời sống của nông dân đã thấp, nay bị mất đất lại càng khó khăn thêm Để giải quyết những bức xúc trong vấn đề việc làm và thu nhập cho người nông dân- đối tượng bị tác động lớn nhất khi thực hiện một dự án có thu hồi đất, cũng như đánh giá đúng thực trạng đời sống và việc làm của người dân chịu tác động của dự

án “Nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh (đoạn Tòa án- đường tránh lũ) huyện Quảng Điền”, kịp thời có thể đề xuất một số giải pháp trong việc quản lý, sử

dụng đất đai có hiệu quả, các chính sách hỗ trợ sau khi thu hồi đất, em đã chọn đề tài:

“Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời

s ống và việc làm của người dân khi thực hiện dự án: Nâng cấp, mở rộng đường Nguy ễn Chí Thanh, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.”

2 M ục tiêu nghiên cứu

2.1 M ục tiêu chung

Đánh giá được tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi đất trong dự án Từ việc lấy

ý kiến của người dân có thể đưa ra các giải pháp trong việc bồi thường GPMB sau này

của các công trình xây dựng trên cả nước nói chung và trên địa bàn huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng

- Xác định các yếu tố tác động đến đời sống, việc làm của người dân sau khi thu hồi đất cũng như hiệu quả của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm ổn đình đời sống, nâng cao thu nhập, tạo việc làm cho

những hộ dân có đất bị thu hồi

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Các hộ gia đình nằm trong diện bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án

“Nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh (đoạn Tòa án- đường tránh lũ) huyện

Quảng Điền

3.2 Ph ạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: đề tài được nghiên cứu trong phạm vi các hộ gia đình

nằm trong diện đền bù giải phóng mặt bằng của dự án “ Nâng cấp, mở rộng đường Nguyễn Chí Thanh (đoạn Tòa án- đường tránh lũ) ” trên địa bàn huyện Quảng Điền,

tỉnh Thừa Thiên Huế

- Phạm vi thời gian:

+ Số liệu thứ cấp: thu thập các số liệu, tài liệu chủ yếu trong giai đoạn từ năm

2011 đến 2015 từ Ban đầu tư và xây dựng huyện Quảng Điền và Uỷ ban nhân dân, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên Huế + Số liệu sơ cấp: được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp người dân từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2016

- Phạm vi nội dung: đề tài tập trung phân tích tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi trong dự án, bên cạnh đó còn cho thấy tác động của dự án đến phát triển kinh tế

xã hội của huyện Quảng Điền Những thay đổi trong cuộc sống của các hộ dân trước

và sau khi dự án được đưa vào hoạt động Qua đó cho thấy một phần nào các tác động,

những vấn đề bất cập trong công tác đền bù GPMB của các dự án trên cả nước

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu

Những thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu được thu thập từ nguồn tài liệu thứ cấp và sơ cấp

4.1.1 Tài li ệu thứ cấp

+ Tài liệu về đặc điểm tự nhiên, tình hình kinh tế- xã hội, tình hình sử dụng đất

của huyện Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên Huế

+ Số liệu về số lượng và danh sách hộ dân nằm trong diện đền bù giải phóng mặt bằng được lấy từ ban đầu tư huyện Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên Huế

+ Các số liệu giới thiệu tổng quan về dự án

+ Những đánh giá ban đầu về mục tiêu của dự án

+ Tra cứu các tài liệu nghiên cứu hiện có về các dự án xây dựng liên quan đến vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng được đăng tải trên các báo đài, tạp chí…

4.1.2 Tài li ệu sơ cấp

Thông tin sơ cấp được thu thập thông qua:

- Điều tra hộ, phỏng vấn trực tiếp dùng bảng hỏi Theo đó, người phỏng vấn sẽ

trả lời các câu hỏi đã được chuẩn bị Phỏng vấn các hộ dân nằm trong diện đền bù GPMB của dự án

 Kích thước mẫu điều tra: 67 hộ

 Phương pháp chọn mẫu: tất cả các hộ nằm trong diện đền bù GPMB của dự án

 Nội dung phiếu điều tra chủ yếu tập trung tìm hiểu: những thông tin cơ bản

của hộ gia đình như: họ tên chủ hộ, số nhân khấu, trình độ học vấn, nghề nghiệp tạo ra thu nhập, số lao động chính, những thay đổi trong cuộc sống của họ về thu nhập, đời

sống kinh tế, cơ sở vật chất, việc làm, nghề nghiệp trước và sau khi có dự án…

4.2 Phương pháp phân tích

Để dễ dàng trong quá trình phân tích, trong phạm vi đề tài này em đã chia các

hộ dân nằm trong diện bồi thường GPMB của dự án thành 3 nhóm:

+ Nhóm I: Các hộ dân có phần trăm diện tích đất bị Nhà nước thu hồi dưới 30% trong tổng diện tích của hộ

+ Nhóm II: Các hộ dân có phần trăm diện tích đất bị Nhà nước thu hồi trong khoảng 30%-70% trong tổng diện tích đất của hộ

+ Nhóm III: Các hộ dân có phần trăm diện tích đất bị Nhà nước thu hồi trên 70% trong tổng diện tích đất của hộ (hay còn gọi là các hội phải tái định cư)

- Đối với tài liệu thứ cấp, đề tài sử dụng phương pháp phân tổ thống kê theo các tiêu thức khác nhau nhằm mô tả khái quát các đặc điểm tình hình kinh tế xã hội của huyện Quảng Điền

- Đối với tài liệu sơ cấp:

+ Số liệu được xử lý bằng phần mền SPSS 20.0

+ Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh, chỉ số bình quân

PH ẦN II NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường GPMB

1.1.1 Các khái ni ệm về GPMB, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu h ồi đất

- Khái niêm GPMB: giải phóng mặt bằng hay giải tỏa mặt bằng (còn gọi tắt

là giải tỏa) là một quá trình “làm sạch” mặt bằng thông qua việc thực hiện di dời các công

trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo hoặc xây dựng công trình mới

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người có đất

bị thu hồi những thiệt hại về quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dụng đất, nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất do việc thu hồi đất gây ra

Việc bồi thường thiệt hại có thể vô hình (xin lỗi) hoặc hữu hình (bồi thường

bằng tiền hoặc vật chất khác) có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do các chủ thể thỏa thuận

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

- Tái định cư là việc bố trí chỗ ở mới, ổn định cho người bị thu hồi đất mà

phải di chuyển chỗ ở Theo quy định của pháp luật thì khu tái định cư phải được xây

dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo đủ điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: bồi thường

bằng nhà ở, bồi thường bằng giao đất ở mới, bồi thường bằng tiền để người dân tự lo

chỗ ở

1.1.2 B ản chất của việc bồi thường GPMB

Bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất thật chất là việc giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước, người được giao đất thuê đất và người bị thu hồi đất

Bồi thường thiệt hại phải được thực hiện theo quy định của Nhà nước về giá đất, về

phương thức thu hồi và hạch toán Việc bồi thường thiệt hại về đất không giống với

việc trao đổi, mua bán tài sản, hàng hóa trên thị trường Nó vừa phải đảm bảo lợi ích

của người bị thu hồi đất, nhưng đồng thời đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người

nhận quyền đất thu hồi, có nghĩa là phải giải quyết một cách hài hòa giữa các đối tượng tham gia

Bản chất của công tác bồi thường, GPMB trong tình hình hiện nay không đơn thuần là bồi thường về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của người dân sau khi thu hồi đất, đó là có một chỗ ở ổn định với điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, được đào tạo, hỗ trợ chuyển đổi nghề nhằm ổn định và nâng cao đời sống

1.1.3 Đặc điểm của quá trình GPMB

GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự

án, nó liên quan trưc tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng được thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành… mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và điều kiện hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp thể hiện: đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế- xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư

chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ đất để sản xuất, thâm chí họ còn cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm

bảo đời sống dân cư sau này

1.1.4 Các y ếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB

1.1.4.1 Vi ệc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế- xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp

với tình hình kinh tế Mặc dù với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu

cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên, bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kì mà công tác GPMB đang gặp không ít khó khăn Một nhược điểm nữa trong công tác này là việc

thực thi các văn bản pháp luật này còn yếu kém, nhận thức của các cấp cơ sở còn rất

yếu, tại nhiều địa phương đang tồn tại tình trạng nể nang, trọng tình hơn chấp hành pháp luật trong giải quyết mối quan hệ về đất đai Đó là những nguyên nhân làm giảm

hiệu lực thi hành pháp luật về đất đai, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB

1.1.4.2 Công tác quy ho ạch, kế hoach sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là biện pháp quản lý không thể thiếu được trong việc tổ

chức sử dụng đất của các ngành kinh tế- xã hội và các địa phương, là công cụ thể hiện

sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có tác dụng quyết định để cân đối giữa nhiệm vụ an toàn lương thực với nhiệm vụ CNH-HĐH đất nước nói chung và địa phương nói riêng

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chức

việc bồi thường GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhà nước đóng vai trò là người tổ chức Bất kì một phương án bồi thường GPMB nào đều dựa vào

một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án

có hiệu quả kinh tế- xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất

để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy

định của luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất, chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất của người đang sử dụng

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Tuy nhiên chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch nói riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững Phương

án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp còn quy hoach theo phong trào Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”

1.1.4.3 Y ếu tố giao đất, cho thuê đất

Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thường GPMB và TĐC Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kế

hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này, hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, chặc

chẽ dẫn đến khó khăn trong việc đền bù

1.1.4.4 Y ếu tố lập và quản lý hồ sơ địa chính

Lập và quản lý hồ sơ địa chính có vai trò quan trọng hàng đầu để quản lý chặc

chẽ đất đai trong thị trường bất động sản, là cơ sở xác định tính pháp lý của đất đai

1.1.4.5 Công tác đăng kí đất đai, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Việc cấp giấp chứng nhận quyền sử dụng đất là một chứng thư pháp lý nhằm xác lập quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng trên các thửa đất cụ thể, là cơ sở pháp

lý cao nhất, căn cứ thiết thực nhất để tính toán bồi thường thiệt hại cho các chủ đất

1.1.4.6 Y ếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất

Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn liền với quyền lợi tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính của chính quyền địa phương cấp trên

1.1.4.7 Y ếu tố giá đất và định giá đất

Khi định giá đất, người định giá phải căn cứ vào nguyên tắc và phương pháp định giá đất, phải cân nhắc đầy đủ ảnh hưởng của các chính sách đất đai của Chính

phủ trên cơ sở nắm chắc tư liệu của đất đai theo chất lượng và tình trạng thu lợi thông

thường trong hoạt động kinh tế thực tế của đất đai Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc

đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện

1.1.4.8 Th ị trường bất động sản

Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần làm giảm thiểu

việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư, đồng thời người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thực

hiện chính sách TĐC và bồi thường Giá cả của Bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động đến giá đất tính bồi thường

1.2 Cơ sỡ thực tiễn của công tác bồi thường GPMB

1.2.1 Chính sách b ồi thường GPMB tại Việt Nam

1.2.1.1 Chính sách b ồi thường hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

t ừ 1997 đến 2012

Trên cơ sở Hiến pháp năm 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu của toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý, ngày 01/07/1980 Hội động Chính phủ ra quyết định số 201/CP về việc: “Không được phác canh thu tô, cho thuê, cầm cố hoặc bán nhượng đất dưới bất kì hình thức nào, không được dung để thu những khoảng lợi không do thu

nhập mà có, trừ trường hợp do nhà nước quy định Quan hệ đất đai thời kỳ này đơn thuần chỉ là quan hệ “Giao- Thu” giữa Nhà nước và người sử dụng”

Ngày 31/5/1990, Hội đồng bộ trưởng ban hành Nghị định 186/HĐBT về việc đền bù thiệc hại đất nông nghiệp, đất rừng khi chuyển sang mục đích khác, tại điều 1

của Nghị định quy định rỏ mọi tổ chức, cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có

rừng để sử dụng vào mục đích khác phải đền bù thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có

rừng cho Nhà nước Tiền bồi thường tài sản trên mặt đất và tài sản trong lòng đất cho

chủ sử dụng không thuộc các khoảng đền bù thiệt hại về đất Khung mức giá đền bù thiệt hại do UBND tỉnh, thành phố thuộc tỉnh sát với giá đất ở địa phương nhưng không được thấp hơn hay cao hơn mức quy định của chính phủ

Điều 23 Hiến pháp 1992 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hóa, trong trường hợp thật cần thiết vì lí do quốc phòng, an ninh,

lợi ích quốc gia mà Nhà nước trưng mua hay trưng dụng có bồi thường tài sản của cá

nhân hay tổ chức theo giá thị trường” Trên cơ sở Hiến pháp1992, thừa kế có chon lọc

luật đất đai năm 1988, Luật đất đai 1993 ra đời với những đổi mới quan trọng, đặc

biệt với nội dụng thu hồi đất phục vụ lợi ích cộng đồng và đề bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đât Luật đất đai quy định rõ hơn quyền của người giao đất gồm có quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, cho thuê, thế chấp Đồng thời Chính phủ quy định khung giá cho từng loại đất, từng vùng và theo thời gian

Trong suốt thời gian này, Nhà nước ban hành hàng loạt văn bản pháp luật về

quản lý đất đai Trên cơ sở cụ thể hóa Hiến pháp 1992, Luật dân sự, cùng với nhiều Nghị định, Chỉ thị, Thông tư về vấn đề đền bù, tái định cư

+ Nghị định 64/CP ngày 27/9/1993 về giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp

+ Nghị định 02/CP ngày 15/1/1994 về công tác giao đất lâm nghiệp cho tổ

chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp

+ Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 quy định khung giá các loại đất

+ Nghị định 89/CP ngày 17/8/1994 quy định về việc thu tiền sử dụng đất và lệ phí địa chính

+ Nghị định 91/CP ngày 17/8/1994 ban hành điều lệ quản lý đô thị

+ Nghị định 45/CP ngày 03/8/1996 đưa ra tiêu chuẩn hợp pháp về sở hữu nhà ở

và quyền sử dụng đất đôi thị

Điển hình cho các văn bản pháp lý về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là Nghị đình số 69/2009 NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung

về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư

+ Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để bồi thường thì được

bồi thường bằng tiền theo giá đất cùng mục đích sử dụng Xác định giá đất sát với giá

thị trường tại thời điểm quyết định thu hồi đất hoặchỗ trợ bằng chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo một trong các hình thức:

 Hỗ trợ bằng tiền từ 1,5- 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi

 Hỗ trợ 1 suất đất ở hoặc 1 căn hộ chung cư hoặc 1 suất đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp

 Trường hợp người được hỗ trợ có nhu cầu được đào tạo, học nghề thì được

nhận vào các cơ sở đào tạo nghề và được miễn học phí cho 1 khóa học đối với các đối tượng trong độ tuổi lao động Trong quá trình lập phương án đào tạo, chuyển đổi nghề

phải lấy ý kiến của người bị thu hồi đất thuộc đối tựng chuyển đổi nghề nghiệp

1.2.1.2 Nh ững điểm mới về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu h ồi đất trong Luật Đất đai 2013

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013 tiếp tục kế thừa những những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống Xin giới thiệu khái quát một số nội dung chủ yếu có tính đổi mới trong lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt bằng quy định trong Luật Đất đai 2013 so với Luật Đất đai năm 2003

- Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất

Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai 2003 được quy định trong 03 điều (41, 42, và 43), trên thực tế đã chưa thể chế hết các quy định mang tính nguyên tắc này để thực hiện thống nhất khi

xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các địa phương Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (74 và 88) Trong

đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, nghành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện

Cụ thể, Điều 74 Luật Đất đai 2013, quy định các nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường (theo quy định tại Điều 75) thì được bồi thường; việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu

không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thế của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất; việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kip thời và đúng quy định của pháp luật Và Điều 88 quy định nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất: Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường; khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

- Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà

nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai

2013 bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 75), cụ thể:

+ Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất

một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất theo

hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

+Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang

sử dụng đất mà không phải là đất do nhà nước giao, cho thuê và có giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai 2013 này mà chưa được cấp (Luật Đất đai 2003 chưa quy định việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích xản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi công nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải đất do được nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01/7/2004 nên gây vướng mắc trong thực hiện tại nhiều địa phương)

- Thể chế hóa cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất ở,

đất phi công nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối tượng sử dụng đất (từ Điều

Theo Khoản 13, Điều 3 Luật Đất đai 2013, Chi phí đầu tư vào đất còn lại bao

gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi phí khác liên quan trực tiếp có căn cứ chứng minh

đã đầu tư vào đất mà đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưa thu hồi được

Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước

thu hồi, bao gồm: Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54; đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được được miễn tiền sử dụng đất; đất được Nhà nước cho thuê đất hàng năm, đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng; đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn; đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

- Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án đặc biệt Điều 87, Luật Đất đai 2013 quy định theo hướng:

+ Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người, đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ

+ Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng,

các dự án thu hồi liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

+Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách sách đó

- Về chính sách hỗ trợ, Luật Đất đai năm 2013 bổ sung một số quy định so với

Luật Đất đai năm 2003:

+ Quy định các nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất

khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật (Khoản 1, Điều 83)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà

không có đất nông nghiệp để bồi thường Cụ thể: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản

xuất nông nghiệp, khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm; trường hợp người được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất kinh doanh” (Khoản 1, Điều 84)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất ở

mà phải di chuyển chổ ở Cụ thể: Đối với hộ gia đình, các nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ nguồn kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi mà phải di chuyển chổ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm (Khoản 2, Điều 84)

- Về chính sách tái định cư Để khắc phục tình trạng nhiều dự án chưa có khu

tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở, thậm chí có những dự án mà người có đất bị thu

hồi phải đi thuê nhà ở nhiều năm mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư, Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới, như sau:

+ Bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư (Điều 85) theo hướng:

UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện dự án tái định

cư trước khi thu hồi đất; quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền; quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng khu tái định cư

+ Sửa đổi, bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở (Điều 86), cụ thể: Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư

tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện tái định cư (ưu tiên vị trí thuận lợi cho người sớm bàn giao mặt bằng, người có công với cách mạng); giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do UBND cấp tỉnh quyết định; quy định trường hợp người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ mua 01 suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền để mua một suất tái định cư tối thiểu

1.2.1.3 Nh ững mặt đạt được và những bất cập trong công tác bồi thường GPMB

1.2.1.3.1 Nh ững mặt đạt được

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 197/2004/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện, đặc biệt là sau sự ra đời của NĐ 84/2007/NĐ-CP đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Vì thế, công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất, đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng được xác

định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận đền bù cũng thấy thỏa đáng

Thứ hai, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho người dân bị

thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ

sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba, việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần

đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất

Thứ năm, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư đã giải quyết

được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Thứ sáu, các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật đất đai năm

2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bản pháp luật

áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Chẳng hạn như: Quyết định 143/QĐ-UB sửa đổi bổ sung một số vấn đề về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của UBND Thành phố Hồ Chí Minh ngày 15/08/2007; Quyết định số 80/2005/QĐ-UB của UBND thành phố Hà Nội…Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường, mặc dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng kể trong quá trình thực hiện

Thứ bảy, nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như tính chất

phức tạp của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ đã có nhiều nỗ lực để tạo điều kiện vật chất và kỹ thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả

Nhờ những cải thiện về quy định pháp luật về phương pháp tổ chức, về năng lực cán bộ thực thi giải phóng mặt bằng, tiến độ giải phóng mặt bằng trong các dự án đầu tư gần đây đã được rút ngắn hơn so với các dự án cũ, góp phần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân cũng như đối với dự án Việc thực hiện chính sách bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đất nước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự

án trọng điểm của Nhà nước, cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người có đất bị thu hồi

1.2.1.3.2 Nh ững bất cập trong công tác bồi thường GPMB trong thời gian qua

- Thực tế, tại nhiều địa phương trên cả nước nổi lên nhiều vướng mắc, bất cập trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Nhiều dự án, công trình dây dưa, kéo dài hàng chục năm do khâu giải phóng mặt bằng chậm trễ

Th ứ nhất: Giá đất bồi thường thiệt hại chưa phù hợp

+ Giá đất do UBND cấp tỉnh quy định thường thấp hơn so với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường, có trường hợp sự chênh lệch này tỷ lệ còn khá cao

+ Giá đất bồi thường ở các địa phương lại khác nhau, mỗi nơi một kiểu, áp

dụng khung giá đất riêng dẫn đến thắc mắc, trong cư dân ở những địa bàn giáp danh

giữa tỉnh này với tỉnh kia

để xin vào làm các doanh nghiệp…

Th ứ ba: Cơ quan giải phóng mặt bằng chưa tuân thủ pháp luật

+ Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng bình thường đã rất phức tạp, việc

cơ quan chức năng mập mờ trong quy hoạch, kế hoạch và tổ chức thực hiện đã gây ra nhiều khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng tới sự phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước, đồng thời gây ra nhiều bức xúc trong dư luận nhận dân

+ Sự yếu kém trong am hiểu pháp luật của cán bộ đất đai, cũng có thể xuất phát

từ ý chí chủ quan, cố tình làm sai lệch pháp luật để hưởng lợi riêng của một bộ phận không nhỏ cán bộ, người có quyền trong việc tổ chức thực hiện bồi thường, giải phóng

mặt bằng

Việc cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng không công khai kế hoạch, quy

hoạch sử dụng đất, phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người dân biết làm cho người bị thu hồi đất không có được những thông tin cần thiết, diễn ra khá phổ

biến

+ Ở một số địa phương, còn diễn ra tình trạng cán bộ đất đai cố tình làm sai pháp luật, không công bằng trong bồi thường, thậm chí “ăn chặn” của người dân gây

ra nhiều bức xúc, dẫn đến việc khiếu kiện kéo dài

Th ứ tư: Vấn đề tái định cư còn chậm, chưa được quan tâm

+ Hiện nay nhiều khu tái định cư chất lượng kém, không đáp ứng được chất lượng công trình, mới đi vào sử dụng đã xuống cấp, hư hỏng

+ Nhà tái định cư hẹp, không có sân chơi cho trẻ em

+ Qũy đất để thực hiện dự án, xây dựng nhà tái định cư không có Khi thu hồi đất của người dân rồi vẫn chưa có nhà để ở

Th ứ năm: Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn nhiều bất cập,

- Những bất cập nói trên đã dẫn đến một thực trạng cần được quan tâm hang đầu trong công tác GPMB, thu hồi đất đó là: Khiếu kiện kéo dài - thu sai nguyên tắc

Thực tế, theo Luật Đất đai hiện hành, tất cả các loại dự án có sử dụng diện tích đất được phê duyệt Nhà nước đều đứng ra thu hồi và bàn giao mặt bằng cho các dự án, cho nhà đầu tư Đây là một phương thức dễ thực hiện, vì nó thống nhất vào một mối,

gắn trách nhiệm của chính quyền các cấp trong việc thu hồi đất, nhà đầu tư đến nhận

và thuê “đất sạch” tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án của Nhà nước cũng như

việc thu hút đầu tư

Tuy nhiên, ở nhiều địa phương đã xảy ra tình trạng chính quyền thực hiện thu hồi đất tràn lan, có những dự án chưa được phê duyệt vẫn tiến hành thu hồi đất, giá đất chủ

yếu lấy theo giá đất do UBND cấp tỉnh quyết định hàng năm Trong khi đó, trên thị trường trong những năm gần đây do tình trạng bất động sản “đóng băng”, giá đất bị đẩy cao liên tục, thay đổi nhiều lần trong một năm, nên giá bồi thường cách biệt khá xa so

với giá thị trường Mặt khác, tình trạng vi phạm trình tự thu hồi đất, thiếu công khai dân

chủ, những bất cập trong việc hỗ trợ giải quyết việc làm sau thu hồi đất… là những nguyên nhân dẫn đến người dân không đồng tình và tình trạng khiếu nại kéo dài

Theo đó, khiếu nại liên quan đến đất đai, đền bù, giải tỏa chiếm tới hơn 70%

tổng số các vụ khiếu nại trong thời gian qua Hầu hết các vụ khiếu nại đông người,

phức tạp xảy ra ở nhiều địa phương trên cả nước cũng phát sinh trong lĩnh vực đất đai

Thực tế, cảnh tượng hàng trăm người nông dân giăng biểu ngữ và khiếu kiện trước các

cơ quan công quyền không hiếm Thậm chí, có nhiều vụ chống đối việc cưỡng chế đất

của chính quyền gây xôn xao dư luận như vụ việc ở Văn Giang - Hưng Yên, Vụ Bản - Nam Định… Nhiều dự án khi triển khai chậm tiến độ nhiều năm do vướng giải phóng

mặt bằng làm cho chi phí đầu tư tăng lên, hiệu quả dự án giảm sút

Ngoài ra, số lượng các dự án treo ngày càng xuất hiện nhiều hơn và lâu hơn Có

những dự án quy hoạch treo đến hàng chục năm ảnh hưởng lớn đến đời sống và hoạt động kinh doanh của hàng chục hộ dân sống trong vùng dự án Tương tự, cũng có rất nhiều dự án sau khi thu hồi đất đền bù với giá rẻ rồi bỏ hoang

Kết quả của những bất cập trên là đất đai, nguồn lực quý của đất nước đã bị “bỏ hoang” lãng phí Nhiều dân mất đất do bị thu hồi từ đó mất đi công ăn việc làm và ngày càng trở nên nghèo đói Thậm chí, ở một vài địa phương, đã nhen nhóm những

bất ổn xã hội

2.1.4 Kinh nghiêm đền bù GPMB của một số địa phương ở Việt Nam

2.1.4.1 Đà nẵng

Một trong những thành quả rõ nét nhất ở thành phố Đà Nẵng trong những năm qua là công tác quy hoạch xây dựng và chỉnh trang đô thị, khai thác nguồn lực trong dân, khai thác có hiệu quả quỹ đất để phát triển cơ sở hạ tầng, mở rộng không gian đô thị

Trước năm1997, mặc dù là trung tâm hành chính - kinh tế - xã hội của một tỉnh lớn - Quảng Nam - Đà Nẵng song thành phố Đà Nẵng lúc đó chỉ có 3 quận nội thành

mà trong đó chỉ có quận I (Hải Châu) là thực chất mang tính phố phường Còn ở các quận II, III thì đằng sau vài dãy phố nghèo là tình trạng bán nông, bán thị với những xóm làng xen giữa những vũng, đầm ngập nước Sau 1997, “thành phố chủ trương vừa chú trọng phát triển sản xuất kinh doanh vừa tập trung đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, nâng cấp và chỉnh trang đô thị”

Với quyết sách đúng đắn, táo bạo của Đảng bộ cùng với chủ trương hợp lòng dân, biết phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, Đà Nẵng đã thực hiện chương trình đô thị hoá khá thành công trên cả bề rộng lẫn bề sâu Với việc hình thành các khu dân cư mới như Thạc Gián, Vĩnh Trung, Bạch Đằng Đông, Nam cầu Tuyên Sơn không gian đô thị thành phố không còn bó hẹp ở một số phường của quận Hải Châu và Thanh Khê như trước Đến nay, Đà Nẵng được mở rộng thành 6 quận nội thành với quy mô rộng lớn, chất lượng cơ sở hạ tầng tương xứng với đô thị loại I Trong 8 năm qua, thành phố đã vận động gần 65.000 hộ gia đình, nghĩa là hơn một phần ba cư dân toàn thành phố chịu giải toả di dời dể lấy đất xây dựng những công trình công cộng, phúc lợi

Những bài học cần được rút ra:

- Thứ nhất, điều chỉnh tiến độ qui hoạch, chỉnh trang đô thị, xây dựng các khu tái định cư phù hợp với điều kiện và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.Mặc dù trong những năm qua, mức tăng trưởng kinh tế của Đà Nẵng khá cao, cơ

sở sản xuất kinh doanh công nghiệp, dịch vụ và thương mại không ngừng được mở rộng và phát triển, song mỗi năm cũng chỉ đủ khả năng giải quyết việc làm cho khoảng hơn 20.000 lao động Trong khi đó, số lao động được bổ sung hàng năm do quá trình

phát triển tự nhiên của dân số cùng với hàng chục nghìn lao động mất việc làm do phải

di dời giải toả theo các dự án quy hoạch - chỉnh trang đô thị lại lớn hơn rất nhiều Do vậy, thành phố không thể tạo ra và đáp ứng đầy đủ nhu cầu việc làm, chống thất nghiệp cho cộng đồng dân cư Trong khi đó, việc di dời tái định cư, chỉnh trang đô thị lại làm khá tràn lan ở mọi quận huyện ở một số địa phương, qui hoạch di dời giải toả, tái định cư kéo dài, một bộ phận nhân dân không ổn định được cuộc sống Đây là kinh nghiệm phải đặc biệt chú ý Vì vậy, cần có kế hoạch tổng thể để chỉ đạo việc di dời, tái định cư có trọng điểm, làm đâu xong đấy; đồng thời xác lập kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội, mở mang khu công nghiệp, phát triển ngành nghề, thu hút đầu tư, phát triển sản xuất Trên cơ sở này mà giải quyết việc làm, ổn định đời sống nhân dân

- Thứ hai, cần có kế hoạch cụ thể chi tiết để đào tạo nghề, tìm kiếm việc làm cho cộng đồng dân tái định cư Đây là nhiệm vụ xã hội cấp bách Điều bức xúc nhất sau khi tái định cư là người lao động thiếu việc làm, không có việc làm, thất nghiệp

Vì vậy, thu nhập giảm sút, tỷ lệ hộ nghèo gia tăng…như vậy, muốn sớm ổn định sản xuất, từng bước nâng cao đời sống cho nhóm dân cư sau tái định cư phải chú trọng việc lập kế hoạch bố trí lao động phù hợp với khả năng giải quyết việc làm ở từng vùng dân cư cũng như trên bình diện chung của cả thành phố Để có cơ sở giải quyết một cách có hiệu quả bài toán phức tạp trên cần chú trọng các giải pháp sau: Tiến hành điều tra, đánh giá xã hội ban đầu để nắm được chính xác đặc điểm cộng đồng dân chuyển cư, nguồn lao động của cộng đồng người sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án; thống kê, phân tích thực trạng cơ cấu và chất lượng nguồn lao động của nhóm dân cư đó theo tuổi, theo trình độ học, theo nghề nghiệp, theo đặc điểm gia đình và theo mức sống.Với nghề nghiệp, cần nghiên cứu cơ cấu nghề nghiệp trước khi chuyển cư, tỷ lệ lao động hoạt động trong từng ngành nghề Từ đó sẽ dự báo số ngành nghề có khả năng tiếp tục duy trì và phát triển, đồng thời dự liệu được số người mất việc làm ở những ngành nghề không có điều kiện tồn tại sau tái định cư Đây là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách giải quyết việc làm, đảm bảo thu nhập cho người dân sau tái định cư

- Thứ ba, phải tổ chức thực hiện một cách đồng bộ có hệ thống từ khâu đền

bù, giải toả, bố trí nơi ở sau tái định cư đến giải quyết việc làm cho nhân dân Mục tiêu

hàng đầu mà chính quyền thành phố Đà Nẵng xác định khi thực hiện dự án tái định cư

là đảm bảo tính ổn định về việc làm, thu nhập, không làm suy giảm đi nguồn thu nhập của dân Song trên thực tế lâu nay, ở một số dự án, Ban quản lý chỉ chú trọng đến khâu đền bù, giải phóng mặt bằng, sau đó không còn chú trọng đến bố trí đất ở và ổn định đời sống người dân Nhiều hộ gia đình ở một số dự án than phiền về tiền thuê nhà ở tạm và thời gian giải quyết đất ở quá kéo dài đã gây nên không ít nỗi khổ cho họ Việc chuẩn bị trước một bước về đất ở hay chung cư cho các hộ diện giải toả phải được coi

là biện pháp cần thiết đầu tiên, giúp người dân sớm ổn định đời sống, nhanh chóng hoà nhập cộng đòng sau tái định cư

- Thứ tư, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, của các đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện di dời, giải toả, tái định cư Trong những năm qua, Đà Nẵng là thành phố đi đầu trong việc huy động mọi nguồn lực trong dân vào sự nghiệp xây dựng và phát triển xã hội Đặc biệt trong công cuộc cải tạo, chỉnh trang đô thị đã có nhiều người dân sẵn sàng hy sinh phần tài sản, đất đai, nhà cửa - nơi gắn bó với bao kỷ niệm thiêng liêng, lâu đời của mình để di dời vì sự phát triển chung của thành phố Thành công đó được khởi nguồn từ đường lối chiến lược, chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp tình hợp lý của cấp uỷ Đảng và chính quyền thành phố Tuy nhiên, để có sự tương hợp giữa “ý Đảng, lòng dân” phải phát huy đòng bộ vai trò của các nhóm, của cộng đồng, của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tuyên truyền vận động giúp từng người dân thông hiểu các chủ trương chính

sách Phải thực hiện phương châm: ở đâu có khó khăn, vướng mắc, ở đó có tổ dân phố, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Đoàn thanh niên, Mặt trận tổ quốc v.v Ngoài ra, cộng đồng và các tổ chức chính trị xã hội còn tham gia thường xuyên và có hiệu quả vào việc ổn định đời sống, tổ chức học nghề, tạo việc làm, hướng dẫn thủ tục vay vốn tín chấp cho các hộ muốn sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế hộ gia đình Sáng kiến của các tổ chức như Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh trong xây dựng quỹ tiết kiệm nhân dân nhằm giúp những hộ nghèo có vốn để sản xuất kinh doanh là một kinh nghiệm quý cần được nhân rộng Đây là công tác mà nhờ đó không ít hộ đã vượt đươc nghèo

- Thứ năm, một kinh nghiệm cần chú ý khác của Đà Năng trong quá trình di dời, giải tỏa, tái định cư là phải đặc biệt quan tâm những hộ gia đình có đông thành viên, thuộc diện nghèo, học vấn thấp, nhiều người lao động phổ thông chưa qua đào tạo nghề Đây là những gia đình chuyển cư sau tái định cư đang hết sức lúng túng

trong định hướng phát triển, tạo lập vốn, chọn nghề, cân đối cơ cấu chi tiêu, định hướng phát triển cho con cái Do vậy, ngoài việc cấp thêm lô đất phụ, cần hỗ trợ vốn,

mở lớp dạy nghề, tìm kiếm việc làm và tư vấn việc giải quyết thích hợp giữa thu nhập

và chi tiêu, đồng thời tăng cường tri thức thị trường cho họ và con cái họ

- Thứ sáu, thực tế quá trình giải tỏa, di dời và tái dịnh cư ở Đà Nẵng đã chỉ ra rằng việc lập, xét duyệt quy hoạch chi tiết khu tái định cư cần sự tham vấn của những đối tượng bị ảnh hưởng, tức là phải dựa vào ý nguyện của đại đa số dân chuyển cư Bởi lẽ, qui hoạch, chỉnh trang đô thị là quá trình sắp xếp, tạo lập lại không gian - vật lý

đô thị đẹp đẽ hơn, hợp lý hơn, cho sự phát triển bền vững của xã hội Do vậy, hơn ai hết, chỉ có người dân trong cộng đồng chuyển cư mới cảm nhận hết những nhu cầu vật chất và tinh thần của chính mình Những suy nghĩ chủ quan, duy ý chí của một ít người thậm chí của một số nhà hoạch định chính sách cũng nhiều khi không thể hiện hết ý chí của nhân dân Vì vậy, điều tra để nắm vững nguyện vọng của cộng đồng trước chuyển cư là một việc làm hết sức cần thiết

- Thứ bảy, xây dựng đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện dự án thực sự có phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm cao Thực tế cho thấy, sự thành công của mỗi dự án tái định cư phụ thuộc vào nhiều yếu tố: điều kiện vật chất, nguồn kinh phí, cơ chế chính sách, đội ngũ cán bộ v.v Trong đó cán bộ trực tiếp thực hiện dự án được coi là nhân tố có ý nghĩa quyết định Ở những dự án nào có đội ngũ cán bộ giỏi về chuyên môn, trong sáng về đạo đức và có cái tâm vì dân vì nước thì ở

đó hiệu quả của dự án đạt mức cao nhất

2.1.4.2 Hà Tĩnh

Thời gian qua, Hà Tĩnh là điểm sáng trong công tác GPMB các dự án, công trình trọng điểm: Kỷ lục GPMB ở siêu dự án Formosa- Dự án gang thép lớn nhất Đông

tỷ USD (giai đoạn 1), được khởi công xây dựng năm 2008 tại Khu kinh tế Vũng Áng

Qua triển khai thành công công tác GPMB ở Hà Tĩnh thời gian qua, có thể rút

ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu Đó là từ chủ trương đúng, huy động cấp ủy Đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở cùng toàn thể hệ thống chính trị vào cuộc Công tác vận động cần kiên trì, chia nhỏ đến từng gia đình, từng con người cụ thể và gắn trách nhiệm với từng tổ chức, cá nhân lãnh đạo Chính sách bồi thường, hỗ trợ cần làm đúng quy định pháp luật Dân chủ, công khai, minh bạch các khoản đền bù, hỗ trợ, xuống tận từng hộ dân Trả đúng, đủ, kịp thời các khoản đền bù, hỗ trợ, tạo sự đồng thuận của người dân Nghiên cứu kỹ cơ chế chính sách Nguồn gốc đất đai cần được điều tra làm rõ, xác định đúng và hết sức dân chủ và đúng pháp luật Ngoài nỗ lực cố gắng của địa phương, các tỉnh nghèo rất cần sự hỗ trợ của Trung ương trong việc xây dựng kết cấu, hạ tầng kỹ thuật các khu TĐC; tạo điều kiện tốt nhất cho người dân sinh sống ở các khu TĐC mới Thật sự quan tâm đào tạo nghề, việc làm, nâng cao thu nhập

để bà con sớm ổn định cuộc sống và phát triển; Kiên trì thuyết phục, nhưng đối với các

cá nhân, tổ chức làm trái quy định, chây ỳ thì kết hợp thuyết phục với răn đe, kể cả thực hiện các biện pháp hành chính (cá biệt); Đội ngũ cán bộ làm công tác đền bù được lựa chọn là người có năng lực, am hiểu quy định pháp luật, công tâm, vận dụng phù hợp các chủ trương, chính sách Nhà nước để đền bù, hỗ trợ thỏa đáng cho người dân Lãnh đạo chủ chốt của tỉnh được phân công chỉ đạo, điều hành GPMB luôn nhiệt tình bám và chỉ đạo công việc một cách quyết liệt Ở các vùng có đông bà con theo đạo, cần phối hợp chặt chẽ với các chức sắc tôn giáo để cùng giải quyết các vấn đề liên quan một cách thấu đáo Đồng thời, đưa ra khỏi danh sách những cán bộ thiếu nhiệt tình và xử lý kỷ luật nghiêm đối với tập thể, cá nhân lợi dụng sơ hở trong GPMB để trục lợi

2.1.4.3 Ninh Bình

Thời gian gần đây Quảng Ninh là địa bàn thu hút nhiều dự án đầu tư, trong đó

có không ít dự án lớn, động lực của tỉnh Để có mặt bằng sạch phục vụ cho các dự án thì công tác bồi thường GPMB được tỉnh quyết liệt chỉ đạo triển khai và có nhiều giải pháp đồng bộ

Đối với các dự án trọng điểm của tỉnh, tỉnh đã chỉ đạo thành lập tổ công tác hoặc phân công cán bộ nắm chắc địa bàn, tập trung giải quyết tháo gỡ ngay những

vướng mắc phát sinh tại cơ sở Có thể kể đến các dự án ở Khu kinh tế Vân Đồn mà trọng tâm là Dự án Cảng hàng không Quảng Ninh Không chỉ vậy, các dự án lớn, dự

án trọng điểm của tỉnh hầu hết liên quan đến việc thu hồi đất của nhiều tổ chức và hộ gia đình, cá nhân, nguồn gốc sử dụng đất rất phức tạp song với sự tích cực vào cuộc kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các địa phương nên công tác GPMB đều thuận lợi và đảm bảo tiến độ đề ra Có thể kể đến một số dự án lớn như: Dự án cải tạo nâng cấp Quốc lộ 18A đoạn Uông Bí - Hạ Long; Tuyến đường tránh phía bắc TP Hạ Long; Dự án Khu công nghiệp Texhong; Dự án xây dựng một số tuyến đường vào khu

di tích Yên Tử và khu di tích Ngoạ Vân; Dự án đường nối TP Hạ Long với đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng

Có thể khẳng định, để có được kết quả trên tại mỗi dự án, dưới sự chỉ đạo sát sao của UBND tỉnh, các địa phương đều tổ chức thông báo công khai quy hoạch chi tiết dự án tại trụ sở UBND xã, nhà văn hoá thôn, khu nơi triển khai dự án Bên cạnh

đó, các địa phương còn thành lập tổ công tác kiểm đếm, tổ công tác dân vận xuống tận nhà dân để tuyên truyền, vận động nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của dự án đối với sự phát triển của địa phương; cơ chế, chính sách hỗ trợ, bồi thường GPMB Sở Tài nguyên - Môi trường, đơn vị chủ chốt trong thực hiện công tác GPMB đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành kịp thời các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nhằm cụ thể hoá và cập nhật các quy định mới của Trung ương theo quy định của Luật Đất đai 2003 và mới đây là Luật Đất đai năm 2013 Đặc biệt,

Sở đã vận dụng khung giá bồi thường về đất, nhà ở, vật kiến trúc sát với giá thị trường, nhằm giúp những hộ dân bị giải toả đủ điều kiện để xây dựng nơi ở mới hoặc mua lại được diện tích đất tương ứng Cùng với đó, Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh còn tập trung tháo gỡ những vướng mắc, tồn tại theo đề nghị của các địa phương Qua đó, kịp thời phát hiện những bất hợp lý, những vấn đề mới phát sinh trong công tác GPMB để

đề xuất với tỉnh hướng xử lý

Có thể thấy, kinh nghiệm rút ra trong quá trình triển khai thực hiện công tác đền

bù, GPMB để đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh thời gian qua chính

là sự vào cuộc một cách đồng bộ, tích cực của cả hệ thống chính trị trong việc tuyên truyền, phổ biến các chế độ, chính sách của Nhà nước, đảm bảo minh bạch trong thu