đề tài khoa học xây dựng bài tập tích cực hóa hoạt động cho học sinh lớp 2

Lý do chọn đề tài Trong trường Tiểu học , Tiếng Việt là môn học quan trọng có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh đượcthể hiện qua bốn dạng hoạt động : nghe – nói – đọc –

Phần thứ nhất : Giới thiệu chung về đề

tài

1 Lý do chọn đề tài

Trong trường Tiểu học , Tiếng Việt là môn học quan trọng

có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh đượcthể hiện qua bốn dạng hoạt động : nghe – nói – đọc – viết Trong đó Tập đọc là phân môn đảm nhiệm việc hình thành và

phát triển cho học sinh kỹ năng đặc biệt quan trọng ‘ kỹ năng

đọc’ Vì vậy việc tìm hiểu một số biện pháp tích cực để nâng

cao hiệu quả giờ dạy phân môn Tập đọc là nhiệm vụ hết sức cầnthiết của người giáo viên Tiểu học

Hơn nữa học sinh Tiểu học là lứa tuổi ưa hoạt động ,những điều mới lạ luôn hấp dẫn các em Quá trình học tập năngđộng sáng tạo sẽ giúp các em phát huy tối đa tính tích cực tronghọc tập , giúp học sinh bộc lộ được những năng lực sáng tạo và

óc tưởng tượng phong phú ,kích thích hứng thú học tập của các

em Từ đó năng lực học tập của các em được nâng dần

Nhưng thực tế cho đến nay , nhiều người vẫn chưa xemviệc đổ mói phương pháp dạy học là vấn đề cần quan tâm hoặcquan tâm đúng mức

Mặt khác trong quá trình giảng dạy đối với các môn học ởtiểu học nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng thì người dạychưa thực sự đặc biệt chú ý rèn cho học sinh một kỹ năng quan

trọng Đó là ‘ kỹ năng đọc ’ Từ đó kỹ năng đọc của học sinh

trở nên hạn chế , đôi khi đọc các em phải dừng lại để đánh vần ,dẫn đến trình trạng thụ động , nhàm chán , lười học do mất kiếnthức cơ bản và không có hứng thú học tập

Theo tinh thần đổi mới , đặc biệt là đổi mới phương pháp dạyhọc của Bộ Giáo dục và Đào tạo , phân môn Tập đọc là mônhọc rất cần thiết đổi mới phương pháp dạy và học để tạo điềukiện cho học sinh tích cực , tự giác , chủ động , sáng tạo trongmọi hoạt động học tập , rút kinh nghiệm và thực hành dưới sự tổchức chỉ đạo , hướng dẫn của giáo viên

Với tầm quan trọng và thực tế trên việc rèn kỹ năng đọc theohướng tích cực hóa hoạt động học tập trong quá trình giảng dạyphân môn tập đọc là một nhân tố góp phần vào việc giáo dụchọc sinh và là một việc làm thực tiễn có ý nghĩa sâu sắc Vì vậyvới mong muốn gó phần tích cực vào việc nâng cao kỹ năng đọc

cho học sinh tôi đề xuất đề tài : “ Xây dựng bài tập rèn kỹ

năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập ”

2 Mục tiêu đề tài

Giải quyết vấn đề rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 bằng việc xây dựng bài tập tích cực hóa

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Nâng cao kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 bằng các bàitập theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu trong phạm vi tìm hiểu phân tích thựctrạng kỹ năng đọc từ đó đề xuất một số giải pháp mới trongviệc rèn kỹ năng đọc bằng việc xây dựng các bài tập tích cựchóa hoạt động của học sinh Công tác khảo sát điều tra đượcthực hiện ở lớp 2B trường tiểu học Quang Trung thuộc địabàn thành phố Vinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu sử dụng có hiệu quả bàitập tích cực hóa hoạt động họctập đối với rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 thì sẽ nâng caođược chất lượng kỹ năng đọc cho các em

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Xây dựng những cơ sở lý luận của việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập

5.2 Thực trạng

Nghiên cứu khảo sát thực trạng học sinh lớp hai hiện nay nói chung , học sinh lớp 2B trường tiểu học Quang Trung nóiriêng về kỹ năng đọc cũng như tính tích cực , tự giác , chủ động , sáng tạo , hứng thú học … của học sinh trong quá trình học tập

- Phương pháp phân tích tổng hợp lý thuyết

Trong trường Tiểu học Tiếng Việt là môn học quan trọng ,

có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh thểhiện qua bốn dạng hoạt động cơ bản : nghe – nói – đọc – viết.Trong đó tập đọc là phân môn đảm nhiệm hình thành và phát

triển cho học sinh kỹ năng quan trọng – kỹ năng đọc Vì vậy

việc tìm hiểu các phương pháp để nâng cao hiệu quả giờ dạyphân môn Tập đọc là một việc làm hết sức cần thiết và có ýnghĩa thiết thực của người giáo viên tiểu học điều nầy giúp :

- Giúp các em làm giàu và tích cực hóa vốn từ , vốn diễn

đạt

- Bồi dưỡng vốn văn học ban đầu , mở rộng vốn hiểu

biết về cuộc sống , cung cấp mẫu để hình thành một số kỹnăng phục vụ cho đời sống và việc học tập của bản thâncác em ( điền vào các tờ khai , viết đơn , viết thư , giaotiếp …)

- Phát triển một số thao tác tư duy cơ bản ( phân tích ,

tổng hợp , phán đoán …)

- Bồi dưỡng cho các emtư tưởng tình cảm và tâm hồn

lành mạnh trong sáng ; lòng yêu cái đẹp , cái thiện ;biếtcảm nhận cái đẹp cái thiện và thái độ ứng xử đúng mựctrong cuộc sống hàng ngày ; hứng thú đọc sách và yêuthích Tiếng Việt Cụ thể là :

+ Bồi dưỡng tình cảm yêu quý , kính trọng , biết ơn vàtrách nhiệm của các em đối với ông bà , cha mẹ , thầy cô ,bạn bè …

+ Xây dựng ý thức và hành động thực hiện các phép xãgiao tối thiểu và năng lực giao tiếp với những người xungquanh

+ Từ những mẩu chuyện , bài văn , bài thơ mang tínhhấp dẫn trong sách giáo khoa , các ngữ liệu mà giáo viêngiới thiệu thêm … hình thành và phát triển ở các em hammuốn đọc sách , khả năng cảm thụ văn bản văn học ; cảmthụ vẻ đẹp của Tiếng Việt và tình yêu Tiếng Việt Hìnhthành thói quengiuwx gìn sự trong sáng giàu đẹp của tiếngViệt; góp phần hình thành nhân cách các em một cáchđúng đắn

- Phát triển tư duy : thông qua việc đọc hiểu từ đó các

em biết phân tích tổng hợp phán đoán … Các dạng từ ngữ

mà các em học được thông qua các dạng bài Tập đọc đãhọc

1.2 Quan điểm về hoạt động đọc và kỹ năng đọc

1.2.1 Đọc là gì

- “ Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ , là quá trìnhchuyển dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh vàthông hiểu nó (ứng với các hình thức đọc thành tiếng ) , làquá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết sang cácđơn vị nghĩa không có âm thanh ( ứng với đọc thầm ).” (M.R,Lowvop ) Tóm lại đọc là một hoạt động tiếp nhận thông tinthông qua kênh chữ Hoạt động đọc chỉ xảy ra khi ngườiđọc tiếp nhận được nội dung kiến thức trong bài đọc Màngười đọc dùng mắt nhìn , miệng đọc , tâm để cảm thụ ,phân tích nội dung thông tin vừa đọc

1.2.2 Ý nghĩa của việc đọc

Những kinh nghiệm của đời sống , những thành tựuvăn hóa , khoa học , tư tưởng ,tình cảm của các thế hệtrước và của cả những người đương thời phần lớn đã đượcghi lại bằng chữ viết Nếu không biết đọc thì con ngườikhông thể tiếp thụ nền văn minh của loài người , không

thể sống một cuộc sống bình thường , có hạnh phúc vớiđúng nghĩa của từ này trong xã hội hiện đại Biết đọc conngười đã nhân khả năng tiếp đọc lên nhiều lần, từ đây anh

ta biết tìm hiểu , đánh giá cuộc sống , nhận thức các mốiquan hệ tự nhiên , xã hội , tư duy Biết đọc , con người sẽ

có khả năng chế ngự một phương tiện văn hóa cơ bản giúp

họ giao tiếp được với thế giới bên trong của người khác ;thông hiểu tư tưởng , tình cảm của người khác Đặc biệtkhi đọc các tác phẩm văn chương , con người không chỉđược thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động tình cảm ,nảy nở những ước mơ tốt đẹp , được khơi dậy năng lựchành động , sức mạnh sáng tạo cũng như được bồi dưỡngtâm hồn Không biết đọc , con người sẽ không có điềukiện hưởng thụ sự giáo dục mà xã hội dành cho họ ,khôngthể hình thành được một nhân cách toàn diện Đặc biệttrong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay thì biết đọc nàycàng quan trọng vì nó sẽ giúp người ta sử dụng các thôngtin , đọc chính là học , học nữa học mãi ,đọc để tự học ,học cả đời

Vì những lẽ trên, dạy đọc có một ý nghĩa to lớn ở tiểuhọc Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗingười đi học Đầu tiên trẻ phải học đọc , sau đó trẻ phảiđọc để học Đọc giúp trẻ em chiếm lĩnh ngôn ngữ để dùngtrong giao tiếp và học tập Đọc là công cụ để học tập cácmôn học khác Đọc tạo ra hứng thú và động cơ học tập ,

tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thầnhọc tập cả đời Đọc là một khả năng không thể thiếu đượccủa con người thời đại văn minh.

Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tớitrình độ ngôn ngữ và tư duy của người đọc Việc dạy đọc

sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn bồi dưỡng ở các em lòngyêu cái thiện , cái đẹp , dạy cho các em biết suy nghĩ mộtcách logic cũng như biết tư duy hình tượng Như vậy đọc

có một ý nghĩa hết sức to lớn nó bao gồm các nhiệm vụgiáo dưỡng giáo dục và phát triển

1.2.3 Đọc thành tiếng

Là hình thức đọcphát ra âm thanh :

- Phát âm đúng

- Ngắt nghỉ hơi hợp lý

- Cường độ đọc vừa phải ( không đọc quá to hay đọc lí nhí )

- Tốc độ đọc vừa phải ( không ê , a , ngắc ngứ , hay liến

thoắng )

1.2.4 Đọc thầm và hiểu nội dung

- Đọc không thành tiếng không mấp máy môi

- Hiểu được nghĩa của các từ trong văn cảnh ( bài đọc ) nắm

được nội dung của câu , đoạn hoặc bài đã đọc

1.3 Yêu cầu về kiến thức kỹ năng đối với phân

môn tập đọc lớp 2

Đọc lưu loát nội dung một bài văn , bài thơ … khôngđọc ê ,a ngắt ngứ ,luyến thoắng tốc độ đọc , học sinh cần đạtyêu cầu tối thiểu sau :

- Đọc đúng không ngắc ngứ

- Tốc độ đọc :

+ Giữa học kỳ I : 35 tiếng / phút

+ Cuối học kỳ I : 40 tiếng / phút + Giữa học kỳ II : 45 tiếng / phút + Cuối học kỳ II : 50 tiếng / phút

1.4 Quan điểm về việc đổi mới phương pháp dạy

học hiện nay

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là một yếu tố

vô cùng quan trọngđược các cấp quản lý giáo dục quan tâm

và đưa lên vị trí hàng đầu trong sự nghiệp giáo dục Nhằmnâng cao chất lượng hiệu quả dạy –học , giáo dục tiểu học và

để phù hợp với xu thế phát triển của đất nước

Học tập là hoạt động của trẻ ở lứa tuổi đi học Tínhtích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan đếntrước hết là động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng

thú Hứng thú là tiền đề của sự tự giác , hứng thú và tựgiác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực

Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như :hăng hái trả lời câu hỏi của giáo viên , bổ sung các câu trảlời của bạn , thích phát biểu ý kiến của mình trước nhữngvấn đề nêu ra , hay nêu thắc mắc , đòi hỏi giải thích nhữngvấn đề chưa đủ rõ, chủ động vận dụng kiến thức , kỹ năng

đã học để nhận thức vấn đề mới …

1.5.2 Phương pháp tích cực là gì?

được dùng ở nhiều nước , để chỉ những phương pháp giáodục – dạy học theo hướng phát huy tính tích cực , chủđộng , sáng tạo của người học

1.5.3 Những dấu hiệu đặc trưng của phương

pháp tích cực

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác.

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Chương 2 : Cơ sở thực tiễn của đề

tài nghiên cứu

2.1 Sự hạn chế trong quá trình giảng dạy phân môn tập đọc lớp 2 qua việc rèn kỹ năng đọc cho

học sinh

Thực tế cho thấy đến nay phần lớn giáo viên trực tiếpgiảng dỵ trên lớp nói chung và giảng dỵ phân môn Tập đọc nóiriêng chỉ chú trọng về mặt hình thức là giảng dạy đầy đủ , khôngsót kiến thức ổn định được in trong sách giáo khoa Mà chưa quantâm đến vấn đề cootsloix của phân môn Tập đọc là việc rèn kỹnăng quan trọng cho học sinh : “kỹ năng đọc ” Hơn nữa giáo viênchưa thực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóahoạt động học tập của học sinh nghĩa là mọi hoạt động dạy họcdiễn ra không nhằm phát huy tính tích cực của người học , mà tậptrung vào phát huy tính tích cực của người dạy

Tuy rằng để dạy theo phương phá tích cực thì giáo viênphải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Muốnđổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Rõ ràng , cách dạy chỉđạo cách học nhưng ngược lại thói quen học tập của trò ảnh hưởngtới cách dạy của thầy Có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạytích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được Bên cạnh

đó cũng có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng phương pháptích cực nhưng thất bại vì học sinh chưa thích ứng vẫn quen theolối học thụ động

2.2 Hiệu quả học tập và kỹ năng đọc của học sinh

trong quá trình học phân môn tập đọc

Các em thường mắc khá nhiều lỗi đọc cụ thể là :

2.2.1 Lỗi phát âm lệch chuẩn chữ viết

Khi đọc học sinh thường phát âm không chính xác cả âmđầu lẫn phần vần và thanh điệu

Chẳng hạn : đọc r thành g ( bối rối – bối gối , rập rình – gập gình ) , đọc phụ âm qu thành v ( quảng cáo – vảng váo ) đọc

âm ê trong vần kéo dài thành iê (mếu máo – miếu máo , đều – điều )đọc âm o thành âm ô ( trong xanh – trông xanh ) đọc âm y thành âm i ( may mắn – mai mắn , bàn tay –bàn tai, …) ; đọc vần

oan thành on ( hoàn toàn – hòn tòn ) âm cuối n thành ng ( củi

mùn – củi mùng , bắn súng – bắng súng ) âm cuối t thành c ( ánh

mắt – ánh mắc ) … nguyên nhân lỗi phát âm lệch chuẩn này là dohọc sinh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thể âm của môi trường sinhsống Các lỗi phát âm của các vùng miền được tổng hợp lại nhưsau :

2.2.2 Lỗi đọc không đúng trọng âm

Học sinh sử dụng cách đọc không có điểm nhấn hoặc nhấn giọngvào những tiếng không có trọng âm , khiến cho giọng đọc trở nênđều đều , buồn tẻ hoặc làm cho nội dung thông báo bị hiểu sailệch Nguyên nhân của hiện tượng này , là do các em chưa xácđịnh được các từ ngữ đảm nhiệm vai trò thông báo chính trongcâu ; chưa biết phân biệt đâu là yếu tố trọng âm trong một từ Đây là một lỗi đọc mà đa số học sinh thường mắc phải

2.2.3 Lỗi ngắt giọng không đúng chỗ

Ngắt giọng không chính xác ở câu văn dài , có cấu tạo ngữ phápphức tạp ( ngắt giọng ngẫu hứng theo nhịp thở - còn gọi là ngắt giọngsinh lý ) Khi đọc thơ học sinh thường đọc theo áp lực nhạc thơ , tách rờiđọc với hiểu

2.2.4 Lỗi đọc không đúng ngữ điệu , không diễn cảm

Học sinh không thể hiện đúng các kiểu câu khi đọc do nhầm lẫn

về hình thức diễn đạt

Ví dụ như :đọc các câu hỏi tu từ như câu hỏi thông thường ; đọccâu hỏi như câu cảm ; đọc lên giọng máy móc ở các từ cuối câu hỏi ,khiến chomotj cuộc trò chuyện tâm tình được thể hiện như một cuộc cãi

vã Mặt khác một số giáo viên , do cách hiểu chưa thật chính xác kháiniệm đọc diễn cản nên khi đọc mẫu đã cố gắng uốn giọng một cách cầu

kì khiến giọng đọc trở nên thiếu độ trung thực cần thiết Học sinh vì làmtheo mẫu , nên cũng đọc thái quá như vậy

 Tóm lại ; xuất phát từ thực trạng trên , cho thấy hiệu quả giờhọc phân môn Tập đọc thông qua kỹ năng đọc của học sinh cònnhiều hạn chế , như thế chưa phát huy tính tích cực hoạt độnghọc tập rèn luyện mang tính sáng tạo tự giác của học sinh Thểhiện qua kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của lớp 2B nhưsau :

- Tổng số học sinh : 45 em

- Đọc tốt : 5 em , tỉ lệ 11%

- Đọc khá : 9 em , tỉ lệ 20%

có thể làm gì để nâng cao khả năng đào tạo trình độ đọc cho họcsinh ? Đây không chỉ là vấn đề nghiên cứu lý thuyết thuần túy vềđọc còn liên quan đến việc phát triển mục đích và phương phápđào tạo , giáo dục việc đọc cho học sinh tiểu học hiện nay

Với thực trạng trên , trong khuôn khổ bài nghiên cứu này ,tôi xin đề cập việc sửa lỗi đọc cho học sinh lớp 2 bằng một hoạtđộng bổ trợ , đó là : sử dụng tổ hợp bài tập rèn kỹ năng đọc chohọc sinh trong giờ tập đọc

Chương 3 : Xây dựng bài tập rèn

kỹ năng đọc cho học sinh

3.1 Nguyên tắc xây dựng bài tập

3.1.1Nguyên tắc khoa học

Nguyên tắc khoa học yêu cầu xem xét một cách nghiêm túc cảcấu trúc lẫn nội dung môn học Nguyên tắc này yêu cầu phải xác địnhđược tư tưởng chủ đạo của chương trình môn Tiếng Việt nói chung vàmôn Tập Đọc nói riêng Tư tưởng đó phải phản ánh được những khuynhhướng mới của sự phát triển khoa học và có thể dạy khoa học đó cho họcsinh tiểu học ở mức độ nào Nguyên tắc này gọi là nguyên tắc “chuẩn”

mà vị trí của nó là phản ánh trình độ hện đại của ngôn ngữ nói chung ,Việt ngữ học nói riêng và trình độ hiện đại của lý luận dạy học Ngyêntắc này cần được xem xét trong quan hệ với nguyên tắc vừa sức Mặc

dù vậy, xét trong toàn bộ , các kiến thức tối thiểu phải nằm trong sựtương ứng với khoa học ngôn ngữ , ví dụ không lẫn âm và chữ , ý nghĩangữ pháp và ý nghĩa từ vựng trong chương trình Tiếng Việt tiểu học