Chuong II Hình thái cấu tạo của vi sinh vật

Hình thái, kích th c... Thành t bào cell wall... Thành t bào cell wall... Th nhân nuclear bodyÜ Là nhân nguyên th y ch a có màng nhân... Monotrichous LophotrichousAmphitrichous Peritrich

Hình thái và c u t o t bào các VSV nhân nguyên th y (Prokaryotes)

• Vi khu n lam (Cyanobacteria)

¬ Vi khu n c

(Archaebacteria):

Vi khu n

Hình thái, kích th c

Ü Nhi u hình d ng:

¬ Hình c u (c u khu n - coccus) Tùy theo h ng phân c t

và cách liên k t:

• Song c u khu n (Diplococcus)

• Liên c u khu n (Streptococcus)

• T c u khu n (Gaffkya)

• T c u khu n (Staphylococcus)

¬ Hình que (tr c khu n): d ng đ n, đôi, chu i

¬ Hình d u ph y: ph y khu n (Vibrio), hình xo n (xo n

th a, xo n khít)

¬ Kh i vuông, kh i tam giác, kh i hình sao…

Ü Kích th c: đ ng kính 0,2 – 2,0 μm, chi u dài 2,0 – 8,0 μm

Hình thái, kích th c

B

C

A Song c u khu n (Diplococcus)

B Liên c u khu n (Streptococcus)

C T c u khu n (Staphylococcus)

Thành t bào

Tr c khu n (Bacillus)

Thành t bào

Xo n th (Spirochete)

Ph y khu n (Vibrio)

Xo n khu n (Spirillum)

Vi khu n hình kh i vuông (Square-bacteria)

C u t o t bào vi khu n

Thành t bào (cell wall)

Ü V trí:

Ü Ch c n ng:

¬ Duy trì ngo i hình c a t bào

¬ H tr s chuy n đ ng c a tiên mao

¬ B o v t bào (đ kháng l c tác đ ng t bên ngoài, sxâm nh p ch t có h i…)

Thành t bào (cell wall)

Thành t bào (cell wall)

Ü Thành t bào vi khu n G+

¬ Có b c t ng acid teichoic dày h n vi khu n G–

¬ Có th b phá h y hoàn toàn b i lysozyme

Ü Acid teichoic:

¬ Là thành ph n đ c tr ng c a t bào G+

¬ Polymer c a ribitol và glycerol phosphate

¬ Liên k t v i peptidoglycan hay màng t bào ch t

Ü L p không gian chu ch t:

¬ Gi a l p màng ngoài và l p PG m ng thành TB vi khu n G–

¬ Gi a màng và thành t bào

Thành t bào (cell wall)

Màng t bào ch t (cytoplasmic membrane)

¬ N i x y ra ph n ng phosphoryl hóa, quang h p

¬ N i cung c p n ng l ng cho s ho t đ ng c a tiên

mao

Màng t bào ch t (cytoplasmic membrane)

T bào ch t (cytoplasm)

Ü Ribosome:

T bào ch t (cytoplasm)

Ü Ribosome:

Th nhân (nuclear body)

Ü Là nhân nguyên th y ch a có màng nhân

C u t o t bào vi khu n

¬ Ví d : Acetobacter xylinum, Bacillus anthracis

Tiên mao (flagella)

Ü Là s i lông dài, u n khúc, m c ngoài m t s vi khu n

Ü Dài 10 – 20 μm

Ü Giúp vi khu n chuy n đ ng trong môi tr ng l ng

Ü Ho t đ ng theo qui cách quay nh ki u v n nút chai

Ü Vi khu n có th có m t ho c nhi u tiên mao, s p

x p v trí khác nhau

S i tiên mao

Bao hình móc

Tiên mao (flagella)

Monotrichous Lophotrichous

Amphitrichous Peritrichous

(nhào l n)

(d n d )

(xua đu i)

Khu n mao (pilus hay fimbria)

Ü Còn g i là nhung mao

Ü Ng n, nh , r ng gi a.

Ü S l ng r t nhi u, có b n ch t protein

Ü Th ng có vi khu n G

-Ü Giúp vi khu n bám gi vào giá th

Khu n mao E coli

Bào t (spore, endospore)

¬ G m màng ngoài, l p áo bào t (spore coat), v bào

t , lõi bào t (g m thành, màng bào t , bào t ch t vàvùng nhân)

Bào t (spore, endospore)

Áo bào t

V bào t Màng ngoài Thành lõi

Bào t (spore, endospore)

Spore and Sporulation

Bào t (spore, endospore)

Ü Ch m t s vi khu n có kh n ng sinh bào t :

¬ Bacillus

¬ Chlostridium

¬ Sporosarcina (G+)

Cellular organism copies it’s genetic information then splits into two identical daughter cells

Các ph ng pháp nhu m màu

Ü Nhu m đ n: dùng 1 màu, th ng là màu base

Ü Nhu m phân bi t:

¬ Nhu m Gram: phân bi t vi khu n G+ và

G-¬ Nhu m kháng acid: phân bi t vi khu n có nhi u ch t

sáp trong thành t bào (Mycobacterium tuberculosis,

Norcardia)

• Tb ch a ch t sáp có màu đ (màu c a carbofuchsin)

• Tb không ch a sáp có màu xanh (màu c a xanh methylene)

VK màu đ (safranin) trên n n xung quanh màu đen

¬ Nhu m bào t n i sinh: malachite green Ph n còn l i

c a t bào VK nhu m l i b ng màu safranin

¬ Nhu m tiên mao: dùng carbolfuchsin

Các ph ng pháp nhu m màu

Ü Ph ng pháp nhu m Gram:

• C đ nh t bào

• Nhu m dung d ch tím tinh th å r a n c

• Nh dung d ch iod (Lugol) å r a n c

• T y c n å R a n c

• Nhu m b ng thu c nhu m màu đ (Safranin hay Fuchsin) å r a n c

Ph ng pháp nhu m Gram

Hình thái và c u t o t bào các vi sinh v t nhân th t (eukaryotes)

Ü Không ch a s c t quang h p

Ü Sinh s n b ng bào t vô tính ho c h u tính

Ü Không có m t chu trình phát tri n chung

N m men (yeast)

Hình thái, c u trúc t bào n m men

Ü Là t bào nhân th t, t n t i tr ng thái đ n bào

Ü L n g p 10 l n so v i vi khu n

ví d : S cerevisiae: 2,5 – 10 μm x 4,5 – 2,1 μm

Ü Hình d ng khác nhau: hình c u, hình tr ng, hình ovan, hình chanh, hình elip, hinh m ph t, hình sao th …

Ü C u t o: thành t bào, màng t bào ch t, ch t

nguyên sinh, nhân, không bào, h t d tr , ty th , ribosome

C u t o t bào n m men

Ü Thành t bào:

¬ C u t o t nhi u thành ph n: manan, glucan, protein, lipid, kitin…

C u t o t bào n m men

¬ Bên trong là l p d ch nhân Trong đó có m t th r n g i

là h ch nhân hay nhân con

C u t o t bào n m men

Ü Không bào:

¬ V trí:

• 1 không bào: n m 1 đ u t bào

• 2 không bào: 2 đ u t bào

• Nhi u không bào: chung quanh t bào

¬ Ch a enzyme thu phân, polyphosphate, ion kim lo i, các s n ph m trao đ i ch t trung gian

¬ Tác d ng:

• Kho d tr

• i u hòa áp su t th m th u c a t bào

å hoàn thi n t ng h p glycoprotein.

C u t o t bào n m men

gi a 2 bào t đ n b i.

å N y ch i là ph ng pháp sinh s n ph bi n n m men

(khu n ti gi )

N m m c (n m s i)

S i n m có vách ng n S i n m không có vách ng n

Aspergillus

Penicillium

Rhizopus Mucor

Phân lo i n m

Không có vách ng n

Chytridiomycota Bào t đ ng, bào t tiên mao

(zoospore)

Bào t ti p h p (zygote)

Zygomycota Bào t kín (spangiospore) Bào t ti p h p (zygote)

Có vách ng n

Ascomycota Bào t tr n (conidiospore) Bào t túi (Ascospore)

Asexual Sporulation in the Chytridiomycota

Virus

Hình thái c a virus

Ü c u trúc vô cùng nh bé

Ü Là sinh v t phi t bào (h t virus/ virion)

Ü Ch ch a 1 lo i acid nucleic là DNA ho c RNA (genom) đ c bao b c b i 1 v protein (capsit) Genom + capsit å nucleocapsid

Ü M t s virus còn có màng lipid, polysaccharide

Ü Không th phát tri n

Hình thái c a virus

Ü Capsome đ c c u t o t 5 ho c 6 protome

Ü Capsid có kh n ng ch u nhi t, pH và các y u t

ngo i c nh å b o v lõi acid nucleic.

Ü Trên m t capsid ch a các th th đ c hi u (gai glicoprotein) å kháng nguyên (KN)

Ü Virus có hình d ng khác nhau:

¬ C u trúc đ i x ng xo n

¬ C u trúc đ i x ng d ng kh i đa di n 20 m t

¬ Virus có c u t o ph c t p

C u trúc đ i x ng d ng kh i đa di n 20 m t

Ü Capsome s p x p t o v capsid hình kh i đa di n

v i 20 m t tam giác đ u, có 30 c nh và 12 đ nh

Sinh s n c a virus