Xây dựng hệ thống thông tin Quản lý Nhân sự Tiền lương trong hệ thống ERP

• Các đối tượng thế giới thực và các khái niệm mà một hệ thống cần theo dõi, ví dụ như giao dịch thanh toán, mua hàng, rút tiền… • Các sự kiện sẽ hoặc đã xuất hiện: Chấm công, phỏng vấn,

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ TIẾNG ANH VÀ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG 4

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ 6

MỞ ĐẦU 7

Mục tiêu, phạm vi của đề tài 7

CHƯƠNG I: HỆ THỐNG HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP - ERP VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA 10

I Khái niệm về ERP 10

II Hiện trạng ERP ở Việt Nam và những bất cập 12

III Lựa chọn phương pháp tiếp cận phát triển hệ thống ERP 13

1 Cách tiếp cận hướng chức năng 13

2 Cách tiếp cận hướng đối tượng 18

3 So sánh sự giống và khác nhau của hai cách tiếp cận trong quá trình phát triển phần mềm: 20

4 Ưu điểm chính của phương pháp hướng đối tượng 21

5 Lựa chọn phương pháp tiếp cận để phát triển Hệ thống thông tin quản trị nhân sự&Lương trong bài toán ERP 22

CHƯƠNG II: QUY TRÌNH PHÂN TÍCH, THIẾT KẾ HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG 23

I Xây dụng mô hình nghiệp vụ 23

1 Mở đầu 23

2 Tìm hiểu nắm vững nghiệp vụ 23

II Xác định yêu cầu 25

1 Mở đầu 25

2 Luồng công việc xác định yêu cầu 25

3 Tìm các tác nhân và các ca sử dụng 26

4 Thứ tự ưu tiên các ca sử dụng 28

5 Mô tả chi tiết một ca sử dụng 29

6 Tạo bản mẫu Giao diện người dùng 30

7 Cấu trúc mô hình ca sử dụng 31

III Phân tích 32

1 Mở đầu 32

2 Luồng công việc phân tích 33

3 Phân tích kiến trúc 33

4 Phân tích một ca sử dụng 36

6 Phân tích một gói 40

IV Thiết kế 41

1 Mở đầu 41

2 Luồng công việc thiết kế 42

3 Thiết kế kiến trúc 42

4 Thiết kế một ca sử dụng 46

5 Thiết kế một lớp 49

6 Thiết kế một hệ thống con 52

CHƯƠNG III: HỆ THỐNG QUẢN LÝ NHÂN SỰ - TIỀN LƯƠNG 54

I Chức năng nhiệm vụ 54

II Mô tả hoạt động nghiệp vụ quy trình quản lý nhân sự, tiền lương 55

1.Đặc tả yêu cầu 55

2.Quy trình quản lý nhân sự tiền lương 57

2.1 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý thông tin tuyển dụng nhân viên 57

2.2 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Hợp đồng lao động 59

2.3 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Quá trình công tác 62

2.4 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý quá trình khen thưởng, kỷ luật 63

2.5 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Quá trình đào tạo 66

2.6 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Lương 68

Tổng hợp các chức năng của quy trình quản lý Nhân sự - Tiền lương 69

III Phát triển mô hình ca sử dụng 71

1 Xác định tác nhân 71

2 Xác định ca sử dụng 71

3 Mô hình ca sử dụng mức gộp 73

3.1 Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý thông tin tuyển dụng nhân viên 73

3.2 Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Hợp đồng lao dộng 74

3.3 Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Khen thưởng – Kỷ luật 75

3.4 Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Quá trình đào tạo 75

3.5 Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Lương 76

IV Mô tả chi tiết các ca sử dụng điển hình 76

1.Ca sử dụng cập nhật danh mục công việc 76

2.Ca sử dụng cập nhật Hợp đồng lao động 79

2.1 Ca sử dụng thêm mới hợp đồng lao động 80

2.2 Ca sử dụng sửa thông tin hợp đồng lao động 81

2.3 Ca sử dụng xóa hợp đồng lao động 82

2.4 Ca sử dụng tìm kiếm hợp đồng lao động 82

Luận văn thạc sĩ - 3 - Nguyễn Chí Thành

1 Ca sử dụng cập nhật danh mục công việc 83

2 Ca sử dụng cập nhật Hợp đồng lao động 84

2.1 Mô hình khái niệm 84

2.2 Biểu đồ tuần tự 86

VI Biểu đồ lớp 87

1 Biểu đồ lớp quản lý thông tin Tuyển dụng nhân viên 87

2 Biểu đồ lớp quản lý Hợp đồng lao động 88

3 Biểu đồ lớp quản lý Quá trình công tác 89

4 Biểu đồ lớp quản lý Quá trình khen thưởng – kỷ luật 90

5 Biểu đồ lớp quản lý Quá trình đào tạo 91

6 Biểu đồ lớp quản lý Lương 92

VII Thiết kế bảng thực thể dữ liệu 93

VIII Chương trình thử nghiệm 116

KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN 118

TÀI LIỆU THAM KHẢO 121

Luận văn thạc sĩ - 4 - Nguyễn Chí Thành DANH MỤC CÁC TỪ TIẾNG ANH VÀ VIẾT TẮT Từ gốc Giải nghĩa HTTT Hệ thông thông tin ERP (Enterprise Resource Planning) Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp CSDL Cơ sở dữ liệu CNTT Công nghệ thông tin DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Đợt tuyển dụng - NS_UV_DotTuyendung 93

Bảng 2: Đề nghị tuyển dụng - NS_DeNghiTuyenDung 93

Bảng 3: Vị trí tuyển dụng - NS_Vitri 93

Bảng 4: Chi tiết đề nghị tuyển dụng - NS_DeNghiChiTiet 94

Bảng 5: Hội đồng tuyển dụng - NS_Hoidong 94

Bảng 6: Chi tiết hội đồng - NS_ChiTietHoidong 94

Bảng 7: Kết quả phỏng vấn - Kiểm tra - NS_KetQuaPhongVan 94

Bảng 8: Hồ sơ dự tuyển - NS_UV_Hosotuyendung 95

Bảng 9: Bằng cấp của ứng viên - NS_UV_BangCap 95

Bảng 10: Quá trình làm việc của ứng viên - NS_UV_QuaTrinhLamViec 96

Bảng 11: Quá trình học tập của ứng viên - NS_UV_QuaTrinhHocTap 96

Bảng 12: Danh mục công ty thành viên/Chi nhánh - NS_DM_CongTy 96

Bảng 13: Danh mục bộ phận - NS_DM_Bophan 98

Bảng 14: Danh mục Chức danh - NS_DM_Chucdanh 98

Bảng 15 : Danh mục Chức vụ - NS_DM_Chucvu 98

Bảng 16: Danh mục Bằng cấp - NS_DM_Bangcap 98

Bảng 17: Danh mục Loại hợp đồng - NS_DM_Hopdong 99

Bảng 18: Danh mục Lý do vắng mặt- NS_DM_LydoVang 99

Bảng 19: Danh mục Ca làm việc - NS_DM_Ca 99

Bảng 20: Danh mục Bộ phận - NS_DM_BoPhan 99

Bảng 21: Thông tin nhân viên - NS_Nhanvien 100

Bảng 22: Hợp đồng lao động/Thử việc - NS_HopdongLD 101

Bảng 23: Nhận xét thử việc - NS_NhanxetThuviec 101

Bảng 25: Chấm dứt hợp đồng - NS_ChamdutHDLD 103

Bảng 26: Thông tin sức khỏe nhân viên - NS_SucKhoe 103

Bảng 27: Thông tin quan hệ nhân viên - NS_QuanHe 104

Bảng 28: Lý lịch làm việc nhân viên - NS_LylichLamviec 104

Bảng 29: Quá trình làm việc nhân viên - NS_QuatrinhLamviec 104

Bảng 30: Nghỉ phép năm nhân viên - NS_NghiphepNam 105

Bảng 31: Nghỉ phép nhân viên - NS_Nghiphep 105

Bảng 32: Bảo hiểm Y tế nhân viên - NS_BHYT 105

Bảng 33: Bảo hiểm xã hội nhân viên - NS_BHXH 106

Bảng 34: Xếp ca nhân viên - NS_XepCa 106

Bảng 35: Lương cơ bản - NS_LuongCoBan 106

Bảng 36: Bảng Hệ số lương - NS_BangHeSoLuong 107

Bảng 37: Bảng lương chi tiết - NS_BangLuongChitiet 107

Bảng 38: Bảng chấm công - NS_BangChamCong 108

Bảng 39: Tạm ứng - NS_TamUng 109

Bảng 40: Bảng mã chấm công - NS_MaChamcong 109

Bảng 41: Cách tính lương - NS_CachtinhLuong 109

Bảng 42: Bảng thuế thu nhập - NS_ThueThuNhap 111

Bảng 43: Ngày nghỉ - NS_NgayNghi 111

Bảng 44: Yêu cầu khen thưởng kỷ luật - NS_YeucauKTKL 111

Bảng 45: Loại khen thưởng kỷ luật - NS_LoaiKTKL 111

Bảng 46: Hội đồng khen thưởng kỷ luật - NS_HoidongKTKL 112

Bảng 47: Chi tiết hội đồng khen thưởng kỷ luật - NS_ChitietHoidongKTKL 112

Bảng 48: Kết luận khen thưởng kỷ luật - NS_KetluanKTKL 112

Bảng 49: Danh mục dự án - NS_DM_DuAn 112

Bảng 50: Thành viên dự án - NS_ThanhvienDuAn 113

Bảng 51: Danh mục công việc - NS_DM_Congviec 113

Bảng 52: Quá trình công tác - NS_QuatrinhCongtac 113

Bảng 53: Yêu cầu đào tạo - NS_YeucauDaotao 113

Bảng 54: Khóa học - NS_KhoaHoc 114

Bảng 55: Khóa học - NS_ChiTietKhoaHoc 114

Bảng 56: Phê duyệt khóa học - NS_PheDuyetKhoahoc 115

Bảng 57: Qua trình đào tạo - NS_QuatrinhDaotao 115

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình 1: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý thông tin Tuyển dụng Nhân viên 57

Hình 2: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Hợp đồng lao động 60

Hình 3: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Quá trình công tác 62

Hình 4: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Khen thưởng – Kỷ luật 63

Hình 5: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Quá trình đào tạo 66

Hình 6: Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Lương 68

Hình 7: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Tuyển dụng nhân viên 73

Hình 8: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Hợp đồng lao động 74

Hình 9: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Khen thưởng – Kỷ luật 75

Hình 10: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Quá trình đào tạo 75

Hình 11: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Lương 76

Hình 12: Mô hình ca sử dụng mức gộp quản lý Công việc 77

Hình 13: Mô tả chi tiết ca sử dụng cập nhật Hợp đồng lao động 79

Hình 14: Sơ đồ liên kết ca sử dụng cập nhật danh mục Công việc 83

Hình 15: Biểu đồ tuần tự ca sử dụng cập nhật danh mục Công việc 83

Hình 16: Sơ đồ liên kết ca sử dụng cập nhật Hợp đồng lao động 85

Hình 17: Biểu đồ tuần tự ca sử dụng cập nhật Hợp đồng lao động 86

Hình 18: Biểu đồ lớp quản lý thông tin tuyển dụng nhân viên 87

Hình 19Biểu đồ lớp quản lý thông tin Hợp đồng lao động 88

Hình 20: Biểu đồ lớp quản lý Quá trình công tác 89

Hình 21: Biểu đồ lớp quản lý Quá trình khen thưởng – kỷ luật 90

Hình 22: Biểu đồ lớp quản lý Quá trình đào tạo 91

Hình 23: Biểu đồ lớp quản lý Lương 92

Luận văn thạc sĩ - 7 - Nguyễn Chí Thành

MỞ ĐẦU

Mục tiêu, phạm vi của đề tài

Đề tài nghiên cứu, phân tích và thiết kế Hệ thống thông tin quản lý Nhân sự &

Lương trong Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (Enterprise Resource

Planning - ERP) làm cơ sở cho việc xây dựng sản phẩm phần mềm ERP phục vụ,

hỗ trợ và hiện đại hoá công tác quản lý các hoạt động của doanh nghiệp

ERP - Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (Enterprise resources Planning) là bộ

giải pháp công nghệ thông tin có khả năng tích hợp toàn bộ ứng dụng quản lí sản

xuất kinh doanh vào một hệ thống duy nhất, có thể tự động hoá các quy trình quản

lý, điều hành Mọi hoạt động của doanh nghiệp, từ quản trị nguồn nhân lực, quản lý

dây chuyền sản xuất và cung ứng vật tư, quản lý tài chính nội bộ đến việc bán hàng,

tiếp thị sản phẩm, trao đổi với các đối tác, với khách hàng đều được thực hiện trên

một hệ thống duy nhất

Đặc trưng của phần mềm ERP là có cấu trúc phân hệ (module) Phần mềm có cấu

trúc phân hệ là một tập hợp gồm nhiều phần riêng lẻ, mỗi phần có một chức năng

riêng Từng phân hệ có thể hoạt động độc lâp nhưng do bản chất của hệ thống ERP,

chúng kết nôi với nhau để tự động chia sẻ thông tin với các phân hệ khác nhau

nhằm tạo nên một hệ thống mạnh hơn

Theo tài liệu chính thức của CIBRES, cơ quan tổ chức thi và cấp chứng chỉ CIERP

(Certified Implementer of ERP – Chứng chỉ chuyên viên triển khai hệ thống ERP)

thì một ERP tiêu chuẩn sẽ bao gồm các thành phần sau đây:

1 Kế toán tài chính

+ Sổ cái

+ Sổ phụ tiền mặt, sổ phụ ngân hàng

+ Bán hàng và các khoản phải thu

+ Mua hàng và các khoản phải trả

2 Nhân sự & Lương

+ Quản lý luồng sản xuất + Quản lý mã vạch + Quản lý lệnh sản xuất

6 Dự báo và lập kế hoạch

7 Công cụ lập báo cáo

Như vậy, ERP là một tổ hợp các thành phần dành cho các phòng ban chức năng trong một doanh nghiệp như kế toán, bán hàng, vật tư, sản xuất

Một hệ thống ERP cụ thể có thể gồm không đầy đủ các thành phần trên Nhưng, như đã nói, "tích hợp" mới là điều chính yếu nhất của ERP Tích hợp ở đây hiểu là mọi phân hệ trong ERP cuối cùng đều đưa dữ liệu về một CSDL chung và duy nhất, sau đó dữ liệu sẽ tự tìm đường đi để có mặt trong các bước xử lý tiếp theo ở những

bộ phận liên quan, cũng như trên các báo cáo tài chính và quản trị Nói một cách khác, không có dữ liệu nào cần phải nhập vào hai lần trong toàn bộ hệ thống này, là điều khó tránh khi doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống chức năng riêng rẽ trước kia

ERP giúp doanh nghiệp đánh giá được dịch vụ hoặc vùng tập trung nhiều khách hàng, đánh giá dịch vụ khách hàng ưa thích sử dụng cũng như khách hàng tiềm năng Bên cạnh đó, ERP còn thể hiện nhiều lợi ích khác với tính năng tích hợp như: Phát triển khả năng mua bán và đặt hàng cũng như đăng kí dịch vụ trên mạng; điều phối toàn bộ giá cả cho các dự án; Theo dõi, quản lí và sử dụng các tài sản; Xác định quyền hạn và trách nhiệm của từng người tham gia hệ thống

Như đã giới thiệu ở trên, ERP là một hệ thống quản lý bao trùm lên mọi hoạt động của doanh nghiệp Trong phạm vi đề tài này em chỉ tiến hành nghiên cứu, phân tích

và thiết kế một phần trong bài toán ERP đó là: Xây dựng hệ thống thông tin Quản

lý Nhân sự & Tiền lương trong hệ thống ERP

CHƯƠNG I:

HỆ THỐNG HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP -

ERP VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA

I Khái niệm về ERP

Hệ thống hoạch định Nguồn lực Doanh nghiệp - Enterprise Resource Planning (ERP) là một thuật ngữ được dùng liên quan tới một loạt hoạt động của doanh nghiệp, do phần mềm máy tính hỗ trợ , giúp doanh nghiệp quản lý một cách hiệu quả các nguồn lực Đồng thời quản lý, theo dõi và đánh giá các hoạt động trong doanh nghiệp bao gồm: kế toán, phân tích tài chính, quản lý mua hàng, quản lý tồn kho, hoạch định và quản lý sản xuát, quản lý hậu cần, quản lý quan hệ với khách hàng, v.v Mục tiêu tổng quát của hệ thống này là đảm bảo các nguồn lực thích hợp của doanh nghiệp như nhân lực, vật tư, máy móc và tiền bạc có sẵn với số lượng đủ khi cần, bằng cách sử dụng các công cụ hoạch định và lên kế hoạch Các nhà quản lý đã sớm nhận thấy máy tính không chỉ đơn thuần là một công cụ trợ giúp nâng cao năng suất mà đã trở thành công cụ chủ đạo giúp doanh nghiệp tạo sự chuyển biến triệt để trong cách làm việc, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như cải thiện đáng kể mối quan hệ với khách hàng

Từ những năm 60 đến nay, trên thế giới đã có nhiều hệ thống quản lý được áp dụng cho các doanh nghiệp:

MRP – Material Requirement Planning – Hoạch định nhu cầu nguyên liệu

MRPII – Manufacturing Resource Planning – Hoạch định nguồn lực sản xuất

MES – Manufacturing Execution System – Hệ thống điều hành sản xuất

ERP – Enterprise Resource Planning – Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp

ERM – Enterprise Resource Management – Quản trị nguồn lực doanh nghiệp

CRM – Client Relationship Management – Quản trị quan hệ khách hàng

SCM – Supply Chain Management – Quản trị dây chuyền cung cấp

Luận văn thạc sĩ - 11 - Nguyễn Chí Thành

MRP

những năm 70 thì chuyển qua hệ thống MRPII MRP chủ yếu đưa ra các tính toán

về nguyên vật liệu cần thiết để hoàn thành kế hoạch sản xuất, MRPII chú trọng vào

khái niệm quản lý, bao gồm quản lý lao động và chi phí Thời kỳ này các hệ thống

chạy trên các hệ thống máy lớn Mainframe và máy Mini

ERP: Đến những năm 90, cùng với sự phát triển của công nghệ phần cứng và mạng

máy tính dựa trên cấu trúc Client – Server sử dụng máy chủ PC thay cho máy lớn

trở thành phổ biến, các hệ thống MRP nhường chỗ cho hệ thống mới là ERP ERP

không chỉ giới hạn trong quản lý sản xuất mà còn bao trùm lên toàn bộ các hoạt

động chính của doanh nghiệp như: Kế toán, Quản trị nhân lực, Quản trị hậu cần,

Quản trị hệ thống bán hàng

Thập kỷ 90 là thời kỳ hoàng kim của ERP tất cả các công ty đa quốc gia và đại đa

số các công ty tại các nước phát triển đều đã triển khai ERP Đầu thế kỷ 21 thế giới

bắt đầu nói nhiều đến bước phát triển tiếp theo của ERP là ERM cùng các hệ thống

khác tận dụng tiến bộ của công nghệ Internet là CRM và SCM

ERM: ERM tuy gần với ERP về cách viết nhưng là khái niệm rộng hơn, nó không

phải là một bước tiến hóa về chức năng hay kỹ thuật như MRP tiến hóa lên ERP,

ERM thực chất là một bộ công cụ quản lý doanh nghiệp mà phần mềm chỉ là một

bộ phận Các công cụ khác có thể hoàn toàn mang tính quản lý như: Huấn luyện, Kỹ

thuật quản trị dự án các yếu tố phi máy tính của ERM là điểm tiến hóa rất quan

trọng, nhiều dự án ERP không thành công là do thiếu yếu tố này

CRM: Đặt trọng tâm vào khả năng giao tiếp với bên ngoài (Khách hàng, Nhà cung

cấp ) của một hệ thống quản lý CRM quản lý từ phân tích thị trường, lập kế hoạch

tiếp thị và bán hàng đến các hoạt động tiếp thị như chiến dịch tiếp thị trực tiếp qua

Email, quản lý hoạt động chăm sóc khách hàng CRM còn phân tích nhiều chiều

về khách hàng để giúp doanh nghiệp định hướng các hoạt động phát triển sản phẩm

và bán hàng

SCM: Được định nghĩa là quá trình từ lập kế hoạch mua nguyên vật liệu, lựa chọn

nhà cung cấp, đưa ra các quy trình theo đó nhà cung cấp sẽ phải tuân thủ trong việc

cung cấp nguyên vật liệu cho doanh nghiệp, lập kế hoạch cho lượng hàng sản xuất,

việc nhận hàng

Trong các hệ thống phần mềm quản lý nói trên, thì ERP là quan trọng nhất, đó là xương sống của mọi hệ thống quản lý trong các công ty lớn trên thế giới Tất cả các công ty đa quốc gia hiện nay sẽ ngừng hoạt động nếu hệ thống ERP của họ bị trục trặc vì bằng cách thủ công, công ty không thể kiểm soát được hàng trăm chi nhánh

và hàng triệu giao dịch diễn ra hàng ngày trên khắp thế giới Với các công ty vừa và nhỏ, ERP cũng là công cụ chính để họ tăng hiệu quả quản lý

II Hiện trạng ERP ở Việt Nam và những bất cập

ERP là sản phẩm của sự kết hợp giữa công nghệ thông tin cùng với bề dày kinh nghiệm quản lý trong đó cho phép nhà quản lý tối ưu hoá quy trình hoạt động theo

hệ thống quản trị tiêu chuẩn quốc tế Một hệ thống hoạt động mang tính mạng lưới,

do vậy yêu cầu người phát triển hệ thống phải có cái nhìn sâu rộng, tổng quát không những về CNTT mà còn phải có tầm nhìn chiến lược trong quản lý

Ở Việt Nam hiện còn tụt hậu khá xa trong tổ chức sản xuất, phân phối và triển khai ERP Số lượng các nhà sản xuất trong nước và nhập khẩu cũng đã đưa ra được sự lựa chọn nhất định cho nhiều đối tượng khách hàng Tuy nhiên, chưa hãng phần mềm ERP của Việt Nam nào xây dựng được một hệ thống ERP mạnh và chuyên nghiệp Các công ty lớn trong nước cũng mới chỉ bắt đầu bắt tay vào xây dựng sản phẩm Các hãng phần mềm của Việt Nam chủ yếu làm đại lý Hệ thống phân phối sản phẩm cho các hãng sản xuất ERP của nước ngoài, nên chỉ tác động được vào một khoảng hẹp các khách hàng có vốn đầu tư nước ngoài

Việc triển khai ERP cho các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp rất nhiều khó khăn, hầu hết các doanh nghiệp đều chưa triển khai ERP với nhiều lý do chủ quan và khách quan sau:

+ Nhận thức: Các đối tượng triển khai ERP chủ yếu là các doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen chi trả một số tiền lớn để mua một hệ thống phần mềm quản lý các hoạt động của họ Phần lớn chỉ dừng lại ở mức triển khai một số phần mềm kế toán và một số phần mềm quản lý khác cho các bộ phận

thông tin với nhau

+ Quy trình quản lý: Để triển khai được hệ thống ERP đòi hỏi doanh nghiệp phải có

các quy trình chặt chẽ, khoa học trong mọi hoạt động Muốn áp dụng được ERP

trước hết phải chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, hiện nay hầu hết các doanh nghiệp

Việt nam chưa có quy trình nghiệp vụ rõ ràng, cụ thể do đó không phải doanh

nghiệp nào cũng dùng được ERP Những doanh nghiệp đã đạt chuẩn ISO về quy

trình quản lý sẽ dễ dàng hơn khi triển khai ERP

+ Yêu cầu triển khai cao: ERP là một hệ thống phức tạp, do vậy khi triển khai phải

đảm bảo các điều kiện cần thiết như cơ cấu nhân sự bao gồm cả phía triển khai và

khách hàng, cán bộ tư vấn quản lý, tư vấn kỹ thuật, tư vấn hệ thống Công việc

triển khai được chia làm nhiều giai đoạn: Phân tích và lập kế hoạch, thiết kế, chuyển

đổi dữ liệu, chạy thử, chuyển giao

III Lựa chọn phương pháp tiếp cận phát triển hệ thống ERP

Có hai cách tiếp cận cơ bản để phát triển phần mềm:

• Cách tiếp hướng chức năng và

• Cách tiếp cận hướng đối tượng

1 Cách tiếp cận hướng chức năng

Phần lớn các chương trình được viết bằng ngôn ngữ lập trình như C, VB,

FoxPro hay Pascal từ trước đến nay đều được thực hiện theo cách tiếp cận hướng

chức năng hay còn được gọi là cách tiếp cận hướng thủ tục Cách tiếp cận này có

những đặc trưng sau:

Dựa vào chức năng, nhiệm vụ là chính. Khi khảo sát, phân tích một hệ thống

chúng ta thường tập trung vào các nhiệm vụ mà nó cần thực hiện Chúng ta tập

trung trước hết nghiên cứu các yêu cầu của bài toán để xác định các chức năng

chính của hệ thống Do đó, hệ thống phần mềm được xem như là tập các chức năng,

nhiệm vụ cần tổ chức thực thi

Phương pháp phân tích hệ thống có cấu trúc bắt nguồn vững chắc từ cách tiếp

cận hệ thống. Hệ thống được hoàn thiện theo cách phân tích top-down Phân tích

hệ thống có cấu trúc không chỉ là “một ý tưởng tốt” hay một cái gì đó mà nhà thực

hiệu lực

Theo cách tiếp cận này, việc phân rã chức năng và làm mịn dần được thực hiện theo cách từ trên xuống Khả năng của con người là có giới hạn khi khảo sát, nghiên cứu để hiểu và thực thi những gì mà hệ thống thực tế đòi hỏi Để thống trị (quản lý được) độ phức tạp của những vấn đề phức tạp trong thực tế thường chúng

ta phải sử dụng nguyên lý chia để trị, nghĩa là phân tách nhỏ các chức năng chính thành các chức năng đơn giản hơn theo cách từ trên xuống Quá trình này được lặp

lại cho đến khi thu được những đơn thể chức năng tương đối đơn giản, hiểu được và thực hiện cài đặt chúng mà không làm tăng thêm độ phức tạp để liên kết chúng trong hệ thống Độ phức tạp liên kết các thành phần chức năng của hệ thống thường là tỉ lệ nghịch với độ phức tạp của các đơn thể Vì thế một vấn đề đặt ra là

có cách nào để biết khi nào quá trình phân tách các đơn thể chức năng hay còn gọi

là quá trình làm mịn dần này kết thúc Thông thường thì quá trình thực hiện phân rã các chức năng của hệ thống phụ thuộc nhiều vào độ phức hợp của bài toán ứng dụng và vào trình độ của những người tham gia phát triển phần mềm Một hệ thống được phân tích dựa trên các chức năng hoặc quá trình sẽ được chia thành các hệ

thống con và tạo ra cấu trúc phân cấp các chức năng Ví dụ, hệ thống quản lý thư

viện có thể phân chia từ trên xuống như sau:

Chúng ta có thể khẳng định là các chức năng của nhiều hệ thống thông tin quản lý đều có thể tổ chức thành sơ đồ chức năng theo cấu trúc phân cấp có thứ bậc

Các hoạt động trong quá trình phân tích HTTT được tiến hành theo một trình

tự khoa học, mang tính công nghệ cao Trước hết phải có kế hoạch phân tích tỷ

mỷ, chu đáo đễn từng khâu công việc Sau đó tiến hành từ bước phân tích chức năng của HTTT, phân tích dòng thông tin nghiệp vụ và sau đó tiến hành mô hình

Hệ thống quản lý thư viện

1 Quản lý bạn đọc 2 Cho mượn tài liệu 3 Nhận trả tài liệu 4 Nhắc trả tài liệu

Luận văn thạc sĩ - 15 - Nguyễn Chí Thành

vi, cân đối chức năng và dữ liệu Cuối cùng là bản báo cáo chi tiết toàn bộ những

kết quả của quá trình phân tích hệ thống Kết quả của giai đoạn phân tích sẽ là cơ

sở rất quan trọng để đưa ra quyết định có tiếp tục thiết kế hệ thống hay không Và

nếu có thì tài liệu phân tích sẽ là nền tảng cơ bản để thiết kế hệ thống

Quá trình phân tích thiết kế sử dụng một nhóm các công cụ, kĩ thuật và mô

hình để ghi nhận phân tích hệ thống hiện tại cũng như các yêu cầu mới của

người sử dụng, đồng thời xác định khuôn dạng mới của hệ thống tương lai

Phân tích thiết kế hệ thống có cấu trúc có những quy tắc chung, chỉ ra những công

cụ sẽ được dùng ở từng giai đoạn của quá trình phát triển và quan hệ giữa chúng

Mỗi quy tắc gồm một loạt các bước và giai đoạn, được hỗ trợ bởi các mẫu và các

bảng kiểm tra, sẽ áp đặt cách tiếp cận chuẩn hoá cho tiến trình phát triển Giữa các

bước có sự phụ thuộc lẫn nhau, sản phẩm của bước này là đầu vào của bước tiếp

theo Điều này làm cho hệ thống đáng tin cậy hơn

Có sự tách bạch giữa mô hình vật lý và mô hình lôgic Mô hình vật lý thường được

dùng để khảo sát hệ thống hiện tại và thiết kế hệ thống mới Mô hình lôgic dùng cho

việc phân tích các yêu cầu của hệ thống

Một điểm khá nổi bật là trong phương pháp phân tích có cấu trúc này đã ghi

nhận vai trò của người sử dụng trong các giai đoạn phát triển hệ thống

Trong chu trình phát triển hệ thống, người sử dụng tham gia vào hầu hết các pha

trong vòng đời của mình, trừ pha mã hoá

Các giai đoạn thực hiện gần nhau trong quá trình phân tích thiết kế có thể tiến

hành gần như song song.

Mỗi giai đoạn có thể cung cấp những sửa đổi phù hợp cho một hoặc nhiều giai

đoạn trước đó

Quá trình xây dựng một HTTT bao gồm nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có một

nhiệm vụ cụ thể, giai đoạn sau dựa trên thành quả của giai đoạn trước, giai đoạn

trước tạo tiền đề cho giai đoạn sau Do vậy, để đảm bảo cho quá trình thiết kế hệ

thống được hiệu quả thì người phải tuân theo nguyên tắc tuần tự, không được bỏ

đánh giá bổ sung phương án được thiết kế, người ta có thể quay lại giai đoạn trước

đó để hoàn thiện thêm rồi mới chuyển sang thiết kế giai đoạn tiếp theo, theo cấu trúc chu trình (lặp) Đây là một phương pháp khoa học làm cho quá trình thiết kế hệ thống trở nên mềm dẻo, không cứng nhắc và mỗi giai đoạn đều được bổ sung hoàn thiện thêm trong quy trình thiết kế

Giảm được độ phức tạp khi phát triển hệ thống do được hỗ trợ bởi những tiến bộ trong cả phần cứng và phần mềm Chương trình được thể hiện dưới cùng dạng

ngôn ngữ thế hệ thứ tư (4GL) nên không cần những lập trình viên chuyên nghiệp Việc thiết kế kết hợp với các bản mẫu giúp cho người dùng sớm hình dung được hệ thống mới, trong đó vai trò của người sử dụng được nhấn mạnh đặc biệt Người phát triển và khách hàng gặp nhau và xác định mục tiêu tổng thể cho phần mềm, xác định các yêu cầu nào đã biết, miền nào cần khảo sát thêm Rồi đến việc thiết kế nhanh Thiết kế nhanh tập trung vào việc biểu diễn các khía cạnh của phần mềm thấy được đối với người dùng (cách đưa vào và định dạng đưa ra) Thiết kế nhanh → xây dựng một bản mẫu → người dùng đánh giá → làm mịn các yêu cầu cho phần mềm Tiến trình lặp đi lặp lại xảy ra để cho bản mẫu được “vi chỉnh” thoả mãn yêu cầu của khách, đồng thời giúp người phát triển hiểu kỹ hơn cần phải thực

hiện nhu cầu nào Các đơn thể chức năng trao đổi với nhau bằng cách truyền tham số hay sử dụng dữ liệu chung Một hệ thống phần mềm bao giờ cũng phải được xem như là một thể thống nhất, do đó các đơn thể chức năng phải có quan hệ trao đổi thống tin,

dữ liệu với nhau Trong một chương trình gồm nhiều hàm (thực hiện nhiều chức

Giai đoạn n

Giai đoạn n+1

Giai đoạn n+2

liệu liệu chung hoặc liên kết với nhau bằng cách truyền tham biến Mỗi đơn thể

chức năng không những chỉ thao tác, xử lý trên những biến dữ liệu cục bộ mà còn

phải sử dụng các biến chung, thường đó là các biến toàn cục

Với việc sử dụng những biến toàn cục thì những bất lợi trong quá trình thiết kế và

lập trình là khó tránh khỏi Đối với những dự án lớn, phức tạp có nhiều nhóm

thamgia, mỗi nhóm chỉ đảm nhận một số chức năng nhất định và như thế khi một

nhóm có yêu cầu thay đổi về dữ liệu chung đó thì sẽ kéo theo tất cả các nhóm khác

có liên quan cũng phải thay đổi theo Kết quả là khi có yêu cầu thay đổi của một

đơn thể chức năng sẽ ảnh hưởng tới các chức năng khác và do đó sẽ ảnh hưởng tới

hiệu xuất lao động của các nhóm cũng như của cả dự án Mặt khác, các chức năng

của hệ thống có nhu cầu phải thay đổi là tất yếu và rất thường xuyên

Tính mở và thích nghi của hệ thống được xây dựng theo cách tiếp cận này là thấp

vì:

Hệ thống được xây dựng dựa vào chức năng là chính mà trong thực tế thì chức

năng, nhiệm vụ của hệ thống lại hay thay đổi Để đảm bảo cho hệ thống thực hiện

được công việc theo yêu cầu, nhất là những yêu cầu về mặt chức năng đó lại bị thay

đổi là công việc phức tạp và rất tốn kém Ví dụ: giám đốc thư viện yêu cầu thay đổi

cách quản lý bạn đọc hoặc hơn nữa, yêu cầu bổ sung chức năng theo dõi những tài

liệu mới mà bạn đọc thường xuyên yêu cầu để đặt mua, v.v Khi đó vấn đề duy trì

hệ thống phần mềm không phải là vấn đề dễ thực hiện Nhiều khi có những yêu cầu

thay đổi cơ bản mà việc sửa đổi không hiệu quả và vì thế đòi hỏi phải thiết kế lại hệ

thống thì hiệu quả hơn

Dữ liệu chung Dữ liệu chung

Chức năng 1 Chức năng 2

Dữ liệu riêng Dữ liệu riêng

khả năng thay đổi, mở rộng của chúng và của cả hệ thống là bị hạn chế Như trên đã phân tích, những thay đổi liên quan đến các dữ liệu chung sẽ ảnh hưởng tới các bộ phận liên quan Do đó, một thiết kế tốt phải rõ ràng, dễ hiểu và mọi sửa đổi chỉ có hiệu ứng cục bộ

Khả năng tái sử dụng bị hạn chế và không hỗ trợ cơ chế kế thừa Để có độ thích nghi cao thì mỗi thành phần phải là tự chứa Muốn là tự chứa hoàn toàn thì một thành phần không nên dùng các thành phần ngoại lai Tuy nhiên, điều này lại mâu thuẫn với kinh nghiệm nói rằng các thành phần hiện có nên là dùng lại được Vậy là cần có một sự cân bằng giữa tính ưu việt của sự dùng lại các thành phần (ở đây chủ yếu là các hàm) và sự mất mát tính thích ứng được của chúng Các thành của hệ thống phải có tính cố kết nhưng phải tương đối lỏng để dễ thích nghi Một trong cơ

chế chính hỗ trợ để dễ có được tính thích nghi là kế thừa thì cách tiếp cận hướng

chức năng lại không hỗ trợ Đó là cơ chế biểu diễn tính tương tự của các thực thể, đơn giản hoá định nghĩa những khái niệm tương tự từ những sự vật đã được định nghĩa trước trên cơ sở bổ sung hay thay đổi một số các đặc trưng hay tính chất của chúng Cơ chế này giúp chúng ta thực hiện được nguyên lý tổng quát hoá và chi tiết hoá các thành phần của hệ thống phần mềm

2 Cách tiếp cận hướng đối tượng

Để khắc phục được những vấn đề tồn tại nêu trên thì chúng ta cần phải nghiên cứu phương pháp, mô hình và công cụ mới, thích hợp cho việc phát triển phần mềm đáp ứng các yêu cầu của khách hàng Mô hình hướng đối tượng có thể giúp chúng ta vượt được khủng hoảng trong công nghệ phần mềm và hy vọng sẽ đưa ra được những sản phẩm phần mềm thương mại chất lượng cao: tin cậy, dễ mở rộng, dễ thích nghi, cường tráng và phù hợp với yêu cầu của khách hàng Cách tiếp cận hướng đối tượng có những đặc trưng sau

Đặt trọng tâm vào dữ liệu (thực thể). Khi khảo sát, phân tích một hệ thống chúng

ta không tập trung vào các nhiệm vụ như trước đây mà tìm hiểu xem nó gồm những

thực thể nào Thực thể hay còn gọi là đối tượng, là những gì như người, vật, sự kiện, v.v mà chúng ta đang quan tâm, hay cần phải xử lý Ví dụ, khi xây dựng “Hệ thống

Luận văn thạc sĩ - 19 - Nguyễn Chí Thành

hoặc những khái niệm nào

Xem hệ thống như là tập các thực thể, các đối tượng Để hiểu rõ về hệ thống,

chúng ta phân tách hệ thống thành các đơn thể đơn giản hơn Quá trình này được

lặp lại cho đến khi thu được những đơn thể tương đối đơn giản, dễ hiểu và thực hiện

cài đặt chúng mà không làm tăng thêm độ phức tạp khi liên kết chúng trong hệ

thống Xét “Hệ thống quản lý thư viện”, chúng ta có các lớp đối tượng sau:

Các lớp đối tượng trao đổi với nhau bằng các thông điệp Theo nghĩa thông

thường thì lớp là nhóm một số người, vật có những đặc tính tương tự nhau hoặc có

những hành vi ứng xử giống nhau Trong mô hình đối tượng, khái niệm lớp là cấu

trúc mô tả hợp nhất các thuộc tính, hay dữ liệu thành phần thể hiện các đặc tính của

mỗi đối tượng và các phương thức, hay hàm thành phần thao tác trên các dữ liệu

riêng và là giao diện trao đổi với các đối tượng khác để xác định hành vi của chúng

trong hệ thống Khi có yêu cầu dữ liệu để thực hiện một nhiệm vụ nào đó, một đối

tượng sẽ gửi một thông điệp (gọi một phương thức) cho đối tượng khác Đối tượng

nhận được thông điệp yêu cầu sẽ phải thực hiện một số công việc trên các dữ liệu

mà nó sẵn có hoặc lại tiếp tục yêu cầu những đối tượng khác hỗ trợ để có những

thông tin trả lời cho đối tượng yêu cầu Với phương thức xử lý như thế thì một

chương trình hướng đối tượng thực sự có thể không cần sử dụng biến toàn cục nữa

Tính mở và thích nghi của hệ thống cao hơn vì:

• Hệ thống được xây dựng dựa vào các lớp đối tượng nên khi có yêu cầu

thay đổi thì chỉ thay đổi những lớp đối tượng có liên quan hoặc bổ sung thêm

một số lớp đối tượng mới (có thể kế thừa từ những lớp có trước) để thực thi

những nhiệm vụ mới mà hệ thống cần thực hiện Ví dụ: Giám đốc thư viện

yêu cầu bổ sung chức năng theo dõi những tài liệu mới mà bạn đọc thường

Hỗ trợ sử dụng lại và cơ chế kế thừa Các lớp đối tượng được tổ chức theo

nguyên lý bao gói và che giấu thông tin, điều này làm tăng thêm hiệu quả của kế

thừa và độ tin cậy của hệ thống Các ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng như: C++, Java, C#, Delphi, v.v đều hỗ trợ quan hệ kế thừa

3 So sánh sự giống và khác nhau của hai cách tiếp cận trong quá trình phát triển phần mềm:

Phát triển phần mềm hướng đối tượng Phát triển phần mềm có cấu trúc

Lập trình hướng đối tượng

Bước đệm

Bước đệm

Bước đệm

4 Ưu điểm chính của phương pháp hướng đối tượng

• Đối tượng là cơ sở để kết hợp các đơn thể có thể sử dụng lại thành hệ

thống lớn hơn, tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao

• Qui ước truyền thông điệp giữa các đối tượng đảm bảo cho việc mô tả các

giao diện giữa các đối tượng thành phần bên trong hệ thống và những hệ

thống bên ngoài trở nên dễ dàng hơn Điều đó giúp cho việc phân chia những

dự án lớn, phức tạp để phân tích, thiết kế theo cách chia nhỏ bài toán thành

các lớp đối tượng hoàn toàn tương ứng với quan điểm hướng tới lời giải phù

hợp với thế giới thực một các tự nhiên

• Nguyên lý bao gói, che giấu thông tin hỗ trợ cho việc xây dựng những hệ

thống thông tin an toàn

• Nguyên lý kế thừa dựa chính vào dữ liệu rất phù hợp với ngữ nghĩa của

mô hình trong cài đặt

• Lập trình hướng đối tượng đặc biệt là kỹ thuật kế thừa cho phép dễ dàng

xác định các đơn thể và sử dụng ngay khi chúng chưa thực hiện đầy đủ các

chức năg (đơn thể mở) và sau đó mở rộng được mà không làm ảnh hưởng tới

các đơn thể khác

• Định hướng đối tượng cung cấp những công cụ, môi trường mới, hiệu quả

để phát triển phần mềm theo hướng công nghiệp và hỗ trợ để tận dụng được

những khả năng kế thừa, sử dụng lại ở phạm vi diện rộng để xây dựng được

những hệ thống phức tạp, nhạy cảm như: hệ thống động, hệ thống thời gian

thực, v,v

• Xoá bỏ được hố ngăn cách giữa các pha phân tích, thiết kế và cài đặt

trong quá trình xây dựng phần mềm

5 Lựa chọn phương pháp tiếp cận để phát triển Hệ thống thông tin quản trị nhân sự&Lương trong bài toán ERP

Như đã trình bầy ở chương I, đặc trưng của ERP là có cấu trúc phân hệ (module)

Nó được cấu thành từ nhiều phần riêng lẻ, mỗi phần có một chức năng riêng và có thể hoạt động độc lập Nhưng tích hợp mới là đặc trưng nhất của ERP, tích hợp ở đây được hiểu là:

• Tích hợp từ nhiều phân hệ (module)

• Tích hợp nhiều chức năng

• Tích hợp cho nhiều mô hình quản lý của doanh nghiệp

Khi triển khai, việc phải thay đổi lại cấu trúc, chức năng và các lựa chọn là không thể tránh khỏi để phù hợp với từng doanh nghiệp cụ thể Mặt khác khi xã hội ngày càng phát triển thì các quan hệ lao động, cách thức quản lý cũng phải thay đổi để phù hợp với yêu cầu, chính vì vậy những nhà phát triển ERP phải luôn luôn cải tiến sản phẩm của mình sao cho hài lòng khách hàng

Căn cứ vào các đặc điểm trên của ERP và các ưu điểm của phương pháp tiếp cận hướng đối tượng nên em chọn phương pháp này cho để thực hiện luận văn này

Luận văn thạc sĩ - 23 - Nguyễn Chí Thành

CHƯƠNG II:

QUY TRÌNH PHÂN TÍCH, THIẾT KẾ HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG

I Xây dụng mô hình nghiệp vụ

1 Mở đầu

Để nắm bắt được yêu cầu của một hệ thống tin học hóa, ta cần tìm hiểu hệ thống

thực Công việc này được tiến hành bằng cách tìm hiểu hoạt động nghiệp vụ và xây

dựng các mô hình miền và mô hình nghiệp vụ để nắm bắt toàn bộ các vấn đề thuần

Mô tả bối cảnh của một hệ thống bằng cách xây dựng mô hình miền và mô hình

nghiệp vụ của nó Tùy theo yêu cầu của từng bài toán cụ thể mà ta có thể xây dựng

một mô hình miền hoặc mô mô hình nghiệp vụ đầy đủ, hoặc cả hai hoặc không cần

mô hình nào cả

Xây dựng mô hình miền

Mục đich của mô hình hóa miền là để hiểu và mô tả các lớp quan trọng nhất bối

cảnh của miền Ta có thể lập một từ điển giải thích để định nghĩa về các lớp miền

Từ điển thuật ngữ và mô hình miền giúp khách hàng và người phát triển chia sẻ

những thuật ngữ khái niệm chung Đối với những miền nghiệp vụ rất nhỏ, không

cần thiết phát triển một mô hình miền mà chỉ cần sử dụng từ điển thuật ngữ là đủ

Mô hình miền (domain model)

Mô hình miền mô tả các khái niệm quan trọng của hệ thống qua các đối tượng của

miền nghiệp vụ và liên kết giữa chúng với nhau Các đối tượng miền là những vật

hay khái niệm trong thực tế hoặc các sự kiện diễn ra trong môi trường mà hệ thống

làm việc Có 3 dạng lớp đối tượng miền điển hình

• Các đối tượng nghiệp vụ thể hiện những vật được quản lý trong hoạt động nghiệp vụ như: bản yêu cầu nhân sự, tài khoản, hợp đồng

• Các đối tượng thế giới thực và các khái niệm mà một hệ thống cần theo dõi, ví dụ như giao dịch thanh toán, mua hàng, rút tiền…

• Các sự kiện sẽ hoặc đã xuất hiện: Chấm công, phỏng vấn, ký hợp đồng lao động …

• Mô hình miền có thể mô tả bằng nhiều biểu đồ lớp của UML

Xây dựng mô hình nghiệp vụ

Một mô hình nghiệp vụ được phát triển qua hai bước:

§ Xây dựng một mô hình ca sử dụng nghiệp vụ bao gồm việc xác định các tác nhân nghiệp vụ mà các tác nhân sử dụng Mô hình cho phép người phát triển hiểu rõ hơn về giá trị mà nghiệp vụ đem lại cho tác nhân sử dụng nó

§ Phát triển một mô hình đối tượng nghiệp vụ bao chứa những người tham gia nghiệp vụ, các thực thể nghiệp vụ và các đơn vị công việc cùng nhau thực hiện các ca sử dụng nghiệp vụ Các quy tác nghiệp vụ

và các điều chình khác trong nghiệp vụ được liên kết với các đối tượng khác

Mô hình nghiệp vụ (bussiness model)

Mô hình nghiệp vụ được thể hiện ra bằng một mô hình ca sử dụng nghiệp vụ Nó có thể bao gồm các chế tác(thành phần) sau:

§ Đối tượng miền

§ Đối tượng nghiệp vụ

§ Người tham gia nghiệp vụ và các trách nhiệm, thao tác tương ứng

Mô hình ca sử dụng nghiệp vụ

Mô hình ca sử dụng nghiệp vụ mô tả các quá trình nghiệp vụ của một tổ chức dưới dạng các ca sử dụng nghiệp vụ và các tác nhân nghiệp vụ tương ứng Nó xem xét một hệ thống nghiệp vụ từ quan điểm người sử dụng và chỉ ra làm thế nào để hệ thống cung cấp một giá trị gia tăng cho tác nhân nghiệp vụ hệ thống đó Mô hình ca

sử dụng nghiệp vụ được miêu tả bằng sơ đồ ca sử dụng[3]

trung vào các vật – các lớp miền hoặc các thực thể nghiệp vụ mà người tham gia

nghiệp vụ sẽ phải làm với chúng

2.2 Xác định các yêu cầu bổ sung

Các yêu cầu bổ sung là các yêu cầu phi chức năng mà không thể liên kết với các ca

sử dụng nghiệp vụ cụ thể nào Chúng có ảnh hưởng đến nhiều ca sử dụng hoặc chỉ

đến một ca sử dụng nghiệp vụ nào đó Ví dụ như tính thể hiện, các giao diện, các

yêu cầu thiết kế vật lý và kiến trúc, các rằng buộc về thiết kế và cài đặt

II Xác định yêu cầu

1 Mở đầu

Mục tiêu của việc xác định yêu cầu la phát triển một mô hình ca sử dụng của hệ

thống cần xây dựng bằng cách dùng các ca sử dụng Các ca sử dụng cung cấp một

cách có hệ thống và trực quan để nắm bắt các yêu cầu có tính chức năng mà tập

trung đặc biệt vào giá trị gia tăng đem lại cho mỗi cá nhân người dùng hoặc mỗi hệ

thống bên ngoài tương tác với hệ thống

2 Luồng công việc xác định yêu cầu

Để mô tả các yêu cầu nghiệp vụ của hệ thống dưới góc độ phát triển phần mềm cần:

• Tìm các tác nhân và các ca sử dụng: nhằm đưa ra một phiên bản đầu tiên

của mô hình ca sử dụng

• Xác định các ca sử dụng có ý nghĩa về mặt kiến trúc và sắp ưu tiên các ca

sử dụng sẽ được triển khai trong mỗi vòng lặp

• Mô tả chi tiết mọi ca sử dụng đã được sắp thứ tự ưu tiên

• Đưa ra các giao diện – người dùng thích hợp cho mỗi tác nhân tương tác

trong các ca sử dụng

• Tái cấu trúc mô hình ca sử dụng bằng cách xác định và đưa ra các tổng

quát hóa của các ca sử dụng để làm sao cho chúng càng dễ hiểu càng tốt

Kết quả của luồng công việc này là một phiên bản đầu tiên của mô hình ca sử dụng,

các ca sử dụng và các bản mẫu giao diện – người sử dụng đã được tổng hợp lại Các

kết quả của các lần lặp tiếp theo sẽ gồm các phiên bản mới của các thành phần này

3.1 Tìm các tác nhân

Có hai tiêu chuẩn để xác định các tác nhân:

§ Phải có ít nhất một người dùng mà có thể thực hiện vai trò của tác nhân dự kiến

§ Sự trùng lặp giữa các vai trò của những tác nhân khác nhau đóng vai trong mối quan hệ với hệ thống là tối thiểu nhất

Sau khi tìm được tác nhân cần:

Mô tả ngắn gọn các vai trò của mỗi tác nhân tương tác với hệ thống và mục tiêu sử dụng hệ thống Việc mô tả ngắn gọn mỗi tác nhân phải nêu bật được các yêu cầu và các trách nhiệm của tác nhân đó

Các tác nhân nhận được ở đây có thể dùng làm điểm xuất phát để tìm các ca sử dụng

Tác nhân (actor) Tác nhân thể hiện cho những phần ngoài hệ thống mà tương tác với hệ thống Tác nhân có thể là các kiểu người dùng hoặc các kiểu hệ thống ngoài của hệ thống Một tác nhân đóng một vai trò nào đó đối với mỗi ca sử dụng mà nó tương tác Mỗi khi một người dùng( hoặc hệ thống ngoài cụ thể) tương tác với hệ thống, thể hiện của tác nhân tương ứng đóng một vai trò mà người dùng thực hiện

Luận văn thạc sĩ - 27 - Nguyễn Chí Thành

3.2 Tìm các ca sử dụng

Từ danh sách các tác nhân, ta xác định các ca sử dụng mà mỗi tác nhân này thực

hiện Khi xác định được đầy đủ và chính xác các tác nhân cũng như các ca sử dụng

mà các tác nhân này thực hiện để tương tác với hệ thống, ta sẽ có được các ca sử

dụng bao gói được toàn bộ các chức năng cần có của hệ thống

Khi xác định các ca sử dụng, nên áp dụng hai tiêu chuẩn sau:

Kết quả có giá trị: Mỗi ca sử dụng được thực hiện thành công phải cung cấp một giá

trị cho tác nhân để đạt được một mục tiêu nào đó khi tác nhân tương tác với hệ

thống

Tác nhân cụ thể: Nhờ việc xác định các ca sử dụng mà chúng cung cấp giá trị cho

tác nhân người dùng thực Các ca sử dụng không nên quá lớn

Ca sử dụng (use case)

Mỗi cách thức mà tác nhân sử dụng hệ thống được gọi là một ca sử dụng Có thể coi

các ca sử dụng như là những “khúc” chức năng mà hệ thống cung cấp và đem lại

một giá trị gia tăng cho tác nhân Nói một cách khác, mỗi ca sử dụng đặc tả một

chuỗi các hành động(kể cả các chuỗi hành động thay thế) mà hệ thống có thể thực

hiện khi tương tác với các tác nhân của nó Một thể hiện ca sử dụng là sự thực

Chúng ta sử dụng các biểu đồ và các các mô tả để diễn đạt mô hình ca sử dụng tổng

thể, đặc biệt là các ca sử dụng có liên quan đến nhau Các ca sử dụng trong mô hình

ca sử dụng có thể được tổ chức thành các cụm ca sử dụng được gọi là các gói ca sử

dụng

Để đảm bảo tính nhất quán khi mô tả nhiều ca sử dụng cùng một lúc, ta nên xây

dựng từ điển giải thích, các thuật ngữ này có thể xuất phát từ các lớp trong mô hình

miền hoặc mô hình nghiệp vụ

Từ điển giải thích(glossary)

thông dụng mà người phát triển sử dụng để mô tả hệ thống Một từ điển giải thích đem lại sự thống nhất trong việc định nghĩa các khái niệm và các cách diễn đạt giữa những người phát triển

Kết quả của bước này cũng là một mô tả tổng quan của mô hình ca sử dụng Nó mô

tả các tác nhân và các ca sử dụng tương tác với nhau như thế nào, và các ca sử dụng liên kết với nhau như thế nào

Sau đó cần thẩm định mô hình ca sử dụng theo các tiêu chí sau:

§ Mọi yêu cầu cần thiết về mặt chức năng đã được nắm bắt thành các ca

4 Thứ tự ưu tiên các ca sử dụng

Mục đích hoạt động này là nhằm lập thứ tự ưu tiên các ca sử dụng để quyết định những ca sử dụng nào cần được triển khai ngay trong những lần lặp đầu và chúng đóng vai trò như kiến trúc của hệ thống

Mô tả kiến trúc

Mô tả kiến trúc la một cái nhìn về mặt kiến trúc của mô hình ca sử dụng Nó gồm những ca sử dụng mang ý nghĩa về mặt kiến trúc

Một mô tả kiến trúc của một mô hình ca sử dụng thường bao gồm các ca sử dụng

mô tả một vài chức năng cốt yếu và quan trọng hoặc liên quan đến một vài yêu cầu

đầu vào để phân loại các ca sử dụng cho việc phát triển trong một vài bước lặp đầu

5 Mô tả chi tiết một ca sử dụng

Mục đích chính ở đây là mô tả luồng các sự kiện của ca sử dụng một cách chi tiết

khi khởi đông, tương tác với các tác nhân như thế nào đến kết thúc Để mô tả chi

tiết ca sử dụng ta có thể mô tả bằng văn bản(hay bảng) và các biểu đồ ca sử dụng

kèm theo

Luồng các sự kiện của một ca sử dụng

Là luồng các sự kiện đặc tả chuỗi công việc mà hệ thống làm khi một ca sử dụng cụ

thể được thực hiện Luồng các sự kiện cũng đặc tả cách thức mà hệ thống tương tác

với các tác nhân khi ca sử dụng được thực hiện Nó có thể được mô tả dưới dạng

văn bản(hay bảng) chuỗi các hoạt động của một ca sử dụng

5.1 Cấu trúc của một Mô tả ca sử dụng

Cấu trúc của mô tả ca sử dụng thường được tổ chức sao cho cả người phát triển,

khách hàng, và người dùng đều có thể hiểu được Mô tả ca sử dụng cần có cấu

trúc như sau:

§ Trạng thái xuất phát(tiền điều kiện)

§ Làm thế nào và khi nào thì ca sử dụng khởi động( tức là hành động

thứ nhất được thực hiện như thế nào)

§ Các chuỗi hành động phải được thực hiện theo thứ tự Ở đây thứ tự

được xác định bởi chuỗi hành động đã đánh số

§ Ca sử dụng kết thúc như thế nào và khi nào

§ Trạng thái khi kết thúc(hậu điều kiện)

§ Các con đường không được phép thực hiện

§ Mô tả các con đường cơ bản(phương án) mà dãy hành động xảy ra

§ Mô tả các phương án ngoại lệ

Có thể mô tả mỗi phương án thực hiện ca sử dụng bằng văn bản( hay một bảng với

cột tác nhân và cột phản ứng của hệ thống)

Một nhiệm vụ quan trọng nữa là đặc tả là những yêu cầu phi chức năng Đa số các

yêu cầu phi chức năng đều có liên quan tới một ca sử dụng cụ thể nào đó Chẳng

hạn các yêu cầu về tốc độ thực hiện, tính khả dụng, độ chính xác, thời gian phúc

ca sử dụng đang xét Ta có thể chuẩn bị chúng như một phần tài liệ của Mô tả ca sử dụng

5.2 Hình thức hóa các Mô tả ca sử dụng

Đối với các ca sử dụng phức tạp, có nhiều trạng thái và sự chuyển tiếp, các mô tả ca

sử dụng bằng văn bản thương không đảm bảo tính chất nhất quán và làm cho người phát triển khó hình dung Do vậy, có thể mô tả cấu trúc đó bằng cách sử dụng các biểu đồ có tính trực quan hơn

6 Tạo bản mẫu Giao diện người dùng

Bây giờ ta cần phác thảo các giao diện người dùng để giúp cho người thực hiện các

ca sử dụng một cách hiệu quả Với mỗi ca sử dụng, ta cố gắng để nhận biết xem cái

gì là cần đối với các giao diện người dùng để tạo ra khả năng cho mỗi tác nhân dùng các ca sử dụng Công việc này gọi là thiết kế giao diện người dùng logic Sau đó ta tạo thiết kế giao diện người dùng thực và phát triển các bản mẫu để minh họa cách thức mà các người dùng có thể dùng hệ thống để thực hiện các ca sử dụng

6.1 Tạo một thiết kế Giao diện người dùng Logic

Khi các tác nhân tương tác với hệ thống, tác nhân sẽ dùng và thao tác qua yếu tố giao diện người dùng thể hiện cho các thuộc tính của các ca sử dụng Ta sẽ xác định

và đặc tả các yếu tố này cho một tác nhân tại một thời điểm xác định bằng cách duyệt qua mọi ca sử dụng mà tác nhân có thể truy nhập và xác định các yếu tố giao diện người dùng tương ứng cho mỗi ca sử dụng

Để nhận được các yếu tố giao diện cho mỗi tác nhân cần xác định:

§ Yếu tố nào của giao diện người dùng cần có để dùng được các ca sử dụng?

§ Các yêu tố này sẽ quan hệ với nhau như thế nào?

§ Chúng sẽ được sử dụng như thế nào trong các ca sử dụng khác nhau?

§ Dáng dấp của chúng là ra sao?

§ Chúng sẽ được điều khiển như thế nào?

Luận văn thạc sĩ - 31 - Nguyễn Chí Thành

Để xác định những yếu tố giao diện – người dùng nào là cần có trong mỗi ca sử

dụng, chúng ta có thể trả lời các câu hỏi sau:

§ Cái nào trong số các lớp lĩnh vực, các thực thể nghiệp vụ, hoặc các

đơn vị công việc là thích hợp để làm các yếu tố giao diện – người

dùng cho ca sử dụng này?

§ Những yếu tố giao diện – người dùng nào mà tác nhân phải làm việc

với chúng

§ Những hành động nào mà tác nhân có thể gọi đến và những quyết

định nào mà tác nhân có thể tạo ra?

§ Hướng dẫn nào và thông tin nào mà tác nhân cần có trước khi gọi đến

mỗi hành động trong ca sử dụng

§ Thông tin gì mà tác nhân cần cung cấp cho hệ thống?

§ Thông tin gì mà hệ thống cần cung cấp cho tác nhận?

§ Các giá trị trung bình đối với mọi tham số đầu vào/ đầu ra là gì?

6.2 Tạo một thiết kế giao diện người dùng thực và làm bản mẫu

Trước tiên, ta chuẩn bị các phác thảo thô của chùm các yếu tố giao diện - người

dùng hình thành các giao diện người dùng có ích cho các tác nhân Sau đó bổ sung

các yếu tố cần thiết để tổ hợp hàng yếu tố của giao diện – người dùng thành các

giao diện người dùng đầy đủ Các yếu tố bổ sung này có thể bao gồm các bộ

chứa(container) các yếu tố giao diện – người dùng, các cửa sổ, các công cụ và các

điều khiển

Ta chuẩn bị xây dựng các bản mẫu có khả năng thi hành các chùm các yếu tố giao

diện – người dùng quan trọng nhất Các bản mẫu này có thể được xây dựng bằng

một công cụ lập bản mẫu nhanh nào đó

Cuối cùng cần phải thẩm định giao diện người dùng thông qua các lần xét duyệt các

bản mẫu, các phác thảo và thực hiện càng sớm càng tốt để có thể tránh được những

sai sót

7 Cấu trúc mô hình ca sử dụng

Mục đích cấu trúc mô hình ca sử dụng là

• Tìm ra các mô tả chức năng có đặc tính chung hay được chia sẻ trong nhiều ca sử dụng để tách ra mô tả riêng

• Tìm ra các chức năng phụ hoặc tùy chọn để mở rộng mô tả chức năng thành các chức năng mới

7.1 Xác định các mô tả chức năng chung

Chúng ta cần tìm hành động hoặc các phần của các hành động mà là chung hoặc được chia sẻ cho nhiều ca sử dụng Phần chung này có thể được tách ra và được mô

tả trong một ca sử dụng riêng biệt Ca sử dụng này được thể hiện bằng một sự tổng quát hóa của các ca sử dụng đã có và là một ca sử dụng trừu tượng

Ca sử dụng “thực” là kết quả mà chúng ta nhận được sau khi áp dụng sự tổng hợp hai ca sử dụng: một cụ thể, một trừu tượng Ca sử dụng thực này trình bày hành vi của thể hiện ca sử dụng mà một tác nhân nhận thức được khi tương tác với hệ thống

7.2 Xác định các mô tả chức năng bổ sung và tùy chọn

Một mối quan hệ mở rộng các ca sử dụng là một thể hiện sự mở rộng thêm một chuỗi các hành động của một ca sử dụng Một mối quan hệ mở rộng như là một các được thêm vào trong mô tả của một ca sử dụng gốc Các ca sử dụng “thực” có được nhờ việc áp dụng các quan hệ tổng quát hóa và mở rộng đối với các ca sử dụng trong mô hình Các ca sử dụng thực mới đem lại giá trị cho người dùng

7.3 Xác định mối quan hệ khác giữa các ca sử dụng

Mối quan hệ bao gồm là mối quan hệ mở rộng đảo ngược, nó cung cấp các mở rộng tường minh và vô điều kiện cho một ca sử dụng Khi bao gồm một ca sử dụng, thì chuỗi hành vi và các thuộc tính của ca sử dụng bị bao gồm đều được đóng gói và không thể bị thay đổi hoặc truy nhập – chỉ có kết quả(hoặc chức năng) của ca sử dụng bị bao gồm là có thể khai thác được, điều này là một điểm khác so với việc dùng mối quan hệ tổng quát hóa

III Phân tích

1 Mở đầu

Khi nắm bắt yêu cầu ta đã xác định các yêu cầu chức năng dưới dạng các ca sử dụng và các yêu cầu phi chức năng dưới dạng các tài liệu bổ sung cho các mô tả ca

sử dụng Tuy nhiên, hầu như vẫn còn các vấn đề tồn tại chưa được giải quyết về yêu

cầu của hệ thống Để giải quyết các vấn đề tồn tại, ta cần phân tích các yêu cầu bằng

cách sử dụng ngôn ngữ của nhà phát triển để mô tả các kết quả nhận được và ta sẽ

nhận được một mô hình phân tích

Mô hình phân tích

Mô hình phân tích là một mô hình đối tượng khái niệm Nó xác định các yêu cầu và

lập luận về cấu trúc nội tại của hệ thống Mô hình phân tích được thể hiện ở mức

cao bằng một hệ thống các gói phân tích Trong mô hình phân tích, các ca sử dụng

được thực thi bởi các lớp và các đối tượng phân tích

2 Luồng công việc phân tích

Để tạo ra mô hình phân tích cần tiến hành

§ Phân tích kiến trúc

§ Phân tích một ca sử dụng

§ Phân tích một lớp

§ Phân tích một gói

Trong quá trình phân tích, ta sẽ liên tục tìm các gói, các lớp phân tích mới và các

yêu cầu chung khi mô hình phân tích được tiếp tục làm mịn bằng cách phân rã các

gói phân tích và duy trì các gói đó

3 Phân tích kiến trúc

Mục đích của phân tích kiến trúc là phác họa những nét lớn của mô hình phân tích

thông qua việc xác định các gói phân tích, các lớp phân tích hiển nhiên, và các yêu

cầu chuyên biệt chung

3.1 Xác định các gói phân tích

Việc xác định các gói phân tích có thể được tiến hành một cách tự nhiên dựa trên

các yêu cầu chức năng và nghiệp vụ của bài toán được xet Một cách trực tiếp để

xác định các gói phân tích là bố trí phần lớn các ca sử dụng vào một gói riêng rồi

sau đó tiến hành thực thi chức năng tương ứng bên trong gói đó

Gom các ca sử dụng vào một gói riêng thích hợp có thể dựa trên các tiêu chí sau:

§ Các ca sử dụng cần có để hỗ trợ một quá trình nghiệp vụ riêng

§ Các ca sử dụng cần có để hỗ trợ một tác nhân riêng của hệ thống

§ Các ca sử dụng có quan hệ với nhau thông qua các quan hệ tổng quát hóa và mở rộng

Gói phân tích

Các gói phân tích cung cấp một phương tiện để tổ chức các chế tác của mô hình phân tích thành các “cụm” nhỏ hơn và dễ quản lý Một gói phân tích có thể chứa đựng các lớp phân tích, các thực thi ca sử dụng và các gói phân tích khác

3.2 Xử lý phần chung của các gói phân tích

Trong nhiều trường hợp ta có thể tìm thấy các phần chung giữa các gói phân tích, chẳng hạn: một lớp phân tích Một cách thích hợp để xử lý vấn đề này là đặt phần chung đó vào trong gói riêng nằm ngoài các gói chứa nó, rồi sau đó để các gói khác

có liên quan phụ thuộc vào gói chứa lớp chung này Những lớp được chia sẻ có các phần chung như vậy thường là các lớp thực thể Chúng có thể được lần vết tới các lớp thực thể miền hoặc nghiệp vụ Do vậy, ta nên nghiên cứu các lớp thực thể miền hoặc lớp thực thể nghiệp vụ để tìm ra phần chung

và tạo nên các gói phân tích tổng quát ngay từ đầu

3.3 Xác định các gói dịch vụ

Việc xác định các dịch vụ thích hợp thường được tiến hành sau khi các yêu cầu chức năng đã được hiểu rõ và đã xác định phần lớn các lớp phân tích Các lớp phân tích trong một gói dịch vụ cần đóng góp thực hiện cùng một dịch vụ

Để xác định các gói dịch vụ, ta có thể làm như sau

• Xác định một gói dịch vụ cho mỗi dịch vụ được chọn

• Xác định một gói dịch vụ cho mỗi dịch vụ mà có thể khiến dịch vụ đó trở thành lựa chọn Ta sẽ xác định một gói dịch vụ cho mỗi dịch vụ được cung cấp bởi các lớp liên quan về mặt chức năng

Gói dịch vụ

Mỗi hệ thống cung cấp một tập hợp các dịch vụ cho khách hàng Ta sử dụng khái niệm gói dịch vụ để mô tả các gói được sử dụng ở một mức thấp hơn trong sơ đồ

Luận văn thạc sĩ - 35 - Nguyễn Chí Thành

phân cấp phân tích để cấu trúc hệ thống các dịch vụ mà nó cung cấp Một gói dịch

vụ có thể có các tính chất sau:

§ Một gói dịch vụ chưa một tập hợp các lớp có liên quan với nhau về

mặt chức năng

§ Một gói dịch vụ là không thể chia nhỏ

§ Một hoặc nhiều gói dịch vụ có thể tham gia vào một thực thi ca sử

dụng và một gói dịch vụ có thể tham gia vào nhiều thực thi ca sử dụng

§ Một gói dịch vụ phụ thuộc rất ít vào các gói dịch vụ khác

§ Một gói dịch vụ thường liên quan đến chỉ một hoặc một vài tác nhân

§ Các chức năng mà một gói dịch vụ cung cấp có thể được quản lý như

một đơn vị riêng biệt

3.4 Xác định các mối quan hệ phụ thuộc giữa các gói phân tích

Mục tiêu ở đây là tìm ra các gói phân tích tương đối độc lập với các gói khác, tự

chúng được ghép nối lỏng lẻo với nhau nhưng có kết quả kết dính cao bên trọng

Với mục tiêu trên ta cố gắng giảm số lượng các mối quan hệ giữa các lớp thuộc tính

các gói khác nhau Cách tốt nhất để thực hiện công việc này là tổ chức mô hình

phân tích thành các tầng bằng cách ghép các gói ứng dụng cụ thể ở một tầng đỉnh và

các gói tổng quát hơn ở một tầng thấp hơn

3.5 Xác định các lớp thực thể hiển nhiên

Ta có thể xác định các lớp thực thể quan trọng nhất dựa trên các lớp miền hoặc các

thực thể nghiệp vụ đã được xác định trong quá trình nắm bắt các yêu cầu Ở bước

này không nên xác định quá nhiều lớp và đi quá sâu vào chi tiết Một phác thảo ban

đầu bao gồm các lớp có ý nghĩa về mặt kiến trúc là đủ

3.6 Xác định các yêu cầu đặc biệt chung

Một yêu cầu đặc biệt là một yêu cầu nảy sinh ra trong quá trình phân tích và việc

nắm bắt nó là quan trọng Các yêu cầu kiểu này có thể là:

§ Tính lâu bền

§ Sự phân bố và tính tương tranh

§ Các điểm đặc trưng về an toàn

§ Dung sai về lỗi

§ Quản lý giao dịch Các yêu cầu đặc biệt chung có thể được tham chiếu tới như là các yêu cầu đặc biệt của các thực thi ca sử dụng cụ thể và các lớp phân tích

Một thực thi ca sử dụng phân tích là một sự cộng tác trong mô hình phân tích mô tả làm thế nào một ca sử dụng cụ thể được thực hiện và thể hiện dưới dạng các lớp phân tích và các đối tượng phân tích tương tác với nhau

Để xác định các lớp phân tích, ta làm mịn ca sử dụng dựa trên luồng các sự kiện mô

tả bằng văn bản – mô tả phân tích của thực thi ca sử dụng

Ta có thể xác định các lớp phân tích theo cách sau:

§ Xác định các thực thể bằng việc nghiên cứu mô tả ca sử dụng và bất

kỳ mô hình miền chi tiết nào đang có, sau đó xét xem thông tin nào cần được đưa vào và cần thao tác trong thực thi ca sử dụng

§ Xác định một lớp biên trung tâm đối với mỗi tác nhân là người và chọn lớp này làm cửa sổ co bản trong giao diện người sử dụng mà tác nhân tương tác với nó Nếu tác nhân đã tương tác với một lớp biên nào đó, thì có thể dùng lại lớp này

§ Xác định một lớp biên nguyên thủy cho mỗi thực thể đã được tìm ra lúc trước Các lớp này đại diện cho các đối tượng logic tương tác với tác nhân trong giao diện người dùng trong suốt một ca sử dụng

§ Xác định một lớp biên trung tâm cho mõi tác nhân hệ thống ngoài, và

chọn nó làm đại diện cho giao diện truyền thông

§ Xác định một lớp điều khiển chịu trách nhiệm quản lý việc điều khiển

và phối hợp thực thi ca sử dụng, sau đó làm mịnh lớp điều khiển này

theo các yêu cầu của ca sử dụng

Tập hợp các lớp phân tích tham gia một thực thi ca sử dụng vào một biểu đồ lớp và

sử dụng biểu đồ lớp nàu để chỉ ra các mối quan hệ được dùng trong việc thực thi ca

sử dụng

Lớp phân tích

Một lớp phân tích thể hiện cho một sự trừu tượng của một hoặc nhiều lớp và/hoặc

hệ thống con trong thiết kế hệ thống Có ba kiểu lớp cơ bản sau: lớp biên, lớp điều

khiển, và lớp thực thể

Lớp biên

Một lớp biên thường được sử dụng để mô hình hóa tương tác giữa hệ thống

và các tác nhân của nó Tương tác này bao gồm có việc nhận và hiển thị thông tin từ

các yêu cầu của người dùng và của các hệ thống ngoài Mỗi lớp biên liên quan đến

ít nhất một tác nhân và ngược lại

Các lớp biên thường thể hiện như các trừu tượng hóa của các cửa

sổ(window), các biểu mẫu(form), các bảng hiển thị(pane), các giao diện truyền

thông(communication interface), giao diện máy in(printer interface), các bộ cảm

biến(sensor), các đầu cuối(terminal)…, nhưng ở một mức độ tương đối cao và mang

tính khái niệm chứ không đi quá sau vào chi tiết giao diện người dùng

Lớp thực thể

Một lớp thực thể được dùng để mô hình hóa các thông tin tồn tại lâu dài và

có thể được lưu trữ Các lớp thực thể thường thể hiện các cấu trúc dữ liệu logic và

góp phần làm rõ về các thông tin nào mà hệ thống phải dựa vào

Lớp điều khiển

Các lớp điều khiển thể hiện sự phối hợp, sắp trình tự, các giao dịch, sự điều

khiển của các đối tượng và thường được sử dụng để bao gói các điều khiển liên

quan đến một ca sử dụng cụ thể Các khía cạnh động của hệ thống được mô hình hóa qua các lớp điều khiển

4.2 Mô tả các tương tác giữa các đối tượng phân tích

Khi đã có một phác thảo về các lớp phân tích cần thiết để thực thi các ca sử dụng chúng ta cần phải mô tả cách thức mà các đối tượng phân tích tương tác với nhau như thế nào Việc này được tiến hành bằng cách sử dụng các biểu đồ cộng tác, chúng chứa các thể hiện của tác nhân tham gia, các đối tượng phân tích, và các mối liên kết giữa chúng Nếu ca sử dụng có các luồng hoặc luồng con khác nhau và tách biệt thì nên tạo một biểu đồ cộng tác riêng cho mỗi luồng

Một biểu đồ cộng tác xuất phát từ một điểm khởi đầu của luồng sự kiện ca sử dụng sau đó di theo luồng từng bước và xác định xem đối tượng phân tích nào và các tương tác của các thể hiện tác nhân nào là cần thiết để thực thi ca sử dụng đó Trong một biểu đồ cộng tác có các lưu ý sau:

§ Một ca sử dụng được gọi bằng một thông báo từ một tác nhân chuyển tới một đối tượng biên

§ Mỗi lớp phân tích được xác định trong bước trước phải có ít nhất một đối tượng phân tích tham gia trong một biểu đồ cộng tác

§ Các thông báo không được phép gán cho các tác vụ vì chúng ta không đặc tả các tác vụ cho các lớp phân tích Các kết nối trong biểu đồ là các thể hiện của các liên kết giữa các lớp phân tích

§ Không tập trung chính vào sự tuần tự trong biểu đồ mà nên tập trung vào các quan hệ(liên kết) giữa các đối tượng và các yêu cầu(như nắm bắt trên các thông báo) về các đối tượng cụ thể

§ Biểu đồ cộng tác phải quản lý được mọi mối quan hệ của ca sử dụng được thực thi

Trong một số trường hợp, có thể bổ sung các mô tả bằng văn bản cho các biểu đồ cộng tác, đặc biệt nếu có nhiều biểu đồ thực thi cùng một ca sử dụng hoặc nếu có các biểu đồ trình bày các luồng phức tạp

4.3 Nắm bắt các yêu cầu đặc biệt

Luận văn thạc sĩ - 39 - Nguyễn Chí Thành

Ta cần nắm bắt các yêu cầu(phi chức năng) cần cho việc thực thi một ca sử

dụng mà đã được xác định trong phân tích nhưng phải được xử lý trong thiết kế và

thực thi

5 Phân tích một lớp

Mục đích của việc phân tích một lớp là:

• Xác định và duy trì các trách nhiệm của một lớp phân tích dựa trên vai trò

của nó trong các thực thi ca sử dụng

• Xác định và duy trì các thuộc tính và các mối quan hệ của lớp phân tích

• Nắm bắt các yêu cầu đặc biệt về việc thực thi của lớp phân tích

5.1 Xác định các trách nhiệm

Các trách nhiệm của một lớp có thể được xác định bằng cách tổ hợp mọi vai

trò mà lớp đó đảm nhận trong các thực thi ca sử dụng khác nhau Ta có thể tìm thấy

mọi thực thi ca sử dụng mà lớp đó có tham gia, rút ra các trách nhiệm từ một vai trò

mỗi lần nó đóng, thêm các trách nhiệm bổ sung hoặc thay đổi các trách nhiệm đang

có dựa trên mỗi lần thực thi một ca sử dụng

5.2 Xác định các thuộc tính

Một thuộc tính đặc tả một tính chất của một lớp phân tích và nó thường được

gợi ý và đòi hỏi bởi các trách nhiệm của lớp của nó Các hướng dẫn khi xác định

các thuộc tính

§ Tên của thuộc tính phải là một danh từ

§ Các kiểu của thuộc tính chỉ mang tính khai niệm trong phân tích,

chúng không bị hạn chế bởi môi trường thực thi Khi chọn một kiểu

thuộc tính, nên dùng một kiểu đã có sẵn

§ Nếu một thể hiện thuộc tính đơn độc không thể chia sẻ cho nhiều đối

tượng phân tích thì bắt buộc xác định thuộc tính đó là một lớp riêng

§ Nếu một lớp phân tích trở nên quá phức tạp vì các thuộc tính của nó

thì có thể tách ra thành các lớp riêng

§ Các thuộc tính của các lớp thực thể thường là tương đối rõ ràng

§ Các thuộc tính của các lớp biên tương tác với các tác nhân bên ngoài

đại diện các hạng mục thông tin mà các tác nhân thao tác

§ Các thuộc tính của các lớp biên tương tác với các tác nhân hệ thống ngoài của hệ thống thường đại diện các tính chất của một giao diện truyền thông

§ Các lớp điều khiển có ít thuộc tính vì tuổi thọ của chúng ngắn Tuy nhiên, các lớp điều khiển có thể có các thuộc tính đại diện các giá trị được tích lũy hoặc được dẫn xuất trong quá trình thực thi một ca sử dụng

5.3 Xác định các liên kết và các kết hợp

Số lượng các mối quan hệ giữa các lớp phải được tối thiểu hóa Trước hết chúng không phải là các mối quan hệ ở thế giới thực mà là các mối quan hệ cần phải tồn tại để đáp ứng lại các đòi hỏi từ các thực thi ca sử dụng khác nhau Các kết hợp phải được dùng khi các đối tượng đại diện cho:

§ Các khái niệm mà về mặt vật lý là chứa đựng lẫn nhau, chẳng hạn oto chưa người lái và khách hàng trong đó

§ Các khái niệm được tổng hợp từ nhau, chẳng hạn một ô tô gồm có động cơ và các bánh xe

§ Các khái niệm mà chúng hình thành sau một sưu tập có tính khái niệm

về các đối tượng, như nhân sự bao gồm giám đốc, các trưởng bộ phận, nhân viên …

5.4 Xác định các tổng quát hóa

Các tổng quát hóa được dùng trong quá trình phân tích để biểu diễn hành vi chia sẻ và hành vi chung của các lớp phân tích khác nhau Các tổng quát hóa phải được giữ ở một mức cao và có tính khái niệm, chúng làm cho mô hình phân tích dễ hiểu hơn

5.5 Nắm bắt các yêu cầu đặc biệt

Khi nắm bắt các yêu cầu này, hãy tham khảo bất kỳ các yêu cầu đặc biệt chung nào đã được nhà kiến trúc xác định, nếu có thể

6 Phân tích một gói

Mục đích của việc phân tích một gói nhằm:

• Đảm bảo rằng gói phân tích càng độc lập đối với các gói khác càng tốt

• Đảm bảo rằng gói phân tích hoàn thành mục đích của nó là thực thi những

lớp miền hoặc các ca sử dụng nào đó

• Mô tả các mối quan hệ phụ thuộc sao cho hiệu ứng của các thay đổi sau

này có thể ước tính được

Một số nguyên tắc chung đối với hoạt động này:

• Xác định và duy trì các mối quan hệ phụ thuộc của gói này với các gói

khác mà các lớp được chưa trong các gói khác đó là được liên kết với gói

này

• Gói chứa các lớp đung Hãy cố gắng làm cho gói trở thành kết dính bằng

cách chỉ đưa các đối tượng có liên quan về mặt chức năng vào trong gói

• Hạn chế các mối quan hệ phụ thuộc tới các gói khác Bố trí lại các lớp chứa

trong một gói sang gói khác nếu nó quá phụ thuộc vào các gói khác

IV Thiết kế

1 Mở đầu

Trong thiết kế, chúng ta định hình hệ thống và tìm hình thức biểu diễn nó để thực

hiện được mọi yêu cầu – kể cả các yêu cầu phi chức năng và các ràng buộc khác –

được đặt ra cho hệ thống đó Một đầu vào cho thiết kế là mô hình phân tích Khi

thiết kế sẽ cố gắng bảo tồn được càng nhiều càng tốt cấu trúc của hệ thống được

định hình từ mô hình phân tích Kết quả của thiết kế là mô hình thiết kế Nó là một

bản vẽ thiết kế của việc thực thi mô hình phân tích

Mô hình thiết kế

Mô hình thiết kế là một mô hình đối tượng mô tả sự thực thi các ca sử dụng

bằng cách tập trung vào việc xác định các yêu cầu chức năng và phi chức năng,

cũng như các rằng buộc khác liên quan đến môi trường triển khai và ảnh hưởng của

chúng lên hệ thống

§ Mô hình thiết kế bao gồm các yếu tố sau đây:

§ Các lớp thiết kế, bao gồm các lớp hoạt động, các tác vụ, các thuộc

tính, các mối quan hệ và các yêu cầu thực thi của chúng

§ Các thực thi ca sử dụng thiết kế Chúng mô tả cách thức mà các ca sử

dụng được thiết kế dưới dạng những sự cộng tác bên trong mô hình

thiết kế

§ Khung nhìn kiến trúc của mô hình thiết kế, bao gồm các yếu tố quan trọng về mặt kiến trúc

2 Luồng công việc thiết kế

Để nhận được mô hình thiết kế ta cần thực hiện các công việc sau:

• Các hệ thống con và các giao diện của chúng

• Các lớp thiết kế quan trọng về mặt kiến trúc

• Các cơ chế thiết kế chung để xử lý các yêu cầu chung Các hệ thống con, các giao diện, hoặc các yếu tố thiết kế khác nhận được sẽ được tích hợp vào trong mô hình thiết kế Sau đó ta cần bảo trì, thẩm định lại và cập nhật mô tả kiến trúc của các mô hình thiết kế và mô hình bố trí

Mô hình bố trí

Mô hình bố trí là một mô hình đối tượng mô tả sự phân bố về mặt vật lỹ của hệ thống dưới dạng phân tán các chức năng trên các nút như thế nào Mô hình bố trí bao gồm:

§ Các nút, các đặc trưng, và các kết nối của chúng

§ Một sự sắp xếp ban đầu các lớp hoạt động trên các nút Mỗi nút thể hiện cho một nguồn tài nguyên tính toán Các nút có các mối quan hệ với nhau thể hiện các phương tiện truyền thống giữa chúng

Mô hình bố trí có thể mô tả rất nhiều cấu hình mạng khác nhau Chức năng của một nút được xác định bởi các thành phần được triển khai trên các nút đó

Mô hình bố trí thể hiện một ánh xạ giữa kiến trúc phần mềm và kiến trúc hệ thống

Luận văn thạc sĩ - 43 - Nguyễn Chí Thành

Xác định các nút và các cấu hình mạng

Các cấu hình mạng chung thường dùng một dạng mẫu hai/ba tầng trong đó các ứng

dụng khách hàng được phân vào một tâng, chức năng cơ sở dữ liệu vào một tầng, và

logic nghiệp vụ/ứng dụng vào một tầng Dạng đơn giản của kiến trúc máy

khách/dịch vụ là một trường hợp đặc biệt của dạng mẫu ba tâng, trong đó logic

nghiệp vụ/ứng dụng được bố trí vào cùng trong một tầng

Những mặt khác nhau của các cấu hình mạng cần lưu ý bao gồm:

§ Những nút nào liên quan với nhau, các khả nang về công suất xử lý và

kích cỡ bộ nhớ của chúng là bao nhiêu?

§ Kết nối giữa các nút thuộc loại nào, các giao thức truyền thông giữa

chúng là gì?

§ Các đặc trưng của các kết nối và các giao thức truyền

§ Nhu cầu về khả năng xử lý dư thừa, về chế độ hỏng hóc, về sự di trú

tiến trình, về việc duy trì các bản sao dữ liệu dự phòng?

Xác định các hệ thống con và các giao diện của chúng

Các hệ thống con thiết kế cung cấp một cách thức để tổ chức mô hình thiết

kế thành các cụm có thể quản lý được Chúng có thể được xác minh ngay từ đầu

như là một cách để phân chia công việc thiết kế hoặc được xác định khi mô hình

thiết kế tiến hóa và một cấu trúc lớn cần được phân rã ra

Việc đưa các hệ thống con như thế vào trong mô hình thiết kế cho phép có

thể lập luận và đánh giá các cơ hội tái sử dụng của chúng

Hệ thống con thiết kế

Một hệ thống con có thể bao gồm các lớp thiết kế, các thực thi ca sử dụng,

các giao diện và các hệ thống con Ngoài ra, một hệ thống con có thể còn cung cấp

các giao diện thể hiện cho các chức năng xuất ra dưới dạng các tác vụ

Xác định các hệ thống con ứng dụng

Trước hết xác định các hệ thống con trong các tầng ứng dụng cụ thể và tầng

ứng dụng tổng quát

dụng càng nhiều càng tốt để xác định các hệ thống con tương ứng bên trong mô hình thiết kế Điều này là đặc biệt quan trọng khi xảy ra đối với các gói dịch vụ, giúp chúng ta xác định các hệ thống con dịch vụ tương ứng mà không phá vỡ cấu trúc của hệ thống tùy theo dịch vụ mà hệ thống cung cấp Tuy nhiên, việc xác định ban đầu các hệ thống con này sẽ được tinh chế lại trong quá trình thiết kế Việc thẩm định sự phân rã hệ thống con ban đầu này có thể là cần thiết trong một số trường hợp

Xác định các hệ thống con phần giữa và phần mềm hệ thống

Phần giữa và phần mềm hệ thống là nền móng của một hệ thống, vì mọi tính chức năng đều ở đỉnh của phần mềm như là các hệ điều hành, các hệ quản trị cơ sở dữ liệu, phần mềm truyền thống, các công nghệ phân tán đối tượng, các bộ dụng cụ thiết kế GUI, và các công nghệ quản lý giao dịch

Xác định các mối quan hệ phụ thuộc giữa các hệ thống con

Các mối quan hệ phụ thuộc giữa các hệ thống con phải được xác định nếu nội dung của chúng có các quan hệ lẫn nhau Hướng của mối quan hệ phụ thuộc phải là cùng hướng với hướng của mối quan hệ Hãy xét các mối quan hệ phụ thuộc giữa các gói phân tích tương ứng với các hệ thống con thiết kế

Xác định các giao diện của hệ thống con

Các giao diện được một hệ thống con cung cấp xác định các thao tác mà từ “bên ngoài” hệ thống con đó có thể được truy nhập đến nó Các giao diện này do các lớp hoặc các hệ thống con khác bên trong hệ thống con đó cung cấp

Giao diện

Các giao diện được sử dụng để đặc tả các tác vụ mà các lớp thiết kế và các

hệ thống con cung cấp Phần lớn các giao diện giữa các hệ thống con đều mang ý nghĩa về mặt kiến trúc, xác định phạm vi và cách thức mà các hệ thống con được phép tương tác với nhau

Một lớp thiết kế cung cấp một giao diện thì cũng phải cung cấp các phương thức thực thi các tác vụ của giao diện đó Một hệ thống con cung cấp một giao diện

thức thực thi giao diện đó

Xác định các lớp thiết kế quan trọng về mặt kiến trúc

Trong thực tế, ta sớm xác định các lớp thiết kế quan trọng về mặt kiến trúc

trong vòng đời của phần mềm để khởi đầu công việc thiết kế Tuy nhiên, đa số các

lớp thiết kế sẽ được xác định khi thiết kế các lớp và được tinh chế lại dựa trên các

kết quả có được từ hoạt động thiết kế ca sử dụng

Mô tả kiến trúc thiết kế

Mô tả kiến trúc cho một mô hình thiết kế thường gồm:

Các hệ thống con, các giao diện và các phụ thuộc giữa chúng

Các lớp thiết kế cốt lõi, chẳng hạn như các lớp thiết kế mà lần vết tới các lớp phân

tích mang ý nghĩa kiến trúc, các lớp động, và các lớp thiết kế có tính chất tổng quát

và trung tâm, thể hiện cho các cơ chế thiết kế chung và có nhiều mối quan hệ với

các lớp thiết kế khác

Các thực thi ca sử dụng thiết kế để thực thi những chức năng cốt lõi và quan trọng

nhất cần được phát triển trong vòng đời phát triển, liên quan rất nhiều các lớp thiết

kế và có mức độ bao trùm lớm, qua nhiều hệ thống con khác nhau, hoặc liên quan

đến những lớp thiết kế cốt lõi

+ Xác định các lớp thiết kế từ các lớp phân tích

Lúc bắt đầu một số lớp thiết kế có thể được phác thảo từ các lớp phân tích quan

trọng về mặt kiến trúc đã xác định trong quá trình phân tích Tương tự, các mối

quan hệ giữa các lớp phân tích này có thể được dùng để xác định các mối quan hệ

giữa các lớp thiết kế tương ứng

+ Xác định các lớp hoạt động

Ta cũng có thể xác định các lớp hoạt động do hệ thống yêu cầu bằng cách xem xét

các yêu cầu đồng thời đối với hệ thống, chẳng hạn như:

§ Các yêu cầu về hiệu năng, lưu lượng, và tính sẵn sàng mà các tác nhân cần

có khi chúng tương tác với hệ thống Chẳng hạn, nếu một tác nhân nào đó

có các yêu cầu cao về thời gian phúc đáp, thì yêu cầu đó có thể được quản

cung cấp đầu ra cho tác nhân đó – một đối tượng mà không bị dừng lại chỉ

vì các đối tượng hoạt động khác chịu tải nặng rồi

§ Sự phân bố hệ thống trên các nút Các đối tượng hoạt động cần hỗ trợ bằng

sự phân bố trên nhiều nút khác nhau

§ Các yêu cầu khác như là các yêu cầu về sự khởi động và kết thúc hệ thống

Để phác thảo các lớp hoạt động ban đầu có thể sử dụng các kết quả của sự phân tích mô hình bố trí làm đầu vào rồi sau đó bố trí các thiết kế tương ứng của các lớp phân tích cho các nút thông qua các lớp hoạt động

Một khả năng khác để phác thảo các lớp hoạt động là sử dụng các hệ thống con được xác định trước đó và phân toàn bộ một hệ thống con cho một nút riêng bằng cách xác định một lớp hoạt động bên trong hệ thống con

Xác định các cơ chế thiết kế chung

Ta cần đưa ra một bộ các cơ chế thiết kế chung Các cơ chế này có thể biểu thị là các lớp thiết kế, các cộng tác, hoặc ngay cả các hệ thống con

Các yêu cầu cần phải xử lý thường có liên quan tới các vấn đề nhau sau:

Người phát triển cũng phải xác định các cộng tác chung mà chúng có thể làm việc như là các dạng mẫu(pattern) và được sử dụng bởi nhiều thực thi ca sử dụng bên trong mô hình thiết kế

4 Thiết kế một ca sử dụng

Mục tiêu của việc thiết kế một ca sử dụng là:

Luận văn thạc sĩ - 47 - Nguyễn Chí Thành

• Xác định các lớp thiết kế và/hoặc các hệ thống con mà các thể hiện của

chúng là cần thiết để thực hiện luồng các sự kiện của ca sử dụng đó

• Phân phối hành vi của ca sử dụng cho các đối tượng thiết kế tương tác

và/hoặc cho các hệ thống con tham gia

• Xác định các yêu cầu về các tác vụ của các lớp thiết kế và/hoặc các hệ

thống con và các giao diện của chúng

• Nắm bắt các yêu cầu triển khai cho ca sử dụng đó

Xác định các lớp thiết kế tham gia

Chúng ta xác định các lớp thiết kế cần thiết để thực thi ca sử dụng thiết kế như sau:

§ Nghiên cứu các lớp phân tích tham gia vào việc thực thi ca sử dụng

phân tích Xác định các lớp thiết kế bằng cách lần vết tới các lớp phân

tích đó

§ Nghiên cứu các yêu cầu đặc biệt của việc thực thi ca sử dụng phân

tích tương ứng Xác định các lớp thiết kế cần để thực thi các yêu cầu

đặc biệt đó

§ Nếu vẫn còn thiều một lớp thiết kế nào đó để thiết kế một ca sử dụng

cụ thể thì lớp được yêu cầu đó phải được xác định

Ta tập hợp các lớp thiết kế tham gia thực thi ca sử dụng vào một biểu đồ lớp Sử

dụng biểu đồ này để chỉ ra các mối quan hệ đã được dùng trong việc thực thi ca sử

dụng này

Thực thi ca sử dụng thiết kế

Một thực thi ca sử dụng thiết kế là một sự cộng tác trong mô hình thiết kế miêu tả

làm thế nào một ca sử dụng cụ thể được thực thi và được thể hiện dưới dạng các lớp

thiết kế và các đối tượng của chúng Một thực thi ca sử dụng thiết kế cung cấp một

“lần vết” tới một thực thi ca sử dụng phân tích trong mô hình phân tích, tức là lần

vết tới một ca sử dụng trong mô hình ca sử dụng

Một thực thi ca sử dụng thiết kế có thể mô tả bằng văn bản luồng các sự kiện, các

biểu đồ lớp với các lớp thiết kế tham gia, và các biểu đồ tương tác mô tả sự thực thi

của một luồng hoặc một kịch bản cụ thể của ca sử dụng dưới dạng tương tác giữa

các đối tượng thiết kế

Một thực thi ca sử dụng thiết kế cung cấp một sự thực thi về mặt vật lý đối với một thực thi ca sử dụng phân tích và nó cũng đồng thời quản lý phần lớn các yêu cầu phi chức năng đã được nắm bát trong thực thi ca sử dụng phân tích

Mô tả các tương tác giữa các đối tượng thiết kế

Khi chúng ta đã có một phác thảo về các lớp thiết kế cần thiết để thực thi ca sử dụng,

ta cần phải mô tả cách thức mà các đối tượng thiết kế tương ứng tương tác với nhau Điều này được tiến hành bằng cách sử dụng các biểu đồ tuần tự chức các thể hiện của tác nhân tham gia, các đối tượng thiết kế và sự truyền thông báo giữa chúng Nếu các ca sử dụng có các luồng hoặc luồng con khác nhau và tách biệt thì thường phải tạo ra biểu đồ tuần tự cho mỗi luồng tách biệt đó

Trước hết, hãy nghiên cứ việc thực thi ca sử dụng phân tích tương ứng để đưa ra một phác thảo về chuỗi các thông báo cần thiết giữa các đối tượng thiết kế Trong một số trường hợp, có thể chuyển trực tiếp một biểu đồ cộng tác thực thi ca sử dụng phân tích thành một phác thảo ban đầu của một biểu đồ thiết kế tuần tự tương ứng Khi chi tiết hóa các biểu đồ tương tác, phần lớn các trường hợp sẽ tìm ra các con đường – phương án mới mà ca sử dụng đó có thể chọn Những con đường như thế

có thể được mô tả bằng các nhãn của các biểu đồ hoặc trong chính các biểu đồ tương tác của chúng Khi đưa thêm thông tin mới vào, người phát triển thường phát hiện ra các ngoại lệ mới mà đã bị bỏ qua trong quá trình nắm bắt hoặc phân tích các yêu cầu

Xác định các hệ thống con và các giao diện tham gia

Chúng ta đã thiết kế một ca sử dụng dướ dạng một sự cộng tác của các lớp và các đối tượng của chúng Tuy nhiên, đôi khi ta nên thiết kế một ca sử dụng dưới dạng các hệ thống con tham gia và/hoặc các giao diện của chúng Chẳng hạn, trong quá trình phát triển từ trên xuống, cần phải nắm bắt các yêu cầu về các hệ thống con và các giao diện của chúng trước khi thiết kế phần bên trong Trong những trường hợp như thế, một thực thi ca sử dụng thiết kế có thể được mô tả ở nhiều mức trong hệ thống phân cấp các hệ thống con

Việc tìm ra các hệ thống con cần có để thực thi ca sử dụng có thể thực hiện bằng cách lần vết tới các lớp phân tích tham gia và thực thi ca sử dụng phân tích tương

xác định các hệ thống con thiết kế mà chúng lần vết tới các gói phân tích đó

Các hệ thống con có tham gia vào việc thực thi ca sử dụng được đưa vào một biểu

đồ lớp Ta sẽ dùng biểu đồ lớp này để đưa ra các mối quan hệ phụ thuộc giữa các hệ

thống con đó và các giao diện bất kỳ mà đã được dùng trong việc thực thi ca sử

dụng

Mô tả các tương tác giữa các hệ thống con

Khi chúng ta có một phác thảo về các hệ thống con cần thiết để thực thi ca sử dụng,

chúng ta phải mô tả cách thức mà các đối tượng của các lớp trong chúng tương tác

trên một cấp độ của hệ thống Việc này được tiến hành bằng cách sử dụng các biểu

đồ tuần tự chứa các thể hiện của tác nhân tham gia, các hệ thống con, và những sự

truyền thông báo giữa chúng

Nắm bắt các yêu cầu triển khai

Chúng ta nắm bắt mọi yêu cầu về thực thi một ca sử dụng, chẳng hạn, các yêu cầu

phi chức năng đã được xác định trong thiết kế nhưng sẽ phải được xử lý trong triển

khai

5 Thiết kế một lớp

Mục tiêu của việc thiết kế một lớp là tạo ra một lớp thiết kế sao cho hoàn thành vai

trò của nó trong các thực thi ca sử dụng và các yêu cầu phi chức năng được áp dụng

cho nó Công việc này bao gồm việc bảo trì chính bản thân lớp thiết kế, và các mặt

sau đây của nó:

• Các tác vụ của nó

• Các thuộc tính của nó

• Các mối quan hệ mà nó tham gia vào đó

• Các phương pháp hóa học

• Các trạng thái được áp đặt cho nó

• Các mối quan hệ phụ thuộc của nó với bất kỳ các cơ chế thiết kế chung nào

• Các yêu cầu thích hợp cho việc thực thi của nó

• Sự thực thi đúng đắn của bất kỳ giao diện nào mà nó được yêu cầu cung

cấp

Phác thảo lớp thiết kế

các lớp phân tích và/hoặc các giao diện Khi một giao diện được dùng làm đầu vào thì vấn đề trở nên đơn giản và điều cần làm chỉ là gán một lớp thiết kế để cung cấp giao diện đó

Khi sử dụng các lớp phân tích được cho làm đầu vào thì phương pháp được sử dụng phụ thuộc vào khuôn mẫu của lớp phân tích:

§ Việc thiết kế của lớp biên phụ thuộc vào các công nghệ giao diện cụ thể nào được sử dụng

§ Việc thiết kế các lớp thực thể biểu diễn các thông tin lâu dài thường kéo theo việc sử dụng một công nghệ cơ sở dữ liệu riêng Chẳng hạn, tạo ra các lớp thiết kế được ánh xạ tương ứng thành các bản ghi trong một mô hình dữ liệu quan hệ

§ Thiết kế các lớp điều khiển là việc làm tinh tế, vì chúng bao gói các chuỗi,

sự phù hợp của các đối tượng khác, và đôi khi có tính logic nghiệp vụ thuần túy

Xác định các thao tác

Chúng ta xác định các tác vụ được cung cấp bởi lớp thiết kế và mô tả các tác vụ đó bằng cách sử dụng cú pháp của ngôn ngữ lập trình Các đầu vào quan trọng của bước này là:

§ Các trách nhiệm của một lớp phân tích bất kỳ mà lớp thiết kế lần vết tới nó Một trách nhiệm thường chưa một hoặc nhiều tác vụ Hơn nữa, nếu đã có mô

tả về đầu vào và đầu ra cho các trách nhiệm, ta có thể dùng chúng như là một phác thảo thứ nhất của các tham số hình thức và của các giá trị kết quả của các tác vụ

§ Các yêu cầu đặc biệt của một lớp phân tích bất kỳ mà lớp thiết kế lần vết tới

Luận văn thạc sĩ - 51 - Nguyễn Chí Thành

tượng của chúng phụ thuộc nhiều vào trạng thái của đối tượng Tốt nhất đối với các

lớp này là được mô tả bằng cách sử dụng các biểu đồ trạng thái

Xác định các thuộc tính

Chúng ta xác định các thuộc tính do lớp thiết kế đòi hỏi và mô tả chúng bằng cú

pháp của ngôn ngữ lập trình Một thuộc tính quy định một tính chất của một lớp

thiết kế và tường được ngầm định và yêu cầu bởi các tác vụ của lớp đó

Các điều sau cần chú ý khi thiết kế thuộc tính:

§ Xem xét các thuộc tính trên một lớp phân tích bất kỳ mà lớp thiết kế lần vết

tới nó

§ Các loại thuộc tính khả dụng trong phạm vi của ngôn ngữ lập trình

§ Khi lựa chọn một loại thuộc tính, hãy cố sử dụng lại một loại đã có sẵn

§ Một thể hiện đơn của thuộc tính không thể để bị chia sẻ bởi nhiều đối tượng

thiết kế Nếu cần phải như vậy thì thuộc tính đó cần phải được xác định là

một lớp riêng

§ Nếu một lớp thiết kế trở thành quá phức tạp do các thuộc tính của nó, thì

một số trong những thuộc tính này có thể được tách ra thành các lớp riêng

§ Nếu một lớp có nhiều thuộctinhs hoặc có các thuộc tính phức tạp, có thể

minh họa điều này trong một biểu đồ lớp riêng mà chỉ nêu ra ngăn thuộc

tính mà thôi

Xác định các liên kết và các kết hợp

Các đối tượng thiết kế tương tác với nhau trong các biểu đồ tuần tự Các tương tác

này thường đòi hỏi các liên kết giữa các lớp tương ứng của chúng Do vậy kỹ sư

phần mềm phải nghiên cứu những sự truyền thông báo trong các biểu đồ tuần tự để

xác định các liên kết nào cần có Khi xác định và tinh chế các liên kết và các kết

hợp, cần chú ý những điều sau đây:

§ Xem xét các liên kết hoặc các kết hợp liên quan của lớp phân tích tương ứng

§ Thẩm định tính đa tử của liên kết, các tên gọi vai trò, các lớp liên kết, các

vai trò được sắp thứ tự, các vai trò được kiểm tra, và các liên kết n-bậc tuân

theo sự hỗ trợ của ngôn ngữ lập trình được dùng

§ Thẩm địn tính định hướng của các liên kết Hãy xem xét các biểu đồ tương tác mà trong đó liên kết được sử dụng Hướng của việc truyền thông báo giữa các đối tượng ngầm chứa tính định hướng tương ứng của các liên kết độc lập

Xác định các tổng quát hóa

Các tổng quát hóa phải được dùng với cùng các ngữ nghĩa như đã được xác định bởi ngôn ngữ lập trình Nếu ngôn ngữ lập trình không hỗ trợ sự tổng quát hóa(hoặc

sự thừa kế) thì các liên kết và/hoặc các kết hợp phải được dùng thay thế để cung cấp

sự ủy quyền từ các đối tượng của lớp có tính cụ thể hơn tới các đối tượng của lớp có tính chung hơn

Mô tả các phương thức

Các phương thức có thể được dùng trong quá trình thiết kế để chỉ ra các tác vụ được thực thi như thế nào Chẳng hạn, một phương thức có thể quy định một thuật toán phải được sử dụng để thực thi một tác vụ Phương thức có thể được chỉ ra bằng cách

sử dụng ngôn ngữ tự nhiên hoặc dùng các giả mã nếu thấy thích hợp

Mô tả các trạng thái

Một số đối tượng thiết kế được kiểm soát về trạng thái, nghĩa là trạng thái của chúng xác định hành vi của chúng khi nhận được một thông báo Trong những trường hợp như vậy, ta nên sử dụng biểu đồ trạng thái để mô tả các sự chuyển dịch trạng thái khác nhau của một đối tượng thiết kế Một biểu đồ trạng thái như vậy sau

đó sẽ là đầu vào có giá trị cho việc triển khai lớp thiết kế tương ứng

6 Thiết kế một hệ thống con

Mục tiêu thiết kế một hệ thống con:

• Đảm bảo cho hệ thống con là độc lập đối với các hệ thống con khác

• Đảm bảo cho hệ thống con cung cấp các giao diện đúng

• Đảm bảo rằng hệ thống con thực thi đúng các tác vụ: đã được xác định bởi các giao diện mà nó cung cấp

Duy trì các mối quan hệ phụ thuộc của hệ thống con

hệ thống con khác có chứa các phần tử được liên kết với nó Tuy nhiên, nếu các hệ

thống con khác đó cung cấp các giao diện thì các mối quan hệ phụ thuộc cần được

khai báo hướng về các giao diện đó Một phụ thuộc tốt là phụ thuộc vào một giao

diện mà không phụ thuộc vào một hệ thống con

Ta nên tối thiểu hóa các phụ thuộc vào các hệ thống con và/hoặc các giao diện bằng

việc bố trí lại các lớp được chứa mà không quá phụ thuộc vào các hệ thống khác

Duy trì các giao diện được cung cấp bởi hệ thống con

Các thao tác được xác định qua các giao diện được cung cấp bởi một hệ thống con

cần phải hỗ trợ mọi vai trò mà hệ thống con này đóng góp trong thực thi các ca sử

dụng khác nhau Ngay cả khi các giao diện đã được phác thảo, các giao diện này có

thể phải tinh chế khi mô hình thiết kế phát triển Một hệ thống con và các giao diện

của nó có thể được sử dụng bên trong nhiều thực thi ca sử dụng, do đó sẽ cung cấp

nhiều yêu cầu mới nữa trên các giao diện

Duy trì các nội dung của hệ thống con

Một hệ thống con hoàn thành mục tiêu của nó nếu nó cung cấp một thực thi đúng

các thao tác đã được xác định bởi các giao diện mà nó cung cấp Một số vấn đề liên

quan tới vấn đề này bao gồm:

§ Mỗi giao diện do một hệ thống con cung cấp, thì nó phải được các lớp thiết

kế hoặc các hệ thống con khác bên trong hệ thống con đó cung cấp phương

tiện thực thi

§ Để làm sáng tỏ cách thức mà các thiết kế bên trong của một hệ thống con

thực thi bất kỳ một giao diện nào hoặc các ca sử dụng của nó, ta có thể tạo

ra các cộng tác dưới dạng các yếu tố được chứa trong hệ thống con đó

Mô hình thiết kế và mô hình bố trí được xem là đầu vào cơ bản cho các hoạt động

thực thi và thử nghiệm tiếp sau

§ Cơ cấu nguồn nhân lực ở các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp (hiện tại, tương lai) gắn liền với chương trình và mục tiêu phát triển của doanh nghiệp

§ Thực hiện công tác tuyển dụng nhận sự đảm bảo chất lượng theo yêu cầu, chiến lược của công ty

§ Tổ chức và phối hợp với các đơn vị khác thực hiện quản lý nhân sự, đào tạo

và tái đào tạo

§ Tổ chưc việc quản lý nhân sự toàn công ty

§ Tư vấn - đề xuất - Xây dựng quy chế lương thưởng, các biện pháp khuyến khích – kích thức người lao động làm việc, thực hiện các chế độ cho người lao động

§ Nghiên cứu, soạn thảo và trình duyệt các qui định áp dụng trong Công ty, xây dựng cơ cấu tổ chức của công ty - các bộ phận và tổ chức thực hiện

§ Tham mưu đề xuất cho BGĐ để xử lý các vấn đề thuộc lãnh vực Tổ Hành chánh-Nhân sự

chức-§ Hỗ trợ Bộ phận khác trong việc quản lý nhân sự và là cầu nối giửa BGĐ và Người lao động trong Công ty

§ Tổ chức, thực hiện các dịch vụ phúc lợi cho người lao động như: BHXH, BHYT, các chế độ thai sản, hiếu hỉ

Nghiên cứu tài nguyên nhân sự

Hoạch định tài nguyên nhân sự

Tuyển dụng

Đào tạo

và phát triển

Quản trị tiền lương

Quan

hệ lao động

Dịch vụ

và phúc lợi Y tế,

XH

Quản lý nhân sự - Tiền lương

Các vấn

đề XH liên quan

Luận văn thạc sĩ - 55 - Nguyễn Chí Thành

II Mô tả hoạt động nghiệp vụ quy trình quản lý nhân sự, tiền

lương

1 Đặc tả yêu cầu

Quy trình quản lý thông tin tuyển dụng nhân viên

§ Thu thập yêu cầu tuyển dụng từ các phòng ban cho từng vị trí

§ Quản lý chi tiết thông tin về ứng viên tham gia ứng tuyển

§ Đánh giá, sàng lọc các ứng viên đủ tiêu chuẩn, lên danh sách phỏng vấn

§ Theo dõi chi tiết nội dung quá trình phỏng vấn các ứng cử viên

§ Thông tin về quyết định và quá trình thử việc

§ Khi ứng viên được tuyển dụng, hồ sơ dự tuyển sẽ được tự động cập nhật

vào hồ sơ nhân viên chính thức của công ty, không phải nhập liệu nhiều

lần

Quy trình quản lý hợp đồng lao động

§ Quản lý chi tiết về hợp đồng lao động giữa công ty với người lao động:

Hợp đồng thử việc, hợp đồng chính thức có thời hạn, hợp đồng chính thức

không thời hạn

§ Theo dõi, thông báo gia hạn hợp đồng

§ Theo dõi lưu trữ hồ sơ khi người lao động nghỉ việc, tạm hoãn hợp đồng

Quy trình quản lý quá trình công tác

§ Quản lý chi tiết quá trình công tác của nhân viên trước khi vào làm việc

trong công ty

§ Quản lý chi tiết quá trình công tác của nhân viên khi làm việc trong công

ty: khi bắt đầu vào làm việc, khi được thăng chức, khi thuyên chuyển giữa

các phòng ban

§ Quản lý kết quả qua các đợt đánh giá nhân viên

Quy trình quản lý khen thưởng, kỷ luật

§ Thông tin về các quyết định khen thưởng, kỷ luật liên quan đến nhân

viên

Quy trình quản lý quá trình đạo tạo

§ Lập kế hoạch và theo dõi thực hiện kế hoạch đào tạo cho đội ngũ cán bộ

nhân viên của công ty

§ Theo dõi quá trình đào tạo, kết quả đào tạo, chi phí thực hiện công tác đào tạo của nhân viên

Quy trình quản lý lương

§ Cập nhật bảng hệ số lương cho các nhân viên, gồm các thông số như: mức lương tối thiểu theo quy định của nhà nước, lương hưởng khi tham gia học tập, mức lương được hưởng khi làm thêm ngoài giờ, hệ số lương,

hệ số phụ cấp

§ Cập nhật bảng chấm công theo từng tháng cho các nhân viên

§ Tính lương theo từng tháng cho các nhân viên, tùy theo loại hình của từng doanh nghiệp là tư nhân, nhà nước hay liên doanh,… cho phép người

sử dụng thiết lập các công thức tính lương mà đơn vị sử dụng:

+ Lương tháng=Lương tối thiểu * [Hệ số lương + Tổng hệ số phụ cấp] + Lương ngày = Mức lương ngày * Số ngày làm việc

+ Lương khoán cứng

+ Lương sản phẩm

2 Quy trình quản lý nhân sự tiền lương

2.1 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý thông tin tuyển dụng nhân viên

Thực hiện

Mô tả chi tiết

NS01.01 Đề nghị

nhân sự

Chương trình

Bộ phận Phòng nghiệp vụ có nhu cầu uyển dụng thì cập nhật đề nghị tuyển nhân sự gồm các

thông tin: (Bộ phận, ngày đề nghị, người

đề nghị )

NS01.02 Duyệt đề

nghị

Chương trình Lãnh đạo Căn cứ vào yêu cầu nhân sự và tình hình thực tế tại doanh nghiệp, người quản lý sẽ quyết định có tuyển dụng hay không Nếu

có thì cập nhật: (Người duyệt, ngày duyệt )

NS01.03 + Nếu không kết thúc nghiệp vụ NS01.03 Thông

báo tuyển dụng

Thủ công Phòng nhân sự Khi công ty có nhu cầu tuyển dụng nhân

sự, phòng nhân sự tập hợp các yêu cầu và đăng thông báo tuyển dụng

NS01.04 Nhận và

lọc hồ sơ

Thủ công Phòng nhân sự

Hồ sơ dự tuyển được các ứng cử viên nộp, phòng nhân sự nhận và xem xét lọc ra các

bộ hồ sơ thỏa mãn yêu cầu tuyển dụng Gửi thông tin và thời gian phỏng vấn cho các cá nhân nộp hồ sơ

NS01.05 Lưu hồ sơ

dự tuyển

Chương trình Phòng nhân sự Căn cứ vào hồ sơ dự tuyển, phòng nhân sự cập nhật hồ sơ dự tuyển vào hệ thống gồm

các thông tin: Mã hồ sơ, Họ và tên, Ngày sinh, Giới tính, Dân tộc, Tôn giáo, Địa chỉ thường trú, Địa chỉ hiện tại, Số CMT, Điện thoại, Trình độ văn hóa

NS01.06 Thành lập

hội đồng phỏng vấn

Chương trình Ban lãnh đạo

Ban lãnh đạo công ty ra quyết định thành lập hội đồng phỏng vấn gồm các thông tin:

Mã hội đồng phỏng vấn, Tên thành viên, Trách nhiệm (Chủ tịch, Thư ký, Thành viên), Ngày thành lập, Nhiệm vụ

NS01.07 Phỏng

vấn Thủ công Hội đồng Hội đồng phỏng vấn tiến hành phỏng vấn

để lọc tiếp các hồ sơ thỏa mãn các yêu cầu tuyển dụng của công ty, và gửi kết quả cho phòng nhân sự

Kết quả gồm các thông tin: Mã hồ sơ, Lần phỏng vấn, Ngày phỏng vấn, Nhận xét đánh giá của hội đồng, Kết quả

NS01.08 Cập nhật

kết quả phỏng vấn

Chương trình Phòng nhân sự Cập nhật kết quả phỏng vấn các hồ sơ dự tuyển vào hệ thống, gồm các thông tin:

Mã hội đồng phỏng vấn, Mã hồ sơ, Ngày phỏng vấn, Nhận xét đánh giá, Kết quả

Nếu hồ sơ:

+ Đạt yêu cầu: chuyển sang bước NS01.09 + Không đạt: kết thúc nghiệp vụ NS01.09 Cập nhật

hồ sơ NV

Chương trình Phòng nhân sự Chuyển hồ sơ dự tuyển thành hồ sơ nhân

viên với Mã hồ sơ là Mã nhân viên

Luận văn thạc sĩ - 59 - Nguyễn Chí Thành

2.2 Biểu đồ hoạt động nghiệp vụ quản lý Hợp đồng lao động