Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCS

Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCSTích hợp giáo dục môi trường trong dạy học sinh học ở trường THCS

1

TÁC GIẢ: VŨ CÔNG PHONG

SINH NGÀY 21/ 08/ 1983

2

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BẢN ĐỀ XUẤT THAM GIA CHƯƠNG TRÌNH

“TRI THỨC TRẺ VÌ GIÁO DỤC”

Kính gửi: Ban tổ chức chương trình “TRI THỨC TRẺ VÌ GIÁO DỤC”

Hưởng ứng cuộc vận động, động viên, cổ vũ tạo môi trường để thanh niên, đặc biệt là tri thức trẻ cống hiến, đóng góp vào sự nghiệp giáo dục của đất nước, tạo cơ hội để tuyên truyền, ứng dụng nhân rộng các công trình sáng kiến góp phần đổi mới phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng giáo dục Tôi xin tham gia chương trình tri thức trẻ vì giáo dục với nội dung như sau:

I LÝ LỊCH TRÍCH NGANG

- Họ và tên: VŨ CÔNG PHONG

- Ngày 21 tháng 08 năm sinh 1983

- Chứng minh thư nhân dân số:121474402 Công an tỉnh Bắc Giang cấp ngày 08 tháng 06 năm 2016

- Quê quán:Phượng Sơn – Lục Ngạn – Bắc Giang

- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường THCS Quý Sơn số 1

- Hộ khẩu thường trú: Phượng Sơn – Lục Ngạn – Bắc Giang

- Điện thoại: 0983 031 583

3

I, ĐẶT VẤN ĐỀ

Ở Việt Nam, giáo dục môi trường được bắt đầu từ những năm cuối của thập niên 70, còn việc giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông được thực hiện vào đầu năm 1981 với một số nội dung của SGK được cải tiến Đây cũng là thời điểm các công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề này được phát triển, đặc biệt vào năm 1986, tác giả Nguyễn Dược đã đề cập đến việc giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông, trong đó khẳng định tầm quan trọng của giáo dục môi trường ở Việt Nam Từ đó trở đi, công tác giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông mới thực sự được chú trọng Vấn đề lồng ghép, tích hợp giáo dục môi trường qua các môn học có một số công

trình nghiên cứu như: “Một số phương pháp tiếp cận giáo dục môi trường” của tác giả Hoàng Đức Nhuận và Nguyễn Văn Khang, “Vị trí và bước đầu

định hướng nội dung, biện pháp giáo dục môi trường ở bậc tiểu học” của tác

giả Phạm Đình Thái, “Phương pháp tiếp cận trong giáo dục môi trường” của tác giả Nguyễn Thị Thấn, “Giáo dục môi trường qua môn Địa lý” của tác giả Nguyễn Thị Kim Chương và Nguyễn Phi Hạnh, “Giáo dục môi trường qua

dạy học phần sinh thái học lớp 11- THPT” của tác giả Dương Tiến Sỹ, “Giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông” tài liệu bồi dưỡng thường xuyên

chu kỳ 1992 – 1996 cho giáo viên môn Sinh học, Địa lý

Vấn đề ô nhiễm ở địa phương đã trở thành cấp thiết theo tình hình đánh giá mức độ ô nhiễm đã đang ở mực báo động, diện tích rừng tự nhiên bị giảm

đi một cách nhanh chóng nhiều động vật quý hiếm đã dần bị biến mất, bị tiêu diệt dưới bàn tay của con người, nhiều khu rừng nguyên sinh đã bị cháy và thiêu rụi mực nước ngầm bị suy giảm, nhiều khu rừng đầu nguồn bị chặt phá tàn bạo dẫn đến nhiều lũ lụt đã xảy ra nhiều người đã bị mất nhà cửa khi lũ quét tràn tới, đặc biệt nguồn nước đã bị ô nhiễm một cách trầm trọng, nạn khai thác vàng đã sử dụng các loại hóa chất độc hại gây suy giảm nghiêm trọng hệ thống sinh thái dưới nước, ở các khu đông dân cư của rác sinh hoạt đã tăng

4

lên, nhưng do không được tuyên truyền, xử lý kịp thời đã gây ra căn bệnh truyền nhiễm nhiều người bị mắc các bệnh về da, tiêu hóa, hô hấp… vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường sống tại nơi ở cho học sinh là một vấn đề vô cùng cấp bách và việc tích hợp các môn học trong trường THCS có ý nghĩa thực tiễn và vai trò quan trọng trong việc chống ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu toàn cầu

Giáo dục môi trường qua môn học ở trường phổ thông vẫn còn khiêm tốn, chủ yếu đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và xây dựng các mẫu thiết kế hoạt động ở mức độ chung chung, mang tính định hướng, còn thiếu những gợi

ý cụ thể cho giáo viên, điều này gây khó khăn cho người giáo viên khi tiến hành các hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh Chính vì vậy, chúng tôi thấy việc đưa giáo dục môi trường vào trường phổ thông cơ sở là rất cần thiết, mong sao sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của việc giáo dục môi trường thông qua việc dạy học bộ môn Sinh học Xuất phát từ những lý do trên và căn cứ

vào đặc điểm ưu thế của môn học Chúng tôi lựa chọn đề tài: “TÍCH HỢP

GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ”, với mong muốn sẽ góp phần nâng cao sự hiểu biết

cũng như tạo ra sự chuyển biến về thái độ, hành vi bảo vệ môi trường của học sinh

5

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Giúp nắm được các nguyên nhân gây ô nhiễm, từ đó có ý thức bảo vệ môi trường sống

- Học sinh chỉ ra các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở địa phương

và từ đó đề xuất được các biện pháp khắc phục

- Hiểu được hiệu quả của việc phát triển môi trường bền vững, qua đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

- Nâng cao nhận thức của học sinh đối với công tác chống ô nhiễm môi trường

- Đánh giá mức độ ô nhiễm của môi trường địa phương sinh sống, qua các yếu tố, chỉ số của các loại môi trường sống

- Sử dụng kiến thức đã học để đo mức độ ô nhiễm, các hành vi gây ô nhiễm

- Biết tuyên truyền vận động trồng cây xanh, biết bảo vệ nguồn nước, biết để rác đúng nơi quy định, vận dụng luật bảo vệ môi trường vào trong cuộc sống

- Học sinh có thái độ biết bảo vệ môi trường nơi địa phương sinh sống

- Học sinh biết đánh giá mức độ ô nhiễm của môi trường thông qua các kiến thức đã được học trong trường phổ thông Biết yêu thiên nhiên, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái của địa phương

- Biết vận dụng các kiến thức vào tuyên truyền, sáng tạo công cụ, phương tiên để cải tạo môi trường bị ô nhiễm, khắc phục hậu quả do môi trường

ô nhiễm gây ra

6

III, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Học sinh khối 9

- Đặc điểm cần thiết của học sinh: có thái độ nghiêm túc khi làm việc, có tinh thần, sức khỏe cao trong hoàn thành nhiệm vụ, có ý thức thái độ tốt trong khi học tập, có đầy đủ kiến thức và kĩ năng môn học ở trường THCS

7

IV, THIẾT BỊ VÀ PHƯƠNG PHÁP

1,Giáo viên

- Sưu tầm tranh ảnh,về ô nhiễm môi trường, các video về ô nhiễm

- Các dụng cụ đo đơn giản, ống thu khói, giấy quỳ tím, ống đong, dụng

cụ đo độ trong (đĩa secchi) môt số mô hình về chống ô nhiễm môi trường

2, Học sinh:

- Bút màu, phiếu học tập, mô hình tự chế, dụng cụ dùng để trồng cây xanh

3, Sử dụng công nghệ thông tin:

- Sử dụng công nghệ thông tin giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường sống nhân tố sinh thái, vai trò của thực vật động vật và hậu quả của việc vất rác bừa bãi, ô nhiễm môi trường địa phương, biết sử dụng các kiến thức hình ảnh thực tế để phản ánh tuyên truyền bảo vệ môi trường

- Sử dụng các phần mềm vẽ bản đồ tư duy, phần mềm soạn thảo văn bản và phần mêm dạy học

8

V, KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

1, Thiết kế giáo án, bài giảng theo hướng tích hợp với bảo vệ môi trường

Để thực hiện được công tác bảo vệ môi trường, và khắc phục được hậu quả của ô nhiễm môi trường mỗi người giáo viên cần phải xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ cảu mỗi bài học, những kiến thức nôi dụng chính cần được nhấn mạnh và triển khai trên thực tiễn nhằm đảm bảo được công tác tuyên truyền, vận dụng vào thực tế của mỗi học sinh tại địa bàn mình sinh sống Do vậy dưới đây là một bài học cụ thể cần có cho mỗi học sinh

- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tính chất vật lí, hoá học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới đời sống của con người và các sinh vật khác

- Ô nhiễm môi trường do:

+ Hoạt động của con người

+ Hoạt động của tự nhiên: núi lửa phun nham thạch, xác sinh vật thối rữa

9

1 Ô nhiễm do các chất khí thải ra từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt:

- Các khí thải độc hại cho cơ thể sinh vật: CO; CO2; SO2; NO2 bụi do quá trình đốt cháy nhiên liệu từ các hoạt động: giao thông vận tải, sản xuất công nghiệp, đun nấu sinh hoạt

2 Ô nhiễm do hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học:

- Các hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học thường tích tụ trong đất, ao

hồ nước ngọt, đại dương và phát tán trong không khí, bám và ngấm vào cơ thể sinh vật

- Con đường phát tán:

+ Hoá chất (dạng hơi)  nước mưa  đất (tích tụ)  Ô nhiễm mạch nước ngầm

+ Hoá chất  nước mưa  ao hồ, sông, biển (tích tụ)  bốc hơi vào không khí

10

+ Hoá chất còn bám và ngấm vào cơ thể sinh vật

3 Ô nhiễm do các chất phóng xạ

- Các chất phóng xạ từ chất thải của công trường khai thác, chất phóng

xạ, nhà máy điện nguyên tử, thử vũ khí hạt nhân

- Gây đột biến ở người và sinh vật, gây một số bệnh di truyền và ung thư

4 Ô nhiễm do các chất thải rắn:

- Chất thải rắn gây ô nhiễm môi trường: đồ nhựa, giấy vụn, cao su, rác thải, bông kim y tế

5 Ô nhiễm do sinh vật gây bệnh:

11

- Sinh vật gây bệnh có nguồn gốc từ chất thải không được thu gom và

xử lí: phân, rác, nước thải sinh hoạt, xác chết sinh vật, rác thải từ bệnh viện

- Sinh vật gây bệng vào cơ thể người gây bệnh do ăn uống không giữ vệ sinh, vệ sinh môi trường kém

- Học sinh chỉ ra các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở địa phương và từ

đó đề xuất được các biện pháp khắc phục

- Nâng cao nhận thức của HS đối với công tác chống ô nhiễm môi trường

12

- Vẽ bản đồ tư duy

5 Dặn dò

13

- Yêu cầu các nhóm viết thu hoạch theo mẫu SGK trang 172 trên cơ sở các nhóm đã trình bày

- Vẽ tranh cổ động về bảo vệ môi trường

Như vậy, mỗi bài giảng đều được soạn thảo và đầu tư nhiều kiến thức

và tâm huyết cho mục tiêu chung là bảo vệ môi trường sẽ giúp học sinh tìm hiểu và đánh giá môi trường rõ ràng đồng thời xây dựng cho mình các phương pháp đánh giá, biện pháp thích hợp cho môi trường địa phương

14

2, Sử dụng kiến thức tìm hiểu diện tích rừng tự nhiên của

Qua tìm hiểu tài liệu về vấn đề diện tích rừng của địa phương trong những năm gần đây đã được thống kê trong biểu đồ sau:

Bảng 1 Thống kê diện tích rừng tự nhiên xã

( ban thống kê xã - 2012)

Năm 1970 1980 1990 1995 2000 2010 2011 2012 Diện tích rừng

tự nhiên (ha) 4720 2980 1842 1534 1434 1302 1201 1192

Hình 1 Diện tích rừng tự nhiên xã

Qua số liệu thống kê về diện tích rùng tự nhiên trên địa bàn xã , chúng

ta nhận thấy diện tích rừng đã suy giảm một cách nghiêm trọng Chỉ sau thòi gian ngắn từ năm 1970 đến năm 1980 diện tích rùng đã suy giảm một cách nghiêm trọng, nguyên nhân do sự phá rừng khai thác gỗ vô ý thức của con người, cùng với sự tăng cường diện tích đất trồng trọt để khai thác và trồng

4720

2980

1842

1534 1434

1302 1201 1192

0

500

1000

1500

2000

2500

3000

3500

4000

4500

5000

1970 1980 1990 1995 2000 2010 2011 2012

Diện tích rừng tự nhiên (ha)

15

trọt phục vụ cho sự gia tăng dân số Tuy nhiên, những năm gần đây diện tích rùng có sự phục hồi đó là do sự tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền và

sự đâu tư của nhà nước do vậy số diện tích rừng tự nhiên phục hồi và sự trồng mới của người dân trong địa phương sinh sống

3, Sử dụng kiến thức để đánh giá ô nhiễm môi trường nước

Sử dụng các phương pháp đo, so sánh, cùng với các phương tiện tại phòng thí nghiệm, chúng tôi đã tiến hành thu các mẫu nước sinh hoạt tại vùng nước tĩnh (ao tại thôn Rãng Trong), và nước chảy (thôn Trạm, Đồn, Xé) xã tại , so sánh với các tiêu chuẩn của Việt Nam được thống kê qua các bảng sau:

Bảng 2 Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường nước

Lục Ngạn- Bắc Giang)

Chỉ số pH COD

(mg/l)

BOD5 (mg/l)

Tổng chất rắn hòa tan (mg/l)

N-NH3 (mg/l)

Asen (mg/l)

Chì (mg/l )

Nước suối 6,7 ±

0,2

45 ± 1,2

36 ± 0,5 106±1,5 19± 1,2

0,11±

0,03

0,16

± 0,012

Nước ao A1 6,8±

0,3

90

±1,3

57

±0,3 203± 2,4 24±2,1

0,15±

0,01

0,27

± 0,001 Giới hạn A*

TCVN

5942-95

6-8,5 < 10 < 4 20 10 0,05 0,05

Giới hạn B*

TCVN

5942-95

5,5-9 < 35 < 25 80 15 0,1 0,1 (*)tiêu chuẩn chất lượng nước mặt TCVN 5942-95

Qua kết quả phân tính về các chỉ số pH COD và BOD5 và các chất rắn cùng với các yếu tố Asen và Chì chúng tôi nhận thấy môi trường đang bị ô nhiễm nghiêm trọng về nguồn nước, đây là nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng

16

đến sức khỏe người dân khi sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm do vậy việc nguồn nước bị ô nhiếm trong đó các chỉ số có hại tăng lên và các chỉ số có lợi giảm đi vấn đề ô nhiễm đã ở một mức báo động cao Do vậy, vấn đề nước sạch là sự cấp thiết đến đời sống của địa phương, đến sức khỏe người dân

4, Vận dụng kiến thức giải quyết ô nhiễm môi trường

Những kiến thức đã học được trên ghế nhà trường thông qua các môn học như đã được vận dụng vào giải quyết ô nhiễm môi trường địa phương

+ Sử dụng kiến thức về tin học đã giúp cho việc tìm hiểu thông tin, về ô nhiễm môi trường, nhiều tài liệu đã được đọc và nhiều phương pháp hay đã được đánh giá vận dụng vào thực tiến ví dụ như:

+ Sử dụng thống kê toán học đã được học lấy các mẫu nước mẫu đất tại các nơi khác nhau để đánh giá, so sánh, thống kê các sinh vật có mặt, xuất hiện một trong một khoảng thời gian ví dụ:

Bảng 3 Số lượng động vật quan sát được tại khu rừng

(thôn Rãng Trong – - Lục Ngạn- Bắc Giang)

Động vật Số lượng Chim sâu 28 ± 3 Chim chào mào 22 ± 2 Chim sẻ 30 ± 3

Gà rừng 8 ± 1

Cu gáy 12 ± 3

17

Bảng đánh giá độ trong và độ chua tại vùng nước tĩnh và nước mặt đo tại ba địa điểm thôn Trạm, thôn Đồn, thôn Xé bằng đĩa secchi và giấy chỉ thị

độ chua bằng quỳ tím

Hình 2 Đĩa secchi Hình 3 Cách sử dụng quỳ tím

Hình 4 Cách đo đĩa secchi

18

Việc sử dụng đĩa secchi là cách đơn giản để độ trong, độ đục để giám sát mức độ trong sạch của nước sinh hoạt qua đó xác định về tính chất cơ bản của nước và mức độ ô nhiễm của môi trường sống

+ Vận dụng kiến thức sinh học vào việc nhân giống chăm sóc bảo vệ môi trường sống Bằng cách nhân giống, chăm sóc cây trồng tại gia đình địa phương, tìm hiểu về chu kỳ hoạt động của sâu bệnh qua đó sử dụng các thuốc trừ sâu phù hợp Biết được lợi ích của cây xanh khi quang hợp thì lấy khí carbonic và thải ra khí oxi cung cấp cho sự sống, do vậy chúng tôi cùng các bạn đã mỗi tuần trồng một cây xanh, chăm sóc vườn hoa nhà trường, chăm sóc vườn cây của tập thể để tạo ra bóng mát, cung cấp khí trong sạch cho sức khỏe con người

Hình 5 Chúng em học tập dưới mái trường rợp bóng cây xanh

19

VI, KẾT LUẬN

Những kiến thức đã học được ở trong trường học, cùng với việc vận dụng kiến thức các môn học vào thực tiễn dạy học tại địa phương Đồng thời việc vận dụng các kiến thức đó đề giải quyết vấn đề chặt phá rừng, ô nhiễm nguồn nước đã góp phần vào bảo vệ môi trường của địa phương như:

- Tích cực trồng nhiều cây xanh, bảo vệ, chăm sóc cánh rừng, không đốt rừng và tàn phá môi trường

- Đánh giá được mức độ cơ bản của ô nhiễm môi trường nước tại xã bằng đĩa secchi và quỳ tím, đo một số thông số ô nhiễm và so sánh mức độ ô nhiễm của nguồn nước

- Xây dựng được mô hình cần nhân rộng tại các chi đội khác như thùng giấy kế hoạch nhỏ, góp phần bảo vệ cây xanh

- Tham gia vào cuộc tuyên truyền, cổ động cho việc giữ gìn môi trường trong sạch bằng hình thức vẽ tranh, sưu tầm các bài hát về môi trường

- Tham gia vào tuyên tuyền thi vẽ về đề tài môi trường sống, môi trường

bị ô nhiễm, vận động nhân dân sống trong một môi trường xanh- sạch – đẹp