TIỂU LUẬN tìm HIỂU THÊM QUAN điểm của v i lê NIN, NHỮNG PHÁC THẢO của CHỦ TỊCH hồ CHÍ MINH về CHỦ NGHĨA xã hội và sự vận DỤNG của ĐẢNG TA

Một bài học lớn của quá trình đổi mới được các Đại hội của Đảng xem là có ý nghĩa quan trọng hàng đầu là: Trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Vấn đề đặt ra là phải xác định một quan niệm về chủ nghĩa xã hội, vì cho đến nay, đã và đang có những quan niệm khác nhau về chủ nghĩa xã hội.

MỞ ĐẦU

Một bài học lớn của quá trình đổi mới được các Đại hội của Đảng xem

là có ý nghĩa quan trọng hàng đầu là: "Trong quá trình đổi mới phải kiên định

mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội" Vấn đề đặt ra là phải xác định

một quan niệm về chủ nghĩa xã hội, vì cho đến nay, đã và đang có nhữngquan niệm khác nhau về chủ nghĩa xã hội

Ở thế kỷ XIX, cho đến trước khi Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản ra đời, như Ph.Ăngghen đã nhận định, "người ta thường dùng từ xã hội chủ

nghĩa, một mặt để gọi những người theo các hệ thống không tưởng ; mặt khác, để gọi những tên lang băm xã hội đủ các cỡ ", không chỉ thế, ông còn chỉ rõ, “trong cả hai trường hợp, đấy là những người sống ngoài phong trào công nhân”1

Còn trong phong trào công nhân thì cho đến nay, quan niệm về chủnghĩa xã hội cũng đang có sự khác nhau ngay trong hàng ngũ những ngườicộng sản Vì thế, khi nói về mục tiêu xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đã chỉ rõ quanniệm về chủ nghĩa xã hội của Đảng dựa trên nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và khẳng định: "Trong quá trình đổi mới

phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh" 2

Tính chất phức tạp của vấn đề là ở chỗ, học thuyết của chủ nghĩa Mác

- Lênin về chủ nghĩa xã hội nói chung, không phải đã được xây dựng xongxuôi hẳn; còn việc xác định những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội, tức lànhững nét riêng biệt có ý nghĩa tiêu biểu để nhận biết nó, phân biệt nó với các

xã hội khác thì lại chỉ có thể là một quá trình hình thành và phát triển không

1C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.21 Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.522

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Nxb CTQG, H 2006, tr.70.

ngừng của nhận thức mà thôi C.Mác và Ph.Ăngghen không xem chủ nghĩacộng sản như một khuôn mẫu lý tưởng mà hiện thực phải khuôn theo, mà xem

nó như một phong trào hiện thực, qua đó một xã hội mới sẽ thoát thai ra từ xãhội tư bản; từ đó, xác định một vài đặc trưng chung nhất của xã hội mới - xãhội cộng sản chủ nghĩa Còn chủ nghĩa xã hội có những đặc điểm gì, sẽ trảiqua những giai đoạn phát triển nào thì, như V.I.Lênin đã khẳng định, chỉ có

“kinh nghiệm của hàng triệu con người sẽ chỉ rõ, khi họ bắt tay vào hành động”3

Nước ta đang ở trong quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội, lại là quá

độ lên chủ nghĩa xã hội bằng cách "bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa" Đi lên

chủ nghĩa xã hội thông qua việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa là con đường chưa có tiền lệ lịch sử Vì vậy, việckhái quát lý luận về đặc trưng của chủ nghĩa xã hội càng khó khăn và cũngcàng thêm quan trọng Khó khăn vì tư duy lý luận phải vượt qua cản trở của

những khuôn mẫu giáo điều cứng nhắc để có thể "thay đổi căn bản" quan niệm

nào đó về chủ nghĩa xã hội một cách đúng đắn nhất, khoa học và cách mạng

nhất Với ý nghĩa đó, tác giả lựa chọn vấn đề: Tìm hiểu thêm một số quan

điểm của V.I Lênin, những phác thảo của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của Đảng ta làm nội dung tiểu luận của môn Nguyên lý

chủ nghĩa xã hội khoa học

3V.I.Lênin: Toàn tập, t.34 Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1976, tr.153

NỘI DUNG

1 Quan điểm của V.I Lênin về chủ nghĩa xã hội

Tên tuổi, sự nghiệp của V.I.Lênin gắn liền với cuộc cách mạng xã hộichủ nghĩa tháng Mười Nga vĩ đại và những cống hiến vô giá của Người trongviệc bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác nói chung, những quan điểm củaC.Mác, Ph.Ăngghen về xã hội chủ nghĩa và con đường xây dựng chủ nghĩa xãhội chủ nghĩa nói riêng

Giai cấp công nhân, nhân dân lao động, các dân tộc bị áp bức trên thếgiới ghi nhận những cống hiến to lớn của Lênin đối với phong trào cách mạngtrên thế giới không chỉ ở việc Lênin đã tiếp tục giương cao ngọn cờ cáchmạng không ngừng do Mác và Ăngghen khởi xướng mà còn ở chỗ Người đãkết hợp chặt chẽ lý luận và thực tiễn, từ thực tiễn mà phát triển lý luận để hiệnthực hoá sinh động những quan điểm lý luận khoa học và cách mạng đã kháiquát những quan hệ thực tiễn của cuộc đấu tranh giai cấp

Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học khẳng định về lý luận của

những người cộng sản: “Những quan điểm lý luận của những người cộng sản

tuyệt nhiên không dựa vào những ý niệm, những nguyên lý do một nhà cải cách thế giới nào phát minh ra Những nguyên lý ấy chỉ là biểu hiện khái quát của những quan hệ thực tại của cuộc đấu tranh giai cấp hiện có”4 Đặc

biệt là quan điểm khoa học - thực tiễn về chủ nghĩa xã hội: “… ngày nay chủ

nghĩa xã hội không còn bị xem là một sự phát hiện ngẫu nhiên của một khối

óc thiên tài nào đó mà là một kết quả tất nhiên của cuộc đấu tranh giữa hai giai cấp phát sinh ra trong quá trình lịch sử - giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Nhiệm vụ của CNXH không còn là ở chỗ nặn ra một chế độ hết sức hoàn

4 V.I.Lê-nin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1981, t 26, tr 110

thiện, mà là ở chỗ phải nghiên cứu cái quá trình kinh tế - lịch sử đã tất nhiên sản sinh ra các giai cấp nói trên và sự đấu tranh giữa các giai cấp ấy và ở chỗ tìm ra, trong tình hình kinh tế do quá trình ấy tạo ra, những thủ đoạn giải quyết sự xung đột” 5

Những luận điểm của Lênin về chủ nghĩa xã hội là mẫu mực về bổsung, phát triển vận dụng sáng tạo quan điểm mác xít về chủ nghĩa xã hội vàođiều kiện lịch sử cụ thể Người đã tuân thủ một di huấn nổi tiếng của

Ăngghen: Muốn làm cho chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học thì trước hết

phải đặt chủ nghĩa xã hội trên mảnh đất hiện thực.

Theo quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác thì chủ nghĩa xãhội không phải là một hình thái kinh tế - xã hội mà chỉ là một giai đoạn, mộttrình độ phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa V.I.Lênin

viết: “Xã hội cộng sản, đó là một xã hội trong đó tất cả là của chung: ruộng

đất, nhà máy, lao động chung của mọi người”6 Không chỉ vậy, V.I.Lênincòn chỉ ra rằng chỉ dưới chủ nghĩa xã hội thì tư liệu sản xuất mới thuộc về củachung (số đông giai cấp vô sản) Tuy nhiên, khi gọi chủ nghĩa xã hội là chủnghĩa cộng sản thì Lênin đã khẳng định rằng đó chưa phải là chủ nghĩa cộngsản phát triển trên những cơ sở của chính nó, chưa phải là chủ nghĩa cộng sảnhoàn toàn Mà trái lại, đó mới chỉ là giai đoạn đầu hay giai đoạn thấp của xãhội cộng sản chủ nghĩa Khi giải thích những tư tưởng của C.Mác,

Ph.Ăngghen, V.I.Lênin viết: “ Về mặt khoa học, thì sự khác nhau giữa chủ

nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản thật là rõ ràng Cái mà người thường gọi

là chủ nghĩa xã hội, thì C.Mác gọi là giai đoạn “đầu” hay giai đoạn thấp của

xã hội cộng sản chủ nghĩa”7.

5 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t22, Nxb CTQG, H 1997, tr 757.

6 V.I.Lênin: Toàn tập, t.41, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978, tr.373.

7 V.I.Lênin: Toàn tập, t.33, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1976, tr.121.

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đã chỉ ra rằng, chủ nghĩa

xã hội với tư cách là một giai đoạn, một nấc thang của xã hội mới, là xã hộitrực tiếp phát sinh ra từ chủ nghĩa tư bản thì nó không chỉ đối lập một cáchchung chung với chủ nghĩa tư bản mà nó còn là một xã hội phát triển cao hơn,tốt đẹp hơn so với chủ nghĩa tư bản Điều này được thể hiện ở chỗ, chủ nghĩa

xã hội sẽ tạo ra một năng suất lao động cao hơn chủ nghĩa tư bản bởi mục tiêucủa chủ nghĩa xã hội là vì con người

Trên cơ sở đó, chủ nghĩa Mác-Lênin đã khẳng định rằng, xét cho đếncùng thì năng suất lao động là cái quan trọng nhất, quyết định nhất cho thắnglợi của chế độ mới Chủ nghĩa tư bản đã lật đổ được chế độ phong kiến bởi nó

đã tạo ra một năng suất lao động cao hơn chưa từng thấy so với chế độ phongkiến Do đó, chủ nghĩa tư bản cũng có thể bị lật đổ, bởi chủ nghĩa xã hội tạo

ra một năng suất lao động mới, cao hơn nhiều so với chủ nghĩa tư bản Vàmột điều nữa là, khác với chủ nghĩa tư bản, những sản phẩm của chủ nghĩa xãhội được làm ra là nhằm đáp ứng cho nhu cầu ngày càng cao của mọi thànhviên trong xã hội chứ không nhằm nô dịch con người

Và để phân biệt sự khác nhau giữa chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tưbản, V.I.Lênin đã đưa ra một số phác thảo về chủ nghĩa xã hội, được thể hiện

động cao hơn năng suất trong xã hội tư bản V.I.Lênin đánh giá rất cao vai trò

to lớn của nền đại công nghiệp cơ khí đối với chủ nghĩa xã hội Trong đó, ôngđặc biệt chú ý đến vai trò của điện lực đối với công cuộc xây dựng xã hộimới Bởi, ông coi điện lực chính là cơ sở kỹ thuật mới để xây dựng kinh tế, là

cơ sở để xây dựng nền sản xuất hiện đại Từ cơ sở hiện thực của nước Nga,của những điều kiện, tiền đề và những yêu cầu của xây dựng CNXH - một chế

độ tiến bộ hơn, ưu việt hơn chủ nghĩa tư bản, Lênin đã nêu một công thức nổi

tiếng: “chủ nghĩa cộng sản là chính quyền Xô Viết cộng với điện khí hoá toàn

quốc” Và nếu nước Nga được bao phủ bằng một mạng lưới dày đặc các trạm

phát điện thì công cuộc xây dựng kinh tế cộng sản chủ nghĩa ở Nga sẽ trởthành kiểu mẫu cho châu Âu và châu Á xã hội chủ nghĩa trong tương lai

Sở dĩ ông xem điện khí hóa là cơ sở để xây dựng nền đại công nghiệp

là bởi, vào thời của V.I.Lênin thì điện khí hóa toàn quốc là trình độ phát triểnrất cao của đại công nghiệp mà không mấy nước trên thế giới đã đạt tới Bảnthân các nước tư bản phát triển cao vào lúc bấy giờ như Thụy Điển, Đức,Mỹ cũng chỉ gần đạt tới trình độ điện khí hóa toàn quốc Nhưng ngày nay,tình hình phát triển của khoa học và điện khí hóa toàn quốc chưa phải là trình

độ phát triển cao nhất hiện nay Do đó, cơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hộichắc chắn sẽ là cái cao hơn cơ sở vật chất của chủ nghĩa tư bản hiện đại

Như vậy, V.I.Lênin đã cụ thể hóa về cơ sở vật chất của chủ nghĩa xãhội là nền đại công nghiệp cơ khí Nhưng theo V.I.Lênin, bản thân nền đạicông nghiệp hiện đại không dung hợp với chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa; nóđòi hỏi phải thủ tiêu chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa và thiết lập chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất Quán triệt quan điểm chỉ đạo này của Lênin sau Cáchmạng tháng Mười Nga, chỉ sau vài chục năm, nước Nga từ một nước tư bảnkém phát triển đã trở thành một cường quốc về kinh tế, khoa học, kỹ thuật

Hai là, chủ nghĩa xã hội tạo ra cách tổ chức lao động và kỷ luật lao động mới.

Trong những luận giải của mình về chủ nghĩa xã hội, V.I.Lênin đã nêu

rõ nguyên nhân vì sao chủ nghĩa xã hội đã tạo ra được một năng suất lao độngcao hơn so với chủ nghĩa tư bản Xác lập một nền kinh tế phát triển cao hơn,tiến bộ hơn chủ nghĩa tư bản cả về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, tổchức lao động và năng suất lao động, chính là quan niệm của V.I.Lênin về

kinh tế của chủ nghĩa xã hội: “Trong bất cứ cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

nào, khi giai cấp vô sản đã làm xong nhiệm vụ giành được chính quyền rồi và trong chừng mực mà nhiệm vụ tước đoạt những kẻ đi tước đoạt và nhiệm vụ đập tan sự phản kháng của chúng đã được hoàn thành trên những nét chủ yếu và cơ bản - thì tất nhiên có một nhiệm vụ căn bản khác được đề lên hàng đầu, đó là: thiết lập một chế độ xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản, nghĩa là nâng cao năng suất lao động và do đó (và nhằm mục đích đó) phải tổ chức lao động theo một trình độ cao hơn”8 Đó cũng chính là đặc trưng thể hiệnbản chất về kinh tế của chủ nghĩa xã hội theo quan điểm của Lênin

Ngoài cơ sở vật chất là nền đại công nghiệp hiện đại, thì còn donhững yếu tố vốn có của chủ nghĩa xã hội, những yếu tố này không thể cóđược trong lòng chủ nghĩa tư bản Đó là cách tổ chức lao động và kỷ luật laođộng mới

V.I.Lênin khẳng định kỷ luật của chế độ nô lệ và chế độ phong kiến là

kỷ luật roi vọt; kỷ luật của chủ nghĩa tư bản là kỷ luật đói; còn kỷ luật của chủnghĩa xã hội là kỷ luật tự giác Theo ông, kiểu tổ chức lao động xã hội củachủ nghĩa xã hội sở dĩ cao hơn so với kiểu tổ chức lao động xã hội của chủnghĩa tư bản là vì nó dựa vào một kỷ luật tự giác và tự nguyện của chính ngay

8 V.I.Lênin: Toàn tập, tập 36, Nxb TB, M.1978, tr.228-229.

những người lao động Song, theo V.I.Lênin, để có được cách tổ chức laođộng mới thì cần phải thực hiện chế độ kiểm kê, kiểm soát toàn dân.

Khi thực hiện “Chính sách kinh tế mới” (NEP), tư tưởng về sự kiểm

kê, kiểm soát toàn dân không hề bị hạ thấp mà còn được đề cao hơn.V.I.Lênin coi đó là cái để cứu nước Nga khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế,nhưng vẫn đảm bảo cho nước Nga tiến lên chủ nghĩa xã hội Ông coi việckiểm kê, kiểm soát toàn dân đối với sản xuất và phân phối sản phẩm là mộthình thức của sự quá độ, là cái giữ cho xã hội không đi chệch khỏi con đường

xã hội chủ nghĩa trong điều kiện thực hiện chủ nghĩa tư bản nhà nước

Như vậy, chủ nghĩa xã hội sẽ tạo ra một năng suất lao động cao hơnchủ nghĩa tư bản nhờ việc đưa ra một hình thức tổ chức lao động và kỷ luậtlao động mới Hình thức tổ chức lao động và kỷ luật lao động đó được thựchiện trên cơ sở của sự kiểm kê, kiểm soát toàn dân đối với việc sản xuất vàphân phối sản phẩm

Ba là, chủ nghĩa xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động.

Theo V.I.Lênin, phân phối theo lao động là cách thức phân phối tronggiai đoạn thấp của xã hội cộng sản chủ nghĩa Cách thức phân phối theo laođộng là thích hợp nhất với chủ nghĩa xã hội, bởi vì nó được dựa trên chế độcông hữu về tư liệu sản xuất Phân phối theo lao động không có nghĩa là mỗingười làm được bao nhiêu sản phẩm thì được hưởng hết bấy nhiêu Trái lại,tổng sản phẩm do lao động xã hội tạo ra phải được đem phân phối cho cả tiêudùng cá nhân, cho cả tích lũy tái sản xuất mở rộng và cho cả tiêu dùng côngcộng của xã hội Tiêu dùng cá nhân chỉ là một phần trong tổng sản phẩm do

lao động của người công nhân làm ra Tuy nhiên, theo các nhà kinh điển củachủ nghĩa Mác-Lênin, trên thực tế, những phần không phân phối trực tiếp chotiêu dùng cá nhân những người công nhân vẫn thuộc về họ, vẫn nhằm đảmbảo lợi ích cơ bản, lâu dài, chung cho mọi thành viên trong xã hội.

V.I.Lênin chỉ rõ cách phân phối sản phẩm theo lao động được dựa trênhai nguyên tắc: “người nào không làm thì không ăn”; “số lượng lao độngngang nhau thì hưởng số sản phẩm ngang nhau”

Nguyên tắc “người nào không làm thì không ăn”, theo V.I.Lênin, đó làquy tắc cơ bản, là chân lý sở đẳng và hiển nhiên Tất cả những công nhân, tất

cả những bần nông và ngay cả trung nông, tức là tất cả những người đã trảiqua cảnh túng thiếu, tất cả những người đã sống bằng lao động của mình đềután thành điều đó

Nguyên tắc “số lượng lao động ngang nhau thì hưởng số lượng sảnphẩm ngang nhau” thể hiện sự công bằng dưới chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên,V.I.Lênin cũng nhận thấy rằng nguyên tắc này mặc dù thể hiện sự phân phốicông bằng hơn so với xã hội tư bản và các xã hội tư hữu khác, song nó vẫnchưa tạo ra được sự bình đẳng hoàn toàn Bởi đó vẫn là “bình đẳng kiểu tưsản” và chưa gạt bỏ được “pháp quyền tư sản” Điều đó biểu hiện ở chỗ người

ta còn phải dùng nguyên tắc “trao đổi ngang giá”, còn phải dùng quy tắc duynhất là lấy lao động làm thước đo để phân phối cho mọi người mà trong thực

tế họ không có khả năng lao động ngang nhau

Do đó, V.I.Lênin cho rằng xã hội cần phải kiểm tra, kiểm soát nghiêmngặt mức độ lao động và mức độ tiêu dùng của từng người bởi dưới chủ nghĩa

xã hội vẫn còn nhiều người trốn tránh lao động, muốn làm ít hưởng nhiều,tránh việc nặng tìm việc nhẹ…

Bốn là, chủ nghĩa xã hội xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất.

Kế thừa những quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin đãnhận thấy rõ tầm quan trọng của việc xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa.Bởi, ông cho rằng chính chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa là nguyên nhân gây

ra mọi đau khổ của quần chúng nhân dân lao động Do đó, để giải phóngngười lao động thì cần phải xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa V.I.Lênin

khẳng định: “Để thực sự giải phóng giai cấp công nhân, cần phải có cuộc

cách mạng xã hội, xuất phát một cách tự nhiên từ toàn bộ sự phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tức là phải thủ tiêu chế độ tư hữu về

tư liệu sản xuất, chuyển các tư liệu đó thành sở hữu công cộng và thay thế nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa bằng việc tổ chức sản xuất sản phẩm theo lối xã hội chủ nghĩa ”9 Đồng thời, Lênin cũng cho rằng chủ nghĩa xãhội không hề xóa bỏ tất cả các quyền sở hữu của mọi công dân mà chỉ muốnxóa bỏ quyền sở hữu của bọn địa chủ và tư bản

Như vậy, V.I.Lênin cũng coi một trong những mục tiêu của chủ nghĩa

xã hội là xóa bỏ chế độ tư hữu, nhưng không phải chế độ tư hữu nói chung mà

là chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa Chủ nghĩa xã hội không hề xóa bỏ tất cảcác quyền sở hữu của quần chúng nhân dân lao động

Năm là, chủ nghĩa xã hội giải phóng con người khỏi mọi ách áp bức, bóc lột, tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện.

Tiếp thu những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong các tácphẩm của mình, V.I.Lênin đã khẳng định sự áp bức, bóc lột là tai họa lớn đốivới người lao động Sự thay thế của các xã hội trước chủ nghĩa xã hội chẳng

9V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1975, t.6, tr.518

qua cũng chỉ là sự thay thế của các hình thức áp bức, bóc lột đối với người laođộng mà thôi Chỉ đến chủ nghĩa xã hội thì con người mới có khả năng đượcgiải phóng khỏi các hình thức áp bức và bóc lột đó.

V.I.Lênin viết: “Chủ nghĩa xã hội có mục đích không những xóa bỏ

tình trạng nhân loại bị chia thành những quốc gia nhỏ và xóa bỏ mọi trạng thái biệt lập giữa các dân tộc, không những làm cho các dân tộc gần gũi nhau, mà cũng còn nhằm thực hiện việc hợp nhất các dân tộc lại”10 Sở dĩ cóđược điều đó là vì chủ nghĩa xã hội, theo V.I.Lênin, đã tổ chức được nền sảnxuất không có sự áp bức giai cấp, do đó đảm bảo phúc lợi cho tất cả các thànhviên của quốc gia, cho nên nó làm cho “tình cảm” của dân cư phát triển tự do;

và chính vì vậy, đã tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hết sức mạnh mẽ sựgần gũi và sự hợp nhất giữa các dân tộc Chủ nghĩa tư bản không thể thủ tiêuđược ách áp bức dân tộc, cũng như ách áp bức chính trị nói chung bởi vì nókhông xóa bỏ được giai cấp Sau khi xóa bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủnghĩa xã hội, giai cấp vô sản tạo ra khả năng thủ tiêu hoàn toàn ách áp bứcdân tộc Nhưng, V.I.Lênin cho rằng khả năng ấy chỉ biến thành hiện thực nếuhoàn toàn thiết lập được nền dân chủ trong mọi lĩnh vực, kể cả việc quy địnhbiên giới của quốc gia dựa theo những “tình cảm” của dân cư, và kể cả quyềnhoàn toàn tự do V.I.Lênin còn khẳng định rằng, việc thủ tiêu ách áp bức dântộc đòi hỏi phải có một cơ sở tức là nền sản xuất xã hội chủ nghĩa, nhưng trên

cơ sở đó cần phải thiết lập một tổ chức nhà nước dân chủ

Như vậy, chủ nghĩa xã hội sẽ giải phóng con người khỏi mọi áp bứcbóc lột, khỏi tình trạng dân tộc này thống trị dân tộc khác, đồng thời tạo điềukiện thuận lợi và thúc đẩy sự gần gũi và sự hợp nhất giữa các dân tộc

Sáu là, chủ nghĩa xã hội thực hiện sự bình đẳng xã hội.

10 V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1981, t.27, tr.328.

Khi đề cập đến vấn đề này, V.I.Lênin khẳng định rằng cơ sở của mọi

sự bất bình đẳng xã hội và bất bình đẳng chính trị là do sự phân chia xã hộithành giai cấp gây ra Do đó, để xóa bỏ mọi bất bình đẳng xã hội và bất bìnhđẳng chính trị thì cần phải xóa bỏ sự phân chia xã hội thành giai cấp; và chỉ

có chủ nghĩa xã hội mới giải quyết được vấn đề đó Sở dĩ V.I.Lênin khẳngđịnh như vậy là vì dưới chủ nghĩa tư bản nền kinh tế thị trường không nhữngcòn tồn tại mà quyền lực của đồng tiền và sức mạnh của tư bản còn được giữvững Khi quyền lực của đồng tiền còn được giữ vững thì không thể nói đến

sự bình đẳng được Từ đó, ông đã chỉ ra rằng không những ruộng đất, mà cảlao động của con người, bản thân con người, lương tâm, tình yêu và khoa học,tất cả nhất định đều để bán chừng nào còn quyền lực của tư bản

Tuy nhiên, khi đề cập đến vấn đề bình đẳng dưới chủ nghĩa xã hội thì

điều đó không có nghĩa là sự ngang bằng nhau về mọi phương diện Bởi, chủnghĩa xã hội không thể thực hiện được sự bình đẳng hoàn toàn về mọi mặt,đặc biệt là sự bình đẳng về thể lực và trí lực của các cá nhân Trái lại, khi nói

tới bình đẳng trong chủ nghĩa xã hội thì phải luôn hiểu rằng đó là sự bình

đẳng xã hội, bình đẳng về địa vị xã hội của con người

Không chỉ vậy, mà V.I.Lênin còn nêu ra nguyên nhân của sự bất bìnhđẳng trong xã hội chính là do sự phân chia xã hội thành giai cấp Chừng nàocác giai cấp chưa bị xóa bỏ, thì đề cập đến tự do và bình đẳng nói chung chỉ là

tự lừa dối mình hoặc là lừa dối công nhân cùng toàn thể những người laođộng và những người bị tư sản bóc lột

Tóm lại, chủ nghĩa xã hội sẽ không thể thực hiện sự bình đẳng hoàntoàn, sự bình đẳng về mọi phương diện, bởi vì dưới chủ nghĩa xã hội vẫn thựchiện nguyên tắc phân phối theo lao động, vẫn còn sự khác biệt giữa các giai

cấp, sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị, v.v Những khác biệt đó chothấy còn tồn tại những bất bình đẳng xã hội Mặc dù vậy, chủ nghĩa xã hộivẫn là xã hội bình đẳng hơn so với chủ nghĩa tư bản Điều đó được thể hiệntrước hết ở sự bình đẳng xã hội, bình đẳng về địa vị xã hội của con người.Quá trình phát triển của chủ nghĩa xã hội cũng chính là quá trình khắc phục

và xoá bỏ dần những bất bình đẳng trong xã hội

Ở một phương diện khác - phương diện văn hoá - Lênin cũng đã nêu

lên hàng loạt quan điểm về văn hoá vô sản - văn hoá xã hội chủ nghĩa Trong

xã hội xã hội chủ nghĩa, một nền văn hoá vô sản sẽ được xây dựng như là “sựphát triển hợp quy luật của tổng số kiến thức mà loài người đã tích lũy đượcdưới ách thống trị của xã hội tư bản” Tính ưu việt về văn hoá là một đặc

trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa, theo quan điểm của Lênin: “Văn hoá vô

sản không phải bỗng nhiên mà có, nó không phải do những người tự cho mình là chuyên gia về văn hoá vô sản phát minh ra Đó là điều ngu ngốc Văn hoá vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của tổng số kiến thức mà loài người đã tích luỹ được dưới ách thống trị của xã hội tư bản, xã hội của bọn địa chủ và xã hội của bọn quan liêu”11

Trên đây chưa phải là toàn bộ những phác thảo của V.I.Lênin về chủnghĩa xã hội, nhưng điều này đã cho thấy những quan điểm khoa học, cáchmạng của ông khi đưa ra những dự đoán về chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy,

nó cần được bổ sung, phát triển cho phù hợp với thực tiễn

2 Những phác thảo của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

11 V.I.Lênin, Toàn tập, t 41, Nxb TB, M.1978, tr.361.

Trước khi trình bày về những phác thảo của Hồ Chí Minh về chủnghĩa xã hội ở Việt Nam, tác giả xin nói thêm đôi nét về bối cảnh lịch sử củađất nước, khi chúng ta tiến hành công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Ngay sau ngày giành được chính quyền về tay nhân dân, Hồ Chí Minhvới cương vị là người lãnh đạo tối cao của Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảngcầm quyền ở nước ta, đồng thời với cương vị là Chủ tịch nước trong suốt 24năm liền (từ 1945 đến 1969) Có thể nói, đây là thời kỳ đặc biệt của lịch sửcách mạng Việt Nam Trong thời gian này, nhân dân ta phải tiến hành haicuộc kháng chiến chống đế quốc xâm lược để bảo vệ thành quả của cáchmạng, bảo vệ nền độc lập dân tộc và thống nhất Tổ quốc Với 9 năm gian khổkháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, cách mạng Việt Nam đã thựchiện chiến lược “vừa kháng chiến vừa kiến quốc” Và, từ năm 1954 cho đếnlúc Hồ Chí Minh qua đời, năm 1969, nhân dân ta vừa xây dựng chủ nghĩa xãhội ở miền Bắc, vừa tiến hành chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược ởmiền Nam

Suốt 24 năm gian khổ và ác liệt đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta

đã phải dồn trí lực vào việc lãnh đạo kháng chiến là chủ yếu Đó cũng là lẽđương nhiên, bởi đất nước có chiến tranh Hơn nữa, chủ nghĩa xã hội mà nhândân ta xây dựng ở miền Bắc trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, miềnBắc vừa phải làm nghĩa vụ của hậu phương lớn, vừa phải chống trả hai cuộcchiến tranh phá hoại có tính chất hủy diệt bằng không quân và hải quân của

đế quốc Mỹ Do vậy, chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc có thể coi là chủ nghĩa xãhội thời chiến Mọi quy luật của chủ nghĩa xã hội lúc bấy giờ diễn ra trongmột trạng thái không bình thường vì bị chi phối bởi qui luật của chiến tranh

Trong hoàn cảnh lịch sử như vậy, chúng ta không thể đòi hỏi sự tưduy hoàn toàn đầy đủ về chủ nghĩa xã hội của Đảng ta cũng như của lãnh tụ

Hồ Chí Minh Dưới đây, tác giả xin trình bày những quan niệm và nhữngphác thảo của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, trên những điểm

cơ bản nhất

Thứ nhất, về bản chất của chủ nghĩa xã hội

Ngay từ những năm hai mươi của thế kỷ XX, khi đang sống và hoạtđộng ở nước Pháp, Hồ Chí Minh đã mong mỏi khi đất nước giành được độc

lập thì Chính phủ cách mạng của nhân dân sẽ: “vạch ra kế hoạch chi tiết về tổ

chức sản xuất và tiêu thụ Nào là bảo vệ và phát triển lành mạnh cho trẻ em; giáo dục và lao động đối với tráng niên; nghiêm khắc lên án bọn ăn bám; nghỉ ngơi cho người già … thủ tiêu mọi sự bất bình đẳng về hưởng thụ, hạnh phúc không phải dành cho một số người mà cho tất cả mọi người” 12

Sau đó, Hồ Chí Minh đã nhiều lần đề cập đến mô hình tổng thể củachủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, với một cách diễn đạt ngắn gọn, súc tích và dễhiểu: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội là làm cho dân giàu nước mạnh Dân cógiầu thì nước mới mạnh” Người nhấn mạnh đến những bản chất tốt đẹp nhấtcủa chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước mạnh, xã hội không cònngười bóc lột người, không còn đói rét, mọi người đều được ấm no, hạnhphúc; là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dânlao động

Cả cuộc đời vĩ đại và thanh cao của Hồ Chí Minh là dành cho dân, cho

nước, cho dân tộc và nhân loại Ở Người “chỉ có một ham muốn tột bậc là

làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng

12 Hồ Chí Minh: Về liên minh công nông, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1977, tr.158.

bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”13 Theo Người, “nếudân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét, Đảng và Chính phủ có lỗi;

nếu dân dốt Đảng và Chính phủ có lỗi” Tất cả “mọi chủ trương, chính sách

của Đảng là nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân nói chung

và công nông nói riêng”14

Như vậy, theo Hồ Chí Minh chủ nghĩa xã hội là một sáng tạo vật chấtdành cho con người Sự quan tâm đến vấn đề con người là tư tưởng nhất quáncủa Hồ Chí Minh, từ sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc đến sự nghiệpxây dựng một xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa Đây chính là sự quán triệtsâu sắc chủ nghĩa Mác-Lênin, một học thuyết nhằm giải phóng con người,giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp bằng sự nghiệp của cách mạng vô sản

Chúng ta có thể đọc được quan niệm của Hồ Chí Minh về bản chất củachủ nghĩa xã hội trong nhiều bài viết, bài nói của Người Song, điều dễ nhậnthấy nhất ở tất cả các bài viết, bài nói của Người đó là chủ nghĩa nhân văn HồChí Minh Ước nguyện và lòng mong muốn đến cháy bỏng của Người cũngchính là ước nguyện và lòng mong muốn của cả dân tộc Việt Nam về mộttương lai tươi đẹp

Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có những đặc trưng

cơ bản sau:

* Đó là một xã hội do nhân dân lao động làm chủ

* Đó là một xã hội có nền sản xuất phát triển cao, gắn liền với trình độkhoa học kỹ thuật tiên tiến và hiện đại Ngày càng không ngừng nâng cao đờisống vật chất và tinh thần cho nhân dân

13

Hå ChÝ Minh: Toµn tËp, t 4, Nxb CTQG, H 2000, tr.161.

14 Sđd, tr 100.

* Đú là một xó hội khụng cú nạn người ỏp bức búc lột người Cú cuộcsống bỡnh đẳng và tự do Làm theo năng lực, hưởng theo lao động … phỳc lợicho người già yếu, người tàn tật và trẻ mồ cụi …

* Đú là một xó hội cú nền văn húa tiờn tiến, được kết tinh từ nhữngtruyền thống văn húa tốt đẹp của dõn tộc và những tinh hoa văn húa của thếgiới

* Đú là một xó hội cú nền đạo đức văn minh tiờn tiến, trong đú ngườivới người là đồng chớ, là bạn bố, anh em Một xó hội đảm bảo cho con ngườisống xứng đỏng với danh hiệu và vị thế con người

Thứ hai, quỏ độ đi lờn chủ nghĩa xó hội ở Việt Nam là một quỏ trỡnh đầy khú khăn, phức tạp và lõu dài

Hồ Chớ Minh xỏc định rằng, sự nghiệp xõy dựng chủ nghĩa xó hội ởnước ta là cuộc chiến đấu chống lại nghốo nàn và lạc hậu… cho nờn sự

nghiệp ấy khú khăn hơn việc đỏnh giặc; Người nhấn mạnh: “Đặc điểm to lớn

nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từ một nớc nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển t bản chủ nghĩa

… Vì vậy; nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, đa miền Bắc tiến dần lên chủ nghĩa xã hội, có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hoá và khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt và lâu dài” 15

Hồ Chớ Minh cũng nhiều lần nhấn mạnh đến điểm xuất phỏt, đến mặtbằng đi lờn chủ nghĩa xó hội ở Việt Nam là từ một nước nụng nghiệp lạc hậutiến lờn chủ nghĩa xó hội khụng trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa Do đú, theo

15 Sđ d, t 10, tr.13.

Người quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một quá trình lâudài gay go và gian khổ Trong từng bước đi lên của sự nghiệp xây dựng chủ

nghĩa xã hội ở nước ta, Người chỉ rõ: “Phải thiết thực đi từng bước, phải tiến

vững chắc Phải nắm vững qui luật phát triển của cách mạng, phải tính toán cẩn thận những điều kiện cụ thể Kế hoạch phải chắc chắn, cân đối Chớ đem chủ quan của mình thay cho điều kiện thực tế Phải chống bệnh chủ quan tác phong quan liêu, đại khái Phải xây dựng tác phong điều tra nghiên cứu trong mọi công tác cũng như khi định ra mọi chính sách của Đảng và của Nhà nước”16 Đây chính là sự vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mác-Lênin, tránhgiáo điều, chủ quan, duy ý chí Và, chỉ có trên cơ sở đó, chúng ta mới có thểdần dần nắm bắt được qui luật phát triển của cách mạng Việt Nam, định rađược đường lối, phương châm, bước đi cụ thể của cách xã hội chủ nghĩa thíchhợp với tình hình nước ta Hồ Chí Minh cho rằng, muốn đi lên chủ nghĩa xãhội phải đi bằng hai chân “nông nghiệp và công nghiệp”, không chú ý đếnmột trong hai mặt đó thì bước đi sẽ chậm và khập khiễng như người đi mộtchân Vận dụng quan điểm đó của Hồ Chí Minh, Đảng ta đã từng bước tiếpcận qui luật phát triển của xã hội nước ta, từng bước đổi mới cơ cấu nền kinh

tế phù hợp với đặc điểm tình hình của đất nước, tạo ra những chuyển biếnquan trọng như ngày nay

Hồ Chí Minh luôn luôn chú trọng tới điều kiện thực tế của đất nước đểxác định các bước đi Người nhận thức được rằng, chủ nghĩa xã hội khôngphải là sắc lệnh từ trên ban xuống Chủ nghĩa xã hội sinh động, sáng tạo là sựnghiệp của quần chúng nhân dân

Một tháng trước khi đi xa, Người căn dặn: “Ta xây dựng chủ nghĩa xãhội từ hai bàn tay trắng đi lên thì còn gian khổ và lâu dài”

16Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.9, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1989, tr.69-70