Ký chủ cây gì/= phân bó kí chủ hẹp hay rộng - Là loài sâu ăn rộng - Ngoài ngô còn phá hại trên hầu hết các cây trồng thuộc họ hòa thảo và nhiều họ thực vật khác như: bong, kê, cao lương
Trang 1Sâu đục thân ngô
1 Phân bố ( nước-vùng- châu)
- Phân bố khắp các vùng trồng ngô ở nước ta, từ đồng bằng đến vùng núi cao
- Trên thế giới phân bố hầu hết các nước trồng ngô
2 Ký chủ ( cây gì/= phân bó kí chủ hẹp hay rộng)
- Là loài sâu ăn rộng
- Ngoài ngô còn phá hại trên hầu hết các cây trồng thuộc họ hòa thảo
và nhiều họ thực vật khác như: bong, kê, cao lương, đay, cà, cỏ thức ăn gia súc…
Chèn hình ảnh sâu đục thân trên các loài cây khác nhau
3 Triệu chứng gây hại
Triệu chứng gây hại thay đổi tùy thuộc vào tuổi sâu và giao đoạn sinh trưởng, phát triển của cây ngô:
- Sâu tuổi 1-3
Nằm trong nõn ngô, ăn lá nõn và đục xuyên thủng lá nõn Cho nên khi lá nõn vươn xòe ra các lỗ đục xếp thành hàng ngang đều đặn trên lá
Nếu giai đoạn nhú cờ thì sâu chui vao bao cờ rồi đục vào cuống
cờ từ trên xuống dưới, làm cho cờ gãy, hoa phấn khô héo,
không tung phấn được
- Sâu từ tuổi 3 đục vào thân non bắp Ngô khi còn nhỏ có thể gãy ngang, không ra được bắp hoặc ngừng phát triển
- Cây ngô đã lớn khi sâu đục trong thân để lại những đường đục có phân- phân có thể được đùn ra ngoài ở các lỗ đục
- Nếu bị hại nặng thì gây đỗ ngã khi có gió
- Khi ngô trỗ cờ, phun râu, sâu ăn hoa đực và râu ngô sau đó đục vào cuống cờ gây hiện tượng gãy cờ
Trang 2- Bắp ngô non có thể bị sâu đục từ cuống bắp vào thân bắp Nếu bắp
đã cứng thì sâu đục từ đầu bắp xuống giữa bắp
Có hình ảnh cho mỗi triệu chứng
4 Đặc điểm hình thái
Trứng
- Hình bầu dục dẹt, thường đẻ thành ổ xếp dạng vảy cá ở dưới lá ngô
- Khi mới đẻ trứng có màu trắng, trên mặt trơn bong
- Vài ngày sau có một chấm đen nổi rỏ, đó là đầu của sâu non
Sâu non
- Có 5 tuổi ( tuổi 1 đến tuổi 5) có hình ảnh từ tuổi 1- 5
- Đẫy sức dài 22-28cm, màu nâu vàng, có vạch mờ chạy trên lưng
- Trên mỗi mảnh lưng có 1 nốt lồi màu thẩm ở phía trước và 2 nốt nhỏ hơn nằm phía sau Có hình ảnh rỏ ràng
Nhộng
- Nhộng dài 18-19cm, mà cánh gián
- Nhộng đực nhỏ hơn, thân dài thon hơn nhộng cái
Có hình ảnh kèm theo
Trưởng thành vẽ bảng so sánh ngài cái và đực có hình ảnh cụ thể
- Ngài cái thân dài 13-15 mm, sải cánh rộng 22-28 mm Cánh trước
có màu vàng tươi đến màu vàng nhạt, có hai đường vân thẫm gấp khúc chạy từ mép trước cánh ra hết cánh sau và mờ dần, giữa hai vân này có hai vân cụt
- Ngài đực nhỏ hơn, thân dài 12-14mm, sãi cánh rộng 22-28mm, có màu sắc đậm hơn Vân cánh giống ngài cái nhưng đậm hơn Đôi khi phía trước có hai vân dài và hai vân ngắn cũng gợn song và kéo dài đến hết cánh trước
Trang 35 Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh gây hại
a) Tập tính sinh sống- Đặc điểm sinh vật học
Ngài
- Hoạt động về ban đêm ( 6-12 giờ), ban ngày ẩn nấp trong bẹ lá và nõn ngô
- Thích ánh sáng đèn và thích mùi vị chua ngọt
- Sau khi, hóa vũ 1 ngày thì giao phối và sau giao phối 1-2 ngày thì
đẻ trứng, thời gian để trứng 2-7 ngày, ngài có tính chọn lọc nơi đẻ trứng, thường đẻ ở sau lá bánh tẻ, ở ruộng ngô xanh tốt và sắp trổ
cờ Mỗi con cái trung bình đẻ được 300-500 trứng, mỗi ổ 10-30 quả
Sâu non
- Sâu non thường nở vào buổi sáng Sauk hi nở, tập trung ăn vỏ trứng và chất keo bao phủ trứng, sau đó mới phân tán trên lá ngô, rồi nhả tơ du mình nhờ gió phát tán.- ứng dụng nên phun vào buổi sáng sau khi sâu nở để đạt hiệu quả nhất
- Sâu xâm nhập nhanh chóng vào các bộ phận của cây như lá nõn, hoa đực, nách lá, râu ngô Lúc này sâu chưa đục vào thân mà nằm
ở các chổ kín ăn chất xanh Sang tuổi 2, tuổi 3 mới đục vào thân và sống suốt ở trong thân Sâu chỉ ra khỏi thân khi ngô trổ cờ, phun râu để di chuyển lên cờ và râu ngô
- Khi đẩy sức hóa nhộng ở trong thân ngô, bắp ngô ở giữa đường đục, đầu nhộng luôn hướng về lỗ đục hoặc có thể hóa nhộng trong kén, trong bẹ lá Nếu mưa nhiều thì có thể hóa nhộng ngay bên trong vị trí bộ phận bị hại
Thời gian phát dục:
Vòng đời 30-60 ngày, trong đó:
- Trứng 3-10 ngày
- Sâu non: 25-40 ngày
- Nhộng: 7-10 ngày
Trang 4- Trưởng thành: 5-10 ngày
b) Quy luật phát sinh gây hại
Sâu gây hại nhiều vào vụ Đông Xuân và vụ Thu
Sâu qua đông trong các tàn dư thực vật và hóa vũ vào tháng 2, 3 năm sau
- Nhiệt độ thích hợp cho sự phát dục của sâu non: 23-28 °C, nhộng 15-32 °C, trứng 17,5-30 °C
+) nhiệt độ khởi phát dục là 10 °C
+) tổng nhiệt độ hữu hiệu K=711 độ ngày
+) Sâu non đẩy hóa nhộng yêu cầu nhiệt độ trên 21 °C Nếu nhiệt
độ thấp hơn thì thời gian kéo dài hơn 40 ngày
- ẩm độ: ưa ẩm , đòi hỏi độ ẩm không khí cao
+) trứng phát dục 70-100%
+) sâu non tuổi nhỏ 95-100%, 75% thì bất lới, 55-60 % thì 100% chết
độ ẩm ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng và khả năng đẻ của ngài
khi đói nước khả năng để trứng giảm, số lượng trứng đẻ giảm 19-27 lần, trứng nở giảm 4-6 lần
- thức ăn: nguồn thức ăn khác nhau ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát dục của sâu không giống nhau
VD: sâu ăn lá và thân ngô non thì phát dục chậm hơn, trong lượng nhộng thấp hơn so với ăn hoa đực và bắp non Cây ngô càng non thì không thuận lợi cho sự sinh trưởng của sâu Giai đoạn thích hợp nhất là trổ cờ không thõa mãn về thức ăn sâu có thể chết hoặc phát dục chậm
Trang 5- các giống ngô khác nhau thì phản ứng với sâu đục thân khác nhau
Có cả giống chống và giống chịu
- thiên địch: sâu non và nhộng thường bị ong và ruồi kí sinh, nấm
Beauveria và vi khuẩn Baccillus thuringiensis gây bệnh Ngoài ra
có rất nhiều loài côn trùng và nhện bắt mồi ăn thịt, chim ăn sâu, VD: Ong mắt đỏ kí sinh trứng Trichogramma japonicum, ong bụng vàng Xanthopimla sp.; Ong đùi to kí sinh sâu non Brachymelis sp
6 Biện pháp phòng chống
Biện pháp phòng
- Vùng chuyên trồng ngô nên chống chịu sâu đục thân
- Gieo trồng ngô tập trung trên diện rộng, gieo đúng thời vụ, không gieo rải rác, kéo dài Bố trí thời vụ hợp lý
- Vệ sinh đồng rộng, dọn sạch tàn dư sau thu hoạch, đặc biệt là cần
xử lý thân cây ngô sau thu hoạch của vụ Hè Thu để tiêu diệt sâu
và nhộng qua đông ( cho gia súc ăn, làm chất đốt)
- Nên trồng cây xen hoặc gối cây họ đậu với ngô để tạo điều kiện thuận lợi cho ong ký sinh phát triển
- Áp dụng các biện phát luân canh
Biện pháp trừ
- Dùng bẫy đèn Ngắt ổ trứng
- Dùng thuốc hóa học: hiệu quả đối với sâu ở tuổi 1-2 đặc biệt phun bảo vệ thời kỳ xung yếu của cây đối với sâu là giai đoạn lo kèn đến phun râu Dùng các loại thuốc tiếp xúc hoặc vị độc
- Kiểm tra ruộng ngô thường xuyên để phát hiện sớm và phun thuốc kịp thời diệt sâu non mới nở còn đang sinh sống và cắn phá trên lá chưa kịp đục vào bên trong thân cây Có thể sử dụng một trong các lọai thuốc như: Padan 95SP; Binhdan 95WP; Regent 5SC;
Trang 6Viphensa 50ND; Phetho 50ND; Forsan 50EC/60EC; Fantasy 20EC; Diazol 60EC Cũng có thể sử dụng một vài lọai thuốc trừ sâu dạng hạt bón theo hàng, hốc cây như : Binhdan 10H; Padan 4G; Vibasu 10H; Regent 0,2G/ 0,3G; Tigidan 4G để diệt sâu