Một vài nét nghệ thuật đặc sắc trong RAMAYANA của VALMIKI

Trong phần tìm hiểu về Ramayana, các tác giả đã khai thác nhiều về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên và nội tâm nhân vật của tác phẩm, từ đó khẳng định: “Valmiki là thi sĩ thực sự đầu tiên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Sơn La, năm 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

=====o0o=====

TRẦN THỊ TUYẾT HẠNH

MỘT VÀI NÉT NGHỆ THUẬT ĐẶC SẮC TRONG RAMAYANA

CỦA VALMIKI

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: ThS Hà Thị Hải

Sơn La, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận hoàn thành dựa trên sự hướng dẫn khoa học của cô giáo, ThS

Hà Thị Hải Nhân dịp đề tài được công bố em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới

cô giáo, ThS Hà Thị Hải đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ chúng em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận này

Em xin được gửi lời cảm ơn tới phòng đào tạo, các thầy cô trong khoa Ngữ Văn, thư viện Trường Đại học Tây Bắc, các ban ngành chức năng và tập thể lớp K52 ĐHSP Văn - GDCD

Em xin chân thành cảm ơn!

Sơn La, tháng 5 năm 2015

Người thực hiện Trần Thị Tuyết Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

3.1 Đối tượng nghiên cứu 6

3.2 Phạm vi nghiên cứu 6

3.3 Mục đích nghiên cứu 6

3.4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 6

4.1 Phương pháp thống kê 6

4.2 Phương pháp phân tích văn học 7

4.3 Phương pháp so sánh 7

5 Đóng góp của khóa luận 7

6 Cấu trúc khóa luận 7

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 8

1.1 Tác giả Valmiki 8

1.2 Tác phẩm Ramayana 8

1.2.1 Nguồn gốc 8

1.2.2 Khái quát nội dung Ramayana 9

1.2.3 Ảnh hưởng của Ramayana 10

1.3 Một số vấn đề lí luận 12

1.3.1 Tác phẩm văn học 12

1.3.2 Hình thức của tác phẩm văn học 13

CHƯƠNG 2: VÀI NÉT ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT TRONG RAMAYANA .18

2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 18

2.1.1 Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật 18

2.1.1.1 Qua hành động 19

2.1.1.2 Qua ngôn ngữ 23

2.1.2 Nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật 27

2.1.2.1 Đặt nhân vật trong các mối quan hệ 27

2.1.2.2 Dùng nhân vật phụ để làm nổi bật nhân vật chính 35

2.2 Nghệ thuật miêu tả chiến tranh 38

2.2.1 Miêu tả hình ảnh cuộc chiến……… ………….38

2.2.2 Miêu tả âm thanh cuộc chiến……….….…44

2.3 Một số biện pháp nghệ thuật khác 44

2.3.1 Sử dụng yếu tố kỳ ảo 44

2.3.2 Sử dụng biện pháp phóng đại 50

KẾT LUẬN 55 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trong lịch sử lâu đời, trải qua nhiều thiên niên kỉ của mình, nhân dân

Ấn Độ đã sáng tạo nên một nền văn hóa vừa phong phú, đa dạng, vừa độc đáo, đặc sắc Văn hóa Ấn Độ là một trong những nền văn hóa lớn của loài người, có ảnh hưởng sâu rộng trên thế giới, trong đó có Việt Nam Nói đến nền văn học

Ấn Độ, bao giờ người ta cũng nghĩ đến hai bộ sử thi Mahabharata và

Ramayana: “Địa vị của hai bộ sử thi này đối với châu Á cũng ngang với hai bộ

sử thi Iliat và Ôđixê của Hi Lạp đối với châu Âu” [23, 5] Trong hai cuốn sử thi

vĩ đại ấy, Ramayana của Valmiki là thành tựu văn học lớn nhất của Ấn Độ

Trong tác phẩm, tác giả đã sử dụng những hình tượng nghệ thuật muôn màu, muôn vẻ phản ánh khát vọng chiến thắng cái ác của quần chúng nhân dân bị áp

bức và đề cao tinh thần dân tộc Qua Ramayana, Valmiki đã trực tiếp hoặc gián

tiếp tái hiện cuộc sống của xã hội và hơi thở của thời đại Vì vậy, chọn đề tài

“Một vài nét nghệ thuật đặc sắc trong Ramayana của Valmiki” giúp tôi hiểu sâu hơn về tác phẩm Ramayana nói riêng đồng thời cũng tạo cơ sở để tôi có điều

kiện tìm hiểu về sử thi Ấn Độ nói chung

1.2 Lý do thứ hai thôi thúc tôi lựa chọn đề tài này xuất phát từ sự yêu

thích của tôi đối với bộ sử thi vĩ đại Ramayana Valmiki là một người rất thông

minh, sáng dạ, vì vậy ông đã nhớ hết những gì mà Narađa kể lại về chiến công

và đức độ của hoàng tử Rama Với cốt truyện vừa chặt chẽ vừa giản dị, trong

cuốn Ramayana, ông đã dựng nên cả một thế giới nghệ thuật muôn hình muôn

vẻ, làm say mê biết bao thế hệ bạn đọc trong nhiều năm qua Đặc biệt, tác phẩm

đã để lại ấn tượng sâu đậm trong tôi về giá trị nội dung và hơn hết là về giá trị nghệ thuật lôi cuốn qua nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, nghệ thuật miêu tả chiến tranh và một số biện pháp nghệ thuật khác

1.3 Sử thi Ấn Độ được đưa vào giảng dạy trong chương trình trung học

phổ thông và Đại học ở Việt Nam Trong chương trình Trung học Phổ thông có

giảng dạy đoạn trích “Rama buộc tội” của tác phẩm Ramayana Là một sinh

viên và là người giáo viên Ngữ Văn tương lai, công việc nghiên cứu tác phẩm

lớn như Ramayana là rất cần thiết Tìm hiểu một vài nét đặc sắc nghệ thuật trong sử thi Ramayana giúp tôi có thêm kiến thức để giảng dạy đạt chất lượng

tốt hơn ở trường Trung học Phổ thông sau này

Xuất phát từ sự đam mê tác phẩm Ramayana cộng với ý thức nghiêm túc

nghiên cứu khoa học, tôi mong muốn nhìn nhận tác phẩm này được đầy đủ hơn

Hy vọng đề tài sẽ giúp những người yêu thích Ramayana nắm vững thêm giá trị

của tác phẩm

Những lý do trên thúc đẩy tôi nghiên cứu đề tài này Hy vọng đề tài này

sẽ giúp cho các bạn sinh viên, những người quan tâm và yêu thích sử thi Valmiki có thêm những kiến thức bổ ích, giúp các bạn đạt hiệu quả cao trong học tập

2 Lịch sử vấn đề

Cùng với sử thi Hy Lạp, sử thi Ấn Độ cũng nhận được sự quan tâm chú ý

của các nhà nghiên cứu Bên cạnh bộ sử thi Mahabharata được tác giả Phan Thu Hiền biên dịch và đi sâu nghiên cứu từ bản tiếng Anh trong cuốn Sử thi Ấn Độ,

sử thi Ramayana đã được chọn lọc dịch một số chương và đưa vào quyển Hợp

tuyển văn học Ấn Độ của tác giả Lưu Đức Trung và Phan Thu Hiền Đồng thời

các tác giả Lưu Đức Trung khi viết Văn học Ấn Độ, tác giả Nhật Chiêu với Câu

chuyện văn chương Phương Đông cũng có đề cập đến hai bộ sử thi này

Ramayana là thiên sử thi nổi tiếng Ấn Độ và trên thế giới Là một kiệt tác

văn học mang đậm vẻ đẹp của tâm hồn Ấn, Ramayana đã thu hút sự quan tâm

rất lớn của độc giả và giới nghiên cứu Tuy nhiên, do sự chi phối bởi quan điểm khách quan của người nghiên cứu và sự rộng lớn của đề tài mà kiệt tác được nghiên cứu ở các cấp độ khác nhau

Trong bản dịch Ramayana, tác giả Phạm Thủy Ba bên cạnh nghiên cứu

về tác giả Valmiki cũng đã đi tìm hiểu về nghệ thuật của sử thi và chỉ ra: “Nhà

thơ có đủ khả năng miêu tả một cái nhảy của Hanuman trong một ngàn câu thơ đẹp đẽ, trong đó không một chi tiết nào lặp lại, có thể miêu tả cảnh tráng lệ của cung điện Ravana với một ngôn ngữ phong phú cực điểm vượt xa trí tưởng tượng của ta” [23, 9] Hơn thế nữa, tác giả còn đánh giá rất cao tài phân tích tâm

lí nhân vật của Valmiki, qua đó tác giả khẳng định: “Có thể nói không quá đáng

rằng chỉ đến lúc Sêcxpia xuất hiện, Valmiki mới có đối thủ” [23, 10]

Ở Hợp tuyển văn học Ấn Độ, tác giả Lưu Đức Trung, Phan Thu Hiền cũng

đã có những nghiên cứu về đất nước Ấn Độ, đóng góp của nó với nền văn minh nhân loại Một cách cụ thể hơn, nghiên cứu chỉ rõ những thành tựu rực rỡ mà Ấn

Độ đạt được cũng như tầm quan trọng và sự phát triển mạnh mẽ của sử thi trong thời đại này Các tác giả đã khái quát sơ lược về cuộc đời của Valmiki, nguồn

gốc ra đời của Ramayana, chỉ ra một số giá trị nội dung và nghệ thuật trong

Ramayana

Trong phần tìm hiểu về Ramayana, các tác giả đã khai thác nhiều về nghệ

thuật miêu tả thiên nhiên và nội tâm nhân vật của tác phẩm, từ đó khẳng định:

“Valmiki là thi sĩ thực sự đầu tiên của Ấn Độ bởi chất thơ trong sáng, sức mạnh

của nghệ thuật miêu tả những bức tranh thiên nhiên rộng lớn và chan chứa tình người cũng như sức mạnh của nghệ thuật thể hiện nội tâm nhân vật “sống động, chân thực và mạnh mẽ ghê gớm” [18, 92]

Như vậy, trong Hợp tuyển văn học Ấn Độ, các nhà nghiên cứu đã khái

quát được những giá trị nội dung cơ bản của tác phẩm cũng như hoàn cảnh lịch

sử, thời đại ra đời tác phẩm Tuy nhiên, công trình cũng chưa đi và phân tích một cách cụ thể những giá trị nghệ thuật tiêu biểu - phương tiện biểu đạt nội dung

Trong cuốn Văn học Ấn Độ, giáo sư Lưu Đức Trung đã có những nghiên

cứu cụ thể về đất nước Ấn Độ về lịch sử, xã hội và văn hóa Ấn Độ Tác giả cũng

đã bước đầu khai thác về cuộc đời Valmiki với bộ sử thi nổi tiếng Ramayana

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã đi tìm hiểu, phân tích giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm Ở giá trị nội dung, tác giả đã cho người đọc thấy

được mục đích sáng tác của Valmiki là “ca ngợi chiến công và đề cao đạo đức

của hoàng tử Rama, ca ngợi mối tình chung thủy của nàng Sita, đồng thời phản ánh sự phát triển của xã hội người Arian” [19, 68] Cùng với nghiên cứu về nội

dung, nhà nghiên cứu đã khái quát những nét cơ bản nhất về giá trị nghệ thuật

của kiệt tác: “Yếu tố tưởng tượng kì ảo giữ một vai trò quan trọng suốt bản anh

hùng ca Yếu tố thần kì được kết hợp một cách độc đáo với việc phản ánh hiện thực khách quan của thời đại Những nét hoang đường siêu nhiên kết hợp một cách sinh động với tính cách con người trần thế” [19, 73] Về xây dựng hình

tượng nhân vật thì “những nhân vật trong tác phẩm đều xuất thân là thần thánh

như Rama, Sita, những nhân vật là loài vật như quỷ Ravana, khỉ Hanuman đều được hình tượng hóa và mang đầy đủ tính người rất sinh động và chân thực”

[19, 73] Không chỉ vậy, nhà nghiên cứu còn khẳng định tài năng của Valmiki

qua “những đoạn văn miêu tả thần tình những cảnh ngộ oái oăm, những tình

cảm khổ đau, những dằn vặt trong tâm tư của con người lúc phải đấu tranh để khắc phục những khó khăn xảy ra bên trong và bên ngoài con người đã thể hiện được tính chân thật của nó” [19, 73]

Trong nghiên cứu về Ramayana, Lưu Đức Trung đã nhấn mạnh về nghệ thuật miêu tả chiến tranh của tác phẩm: “Tác phẩm còn vẽ nên cảnh chiến

trường ác liệt, cung tên rào rào, đô thành bốc cháy, đất đá tung tóe, người và quỷ quần đảo nhau bằng nhiều phép thuật thần kì, cùng với khí phách hào hùng, dũng cảm của những kẻ chiến thắng đã gây nên sự hứng thú cho người đọc” [19,

73]

Như vậy, công trình nghiên cứu Văn học Ấn Độ đã đề cập được những nét

cơ bản nhất về giá trị nghệ thuật của tác phẩm, tuy nhiên với vị trí quan trọng của tác phẩm thì những nghiên cứu đó mới chỉ phản ánh được phần nào giá trị của nó, đồng thời cần phân tích làm rõ hơn nhằm tạo điều kiện để người đọc tiếp nhận một cách dễ dàng về kiệt tác

Trong cuốn Tác gia, tác phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường

Valmiki do Lê Nguyên Cẩn chủ biên, các nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra những

nhận xét khái quát nhất về giá trị nội dung sử thi của Valmiki Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng đã điểm qua không gian và thời gian nghệ thuật một cách phong phú, đa dạng của Valmiki trong sáng tác của mình Tuy nhiên, giá trị nghệ thuật cụ thể của sử thi lại chưa được nói đến

Bên cạnh các nghiên cứu trên, với vị trí là một trong hai bộ sử thi lớn của

Ấn Độ và nền văn học châu Á, Valmiki và sử thi của ông cũng trở thành đề tài thu hút sự chú ý của nhiều tác giả khác

Trong luận văn tốt nghiệp Hình tượng thiên nhiên trong sử thi Ramayana,

tác giả Trịnh Thị Thu Huyền đã khai thác những đặc sắc của nghệ thuật miêu tả thiên nhiên, đặc biệt là nghệ thuật nhân hóa và so sánh được tác giả sử dụng tài

tình để phác họa nên một hình tượng thiên nhiên tuyệt mĩ trong Ramayana: “Ở

Ramayana, nghệ thuật nhân hóa được tác giả sử dụng tinh tế tạo nên hình tượng thiên nhiên đầy sức sống” [8, 40], “Nghệ thuật so sánh khi miêu tả thiên nhiên trong sử thi Ramayana làm cho sự vật hết sức ấn tượng, mang đến cho người đọc những cảm xúc mới mẻ” [8, 41] Tuy nhiên, luận văn mới chỉ khai thác một

khía cạnh trong nghệ thuật mà chưa đi sâu nghiên cứu toàn bộ nghệ thuật trong

sử thi

Nhóm tác giả: Trần Thị Tuyết Hạnh, Vũ Thị Ngọc Ánh, Ngô Thị Mỹ

Hạnh, Phạm Thị Ngát, trong đề tài nghiên cứu khoa học So sánh nhân vật Tôn

Ngộ Không trong Tây du kí của Ngô Thừa Ân (Trung Quốc) và nhân vật Hanuman trong Ramayana của Valmiki (Ấn Độ) đã chỉ ra những nét nghệ thuật

điển hình của bộ sử thi như nghệ thuật miêu tả ngoại hình và khắc họa tính cách nhân vật Bên cạnh đó, nhóm tác giả cũng nêu rõ một số biện pháp nghệ thuật khác trong xây dựng nhân vật, chủ yếu là sử dụng yếu tố kì ảo và biện pháp đòn bẩy Tuy nhiên, đề tài này chỉ đề cập tới thủ pháp so sánh, đối chiếu để làm nổi bật lên hình tượng nhân vật Hanuman chứ chưa thực sự đi sâu tìm hiểu toàn bộ nghệ thuật trong sử thi

Từ những tài liệu đã bao quát được, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu

Ramayana chủ yếu tập trung vào vấn đề nội dung và một số ít về đặc điểm nghệ

thuật của tác phẩm Vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài “Một vài nét đặc sắc nghệ thuật

trong Ramayana của Valmiki” Khóa luận của chúng tôi kế thừa thành tựu

nghiên cứu của các thế hệ đi trước và sẽ phát triển cụ thể hơn, chi tiết hơn về

một số nét nghệ thuật trong Ramayana

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là một vài nét đặc sắc nghệ thuật

trong sử thi Ramayana của Valmiki

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu nghệ thuật sử thi Ramayana Trong quá

trình triển khai khóa luận người viết chỉ tiến hành nghiên cứu một số đặc sắc

nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm Văn bản khảo sát là bộ sử thi Ramayana (ba

tập) do Phạm Thủy Ba dịch, NXB Văn học, Hà Nội, 1998

Một số vấn đề lí luận và thực tiễn liên quan đến khóa luận cũng được người viết quan tâm tìm hiểu

3.3 Mục đích nghiên cứu

Khi tiến hành nghiên cứu, người viết mong muốn chỉ ra được đặc điểm

nghệ thuật chủ yếu của cuốn sử thi Ramayana Qua đây, chúng tôi hy vọng giúp các bạn sinh viên có cái nhìn đúng hơn, đầy đủ hơn về sử thi Ramayana của tác

giả Valmiki

3.4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận có nhiệm vụ phát hiện và phân tích một vài đặc sắc nghệ thuật

cơ bản của bộ sử thi Ramayana, so sánh với một số tác phẩm, tác giả cùng thời

khác Qua đó đánh giá được những thành công của Valmiki về phương diện nghệ thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng những phương pháp chủ yếu sau:

4.1 Phương pháp thống kê

Để có được một kết quả cụ thể, mang tính khách quan nhằm thấy được

“Vài nét đặc sắc nghệ thuật trong Ramayana của Valmiki”, người viết tiến hành

thống kê những chi tiết có giá trị nghệ thuật cao, những hình ảnh, nhân vật, biện pháp nghệ thuật sau đó phân loại thành những nhóm khác nhau, từ đó làm sáng

tỏ một vài nét đặc sắc nghệ thuật của Ramayana

4.2 Phương pháp phân tích văn học

Đây là phương pháp mang tính quyết định trong quá trình nghiên cứu đề tài Phương pháp này được tiến hành khi nghiên cứu từng yếu tố nghệ thuật của tác phẩm Qua đó, chúng ta thấy được sự khác biệt, sự ưu việt của hình thức tác phẩm cũng như hiểu được mục đích sáng tạo của tác giả

4.3 Phương pháp so sánh

Người viết tiến hành so sánh sự giống nhau, kế thừa những nét nghệ thuật truyền thống của sử thi Ấn Độ, đồng thời so sánh để thấy được sự khác biệt, thấy được bước tiến lên so với các tác giả đương thời về một số phương diện

nghệ thuật của tác phẩm Ramayana

5 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận sẽ là một trong những tài liệu học tập và nghiên cứu khi đi vào

tìm hiểu thế giới nghệ thuật Ramayana nói riêng đồng thời nó là một tiếng nói khác góp phần tìm hiểu đúng đắn tác phẩm Ramayana về phương diện nghệ

thuật

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 2 chương

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Vài nét đặc sắc nghệ thuật trong Ramayana

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

Mỗi tác phẩm văn học đều có một nội dung nhất định Và để truyền tải được nội dung ý nghĩa ấy nhà văn phải lựa chọn một hình thức nhất định sao cho việc truyền tải nội dung ấy cô đọng, hàm súc nhất Valmiki cũng không đi ra

khỏi quy luật lựa chọn này Ramayana - đứa con tinh thần đồ sộ nhất của ông

cũng đã được chính ông lựa chọn những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc nhằm tạo nên dấu ấn riệng, khác biệt so với các tác phẩm cùng thời

Để tìm hiểu những đặc sắc nghệ thuật mà Valmiki đã sử dụng trong tác

phẩm, trước hết, ta phải đi tìm hiểu về Valmiki, tác phẩm Ramayana và vấn đề

hình thức của tác phẩm văn học

1.1 Tác giả Valmiki

Tương truyền khi xưa, Valmiki ngồi tu luyện tập trung đến độ mối đùn lên khắp xung quanh mà vẫn không hay, vì vậy, người đời sau đã gắn tên ông với tổ mối Valmiki - “con của tổ mối” là nhà thơ Ấn Độ cổ đại, sống vào khoảng thế kỉ V trước công nguyên, xuất thân trong gia đình đẳng cấp Bàlamôn Ông được nhân dân Ấn Độ xem là nhà thơ đầu tiên của dân tộc mình với bản

anh hùng ca nổi tiếng Ramayana Ông bị cha mẹ ruồng bỏ phải trốn vào rừng

sâu làm nghề trộm cướp Trong lúc ông sa vào con đường tội lỗi thì gặp thần Narada đến khuyên răn nên cải tà quy chính và bày vẽ cho ông phép tu hành Valmiki vâng lời làm theo Ngày ngày ông ngồi yên lặng trong rừng tu luyện Sau một thời gian đắc đạo, ông được tôn làm đạo sĩ Valmiki vốn là người thông minh, có trí nhớ kì lạ, ăn nói lưu loát, hễ xuất khẩu là thành thơ Nhờ biệt tài đó

mà khi thần Narada kể cho Valmiki nghe về kì tích của chàng Rama, ông đã nhập tâm câu chuyện rồi đem kể cho các môn đệ của ông nghe bằng những vần thơ tuyệt diệu của mình Từ đó, những nghệ nhân hát rong đem truyện thơ

Ramayana của Valmiki để kể khắp làng xóm, phố phường ở Ấn Độ

1.2 Tác phẩm Ramayana

1.2.1 Nguồn gốc

Theo phỏng đoán của nhiều nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ thì Ramayana

được truyền miệng từ thế kỉ VI - V trước công nguyên

Radakrixnan, một học giả Ấn Độ cho rằng Ramayana được biên soạn sau tác phẩm Mahabharata, mặc dù nội dung câu chuyện ra đời ở một thời xa xưa

hơn, và nó có thể được ghi lại thành văn sau khi Phật ra đời (563 - 483 trước công nguyên) Nhưng đó chỉ là ước đoán Còn H D Xankalia, nhà khảo cổ học

Ấn Độ thì khẳng định rằng tác phẩm Ramayana ra đời vào thế kỉ III trước công

nguyên, và hoàn chỉnh nó vào thế kỉ IV sau công nguyên

Sự thực tác phẩm này ra đời trong dân gian, đã được truyền miệng từ đời này qua đời khác, trong khoảng thời gian gần nghìn năm, đã có biết bao thi sĩ vô danh ghi chép, gọt rũa, thêm bớt làm cho tác phẩm ngày càng trở thành tuyệt tác

1.2.2 Khái quát nội dung Ramayana

1.2.2.1 Tác phẩm Ramayana ca ngợi đạo đức của hoàng tử Rama và mối

tình chung thủy của nàng Sita, đồng thời phản ánh sự phát triển của xã hội người Arian

Tuy là một tác phẩm ca ngợi đẳng cấp vương công quý tộc nhưng tác giả

đã khắc họa được những gương mặt có tâm hồn trong sáng Rama là nhân vật lí tưởng kiểu mẫu của đạo Hinđu và đẳng cấp vương công quý tộc Hình tượng nhân vật này thể hiện khát vọng của nhân dân đương thời là có một vị minh quân, một vị anh hùng tài ba, đức độ và dũng cảm để bảo vệ mình, giải thoát mình ra khỏi đau khổ, đem lại công lí và hạnh phúc cho xã hội Sita thánh thiện

là mẫu người phụ nữ Ấn Độ cổ đại, một người vợ chung thủy, tiết hạnh, một người con gái hiền từ, nhu mì, nhân hậu, quả quyết, hi sinh quên mình Tướng khỉ Hanuman có trái tim nóng bỏng, nhiệt tình, là hóa thân của lực lượng quần chúng nhân dân, làm hậu thuẫn cho những anh hùng chiến đấu cho tự do công

lý, giải phóng bảo vệ đất nước

Bên cạnh đó, tác phẩm phản ánh sự phát triển của xã hội người Arian từ

xã hội cộng sản nguyên thủy đến việc thành lập những nhà nước đầu tiên Người Arian vào Ấn Độ khoảng giữa thiên niên kỉ thứ hai trước công nguyên Đầu tiên

họ cư trú ở Tây Bắc Ấn Buổi đầu này, người Arian có chừng năm bộ lạc sống trên vùng đất mà họ gọi là vùng Bảy sông Đến giai đoạn sau, từ Tây Bắc Ấn, người Arian mở rộng dần lãnh thổ về phía Đông và Nam Từ Punjap, trung tâm

văn minh của người Arian chuyển tới Trung Ấn, nằm trên vùng thượng lưu sông Jumana và sông Ganga Vào cuối thời Vêđa, vùng Bắc Ấn hình thành nhiều tiểu quốc của người Arian Một số tiểu quốc đã phát triển thành vương quốc, một số vẫn mang hình thức bộ lạc Các vương quốc mạnh có xu hướng bành trướng, mở rộng lãnh thổ Vương quốc Kosala có kinh đô là Ayođhia cũng tiến hành những cuộc mở rộng địa bàn xuống phương Nam chủ yếu bằng những ảnh hưởng về tôn giáo Sự kiện này cũng được kể lại thành truyền thuyết về cuộc hành binh chinh phạt phương Nam, giết quỷ vương Ravana, cứu công chúa Sita của hoàng

tử Rama, con vua Daxaratha trị vì vương quốc Kosala

1.2.2.2 Tác phẩm phản ánh khát vọng chiến thắng cái ác của quần chúng nhân dân bị áp bức

Ramayana đã song hành cùng lịch sử dân tộc Ấn Độ dẫu qua nhiều sự gọt

giũa của các thi sĩ vô danh, qua nhiều lời kể của các nghệ nhân dân gian, song vẫn là tiếng ca bất hủ về lòng hướng thiện, tư tưởng yêu hòa bình, đề cao sự công bằng bác ái với những triết lí mang tầm nhân loại có giá trị cho muôn đời:

lẽ hài hòa, bổn phận, khát vọng, đúng như người Ấn Độ đã nói: “Chừng nào

sông chưa cạn, đá chưa mòn thì anh hùng ca Ramayana còn làm say mê lòng người và giải thoát họ ra khỏi vòng tội lỗi” [17, 71]

1.2.3 Ảnh hưởng của Ramayana

Nếu Mahabharata được người dân Ấn Độ quan niệm là một cuốn sách do

thần linh ban tặng, nó dồi dào sức sống, hùng vĩ như núi Hy Mã Lạp Sơn, cuồn cuộn như nước sông Hằng và rực thẳm như bông hoa Patala nơi rừng già Ấn Độ

thì Ramayana được coi là một thiên anh hùng ca bất hủ có sức truyền cảm mạnh

mẽ và có ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều quốc gia khác ở nhiều vùng trên thế giới

Nhà văn Ấn Độ R K Narayan khi biên soạn sử thi Ramayana ra tiếng Anh đã viết ở lời nói đầu: “Chuyện nghe có vẻ khó tin nhưng tôi sẵn sàng nói rằng gần

như từng người một trong số năm triệu người sống trên đất Ấn Độ đều say mê câu chuyện Ramayana ở nhiều mức độ khác nhau Bất cứ tuổi nào, bất cứ quan điểm nào, học hành giáo dục ra sao, vị trí xã hội như thế nào, ai cũng biết những phần chủ yếu của bản anh hùng ca và khâm phục kính trọng những nhân

vật chính của tác phẩm - Rama và Sita Tác phẩm Ramayana ảnh hưởng tới đời sống văn hóa chúng tôi dưới hình thức này hay hình thức khác, trải qua tất

cả các thời đại Ramayana có thể gọi là một quyển sách triết lí trường cửu Ramayana trở thành nguồn cảm hứng lớn nhất cho các nhà thơ Ấn Độ qua các thế kỉ” [23, 5, 6] Nói đến ảnh hưởng của Ramayana, Giăng Hecbe, một học giả

phương Tây từng nói: “Tác phẩm ấy (tức Ramayana) cho đến nay vẫn còn được

truyền tụng sâu rộng đến mức độ không thể tưởng tượng được Những người lao động sau một ngày làm việc mệt nhọc vẫn có thể thức đêm quây quần quanh ngọn lửa để chăm chú nghe một câu chuyện đã hàng nghìn năm qua Ở các làng mạc, sau ngày mùa, nông dân có thể bỏ ra một phần thu hoạch của mình để trả công cho những nghệ nhân mỗi đêm đọc, ngâm vịnh và bình giảng anh hùng ca này cho họ nghe Kéo dài trong vòng ba đến sáu tháng liền” [19, 64] Không chỉ

vậy, ở Ấn Độ, người ta coi cuốn sử thi này là một Thánh kinh cần phải đọc tụng hàng ngày để bồi bổ tâm hồn Vì vậy, hàng năm, ở Ấn Độ, người ta thường tổ chức những cái tết gọi là tết sử thi một cách rộng rãi, bao gồm lễ hội Dussehra (kéo dài mười ngày liền vào khoảng tháng chín, mười để kỉ niệm ngày Rama chiến thắng Ravana) và tết Dipawali (để soi đường cho Rama và Sita trở về quê hương sau mười bốn năm lưu đày) Câu chuyện không chỉ ảnh hưởng sâu sắc ở

Ấn Độ mà còn được lưu truyền nhiều ở Đông Nam Á, nơi có quan hệ văn hóa mật thiết với Ấn Độ Có nhiều nước đã mượn cốt truyện này để sáng tác nên những thiên anh hùng ca mang màu sắc dân tộc phong phú và độc đáo như ở

Thái Lan có Ramakiên, ở Inđônêxia có Seri Rama, ở Mianma có Rama, ở Campuchia có Riêmkê, ở Lào có Phralak Phralam, ở Philipin có Alim, ở Malayxia có Seri Rama, ở Việt Nam có Dạ Thoa vương trong Lĩnh nam chích

quái và Ramayana của dân tộc Chăm Ngoài ra, sử thi Ramayana cũng trở thành

đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên thế giới, chẳng hạn như Hêghen, W Durant, John B Alfonso Karkala, Thakur Upenda, David R Kinsley… (phương Tây); I.D Xebriacôp, P.A Grinser, I.S Rabinovic… (Liên

Xô cũ)

1.3 Một số vấn đề lí luận

Để chứa đựng được những giá trị nội dung trong từng tác phẩm, những nghệ sĩ sáng tạo văn chương đã lựa chọn những hình thức phù hợp Hình thức văn học không bao giờ là hình thức bề ngoài dùng để trang trí cho một nội dung

có sẵn, đã biết mà là hình thức dùng để biểu hiện cái nội dung lần đầu tiên được phát hiện ra nhờ hình thức ấy Chính việc lựa chọn hình thức đã tạo ra những thể loại văn học khác nhau: kịch, tự sự, trữ tình Mỗi thể loại có những đặc điểm riêng khu biệt với các thể loại khác Và để tìm hiểu được những đặc sắc nghệ

thuật mà Valmiki đã sử dụng trong tác phẩm Ramayana trước hết chúng ta tìm

hiểu những vấn đề chung lí luận về tác phẩm văn học cũng như hình thức của các tác phẩm văn học

1.3.1 Tác phẩm văn học

Là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan nhưng tác phẩm văn học không phải là dấu cộng giản đơn, máy móc của hai yếu tố mà là sự chuyển hóa của hai yếu tố đó

Cái chủ quan của nhà văn xét cho cùng cũng bắt nguồn từ thế giới khách quan Hơn nữa, một ý đồ sáng tác cụ thể cũng là bằng cách nào đó gợi ra từ thế giới khách quan Điều đó tuyệt đối đúng, phải được luôn luôn duy trì và bảo vệ Nhưng mặt khác phải thấy rõ ràng rằng cái khách quan không thể tự nó đi vào tác phẩm văn chương mà trước hết phải được chuyển hóa thành cái chủ quan Tác phẩm văn chương do đó với cái khách quan của nó chỉ có quan hệ gián tiếp

và nó là hiện tượng tinh thần trực tiếp Nói đúng hơn nó là sự khách thể hóa,

“vật chất hóa” cái hình tượng hay hệ thống hình tượng Do đó, có thể nói: “Tác

phẩm là sự kết tinh của quá trình tư duy nghệ thuật của tác giả, biến những biểu tượng, ý nghĩ cảm xúc bên trong của nhà văn thành một sự thực xã hội khách quan cho mọi người soi ngắm, suy nghĩ” [15, 241]

Tác phẩm văn học còn là “đơn vị sáng tạo của nhà văn, là đối tượng tiếp

nhận thưởng thức của người đọc, là chỉnh thể trung tâm của hoạt động văn học”

[16, 13] Là một sản phẩm được tạo ra, tồn tại rời khỏi tác giả, tác phẩm văn học

có một sinh mệnh khác so với những gì diễn ra trong tâm trí nhà văn Do đó, tác phẩm văn học có thể sống ngắn hơn, hoặc lâu dài hơn một nhà văn

Tác phẩm văn học chẳng những là một quan hệ xã hội mà còn là một quá trình xã hội khác nữa Trong đời sống, nó luôn được tái tạo lại còn trong lịch sử

nó cũ đi về nghĩa nhưng lại càng được cắt nghĩa về nội dung, tìm ra những nét đẹp trong hình tượng văn học mà thậm chí chính tác giả khi sáng tạo những hình tượng cũng không hề nghĩ đến

1.3.2 Hình thức của tác phẩm văn học

Tác phẩm văn học là một chỉnh thể thống nhất giữa nội dung và hình thức Hai yếu tố này hòa quyện, đan xen một cách hài hòa thống nhất tạo nên vẻ đẹp sức sống và tầm vóc của tác phẩm Một hình thức luôn là sự biểu hiện của nội dung, là sự khám phá mới về nội dung của tác phẩm Vậy hình thức của tác phẩm là gì?

Theo giáo sư Phương Lựu: “Hình thức là sự biểu hiện của nội dung, là

cách thể hiện nội dung Nhưng không nên hiểu nó như một cái gì đó xa lạ bên ngoài nội dung” [9, 252]

Muốn có hình thức nghệ thuật của tác phẩm thì tác giả phải dày công tìm tòi, hình thức của tác phẩm phải xây dựng trên cơ sở những chất liệu nhất định như: ngôn từ, đá hoa cương… nhưng chất liệu ấy chưa phải là hình thức

Gớt đã khái quát: “Chất liệu nghệ thuật thì ai cũng thấy, nội dung của nó thì chỉ

có những người có cái chung với nó mới thấy được” và “hình thức vẫn còn là cái bí ẩn với số đông” [16, 14] Nhận xét trên của Gớt thật thâm thúy và chính

xác bởi hình thức là sự đồng hóa chất liệu bằng nội dung Nhà văn sáng tạo ra hình thức phải dùng thủ pháp, phương tiện nghệ thuật Nhưng thủ pháp được lấy

ra một cách trừu tượng cũng chưa phải là hình thức Chất liệu và phương tiện nghệ thuật chỉ trở thành hình thức nghệ thuật chừng nào nó là sự biểu hiện của nội dung, trở thành hình thức có tính nội dung, của một nội dung cụ thể Chính

vì vậy, hình thức của tác phẩm văn học mang tính cụ thể, thẩm mỹ, không lặp lại

Ta có thể chứng minh hình thức cụ thể của thể thơ để làm ví dụ Lục bát của ca dao, của Nguyễn Du, của Nguyễn Bính, của Tố Hữu không giống nhau

Bởi tác phẩm văn học nói chung, hình thức của tác phẩm văn học nói riêng đều

là sản phẩm của tư duy sáng tạo riêng, chịu ảnh hưởng bởi tư tưởng hệ thống kiến trúc thượng tầng riêng Cùng nói về nỗi nhớ cha mẹ nhưng mỗi tác giả lại

có cách tạo dấu ấn cho riêng mình

Trong ca dao nỗi nhớ cha mẹ được diễn tả:

Chiều chiều ra đứng ngõ sau Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều

Nguyễn Bính cũng viết về nỗi nhớ của người con:

Bâng khuâng ngồi đếm nỗi sầu Nhớ hoài dáng me ̣ hôm nào tiễn đưa Chỉ là ký ức trong mơ

Liêu xiêu bóng mẹ ảo mờ bến sông

Khi tìm hiểu từng bài của thơ lục bát thì cũng có sự khác nhau Lấy các

bài thơ lục bát của Tố Hữu làm ví dụ cụ thể Nếu trong Bà Bủ đầy dân dã mộc mạc, thì lục bát trong Việt Bắc đã được trau chuốt đến mức tuyệt đỉnh của sự êm

ái, réo rắt và hài hòa nhưng không mất vẻ hồn hậu của tiếng hát đồng quê, còn

lục bát trong Nước non ngàn dặm là khúc trữ tình vừa phóng khoáng vừa thâm

trầm, nhịp điệu đa dạng

Đó là những đặc điểm mang tính cụ thể, không lặp lại trong hình thức tác phẩm trong từng thể thơ Những so sánh ví von trong thơ của các tác giả khác nhau cũng khác nhau Điều này sẽ chứng minh tính chất không lặp lại của hình thức tác phẩm

Mùa xuân trong thi ca luôn luôn là vấn đề muôn thuở trong đề tài viết về thiên nhiên Mùa xuân đi vào thơ với những so sánh ví von tạo nên những dấu

ấn riêng của từng nhà văn Mùa xuân về được Nguyễn Bính cảm nhận như sau:

Đây cả mùa xuân đã đến rồi Từng nhà mở cửa đón vui tươi Từng cô em bé so màu áo Đôi má hồng lên nhí nhảnh cười

(Thơ xuân)

Huy Cận trong số những bài thơ có giọng điệu trong trẻo của mình đã viết

về mùa xuân:

Anh khắp rừng cao xuống lũng sâu Anh tìm em, đi hái lộc xuân đầu Trồng đâu chân đẹp tròn như cột?

Em đẹp son ngời như cổ lâu

(Hồn xuân)

Một điểm nữa của hình thức tác phẩm văn học nằm trong đặc điểm đầu tiên là hình thức tác phẩm văn học mang tính thẩm mĩ Có nghệ sĩ chân chính nào lại không hướng tới cái đẹp? Do đó, đi tìm cái đẹp đích thực cũng là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của người nghệ sĩ Và Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ tiêu biểu cho lớp nghệ sĩ chân chính ấy

Người ta thấy các nhà văn lãng mạn thường đem lại một màu sắc tôn giáo

cho những cái mình tôn thờ, tìm kiếm Nguyễn Đăng Mạnh cho rằng: “Nếu

Xuân Diệu muốn nâng tình yêu thành tôn giáo thì Nguyễn Tuân cũng đã coi cái đẹp như tôn giáo của mình Nguyễn Tuân là một tín đồ tự nguyện tôn thờ Nghệ Thuật với hai chữ viết hoa” [16, 15] Chán ghét xã hội lố lăng của thực dân

đương thời, người nghệ sĩ lãng mạn tài hoa này muốn bộc lộ sự bất bình bằng ngòi bút Viết văn với Nguyễn Tuân là một thú chơi ngông nhưng cũng là sự nổi loạn bằng nghệ thuật Cái đẹp của Nguyễn Tuân tôn thờ thế tất phải là cái đẹp bất chấp mọi lề thói phép tắc, luân lý, bất chấp mọi trật tự xã hội Đấy chính là cái đẹp nổi loạn

Như vậy, đặc điểm đầu tiên của hình thức tác phẩm văn học là tính cụ thể, thẩm mĩ và không lặp lại Điều này đã tạo nên cái riêng độc đáo, không lẫn vào

hệ thống các tác phẩm khác cũng như tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm đối với độc giả mọi thế hệ

Thứ hai, hình thức tạo ra để chứa đựng nội dung, để biểu hiện nội dung cho nên hình thức phải mang tính nội dung, nghĩa là khi nào có nội dung thì lúc

ấy mới có hình thức Lênin trong Bút kí triết học cho rằng: “Hình thức có tính

bản chất Bản chất có hình thức này hay hình thức khác” [16, 16] Như vậy, đã

là nội dung phải mang một hình thức tương ứng Không có nội dung nào mà không có hình thức riêng của chính nó

Trong các tác phẩm văn học, đề tài, tư tưởng là yếu tố nội dung được thể hiện qua toàn bộ thế giới hình tượng như nhân vật, xung đột, cốt tryện, ngôn ngữ Nhưng mọi đề tài đều có hình thức riêng là không gian, thời gian, cách nhìn Tư tưởng cũng có hình thức riêng mang tính lịch sử trong hình tượng Chẳng hạn tư tưởng tự do của nhân vật Từ Hải Đó là sự tự do thoát khỏi sự trói buộc, tự do vẫy vùng, khác rất nhiều so với tư tưởng tự do ở phương Tây đương thời, gắn liền với tự do kinh doanh, tự do trong xã hội, tự do cá tính

Như trên đã khẳng định, nội dung của tác phẩm là một chỉnh thể và hình thức cũng vậy Nó là sự đan xen, tổng hợp của rất nhiều yếu tố, mỗi yếu tố có vai trò riêng tạo nên hình thức tác phẩm, những yếu tố cơ bản của hình thức tác phẩm là: ngôn ngữ, kết cấu (cốt truyện), nghệ thuật xây dựng nhân vật, các biện pháp nghệ thuật, thời gian, không gian nghệ thuật

Hình thức tồn tại trong tác phẩm như là tính xác định của nội dung, là sự biểu hiện của nội dung Ứng với nội dung có nhiều cấp độ cũng có hình thức nhiều cấp độ Hơn nữa, hình thức của tác phẩm không phải là tổng cộng của các mặt hình thức, của các lớp mà là một hệ thống hình thức chỉnh thể, trong đó chẳng những có sự thống nhất hình thức với nội dung mà còn có sự thống nhất quy định; tùy thuộc nhau giữa các dạng hình thức của các lớp Sự thống nhất đó tạo nên giá trị toàn vẹn của tác phẩm

Tiểu kết

hoa Valmiki Tác phẩm có nội dung vô cùng sâu sắc và to lớn như ca ngợi chiến công lừng lẫy, vang dội và đức độ của người anh hùng Rama cùng mối tình chung thủy của nàng Sita đồng thời phản ánh sự phát triển của xã hội người Arian Qua đó phản ánh những những khát vọng chiến thắng cái ác của quần chúng nhân dân bị áp bức Những nội dung to lớn ấy được thể hiện thông qua những hình thức độc đáo và mới lạ như trong nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật và nghệ thuật miêu tả chiến tranh…

Tác phẩm văn học là đơn vị sáng tạo của nhà văn, là đối tượng tiếp nhận của độc giả, vì thế, tác phẩm văn học có giá trị là sự kết hợp thống nhất, chặt chẽ

giữa nội dung và hình thức: “Khi hình thức là biểu hiện của nội dung thì nó gắn

chặt với nội dung và ngược lại nếu tách nội dung ra khỏi hình thức có nghĩa là tiêu diệt hình thức” [16, 17] Sử thi Ramayana của Valmiki đã làm được điều

này với nội dung to lớn, sâu sắc thể hiện thông qua hình thức mới mẻ độc đáo Qua tìm hiểu hình thức của tác phẩm văn học, giúp bạn đọc nắm bắt được những giá trị nội dung của tác phẩm cũng như thấy được mối quan hệ mật thiết giữa nội dung và hình thức trong tác phẩm văn học Như vậy, việc tìm hiểu về tác giả

Valmiki, nội dung tác phẩm Ramayana, những vấn đề lí luận để làm cơ sở cho việc phân tích một vài nét đặc sắc nghệ thuật trong Ramayana

CHƯƠNG 2: VÀI NÉT ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT TRONG RAMAYANA

Đối với mỗi tác phẩm văn học, để làm nên vị thế của nó trong lòng độc giả mọi thế hệ, bên cạnh nội dung sâu sắc và to lớn còn phải kể đến hình thức

đặc biệt Ramayana cũng nằm trong hệ thống những tác phẩm vĩ đại trong kho tàng văn học Ấn Độ và điều làm nên sức hút của Ramayana trong suốt thời gian

qua ngoài nội dung chứa đựng những tư tưởng tiến bộ vượt thời đại còn có những đặc sắc nghệ thuật mà Valmiki đã sử dụng: nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật miêu tả chiến tranh, ngôn ngữ và một số biện pháp nghệ thuật khác

Sau đây, chúng tôi sẽ đề cập một vài nét đặc sắc nghệ thuật của Ramayana

2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật

Nghiên cứu về nghệ thuật xây dựng nhân vật là nghiên cứu về các phương thức, phương tiện và biện pháp thể hiện nhân vật Văn học đa dạng đến đâu thì các phương thức, phương tiện thể hiện nhân vật đa dạng đến đó Nhân vật thuộc

về nội dung nhưng nghệ thuật xây dụng nhân vật lại thuộc hình thức của tác phẩm văn học

Hầu hết các tác phẩm văn học đều phản ánh đời sống trong tính khách quan của nó qua con người, hành vi, sự kiện được kể lại bởi một người kể

chuyện nào đó Trong Ramayana, Valmiki đã phản ánh đời sống thông qua hệ thống nhân vật Khảo sát Ramayana, chúng tôi thấy rằng nghệ thuật xây dựng

nhân vật của Valmiki được thể hiện cụ thể qua nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật và nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật

2.1.1 Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật

Trong mỗi tác phẩm, nhà văn đã tạo ra một thế giới nhân vật đa dạng Người đọc có thể ấn tượng với một nhân vật nào đó bằng những chi tiết miêu tả ngoại hình Nhưng có lẽ ấn tượng mạnh mẽ đối với người đọc về nhân vật đó chính là tính cách nhân vật Qua tính cách nhân vật ta thấy được tư tưởng của tác giả Sau đây là những biện pháp nghệ thuật mà Valmiki đã sử dụng để xây dựng

tính cách nhân vật trong tác phẩm Ramayana:

2.1.1.1 Qua hành động

Hành động của nhân vật là những việc làm cụ thể của nhân vật trong quan

hệ ứng xử với các nhân vật khác trong tác phẩm Hành động của nhân vật thể hiện tính cách nhân vật

Trong Ramayana, Valmiki tập trung miêu tả hành động của những người

anh hùng nơi trận mạc Đặc biệt, tác giả chú ý miêu tả cuộc đọ sức tay đôi giữa các nhân vật như: Rama với Ravana, Hanuman với Aksya, Akampana với Hanuman, Lakmana với Atikaya… Trong các cuộc chiến đấu, hành động của nhân vật được thể hiện một cách sinh động Khi Rama nhìn thấy Ravana, kẻ đã cướp vợ của mình là nàng Sita xinh đẹp, giữa hai người đã xảy ra những cuộc giao tranh đặc biệt Rama và Ravana đã chiến đấu trước sự chứng kiến của mọi

người ở cả hai chiến tuyến: “Ravana kiêu hùng bắn mũi tên vào lá cờ của Rama,

nhưng nó chỉ gặm được một mép của lá cờ rồi rơi xuống đất Ravana hằm hằm giận dữ bắn vào ngực của Rama, nhưng những mũi tên của hắn không thể chặn đứng chúng lại được, mà cũng không khiến cho chúng bị hề hấn gì… Ravana nổi điên, bèn ném chùy, pariga, musala, chakra và các thứ vũ khí khác vào chúng… Ravana hùng hùng hổ hổ nhảy bổ vào quân Vanara và phóng những trận mưa tên vào họ” [23, III, 216, 217] Trước hành động của Ravana, Rama

cũng “cắt cán cờ của Ravana từng khúc” [23, III, 217] Tiếp sau đó là cuộc vật lộn giữa hai người: “Rama và Ravana vờn quanh nhau một chốc, lại đứng đối

mặt nhau, rồi lại xung sát một cách tuyệt vọng… Trong lúc đó, Rama nhanh tay bắn ra bốn phát giết chết bốn ngựa của Ravana Ravana lại bắn trả nhưng Rama tuy bị thương nhưng chẳng mảy may hoang mang Trái lại, càng đánh càng thêm hăng, thêm khỏe và chàng lại phóng những vũ khí - sấm sét vào kẻ thù” [23, III, 217] Thấy vậy, “Ravana bèn phóng ra vài mũi tên đánh vào Matali” [23, III, 218] khiến cho “cơn giận của Rama như lửa đổ thêm dầu… chàng dội những trận mưa tên vào hắn và cỗ xe hắn Ravana cũng hầm hầm văng chùy và musala lên” [23, III, 218] Sau đó, Rama “phóng ra một mũi tên khủng khiếp để cắt đầu Ravana” [ 23, III, 218] Nhận thấy việc đầu của Ravana

cứ bị chặt lại mọc Rama rất lo lắng, nhưng sau đó chàng nhận được sự giúp đỡ

của thần Brahma và đã chiến thắng được kẻ thù: “Rama kiêu hùng vừa niệm

kinh vừa cắm nó lên chiếc cung của chàng… Rama trong cơn thịnh nộ, phóng

nó vào Ravana Mũi tên đáng sợ vừa đi vun vút thì đã rơi đúng vào Ravana, nó chẻ tim hắn làm đôi và chui vào đất sau khi đã cướp mạng sống của Ravana”

[23, III, 219] Thông qua những hành động của nhân vật tác giả đã thể hiện được bản lĩnh và khí phách của người anh hùng Rama quyết không chịu lùi bước Chàng chiến đấu không những để bảo vệ ý thức danh dự của cá nhân mà còn để bảo vệ danh dự của cả bộ tộc

Trong chiến trận, Hanuman là một dũng tướng rất tài giỏi, xông pha nơi trận mạc Chàng xung trận như một vị thần tung mình nhảy vào chiến trận, lao

tới chém giết quân Raksaxa: “Chàng bay vút lên bầu trời trong sáng, rồi lại lao

xuống nhanh như gió cuốn mây bay Và cũng như gió đùa giỡn với mây nhuốm màu sắc cầu vồng, Hanuman đùa giỡn với các chàng hảo hán tay lăm lăm cung tên Rồi đột nhiên chàng gầm một tiếng khiến chúng giật mình Chàng trổ thần lực, tát đứa này, đấm đứa nọ, chàng cắn xé bằng răng và móng tay Có số bị chàng đánh vào ngực chết lăn quay, có số bị đánh vỡ đùi, có số thì ngã xuống vì không trụ lại được với tiếng gầm sấm sét của chàng” [23, III, 213] Đặc biệt là

hành động của Hanuman trong cuộc chiến đấu với Akampana Tác giả miêu tả

rất chi tiết cảnh hai người chiến đấu trên chiến trường: “Akampana bèn bắn vào

Hanuman xối xả như mưa nhiệt đới” [23, III, 98] Thấy vậy, Hanuman bèn “nhổ bật một tảng đá khổng lồ… Giờ đây Hanuman vừa múa tít tảng đá vừa đâm bổ tới chỗ Akampana Thấy tảng đá khổng lồ nhắm vào mình, Akampana bèn từ xa phóng một mũi tên lưỡi liềm, cắt vụn nó ra thành từng mảnh Hanuman nổi cơn thịnh nộ, nhổ bật một cây Axoakacna khổng lồ với niềm vui sướng xung trận, tay múa tít cây đại thụ, chân lao nhanh vun vút, chàng nhảy bổ đến kẻ thù” [23, III,

99] Sau đó, hai người đã chiến đấu rất anh dũng, lòng sôi sục căm giận với khí

thế chiến đấu bừng bừng: “Akampama bèn gầm lên một tiếng kiêu hùng, phóng

ra mười bốn mũi tên… Hanuman tráng sĩ nhổ bật một cây khổng lồ và vút một cái, cây được lao tới, đánh vỡ đầu Akampana” [23, III, 99] Cuối cùng,

Hanuman giết chết được Akamppana: “Y chết ngay tức khắc” [23, III, 99]

Những hành động trên cho thấy Hanuman luôn có dũng khí và hành động quyết liệt của một người anh hùng Qua đó, Valmiki muốn làm nổi bật lên sức mạnh

và lòng dũng cảm của người anh hùng nơi trận mạc

Trong Iliat của Hôme, miêu tả hành động để thấy được tính cách nhân vật

được thể hiện rõ nét Hôme đã xây dựng cuộc đấu tay đôi cân sức cân tài giữa nhân vật Asin và Hector Hector tham gia chiến trận với sự dũng mãnh hơn bao

giờ hết: “Chàng không thể đứng ngoài được nữa Tay vung loạn xạ, chàng vùng

lên như một ngọn lửa xông thẳng về phía Asin” [10,104, 105] và khi nhìn thấy

Hector xuất hiện thì “Asin hét lên một tiếng xé trời và hùng hổ xông lên, quyết

giết cho được Hector” [10, 105] Như vậy, khi ra chiến trận những người anh

hùng với quyết tâm cao độ và sục sôi đều nhất tề xông lên chiến đấu để giành lấy vinh quang cho bản thân và cho cộng đồng Thông qua hành động của hai nhân vật ta thấy, mỗi nhân vật anh hùng trong sử thi đều mang trong mình lòng dũng cảm - một phẩm chất cao đẹp mà mỗi người anh hùng cần phải có để thực hiện nghĩa vụ đối với thành bang

Sử thi Đăm Săn của dân tộc Tây Nguyên cũng thông qua hành động của nhân vật Đăm Săn trong cuộc chiến đấu với Mtao Mxây “Đăm Săn rung khiên

múa Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô Chàng chạy vun vút qua phía Đông, vun vút qua phía Tây Còn Mtao Mxây bước cao bước thấp chạy hết bãi Tây sang bãi Đông Hắn vung dao chém phập một cái, nhưng chỉ vừa chúng một cái chão cột trâu… thế là Đăm Săn lại múa Chàng múa trên cao, gió như bão Chàng múa dưới thấp, gió như lốc Chòi đổ lăn lóc Cây cối chết rụi Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng Khi chàng múa trên cao, vang lên tiếng đĩa khiên kênh Khi chàng múa chạy rước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung Cây giáo thần, cây giáo dính đầy những oan hồn của chàng nhằm đùi Mtao Mxây phóng tới, trúng nhưng không thủng Chàng đâm vào người Mtao Mxây cũng không thủng” [11, 32], nhờ sự giúp đỡ của Trời, chàng “chộp ngay một cái chày mòn, ném trúng vành tai của địch Cái giáp của Mtao Mxây tức thì rơi loảng xoảng Mtao Mxây tháo chạy Hắn tránh quanh chuồng lợn, Đăm Săn

phá tan chuồng lợn Hắn tránh quanh chuồng trâu, Đăm Săn phá tan chuồng trâu Cuối cùng, hắn ngã lăn ra đất… Đăm Săn đâm phập một cái, cắt đầu Mtao Mxây bêu ngoài đường” [11, 33] để nói lên sức mạnh phi thường và tính cách

anh hùng, dũng cảm của Đăm Săn

Valmiki không những miêu tả hành động của người anh hùng xông pha nơi trận mạc mà còn chú ý miêu tả hành động của người anh hùng mỗi khi gặp khó khăn, vất vả, những đau thương mất mát Khi nghe tin người vợ xinh đẹp hiền dịu của mình đã bị mất tích trong khu rừng, Rama đau đớn vật vã, chàng đã

có những hành động: “Rama tìm kiếm Sita khắp khu rừng, khi thì chàng chạy

nhanh, khi thì chàng loay hoay quanh quẩn một chỗ và phát điên vì đau buồn

Cứ như vậy, chàng đi đi lại lại, đi mãi khắp khu rừng, chàng không từ bỏ hi vọng được gặp lại Sita và chàng lại tìm kiếm ráo riết hơn” [23, I, 33] Thông

qua hành động của nhân vật, chúng ta không chỉ cảm phục lòng dũng cảm của chàng mà còn thấy được nét tính cách khác của chàng đó là một người luôn sống

có tình nghĩa và giàu tình yêu thương

Trong sử thi Ramayana, Valmiki không chỉ đề cập đến mối quan hệ vợ

chồng giữa Rama và Sita mà còn đề cập đến mối quan hệ bạn bè giữa Lakmana

và Hanuman Theo lời của Xusêna, chàng đã đến núi cây thuốc để tìm cây thuốc quý chữa bệnh cho Lakmana Khi tới nơi chàng không tìm thấy dấu vết của

chúng, ngẫm nghĩ hồi lâu rồi chàng có những hành động: “Hanuman bèn lay

đỉnh núi ba lần và mạnh dạn nhổ nó lên, rồi ôm lấy đỉnh ngọn núi đó, ôm luôn

cả cây to, cây nhỏ, cây hoa Chàng phi thân lên bầu trời, vùn vụt bay và đến trước mặt Xusêna” [23, III, 206] Cuối cùng, Lakmana đã được cứu sống nhờ sự

dũng cảm và mưu trí của Hanumam

Tóm lại, trong Ramayana của Valmiki, tính cách nhân vật được thể hiện

chủ yếu và rõ nét qua hành động của nhân vật Một hành động có thể bộc lộ nhiều nét tính cách của chính nhân vật đó Thông qua hành động của từng nhân vật từ đầu đến cuối truyện ta thấy được tính cách của nhân vật ấy Đó là sự dũng cảm, mưu trí, hoạt bát, giàu tình nghĩa, yêu thương mọi người của người anh

hùng Rama, Hanuman, Lakmana, cũng có thể là sự hung hãn, độc ác, háo sắc của con quỷ dữ Ravana, Aksya, Akampana…

2.1.1.2 Qua ngôn ngữ

Bên cạnh việc miêu tả hành động của nhân vật anh hùng, Valmiki còn chú

ý miêu tả ngôn ngữ nhân vật mang màu sắc riêng biệt thể hiện tính cách của mỗi nhân vật trong tác phẩm

Trong Ramayana, Valmiki đã khắc họa thành công nhân vật Rama - nhân

vật trung tâm của tác phẩm qua ngôn ngữ của nhân vật này Ở chương ba mươi

chín, Rama nói với Ravana: “Đợi đấy! Hỡi tên đê tiện kia! Làm sao ngươi có thể

cứu mình khi đã gây ra cho ta những tổn hại như thế? Ngay khi ngươi có thể tìm

sự che chở của Inađra, Yama, Xuyra, Brama, Anhi và Ruđra, mi cũng không thoát khỏi tay ta! Mi đã đánh Lakmana bằng vũ khí xakti và ta thề sẽ gửi mi về với thần chết, cùng gia đình và con gái mi Ta đã giết mười bốn ngàn Raksaxa tại Gianaxthana rồi đấy” [23, III, 110] hay “Hỡi Ravana! Ngươi đã chiến đấu một cách hung bạo, một số quân Vanara đã bỏ mạng vì tay ngươi Bây giờ thì ngươi đã kiệt sức rồi, do đó ta cũng tự chế không giết nhà ngươi vội Vậy ta bảo cho ngươi biết, hãy rút và ngay tức thì để nghỉ ngơi Sau đó hãy ngồi xe trở lại đây cùng bọn chiến binh của ngươi để xem tài nghệ của ta” [23, III, 110] Thông

qua ngôn ngữ của nhân vật, tính cách mạnh mẽ, cao thượng của người anh hùng Rama đã được khắc họa rõ nét

Nhân vật Hanuman là nhân vật dũng cảm, tài giỏi, gây ấn tượng mạnh mẽ trong lòng độc giả bởi hình ảnh tướng khỉ dũng mãnh, luôn chia sẻ với Rama những khó khăn trong các cuộc giao chiến Sự trung thành của Hanuman với

Rama được thể hiện qua lời tuyên bố của chàng với quân Raksava: “Chiến thắng

thuộc về Rama, Lakmana và Xugriva Con của thần gió là ta Thủ hạ của Rama, vua nước Ayôđhya, danh hiệu Hanuman, chình là ta Một khi mà ta sẽ lật nhào các tảng đá, thì thử hỏi quân Raksava đông hàng ngàn đứa nào có thể là đối thủ của ta? Đứa nào? Ngay hôm nay tất cả bọn chúng bay sẽ được thấy ta đàng hoàng ra đi, sau khi đã tàn phá Lanka, và chào mừng Gianaki” [23, II, 210]

Ngôn ngữ trên còn cho thấy Hanuman là một dũng tướng tài ba, mạnh mẽ và đầy bản lĩnh

Không chỉ là người anh hùng dũng cảm, tài ba mà dưới cái nhìn của Valmiki Hanuman cũng là một con người giàu lòng yêu thương, biết cảm thông, chia sẻ, bảo vệ những người có số phận bi đát, lên án, phê phán những suy nghĩ không đúng và nét tính cách này được thể hiện rõ nét qua ngôn ngữ nhân vật Trong hoàn cảnh Inđragit đang nắm lấy bím tóc Sita mà lôi, Hanuman đã nói với

Inđragit: “Đồ đê tiện! Mi đã bị tội chết rồi vì đụng tới tóc của nàng Gianaki Mi

sinh trưởng trong dòng dõi một Bramac - si nhưng đã trở thành một Raksaxa rồi Nhục nhã thay cho mi! Mi xấu xa độc ác, và đã dùng những cách quanh co trong giao chiến Hỡi cái tên không biết nhục kia! Đáng lí mi phải lấy làm xấu

hổ khi giết một phụ nữ mới đúng Hỡi cái gã tàn bạo tâm địa độc ác kia! Giờ đây Gianaki không nhà không cửa, tứ cố vô thân, thế sao ngươi đang tâm hành quyết nàng? Giờ đây mi đang ở trong tay ta, nếu mi mà phạm hành động điên rồ

đó, thì mi sẽ chẳng còn sống được bao lâu; và chẳng mấy chốc mi sẽ đi về nơi đáng kinh sợ dành cho bọn giết phụ nữ - cái nơi mà ngay cả bọn giết đàn ông cũng tránh” [23, III, 170]

Trong Ramayana, thông qua lời nói của nhân vật Lakmana ta cũng nhận

thấy tính cách của nhân vật này Trước sự kiêu căng, ngạo mạn của Inđragit,

Lakmana hiên ngang đáp lại: “Những điều ngươi nghĩ, nói ra thì dễ dàng, nhưng

bắt tay làm thì khó thực sự đấy Kẻ thông minh là kẻ có thể hoàn thành mục đích bằng cố gắng của mình Nhưng ngươi là một kẻ ngu xuẩn… Những lời khoe khoang vô bổ nào có ích gì” [23, III, 181] hay “Đừng khoác loác! Cớ sao ngươi phí lời vô ích? Hãy chứng tỏ tài năng của ngươi bằng việc làm Không trổ tài nghệ ra bằng hành động… ta cũng sẽ giết chết ngươi, ngay lập tức” [23, III,

181] Ngôn ngữ của Lakmana đã bộc lộ rõ đây là một nhân vật khôn ngoan, mạnh mẽ và dũng cảm

Trong Ramayana, Valmiki không chỉ sử dụng ngôn ngữ để bộc lộ tính

cách các nhân vật anh hùng Rama, Hanuman, Lakmana… mà còn bộc lộ tính cách của nàng Sita - một người phụ nữ rất thủy chung và mạnh mẽ Khi biết tin

Rama bị lưu đày vào rừng Sita đã xin đi theo nhưng bị Rama từ chối, nàng thốt

lên rằng: “Chàng ơi! Bởi lẽ tình yêu của em đối với chàng thúc em đi lên phía

trước thì những tai họa mà chàng kể ra, chả hề hấn gì đối với em… Những nỗi

cơ cực của đời sống ở rừng mà chàng vừa nói đến chẳng làm em chùn bước Một phụ nữ không thể sống xa chồng” [23, I, 144] Ngôn ngữ trên đã thể hiện

tình cảm đằm thắm và sâu sắc của Sita đối với Rama

Không chỉ quyết tâm cùng Rama vượt qua muôn vàn khó khăn, gian nan

mà Sita còn luôn dành trọn tình cảm cũng như sự trong sáng, ngọc ngà của mình cho Rama Khi bị con quỷ Ravana bắt đi, trước sự đe dọa của hắn nàng nói:

“Ngươi thấy đấy, ta là vợ của người khác, và ta là người trinh tiết Đừng coi ta

như một phụ nữ tầm thường Hãy coi trọng đức hạnh và hãy ngay thẳng Hỡi Raksaxa kia! Phải bảo vệ vợ người khác như bảo vệ chính vợ mình, mà đã để tâm đến cuộc sống của ngươi thì hãy gắn bó với vợ của chính ngươi Người đàn ông nào mà không bằng lòng với vợ mình, sẽ là nô lệ cho các giác quan của mình và sẽ phải chịu đựng sự nhục mạ của vợ kẻ khác, và ngay bạn hữu, và bà con anh em của y cũng lên án y” [23, II, 167, 168] Ngôn ngữ trên cho thấy, Sita

không chỉ là một người vợ thủy chung, son sắt một lòng với chồng mà còn là người phụ nữ rất mạnh mẽ, quyết liệt Từ đó khẳng định được khí tiết và danh

dự của mình trước thế lực xấu xa, độc ác

Trong Ramayana, đối lập với hình ảnh người anh hùng mang tính cách

dũng cảm, kiên cường, lạc quan; người phụ nữ thủy chung, trọng danh dự là hình ảnh loài quỷ dữ độc ác, thủ đoạn, gian xảo mà đứng đầu là Ravana

Trước sắc đẹp của nàng Gianaki, Ravana đã dùng những lời lẽ ngọt ngào

để cám dỗ nàng: “Hỡi người đẹp của ta, với bắp đùi tròn trĩnh như vòi voi, nàng

đã vì sợ hãi mà che giấu bộ ngực và bụng nàng, để cho ta khỏi nom thấy Hỡi người đẹp mắt bông sen, xin nàng hãy tôn trọng tình yêu của ta…” [23, II, 165]

Những lời lẽ trên đã chứng tỏ Ravana là một con quỷ háo sắc và gian xảo

Khi Ravana nói với tên đánh xe tốt bụng của mình: “Thằng ngu! Ta ốm

yếu, tàn tật hay sao? Ta không có tài nghệ, không hùng mạnh hay sao? Ta không có sức khỏe hay cường lực hay ư? Yêu thuật Raksaxa đã rời bỏ ta rồi hay

sao? Há ta không tinh thông võ nghệ hay sao mà ngươi lại đi tự ý muốn làm gì thì làm, chẳng coi ta ra gì nữa? Cớ sao không biết ý định của ta thế nào, mà ngươi tự tiện quay xe trở về, ngay trước mặt kẻ thù của ta? Ôi, cái gã kém cỏi đến thế! Chính tại do nhà ngươi mà danh giá của ta, sự dũng cảm của ta đã bị tước đoạt…” [23, III, 212], tính cách lỗ mãng, ngạo mạn, nóng nảy của hắn đã

được khắc họa rõ nét

Trong Iliat, ngôn ngữ cũng thể hiện sâu sắc tính cách của nhân vật Khi Agamennông tuyên bố: “Ta sẽ đến tận nơi đoạt lấy phần thưởng của các ngươi,

của Agiắc hay Asin đem về, rồi mặc cho kẻ mất tha hồ mà tức tối” [10, 15] thì

ngay lập tức Asin buông lời chửi mắng thậm tệ: “Hỡi đồ mặt dày mày dạn chỉ

biết có lợi lộc kia… Ngươi chỉ là những quân hèn, nếu không thì sự láo xược của ngươi hôm nay sẽ là lần sau đó” [10, 19] Thông qua ngôn ngữ của nhân vật

thể hiện rõ tính cách nóng nảy của nhân vật Asin khi bị Agamennông tuyên bố

sẽ cướp đoạt phần thưởng của mình

Hay đó còn là sự khôn ngoan, khéo léo được thể hiện trong những lời nói

ngọt ngào của nhà hùng biện tài ba “Nexto ăn nói ngọt ngào” bởi vì “ông ta là

nhà hùng biện êm ái của xứ Pilốt: lời nói từ miệng ông tuôn ra ngọt hơn mật”

[10, 20] Ramayana và Iliat đều có điểm chung đó là tác giả đã dùng ngôn ngữ

của nhân vật để khắc họa tính cách của nhân vật Đây cũng là đặc điểm chung của thể loại sử thi trong lĩnh vực xây dựng nhân vật

Như vậy, với ngòi bút tài hoa và khả năng quan sát tinh tế của mình, Valmiki đã khắc họa thành công tính cách của các nhân vật thông qua hành động

và ngôn ngữ của chính nhân vật Ngôn ngữ nhân vật trong Ramayana mang đậm

tính sử thi Ngôn ngữ của anh hùng Rama, Hanuman, Lakmana mạnh mẽ, quyết liệt; ngôn ngữ Sita nhẹ nhàng mà sâu sắc, ngôn ngữ của con quỷ Ravana hống hách, ngạo mạn,… Thông qua ngôn ngữ nhân vật tác giả không chỉ khắc họa tính cách nhân vật mà còn chỉ rõ mối quan hệ giữa các nhân vật, làm cho ý nghĩa

tư tưởng của tác phẩm trở nên sâu sắc hơn

2.1.2 Nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật

Có thể nói, các nhân vật trong tác phẩm văn học thực sự đã tạo nên một

hệ thống hoàn chỉnh Mỗi một nhà văn thường sử dụng những biện pháp nghệ thuật khác nhau để tạo nên hệ thống nhân vật khác nhau Số lượng nhân vật

trong tác phẩm Ramayana tương đối nhiều Xét trong tầng đa nghĩa của không gian thượng giới, trần giới thì trong Ramayana tìm được biết bao khuôn mặt có

thể là tiên, là quỷ hay những người trần Dưới đây là những biện pháp, cách thức nghệ thuật chủ yếu trong việc xây dựng hệ thống nhân vật trong tác phẩm

Ramayana

2.1.2.1 Đặt nhân vật trong các mối quan hệ

Thành công rực rỡ của Ramayana trong sáng tác nghệ thuật có được là

nhờ tác giả biết cách tiếp thu tất cả những tinh hoa nghệ thuật phong phú của dân gian và kế thừa những truyền thống tốt đẹp của nhân loại Trong tác phẩm

Ramayana, Valmiki đã đặt nhân vật trong mối quan hệ như quan hệ đối lập,

quan hệ tương phản, quan hệ bổ sung để làm nổi bật nhân vật được miêu tả

a Mối quan hệ đối lập

Trong các tác phẩm văn học mối quan hệ đối lập giúp nhà văn khai thác được chiều sâu của hệ thống nhân vật Thông thường mối quan hệ đối lập chủ yếu trong các tác phẩm là đối lập giữa thiện và ác, giữa trung thành và dối trá, giữa thống trị và bị trị

Trong tác phẩm Ramayana, Valmiki đã miêu tả sự đối lập giữa thiện và

ác, giữa một bên là người anh hùng Rama - một lòng yêu thương, quan tâm Sita bất chấp mọi sự nguy hiểm với một bên là bọn quỷ dữ đứng đầu là Ravana luôn tìm mọi cách để có được Sita, biến nàng thành người vợ đẹp nhất của hắn Trên đường đi lưu đày, Rama luôn tận tâm chăm sóc, bảo vệ Sita Chàng dặn dò

Lakmana: “Em đi phía trước, để Sita đi theo em Anh đi phía sau bảo vệ cho cả

hai chị em Chúng ta cần phải bảo vệ những gì nàng không có” [23, I, 171] Hơn

nữa, chàng thấu hiểu trước nỗi khó khăn của Sita khi chàng tâm sự với

Lakmana: “Gianaki sẽ trải qua những nỗi gian lao của đời sống núi rừng ngay

ngày hôm nay” [23, I, 171] Bên cạnh việc căn dặn Lakmana, Rama luôn sẵn