Ở nước ta, từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường thì các thành phần kinh tế được khuyến khích phát triển, vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp trở thành một vấn đề gây rất nhiều tranh luận. Về mặt lý luận, chúng ta đã có nhiều chuyển biến trong nhận thức, tư duy lý luận. Tuy nhiên, trong sự chuyển đổi đó vẫn còn có những vấn đề cần phải tiếp tục làm sâu sắc và rõ ràng hơn.
Trang 11.2 Những tiêu chí cơ bản để phân biệt các giai cấp trong xã hội
1.3 Về đấu tranh giai cấp
1.4 Đặc điểm của cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản
2 Nhận thức của Đảng ta về giai cấp và đấu tranh giai cấp
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
23347913
2526
MỞ ĐẦU
1
Trang 2Học thuyết về giai cấp và đấu tranh giai cấp là một trong những nội dung
cơ bản nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin Lý luận đó đã có ảnh hưởng sâu rộngtrong phong trào cách mạng từ thế kỷ XIX đến nay, tạo ra những biến động tolớn trong đời sống chính trị - xã hội trên toàn thế giới
Ở nước ta, từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường thì các thành phầnkinh tế được khuyến khích phát triển, vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp trởthành một vấn đề gây rất nhiều tranh luận Về mặt lý luận, chúng ta đã có nhiềuchuyển biến trong nhận thức, tư duy lý luận Tuy nhiên, trong sự chuyển đổi đóvẫn còn có những vấn đề cần phải tiếp tục làm sâu sắc và rõ ràng hơn Thực chấtquan điểm mác xít về giai cấp và đấu tranh giai cấp cũng cần được nhận thức,liên hệ, vận dụng một cách linh hoạt hơn, đặc biệt là thực tiễn đổi mới của nước
ta hiện nay đã khẳng định kết quả của công cuộc đổi mới, đã chứng minh rằng:
Lý luận giai cấp và đấu tranh giai cấp đã ngày càng được nhận thức và vận dụngđúng đắn và sáng tạo ở Việt Nam Những thành tựu quan trọng ở Việt Namtrong thời kỳ đổi mới, nhất là về kinh tế, đã có sự chuyển biến mạnh mẽ trêntất cả các mặt của đời sống xã hội, tình hình an ninh chính trị được tăngcường, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội được hình thành rõ nét… điều đó
đã chứng tỏ quan điểm giai cấp của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn Nhưngcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam còn dài, diễn biến xã hội cònhết sức phức tạp Vì vậy, nghiên cứu một cách sâu sắc lý luận giai cấp và đấutranh giai cấp gắn với tổng kết kinh nghiệm cách mạng, học tập kinh nghiệmcủa phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, sẽ góp phần phát triển sángtạo và vận dụng ngày càng thành công lý luận Mác - Lênin vào sự nghiệp xâydựng một chế độ xã hội mới Đặc biệt trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội, lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp cần được nhận thức và xem xétmột cách khoa học để luận giải những vấn đề có tính nguyên tắc cả lý luận vàthực tiễn đã và đang là thời cơ và thách thức trong sự nghiệp đổi mới và pháttriển đất nước ta hiện nay
1 Quan điểm Mác - Lênin về giai cấp và đấu tranh giai cấp
Trang 31.1 Nguồn gốc giai cấp.
Đứng vững trên lập trường duy vật về lịch sử và từ những con người cánhân hiện thực, C.Mác, Ph.Ăng-ghen đã tìm ra quy luật phát sinh và phát triểncủa xã hội có giai cấp và quy luật đấu tranh giai cấp Nếu các nhà tư tưởng trướcMác cho rằng: nguồn gốc của xã hội có giai cấp, của chế độ tư hữu là do tưtưởng tư hữu của con người, thì ngược lại C.Mác chỉ rõ, chính những tiền đề vậtchất do xã hội tạo ra đã làm nảy sinh ra tư tưởng tư hữu Bởi vì, như các nhàkinh điển mác xít đã khẳng định: Do sự phát triển của sản xuất đã đưa đến sựphân công lao động trong xã hội và sự phân công lao động xã hội lại thúc đẩy sựphát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng xuất lao động, đó là nguồn gốc cơbản để sinh ra chế độ tư hữu và sự phân chia giai cấp trong xã hội Thực tiễn lịch
sử phát triển và tiến hoá của nhân loại đã chỉ ra rằng, nguyên nhân vật chất,nguyên nhân kinh tế là nguyên nhân cơ bản, sâu xa sản sinh ra giai cấp và xã hội
có giai cấp Sự tồn tại, phát triển và diệt vong của giai cấp và xã hội có giai cấp
là do nguyên nhân kinh tế - vật chất quyết định - suy cho đến cùng Như vậy, tưtưởng biện chứng duy vật về giai cấp và đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác -Lênin hoàn toàn đối lập với quan điểm duy tâm, tôn giáo đã tồn tại rất lâu tronglịch sử Tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác về giai cấp và đấu tranhgiai cấp, về sự ra đời, tồn tại và diệt vong của nó đã góp phần vào cuộc đấutranh, khắc phục tư tưởng ảo tưởng, chủ quan về vấn đề hoà hợp giai cấp, xoánhoà đấu tranh giai cấp trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế,hoặc muốn đi tìm lời giải, một động lực ở ý thức tư tưởng để thúc đẩy sự pháttriển giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời đại ngày nay
Trong vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp, chủ nghĩa Mác - Lênin đã có
sự đánh giá rất khách quan, khoa học đối với sự ra đời của xã hội có đối khánggiai cấp, các ông đã khẳng định sự ra đời của xã hội có giai cấp thay thế xã hộicộng sản nguyên thuỷ là một bước tiến hoá, phát triển của lịch sử nhân loại,
Ph.Ăng-ghen viết: “Từ khi sự đối lập giữa các giai cấp xã hội xuất hiện thì chính những dục vọng xấu xa của con người - lòng tham và sự thèm muốn
3
Trang 4quyền lực đã trở thành đòn bẩy cho sự phát triển của lịch sử” Trong xã hội có
giai cấp, mỗi giai cấp đều có vị trí, vai trò nhất định trong lịch sử, kể cả giai cấpthống trị bóc lột Sự tồn tại của các giai cấp đối kháng đều do sự quy định củađiều kiện kinh tế, quan hệ kinh tế Theo đó, sự ra đời, tồn tại, phát triển của giaicấp tư sản cũng là một tất yếu khách quan của lịch sử và cũng đã từng đóng vaitrò hết sức cách mạng trong lịch sử, bởi chính giai cấp tư sản đã làm cách mạngxoá bỏ quan hệ sản xuất phong kiến lỗi thời lạc hậu để mở đường cho lực lượngsản xuất phát triển, hình thành những thị trường và quốc gia rộng lớn, mở ra sựhợp tác kinh tế giữa các quốc gia, dân tộc trên thế giới
Từ các quan điểm mác xít về sự hình thành giai cấp theo lập trường duyvật về lịch sử, đã cho chúng ta thấy rõ những vấn đề cơ bản sau:
Một là, sự xuất hiện xã hội có giai cấp là một tất yếu khách quan, trước hết là tất yếu về kinh tế, chính “cái có thể chiếm hữu” đã sinh ra tư tưởng chiếm hữu.
Hai là, xã hội có giai cấp là một giai đoạn tất yếu của lịch sử phát triển của
nhân loại, nó chính là nhân tố để thúc đẩy sản xuất phát triển ngày càng cao
Ba là, trong xã hội có giai cấp, mỗi giai cấp đều có vị trí, vai trò nhất
định, trước hết là vai trò trong phát triển kinh tế, đây cũng chính là lý do tồn tạicủa mỗi giai cấp và quy định địa vị chính trị - xã hội của nó
1.2 Những tiêu chí cơ bản để phân biệt các giai cấp trong xã hội.
Trên cơ sở kế thừa tư tưởng của các nhà kinh tế - chính trị học tư sản
trước đó, C.Mác đã cho rằng, trong xã hội tư sản tồn tại “những người chỉ sở hữu có sức lao động, những kẻ sở hữu tư bản và những kẻ sở hữu ruộng đất, mà nguồn thu nhập tương ứng là tiền công, lợi nhuận và địa tô, tức là công nhân làm thuê, nhà tư bản và địa chủ, đó là ba giai cấp lớn của xã hội hiện đại dựa trên phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa”1 Theo đó, tiêu chí của giai cấptrước hết phải gắn liền với những giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử, gắnliền với phương thức sản xuất Không có tiêu chí chung cho mọi giai cấp trongmọi thời đại lịch sử, các tiêu chí đó luôn vận động biến đổi không ngừng theo
Trang 5thực tiễn của sản xuất và đời sống xã hội Theo C.Mác và Ph.Ăng-ghen, thì tiêuchí cơ bản quan trọng hàng đầu để phân biệt giai cấp này với giai cấp khác, đó làvấn đề sở hữu tư liệu sản xuất, vai trò tổ chức, quản lý sản xuất và gắn liền với
nó là sự thu nhập từ các quyền sở hữu đó
Chính sự sở hữu tư liệu sản xuất trong những lĩnh vực khác nhau sẽ hìnhthành nên những giai tầng khác nhau trong xã hội: người sở hữu tư liệu sản xuấttrong công nghiệp hình thành nên giai cấp tư sản, những kẻ sở hữu ruộng đất làgiai cấp địa chủ, còn những người chỉ sở hữu sức lao động của mình và bán sứclao động cho nhà tư bản công nghiệp là giai cấp công nhân Đồng thời, những ai
là chủ tư liệu sản xuất sẽ đóng vai trò tổ chức, quản lý, điều hành quá trình sảnxuất, còn những người không có tư liệu sản xuất thì phải chịu sự tổ chức, quản lý,điều hành của kẻ có tư liệu sản xuất Theo đó, sự hưởng thụ các sản phẩm trong
xã hội cũng có sự khác nhau, nguồn thu nhập của người làm thuê là tiền công, làmột phần rất nhỏ trong tổng số giá trị lao động mà chính họ tạo ra, còn nguồn thunhập của chủ tư bản là lợi nhuận Đó là sự phân phối bất bình đẳng, là sự bóc lộtcủa giai cấp tư sản, địa chủ đối với giai cấp công nhân, nông dân
V.I.Lênin đã kế thừa, phát triển, xây dựng và hoàn thiện những tư tưởng củaC.Mác và Ph.Ăng-ghen về tiêu chí giai cấp thành tiêu chí giai cấp nói chung và tiêu
chí cụ thể cho từng giai cấp Trong tác phẩm “Sáng kiến vĩ đại” V.I.Lênin viết:
“Người ta gọi là giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau
về quan hệ của họ (thường thì những quan hệ này được pháp luật quy định và thừa nhận) đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tập đoàn người, mà tập đoàn người này thì có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác, do chỗ các tập đoàn
có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định”2
Theo V.I.Lênin:
2 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB, M, 1979, tập 39, tr 17 - 18.
5
Trang 6Thứ nhất, giai cấp trước hết phải là tập đoàn người to lớn, đông đảo trong
xã hội, gắn liền với một hệ thống sản xuất nhất định Điều đó cho thấy với mộtvài cá nhân đơn lẻ không thể là giai cấp, mặc dù họ có thể nắm giữ những vị trí,vai trò quan trọng có ảnh hưởng to lớn trong đời sống tinh thần xã hội Cũngkhông phải mọi tập đoàn đông đảo, to lớn trong xã hội sẽ là giai cấp, giai cấpkhông phải là sự cộng lại đơn thuần, là tổng số của các cá nhân, mà đó phải là sựgắn bó, hợp lại với nhau trên cơ sở có chung một địa vị trong hệ thống sản xuấtnhất định của xã hội Mặt khác, không phải mọi hệ thống sản xuất đều sinh ragiai cấp, mà chỉ hệ thống sản xuất nào tạo ra tiền đề để những tập đoàn này cóquan hệ và địa vị khác nhau trong quá trình sản xuất mới tạo ra giai cấp khácnhau, chỉ có những xã hội dựa trên những quan hệ sản xuất nhất định nào đómới tạo ra giai cấp
Thứ hai, sự khác nhau giữa các giai cấp được thể hiện trên những phương
diện cơ bản sau:
- Quan hệ của họ đối với tư liệu sản xuất (thường thì được pháp luật quy định
và thừa nhận) Vai trò đó được thể hiện ở các quyền cơ bản: quyền sở hữu, quyềnchiếm hữu… Nền kinh tế càng phát triển thì các quyền này càng được mở rộng, biếnđổi và hình thành các quyền mới, đáp ứng sự phát triển của thực tiễn sản xuất
- Vai trò tổ chức và phân công lao động trong quản lý, tổ chức sản xuất.Tập đoàn người nào nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất thì nắm quyền điềuhành, tổ chức, quản lý sản xuất Ở đây cần phân biệt rõ ràng giữa việc tổ chức,quản lý sản xuất với quyền quyết định tổ chức, quản lý sản xuất, bởi trước yêucầu phát triển sản xuất hiện nay mà việc tổ chức quản lý ngày càng đòi hỏi cao,phức tạp, có nhiều người cùng tham gia quản lý trong đó có cả người không nắm
tư liệu sản xuất, song vai trò quyết định quá trình sản xuất, quản lý sản xuất phải
là người nắm phần lớn tư liệu sản xuất
- Phương thức, quy mô thu nhập Tập đoàn nào nắm quyền sở hữu tư liệusản xuất thì nắm quyền về tổ chức phân phối sản phẩm Sự phân phối sản phẩm
xã hội phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, tiến hành theo những phương thức khác
Trang 7nhau Trong xã hội hiện đại, sự phân phối sản phẩm xã hội được phân phối chocác cá nhân sau khi đã khấu trừ các phần cơ bản.
Như vậy, giai cấp là một phạm trù xã hội, gắn liền với sản xuất vật chất,đặc biệt là với quan hệ sản xuất, do đó các tiêu chí do V.I.Lênin đưa ra chủ yếu
là những tiêu chí về kinh tế và vật chất Nhưng chúng ta cũng cần thấy rằng, sựkhác biệt về vật chất giữa các giai cấp sẽ dẫn tới sự khác biệt về chính trị, tinhthần Thừa nhận sự khác biệt giữa các giai cấp về kinh tế thì không thể khôngthừa nhận sự khác biệt về chính trị, tinh thần, bởi trong xã hội có giai cấp, giaicấp nào thống trị về lực lượng vật chất thì sẽ thống trị về mặt tinh thần, chínhtrị trong xã hội Nói cách khác, tư tưởng thống trị đó chính là biểu hiện tinhthần của những quan hệ vật chất dưới hình thức tư tưởng
1.3 Về đấu tranh giai cấp.
Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định: trong xã hội có giai cấp, đấu tranhgiai cấp là tất yếu khách quan Lịch sử loài người cũng đã chứng minh rằng: lịch
sử tất cả các xã hội có giai cấp tồn tại từ trước tới nay chỉ là lịch sử đấu tranh
giai cấp giữa những “Người tự do và người nô lệ, quý tộc và bình dân, chúa đất
và nông nô, thợ cả phường hội và thợ bạn, nói tóm lại, những kẻ áp bức và người bị áp bức luôn đối kháng với nhau đã tiến hành một cuộc đấu tranh không ngừng, lúc công khai, lúc ngấm ngầm, một cuộc đấu tranh bao giờ cũng kết thúc bằng một cuộc cải tạo toàn bộ xã hội, hoặc bằng sự diệt vong của hai giai cấp đấu tranh với nhau”3
Đấu tranh giai cấp là do nguyên nhân của mâu thuẫn giai cấp, song theoV.I.Lênin, nguyên nhân trước hết là do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế V.I.Lênincho rằng: đấu tranh giai cấp là đấu tranh của một bộ phận nhân dân này chống
lại một bộ phận khác, là “Cuộc đấu tranh của quần chúng bị tước hết quyền, bị
áp bức và lao động, chống bọn có đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và bọn ăn bám, cuộc đấu tranh của những người công nhân làm thuê hay những người vô sản chống những người hữu sản hay giai cấp tư sản”4 Thực chất của đấu tranh
3 C.Mác và Ph.Ăng-ghen Toàn tập, Nxb CTQG, HN, 1995, tập 4, tr 596 - 597
4 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB, M, 1979, tập 7, tr 237 - 238.
7
Trang 8giai cấp là đấu tranh giữa những giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau khôngthể điều hoà được.
Theo quan điểm mác xít, lợi ích giai cấp là những giá trị khách quan nhằmthoả mãn nhu cầu nhất định của một giai cấp, đảm bảo cho giai cấp đó tồn tại và pháttriển Lợi ích giai cấp không phải do ý thức giai cấp sinh ra và quy định, mà nó dođịa vị kinh tế - xã hội của giai cấp đó tạo nên, do đó, muốn chỉ ra lợi ích giai cấp và
sự đối kháng lợi ích giai cấp phải phân tích tình hình, điều kiện phát triển cụ thể củatừng giai cấp Lợi ích cơ bản của giai cấp khi có sự đối kháng gay gắt sẽ dẫn tới đấutranh giai cấp và cách mạng xã hội, khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết sẽ tạo rađộng lực thúc đẩy toàn bộ xã hội có giai cấp phát triển Chính vì vậy, đấu tranh giaicấp trở thành một trong những động lực cơ bản, quan trọng thúc đẩy sự phát triểncủa xã hội có đối kháng giai cấp
Trong đời sống xã hội, nguồn gốc, động lực của sự phát triển là mâu thuẫntrong quá trình sản xuất vật chất, mà trước hết và trực tiếp là mâu thuẫn giữa lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất Do tính cách mạng, luôn vận động biến đổicủa lực lượng sản xuất, do đó, quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sảnxuất luôn vận động từ chỗ phù hợp tới không phù hợp và mâu thuẫn Khi quan hệsản xuất không phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất thì phảixoá bỏ quan hệ sản xuất cũ, thiết lập quan hệ sản xuất mới để thúc đẩy lực lượngsản xuất phát triển Song, để bảo vệ lợi ích của giai cấp mình, giai cấp thống trịluôn tìm mọi cách bảo vệ quan hệ sản xuất hiện có, cản trở, kìm hãm sự phát triểncủa quan hệ sản xuất mới Do đó, muốn mở đường cho lực lượng sản xuất pháttriển phải thông qua đấu tranh giai cấp mà đỉnh cao của nó là cách mạng xã hội.Trong cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp tiên tiến với giai cấp thống trị đã phảnđộng, lỗi thời luôn diễn ra gay go quyết liệt, song giai cấp mới tiên tiến sẽ tất yếugiành thắng lợi, bởi cuộc đấu tranh của họ ngày càng được quần chúng ủng hộ, vìcuộc đấu tranh của giai cấp mới phù hợp với xu thế phát triển của xã hội Nhưvậy, đấu tranh giai cấp là phương thức cơ bản để giải quyết mâu thuẫn giữa lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất, để cho phương thức sản xuất mới trở thành
Trang 9phương thức sản xuất thống trị trong xã hội, cùng với đó, một chế độ chính trịmới, văn hoá mới ra đời Nói cách khác, thông qua đấu tranh giai cấp mà đỉnh caocủa nó là cách mạng xã hội sẽ dẫn tới sự ra đời của một hình thái kinh tế - xã hộimới, cao hơn Toàn bộ quá trình phát triển của lịch sử xã hội loài người đã chứngminh cho tính khoa học đúng đắn của chủ nghĩa Mác về vai trò của đấu tranh giaicấp trong lịch sử phát triển của nhân loại.
Thực tiễn đã chứng minh, trong xã hội có đối kháng giai cấp, đấu tranhgiai cấp là động lực phát triển của xã hội, nhưng đó không phải là động lực duynhất, mà đó chỉ là động lực cơ bản, ngoài ra trong xã hội còn có rất nhiều độnglực khác Bởi vì, trong đời sống xã hội, con người có vô vàn các hoạt động khácnhau với những nhu cầu, mục đích, động cơ khác nhau, trong đó những nhu cầusống, nhu cầu về vật chất, tinh thần, nhu cầu chiếm lĩnh đỉnh cao trí tuệ… cũng
là những động lực quan trọng, trực tiếp thúc đẩy con người hoạt động và tạo ra sựphát triển của xã hội Mặt khác, trong xã hội có giai cấp do trình độ phát triển củalực lượng sản xuất còn hạn chế, chưa đáp ứng được đầy đủ mọi nhu cầu vật chấtcủa con người, chính vì vậy, đấu tranh để đòi lợi ích kinh tế, đảm bảo điều kiệnsống cho con người trở thành những cuộc đấu tranh có quy mô lớn, quyết liệt nhất
để dẫn tới những sự chuyển biến lớn lao trong xã hội Như vậy, đấu tranh giai cấptheo quan điểm mác xít, vấn đề cơ bản của nó không phải là vấn đề chính trị thuầntuý, đạo đức thuần tuý, mà thực chất và cơ bản là vấn đề kinh tế
1.4 Đặc điểm của cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản.
- Cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản mang tính triệt để: Từ khi
mới ra đời, chủ nghĩa tư bản đã sớm thực hiện cuộc cách mạng trong lĩnh vựccông nghiệp đã làm cho lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hoá và ngay từđầu nó đã mâu thuẫn với chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, chủnghĩa tư bản càng phát triển thì mâu thuẫn đó càng cao, càng gay gắt Đó chính
là nguyên nhân cơ bản của các cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trong chủnghĩa tư bản, chính vì vậy, giai cấp tư sản luôn tìm mọi cách để điều chỉnh quan
hệ sản xuất dưới nhiều hình thức, biện pháp khác nhau, nhưng sự điều chỉnh ấy
9
Trang 10lại dẫn tới hệ quả đó là, sự tập trung tư bản càng lớn, do đó, mâu thuẫn xã hộingày càng trở nên gay gắt Những tiền đề mà chủ nghĩa tư bản tạo ra trong quátrình tồn tại và phát triển đã dẫn tới sự đấu tranh giữa giai cấp vô sản với giaicấp tư sản với mục tiêu là xoá bỏ chế độ sở hữu tư nhân tư bản về tư liệu sảnxuất, xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Mục tiêu đó là đòi hỏi tất yếukhách quan của lịch sử và nó được xuất phát từ nhu cầu giải phóng lực lượngsản xuất, giải phóng con người tiến tới một xã hội không có giai cấp Đây làcuộc đấu tranh giai cấp cuối cùng trong lịch sử, bởi vì, sau cuộc đấu tranh ấy,chế độ công hữu về cơ bản là phải chiếm ưu thế, giữ vai trò thống trị trong xãhội Do đó, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản là triệt
để nhất, nó đã xoá bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, nguyên nhân của mọimâu thuẫn trong xã hội
- Cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản dựa trên chiến lược liên minh công nông rộng lớn: Mọi cuộc đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn tới liên minh
giai cấp Cuộc đấu tranh giai cấp do giai cấp vô sản lãnh đạo và thực hiện nókhác hẳn với các cuộc cách mạng trước kia trong quan niệm và thực hiện vấn đềliên minh giai cấp với giai cấp nông dân Nếu như trước đó, sự liên minh giữacác giai cấp tiến hành cách mạng với giai cấp nông dân chỉ mang tính chất tạmthời, thì nay trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản liên minh giữa côngnhân với nông dân là sự liên minh chiến lược và rộng lớn Sự liên minh ấy đượcxuất phát trước hết từ bản chất, mục tiêu của cuộc cách mạng mà giai cấp côngnhân thực hiện
Kế thừa những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăng-ghen, V.I.Lênin đã pháttriển lý luận về liên minh giai cấp trong điều kiện mới của giai cấp vô sản
Trước hết, V.I.Lênin khẳng định liên minh công - nông là “nguyên tắc cao nhất” của cuộc cách mạng XHCN, liên minh ấy phải được đặt dưới sự lãnh đạo
của Đảng Cộng Sản Đồng thời, V.I.Lênin còn chỉ rõ, liên minh công - nôngkhông chỉ được thực hiện để giành lấy chính quyền, thiết lập chuyên chính vôsản, mà nó còn cần được tiếp tục duy trì, phát triển trong quá trình giữ vững
Trang 11chính quyền “…Nếu không liên minh được với nông dân thì không thể có chính quyền của giai cấp vô sản, không thể nghĩ đến việc duy trì chính quyền…”5
Liên minh công - nông, theo V.I.Lênin, đó không chỉ là liên minh về chínhtrị, mà còn cần phải chuyển sang liên minh về kinh tế, trong đó, giai cấp vô sảncần phải đem lại ruộng đất cho nông dân, V.I.Lênin khẳng định, đây chính là một
đặc trưng của cuộc cách mạng XHCN, và ông viết “…Nếu không tống cổ bọn đại địa chủ đi và không chia ruộng đất cho nông dân thì cách mạng chỉ là cách mạng
tư sản thôi chứ không phải là cách mạng XHCN”6 Vì vậy, trong và sau cáchmạng, V.I.Lênin luôn yêu cầu phải lấy lợi ích thiết thân của cá nhân nông dân làm
cơ sở trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội XHCN
Như vậy, liên minh công - nông dựa trên lợi ích căn bản và lâu dài của họ,
nó được thể hiện trong thời kỳ giành chính quyền và giữ chính quyền, từ liênminh chính trị chuyển sang liên minh kinh tế trong suốt cả thời kỳ quá độ Đó làmột đặc điểm của liên minh giai cấp trong cuộc đấu tranh của giai cấp vô sảnchống lại giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản
- Sự thống nhất giữa giai cấp và dân tộc trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản: Nhờ sự phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã khiến “Những địa phương độc lập liên hệ với nhau gần như chỉ bởi những quan hệ liên minh và có những lợi ích, luật lệ, chính phủ, thuế quan khác nhau thì đã tập hợp thành một dân tộc thống nhất, có một chính phủ thống nhất, một pháp luật thống nhất, một lợi ích dân tộc thống nhất, có tính giai cấp và một thuế quan thống nhất”7 Vì vậy, mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc xuyênsuốt trong toàn bộ cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản và ảnh hưởng trực tiếp tớicuộc đấu tranh này Trong mỗi dân tộc có một giai cấp đứng đầu thống trị dântộc, giai cấp đó sẽ dân tộc hoá các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của nó, và
nó cũng giai cấp hoá hình thức phát triển của dân tộc Vì vậy, mối quan hệ giữagiai cấp và dân tộc trong cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trước hết là quan hệgiữa giai cấp vô sản và dân tộc, mà giai cấp vô sản là một bộ phận cấu thành nên
5 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB, M, 1976, tập 44, tr 57.
6 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB, M, 1976, tập 44, tr 8.
7 C.Mác và Ph.Ăng-ghen Toàn tập, Nxb CTQG, HN, 1995, tập 4, tr 603.
11
Trang 12dân tộc ấy Trong xã hội tư bản, giai cấp tư sản là giai cấp thống trị dân tộc, điều
đó đã làm cho cuộc đấu tranh chính trị của giai cấp vô sản trong từng nước đềunhằm vào việc lật đổ chính quyền tư sản, chuyển nó vào tay giai cấp công nông
C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã khẳng định: “Mục đích trước mắt của những người cộng sản là mục đích trước mắt của tất cả các đảng vô sản khác tổ chức những người vô sản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền”8 Chính việc đấu tranh giành chính quyền trong từngdân tộc là đòi hỏi khách quan của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, đó là điềukiện để giai cấp vô sản tự mình vươn lên thành giai cấp dân tộc, tự mình trởthành dân tộc, xoá bỏ dân tộc tư sản để hình thành dân tộc XHCN, dân tộc vô
sản Vì vậy, “Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, dù về mặt nội dung không phải là cuộc đấu tranh dân tộc nhưng lúc đầu lại mang hình thức dân tộc”9
Mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc còn được thể hiện trong mối quan hệ
giữa giải phóng giai cấp với giải phóng dân tộc C.Mác viết: “Hãy xoá bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng
sẽ bị xoá bỏ”10
Quan điểm mác xít về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc trong cách mạng
vô sản được V.I.Lênin tiếp tục phát triển trong thời đại mới, khi mà chủ nghĩa tưbản đã phát triển thành chủ nghĩa đế quốc, và phong trào giải phóng dân tộc đãphát triển mạnh mẽ V.I.Lênin khẳng định: kẻ thù chung của giai cấp vô sản ởcác nước tư bản và thuộc địa lúc này là đó chính là giai cấp tư bản, nhà nước đếquốc, do đó, giai cấp vô sản phải liên kết với các nước thuộc địa, cho dù ở các
nước thuộc địa đó giai cấp nào lãnh, và V.I.Lênin đã chuyển khẩu hiệu “Vô sản các nước đoàn kết lại” của C.Mác thành khẩu hiệu “Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại” Đối với các nước thuộc địa có phong trào
vô sản phát triển mạnh mẽ, theo V.I.Lênin, phải có sự liên kết phong trào vô sản
ở những nước đó với phong trào vô sản ở chính quốc Đồng thời, ông cho rằng,khi các “dân tộc XHCN lớn” được hình thành, quần chúng lao động tự giải
8 C.Mác và Ph.Ăng-ghen Toàn tập, Nxb CTQG, HN, 1995, tập 4, tr 615.
9 C.Mác và Ph.Ăng-ghen Toàn tập, Nxb CTQG, HN, 1995, tập 4, tr 615.
Trang 13phóng khỏi ách áp bức của giai cấp tư sản sẽ hướng toàn lực của họ vào việcliên minh và thống nhất với các dân tộc XHCN để tạo nên sức mạnh tổng hợpchiến thắng chủ nghĩa tư bản, giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc.
Như vậy, mặc dù đã được xuất hiện từ rất sớm, nhưng chỉ đến C.Mác vàPh.Ăng-ghen và sau đó là Lênin kế thừa, phát triển thì lý luận về giai cấp và đấutranh giai cấp mới thực sự mang tính cách mạng và khoa học Đứng vững trênlập trường của chủ nghĩa duy vật lịch sử, các nhà kinh điển mác xít đã luậnchứng làm rõ những vấn đề về nguồn gốc giai cấp, tiêu chí phân biệt giai cấp,cũng như nguyên nhân, điều kiện, mục tiêu cuối cùng của cuộc đấu tranh củagiai cấp vô sản Từ lý luận đó, C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã chỉ rõ đặc thù củacuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, nhiệm vụ lịch sử mà nó phải giải quyết, cũng
từ lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã xây dựngnên chủ nghĩa cộng sản khoa học Lý luận này đã xoá tan mọi ảo tưởng về xoá
bỏ giai cấp, xoá bỏ áp bức dựa trên cơ sở thuần tuý về giáo dục đạo đức màkhông xuất phát từ kinh tế, lực lượng sản xuất
2 Nhận thức của Đảng ta về giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Từ năm 1975 nước ta hoàn toàn độc lập, thống nhất cách mạng Việt Nam
đã hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc bước sang một giai đoạn lịch sử mới,
đó là thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV khẳng định: nước ta vẫn ở trong quátrình từ một xã hội mà nền kinh tế còn phổ biến là sản xuất nhỏ tiến thẳng lênchủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Vì vậy, khó khănlớn nhất là nền kinh tế lạc hậu lại bị 30 năm chiến tranh tàn phá, kẻ thù luôn tìmmọi âm mưu, thủ đoạn phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trên thế
giới, cuộc đấu tranh giải quyết vấn đề “ai thắng ai” giữa chủ nghĩa xã hội và
chủ nghĩa tư bản, giữa độc lập, dân chủ, hoà bình với các thế lực phản động, đếquốc, hiếu chiến vẫn diễn ra hết sức quyết liệt
13