Cuối những năm 40 của thế kỷ XX, chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, một loạt nước xã hội chủ nghĩa ra đời. Liên Xô và các nước xó hội chủ nghĩa trên toàn thế giới phát triển mạnh mẽ. Phong trào dân chủ, hoà bình lan rộng khắp thế giới, đặc biệt ở Đông Âu như : Nam Tư, Tiệp Khắc, Ba Lan, Hung ga ri… Cùng với đó hầu hết các phong trào hoà bình, dân chủ và độc lập dân tộc ở các nước trên thế giới đều do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Trong khi nhiều nước đế quốc suy yếu, nhưng Mỹ lại vượt trội lên và cầm đầu các nước đế quốc; do đó cuộc đấu tranh giữa hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa diễn ra và phát triển điều kiện mới.
Trang 1TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ RÈN LUYỆN ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, CHỐNG CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN TRONG TÁC PHẨM “SỬA ĐỔI LỐI LÀM VIỆC” Ý NGHĨA ĐỐI VỚI CÔNG TÁC XÂY DỰNG
ĐẢNG HIỆN NAY
1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ RÈN LUYỆN ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, CHỐNG CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN.
Cuối những năm 40 của thế kỷ XX, chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, một loạt nước xã hội chủ nghĩa ra đời Liên Xô và các nước xó hội chủ nghĩa trên toàn thế giới phát triển mạnh mẽ Phong trào dân chủ, hoà bình lan rộng khắp thế giới, đặc biệt ở Đông Âu như : Nam Tư, Tiệp Khắc, Ba Lan, Hung ga ri… Cùng với đó hầu hết các phong trào hoà bình, dân chủ và độc lập dân tộc
ở các nước trên thế giới đều do Đảng Cộng sản lãnh đạo Trong khi nhiều nước đế quốc suy yếu, nhưng Mỹ lại vượt trội lên và cầm đầu các nước đế quốc; do đó cuộc đấu tranh giữa hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa diễn ra và phát triển điều kiện mới
Ở Đông dương, núp dưới danh nghĩa Đồng minh, Mỹ và Anh đã hậu thuẫn cho Thực dân Pháp trở lại xâm lược lần hai, cho nên Đông dương cũng đang
là một trong những trung tâm mâu thuẫn giữa các nước đế quốc và các nước thuộc địa, mà chủ yếu là: Anh, Pháp, Mỹ đang ra sức chống phá phong trào cộng sản và uy hiếp phong trào giải phóng của các dân tộc Đông dương Toàn Đông dương đã trở thành một mặt trận thống nhất kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược dưới sự lãnh đạo của các Đảng Cộng sản
Tình hình trong nước: Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi, Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông nam châu Á được thành lập từ một nước thuộc địa nửa phong kiến Việt Nam trở thành một quốc gia độc lập, có chủ quyền; nhân dân Việt Nam từ thân phận của những người nô lệ mất nước, bị áp bức, bóc lột nặng nề; trở thành người chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình Đảng cộng sản Việt Nam từ một Đảng phải hoạt động bí mật, bất hợp pháp trở thành Đảng cầm quyền, vừa lãnh đạo
Trang 2toàn dân tiếp tục tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, vừa lãnh đạo xây dựng, phát triển kinh tế và xây dựng chính quyền mới Tuy nhiên giành chính quyền chưa được bao lâu thì ở Miền Bắc hơn hai mươi vạn quân Tưởng, ở Miền Nam hơn một vạn quân Anh, núp dưới danh nghĩa quân Đồng minh nhảy vào trong khi quân Nhật sau thất bại vẫn chưa hoàn toàn rút khỏi đất nước ta Chính vì vậy, cùng một lúc chúng ta vừa phải diệt giặc đói, giặc dốt và vừa phải đương đầu với giặc ngoại xâm và tình thế cách mạng lúc này như ngàn cân treo sợi tóc Bên cạnh đó, do chính quyền cách mạng còn non trẻ, do thiếu tri thức, kinh nghiệm quản lý; tuy đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ, trong quản lý, điều hành, xây dựng đất nước, trong quan hệ đối ngoại; song đã xuất hiện trong bộ máy của Đảng và nhà nước, trong đội ngũ cán bộ, đảng viên mầm mống những căn bệnh: quan liêu, bàn giấy, óc bè phái, quân phiệt, hẹp hòi, ích kỷ, cậy thế hủ hóa, kiêu ngạo Những khuyết điểm này nếu không được kịp thời phát hiện, khắc phục sẽ dẫn đến sự suy thoái, biến chất của đội ngũ cán bộ đảng viên, làm giảm năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và hiệu lực quản lý của nhà nước
Để lãnh đạo toàn quân, toàn dân chống thù trong, giặc ngoài, bảo vệ và củng
cố chính quyền cách mạng, Đảng cần phải được xây dựng, chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu bảo đảm ngang tầm đòi hỏi mới của tình hình nhiệm vụ Nhận thức rõ tình hình ấy, để kịp thời khắc phục khuyết điểm, phát huy ưu điểm, đồng tâm hiệp lực, đoàn kết nội bộ, mở rộng hàng ngũ, nâng cao trình độ tư tưởng lý luận, tình cảm đạo đức cách mạng, tác phong làm việc và phong cách lãnh đạo của Đảng, của cán bộ đảng viên, làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh, thật sự là một Đảng cầm quyền lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc; tháng 10-1947, trên đường cùng Trung ương Đảng trở lại chiến khu Việt Bắc để lãnh đạo toàn dân tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm
"Sửa đối lối làm việc" Tác phẩm ra đời có giá trị lịch sử và ý nghĩa lý luận, thực tiễn to lớn đối với Đảng, nhà nước và đội ngũ cán bộ, Đảng viên
Trang 3Với cách viết giản dị nhưng cực kì sâu sắc, tác phẩm "Sửa đối lối làm việc" đã khái quát nhiều vấn đề cơ bản về vai trò của lý luận cách mạng, về xây dựng Đảng, phương pháp lãnh đạo của Đảng, về xây dựng rèn luyện đội ngũ cán bộ đảng viên và về phương pháp tuyên truyền vận động quần chúng đó là những vấn đề hệ trọng quan hệ đến vận mệnh của đất nước, đến sự mất còn của chế độ; trong đó Hồ Chí Minh khẳng định cán bộ đảng viên được coi như
là khâu trung tâm của các mối quan hệ, là cầu nối giữa Đảng nhà nước với nhân dân; mọi thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém Vì vậy thông qua tác phẩm Hồ Chí Minh đã kịch liệt đấu tranh phê phán chủ nghĩa cá nhân, vạch ra nguyên nhân và phương hướng khắc phục nhằm nâng cao trình
độ lý luận, nâng cao tư tưởng và tình cảm cách mạng, phẩm chất đạo đức, tác phong công tác, năng lực lãnh đạo của người cán bộ, đảng viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới
* Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và rèn luyện đạo đức cách mạng.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân là hệ thống những luận điểm, chuẩn mực đạo đức có tính khoa học, thấm đượm tính nhân văn, có giá trị lý luận và thực tiễn to lớn trong giáo dục, bồi dưõng, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và rèn luyện đạo đức cách mạng, được trình bày một cách hệ thống, cơ bản, toàn diện trong tác phẩm “sửa đổi lối làm việc”, như vai trò tầm quan trọng đạo đức cách mạng đối với cán bộ đảng viên; bản chất, nội dung đạo đức cách mạng; những vấn đề có tính nguyên tắc, cũng như phương pháp rèn luyện đạo đức cách mạng…
Trước hết theo Hồ Chí Minh, cán bộ là gốc của mọi công việc: “Công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”1; do đó, phải thường xuyên quan tâm chăm lo, bồi dưỡng giáo dục đội ngũ cán bộ, đảng viên về mọi mặt cả đức và tài, làm cho họ thực sự là lực lượng tiên phong về trí tuệ,
về phẩm chất đạo đức để lôi kéo, tập hợp, lãnh đạo quần chúng và phải là những hạt giống tốt để nhân rộng ra toàn xã hội; trong đó Người nhấn mạnh
1 Hồ Chí Minh, toàn tập, Nxb CTQG, H 2000, tập 5, tr 240
Trang 4đức là gốc của người cách mạng Người chỉ rõ: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”1 Người còn ví con người phải có sức mạnh mới gánh được nặng và đi được xa, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang… Như vậy theo Hồ Chí Minh đạo đức cách mạng là cái gốc của người cách mạng, nó là một nhân tố quan trọng giúp cho người cách mạng có đầu óc trong sạch, sáng suốt, dễ hiểu và tiếp thu lý luận cách mạng, dễ xác định phương hướng đúng đắn, biết xem người, biết xét việc; do đó vấn đề đạo đức của người đảng viên cộng sản của một Đảng cầm quyền là vấn đề quan trọng hàng đầu để giữ vững vai trò lãnh đạo
Hồ Chí Minh quan niệm về nội dung đạo đức cách mạng đó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, khác về chất so với đạo đức cũ Đạo đức cách mạng do Hồ Chí Minh đề xướng và dày công xây đắp trong thực tiễn, mang bản chất và phẩm chất của giai cấp công nhân và nhân dân lao động kết hợp nhuần nhuyễn với những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa giá trị đạo đức của nhân loại; do đó mà nó hoàn toàn trái với chủ nghĩa cá nhân, trái với những thói ba hoa, hống hách, quan liêu đó là: “Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” 2 Hồ Chí Minh sử dụng những khái niệm, phạm trù đạo đức đã quen thuộc với dân tộc ta từ lâu đời, trong đó có đạo đức nho giáo, phật giáo, nhưng
Hồ Chí Minh đã bổ sung, phát triển, đưa vào đó những nội dung mới, thành những khái niệm, phạm trù đạo đức của thời đại mới Chính vì thế mà nội dung đạo đức cách mạng theo quan niệm của Hồ Chí Minh có sự hoà nhập những giá trị đạo đức mới với những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, làm cho quan niệm về đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh luôn luôn gần gũi, dễ hiểu với nhân dân với mọi người
1 Sđd, tr 252-253
2 Sđd, tập 5, tr 252.
Trang 5Nội dung đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh khái quát, giải thích rõ ràng
ở năm điều đó là: Nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm
Theo Hồ Chí Minh, nhân là hết lòng thương yêu giúp đỡ đồng chí và đồng
bào; kiên quyết chống lại những người, những việc làm có hại đến Đảng, đến nhân dân Người có đạo đức cách mạng phải là người sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau mọi người; không ham giàu sang, không ngại gian khổ, không sợ oai quyền Những người đã không ham, không ngại, không sợ… thì việc gì là việc phải, họ đều làm được
Nghĩa là ngay thẳng, không có tâm tư và không làm việc sai trái; đặt lợi ích
của Đảng, của nhân dân lên trên hết, ra sức làm cẩn thẩn mọi việc của Đảng;
tự phê bình và phê bình đúng đắn
Trí là đầu óc trong sạch, sáng suốt, hiểu lý luận, biết làm việc có lợi, tránh
việc có hại cho Đảng; biết xem xét người, biết xét việc, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian
Dũng là dũng cảm chịu đựng cực khổ, khó khăn, vượt qua cám giỗ vinh hoa,
phú quí, làm tròn mọi nhiệm vụ cách mạng; dám dũng cảm đấu tranh với khuyết điểm của chính mình và đồng đội bảo vệ chân lý, lẽ phải Khi cần thì phải có gan hy sinh cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc và nhân dân
Liêm Là thật thà, là quang minh chính đại, trong sạch không tham lam Không
ham địa vị, không tham tiền tài, không tham phú quý, không ham người tâng bốc mình, không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thú ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ
Cùng với tác phẩm này, trong nhiều bài nói, bài viết khác, Hồ Chí Minh còn
nêu: đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư Tuy cách
dùng chữ có khác nhau nhưng nội dung đạo đức đều thống nhất Những nội dung tư tưởng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện bao quát toàn bộ các chuẩn mực xã hội, các mối quan hệ xã hội của con người, từ mối quan hệ với tổ quốc với nhân dân đến mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân Đó là những định hướng để vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ của cuộc sống con ngưòi
Trang 6Đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh khác hẳn về chất so với các kiểu đạo đức cũ Hồ Chí Minh coi đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất, chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững dưới đất, đầu ngẩng lên trời cao Đạo đức mới xoá bỏ những chuẩn mực đạo đức phong kiến, vốn luôn trói buộc người dân lao động vào những lễ giáo, hủ tục lạc hậu, phục vụ cho chế độ đẳng cấp, nô dịch của xã hội phong kiến Đạo đức mới hoàn toàn đối lập với cá nhân chủ nghĩa, ích kỷ cực đoan của giai cấp tư sản Nó cũng xa lạ với đạo đức của con người tiểu tư sản kìm hãm con người trong lợi ích riêng tư, cục bộ, hẹp hòi cũng như trong vòng gia trưởng Nó càng xa lạ với đạo đức tôn giáo khuyên con người tu thân khắc kỷ, cam chịu, chấp nhận số phận để hướng về một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng không có thật trên trần thế, do đó mà thủ tiêu tính tích cực xã hội, thủ tiêu ý chí phấn đấu vươn lên của con người
Như vậy tư tưởng về đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh có nội hàm rất rộng và khác về chất so với đạo đức cũ mà tư tưởng cốt lõi là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nước, hiếu với nhân dân, khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ của Đảng giao Phẩm chất trung, hiếu đó là phẩm chất đạo đức bao trùm nội dung cơ bản quan trọng nhất của người làm cách mạng Quan niệm trung, hiếu của Hồ Chí Minh có nội dung rộng lớn và tiến bộ, cách mạng, khác với quan niệm ngu trung, ngu hiếu theo quan niệm của chế độ phong kiến, nho giáo trước đây Theo Hồ Chí Minh Trung với nước, với Đảng
là tự nguyện, tự giác suốt đời phấn đấu cho độc lập của Tổ quốc, tự do, hạnh phúc của nhân dân, xây dựng xã hội mới - xã hội chủ nghĩa, biến lý tưởng cao đẹp của Đảng thành hiện thực, bất chấp mọi khó khăn, thử thách, kể cả sự hy sinh để thực hiện mục tiêu, lý tưởng đó Hiếu với dân là phải tự coi mình là công bộc của dân, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân: “Cán bộ và đảng viên phải nâng cao tinh thần phụ trách trước Đảng và trước quần chúng, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân… Phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân”1 Bởi theo Người đảng viên ta từ nhân dân mà ra, cán bộ đảng viên là con
em của nhân dân, nếu không có nhân dân thì không có cách mạng, không có
1 Sđd, Tập 10, tr 311.
Trang 7Đảng Cán bộ, đảng viên phải thực sự là công bộc của dân thì mới được dân tin, dân phục, dân yêu, mới lãnh đạo được nhân dân thực hiện đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước
Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định sự cần thiết, đề cao vai trò và đề cập đến những nội dung cơ bản của đạo đức cách mạng cần phải có trong mỗi cán bộ, đảng viên, mà Hồ Chí Minh còn chỉ rõ những nguyên tắc, những biện pháp xây dựng đạo đức mới trên thực tiễn
Một là: Theo Hồ Chí Minh mỗi cán bộ, đảng viên để có đạo đức cách mạng
trong sáng thì phương pháp hàng đầu là phải tu dưỡng, rèn luyện đạo đức suốt đời, tu dưỡng rèn luyện một cách thường xuyên, liên tục Hồ Chí Minh cho rằng: Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà củng cố và phát triển, cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong Người viết: “Vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa đều thế cả”1 Cho nên Hồ Chí Minh đã chỉ ra cho chúng ta phải tu dưỡng rèn luyện đạo đức cách mạng: “bất
cứ ở hoàn cảnh nào, đảng viên và cán bộ cần phải luôn luôn ra sức phấn đấu,
ra sức làm việc, cố gắng học tập để nâng cao trình độ văn hoá, tri thức và chính trị của mình Luôn luôn giữ gìn kỷ luật Luôn luôn xứng đáng một người cán bộ, một người đảng viên”2 Cho nên việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức phải thực hiện trong mọi hoạt động thực tiễn của bản thân, trong đời sống sinh hoạt học tập, lao động và chiến đấu, trong mọi mối qua hệ từ hẹp đến rộng, từ nhỏ đến lớn, từ quan hệ bạn bè, đồng chí anh em, tập thể, với cấp trên, với cấp dưới, với Đảng, đối với tổ quốc và nhân dân
Hai là: Mỗi cán bộ phải thực hiện lời nói đi đôi với việc làm, nêu gương về
đạo đức cách mạng, mới đem lại hiệu quả thiết thực cho chính bản thân mỗi người và tác dụng đối với người khác Nếu nói nhiều làm ít hoặc nói mà không làm, nói một đằng làm một nẻo, chỉ đem lại những hậu quả phản tác dụng mà thôi Hồ Chí Minh thường nhắc nhở cán bộ đảng viên là: “Trước mặt quần chúng, không phải chúng ta cứ viết lên trên trán chữ “Cộng Sản” mà ta
1 Sđd tập 5, tr 241.
2 Sđd, tr 253, 254.
Trang 8được họ yêu mến Quần chúng chỉ quí mến những người có đủ tư cách đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”1, bởi “Một tấm gương sáng còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” Chính vì vậy trong suốt cuộc đời, Hồ Chí Minh luôn là tấm gương mẫu mực về tu dưỡng, rèn luện đạo đức cách mạng Ở Hồ Chí Minh mọi lúc, mọi nơi từ những việc làm bình thường của một công dân trong cuộc sống đời thường cho đến công việc của một vị chủ tịch nước đều thể hiện sự mẫu mức và trở thành tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân noi theo
Mặt khác theo Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên là người đem chính sách của Đảng, của chính phủ giải thích cho dân chúng, đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, chính phủ để xác định chủ trương chính sách cho đúng Do vậy người cán bộ, đảng viên phải có trí tuệ, muốn vậy phải chịu khó tự học, tự nghiên cứu, rèn luyện để nâng cao năng lực trí tuệ của bản thân Bên cạnh đó, đối với tổ chức phải tăng cường công tác sinh hoạt, rèn luyện trong tổ chức Các tổ chức, đặc biệt là tổ chức Đảng phải tích cực giáo dục rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên, nâng cao ý thức tự giác trong chấp hành kỷ luật Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Đảng phải giữ kỷ luật rất nghiêm từ trên xuống dưới Kỷ luật này là tư tưởng phải nhất trí, hành động phải nhất trí Kỷ luật này do lòng tự giác của đảng viên về nhiệm vụ của họ đối với Đảng”2
Ba là: Theo Hồ Chí Minh: Sinh trưởng trong xã hội cũ, do đó đảng viên ai
cũng còn mang trong mình nhiều hoặc ít những viết tích xấu xa của xã hội cũ Trong đời sống hàng ngày của mỗi con người đều có cái tốt, xấu, đúng, sai, cái đạo đức và cái vô đạo đức vẫn tồn tại đan xen đối trọi nhau Cho nên trong khi đề cao việc xây dựng đạo đức cách mạng, Người yêu cầu phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong “xây” và “chống” và trong “chống” có “xây” làm cho mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi tổ chức Đảng, bộ máy nhà nước và cả hệ thống chính trị trong sạch vững mạnh
1 Sđd, tr 552.
2 Sđd, tr 250.
Trang 9Một vấn đề hết sức quan trọng đó là, Hồ Chí Minh đưa ra phương pháp xây dựng và rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên là không chỉ bằng lý thuyết đơn giản mà phải kết hợp chặt chẽ với với rèn luyện thông qua gắn liền với thực tiễn cách mạng, dưới sự kiểm tra và giám sát, giúp đỡ của tổ chức đảng, của quần chúng nhân dân Đặc biệt Hồ Chí Minh chỉ ra phải
kiên quyết đấu tranh khắc phục chống chủ nghĩa cá nhân Đây là việc làm có vai trò rất quan trọng, vì theo Hồ Chí Minh nếu không kịp thời phát hiện và
chống thì nó ngấm dần vào cơ thể sống của mỗi cán bộ, đảng viên; của Đảng,
làm biến chất Đảng thậm chí làm cho Đảng tan dã
* Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân.
Đề cập đến chủ nghĩa cá nhân, Hồ Chí Minh không chỉ vạch ra nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân, mà còn chỉ rõ tác hại và những biện pháp đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân Trước hết về nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân theo Hồ Chí Minh chính là do thiếu tu dưỡng rèn luyện đạo đức cách mạng “trong Đảng ta còn có những người chưa được học, chưa làm được bốn chữ “chí công vô tư”, cho nên mắc phải chủ nghĩa cá nhân”1 Hồ Chí Minh chỉ rõ nếu chủ nghĩa cá nhân còn tồn tại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng, một dạ đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng
Khi nói tới giáo dục đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh rất quan tâm chú trọng đến phân tích những biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân và kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân Người cho rằng: “chủ nghĩa cá nhân là như một thứ vi trùng rất độc, do đó mà sinh ra những thứ bệnh rất nguy hiểm.”2, như: Bệnh tham lam, lười biếng, kiêu ngạo, bệnh háo danh, thiếu kỷ luật, bệnh
óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ…
Bệnh tham lam là đặt lợi ích của mình, gia đình mình lên trên lợi ích của Đảng, của dân tộc và nhân dân; tìm mọi cách xoay tiền bạc của đảng, của đồng bào để sinh hoạt xa hoa, để tiêu xài bừa bãi
1 Sđd, tr 254
2 Sđd, tr 255.
Trang 10Bệnh lười biếng là không chịu học hỏi, lười suy nghĩ; tranh việc dễ, đùn đẩy việc khó, trốn tránh việc nguy hiểm
Bệnh kiêu ngạo là tự cao tự đại, tự cho mình cái gì cũng biết, cái gì cũng giỏi; khoe khoang, vênh váo; ham địa vị, ưa người khác tâng bốc, nịnh nọt mình và
ưa sai khiến người khác
Bệnh hẹp hòi là chỉ nghĩ đến riêng mình, sợ người khác hơn mình, không dám cất nhắc người khác dù người đó có tài, có đức thật sự
Óc địa phương là chỉ biết lợi ích cơ quan, đơn vị, địa phương mình, không xem xét lợi ích nơi khác, lợi ích chung
Óc lãnh tụ tức là chỉ cần một vài công lao nhỏ đã cho mình là tài giỏi, là hơn người, tự xưng là anh hùng, là lãnh tụ
Theo Hồ Chí Minh trong thế giới cái gì cũng biến hoá, ngay cả trong đội ngũ những người cách mạng, có những người không ngừng trưởng thành tiến bộ, nhưng cũng có những người từng bước sa vào chủ nghĩa cá nhân thoái hoá biến chất, suy thoái đạo đức Khi chủ nghĩa cá nhân xuất hiện thì hậu quả của
nó là dần dần làm mất tinh thần đấu tranh, tích cực của họ giảm sút, chí khí anh hùng và phẩm chất tốt đẹp của họ cũng giảm sút Hồ Chí Minh chỉ rõ:
“những bệnh tật đó khiến cho Đảng chệch choạc, ý kiến lung tung, kỷ luật lỏng lẻo Công việc bê trễ, chính sách không thi hành được triệt để, Đảng xa rời dân chúng Mắc phải bệnh đó thì dễ đi đến chỗ để lợi ích cá nhân lên trên,
để lợi ích của Đảng, của dân tộc xuống dưới”1 Như vậy đó chính là những căn bệnh nguy hiểm do chủ nghĩa cá nhân sinh ra, do đó cần phải đấu tranh loại trừ nó ra khỏi cuộc sống của mỗi con người, của cơ thể Đảng Song Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ: đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là dày xéo lên lợi ích cá nhân mà là quan tâm đúng mức tới lợi ích chính đáng của mỗi cá nhân con người
Để đấu tranh chữa khỏi những căn bệnh chủ nghĩa cá nhân sinh ra, có nhiều biện pháp, trong đó Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Ta phải tự phê bình ráo riết, phải lấy lòng thân ái, lòng thành thật mà ráo riết phê bình đồng chí mình Hai việc đó
1 Sđd, tr 258.