Bài dự thi vận dụng kiến thức liên môn giải quyết tình huống thực tiễn về ứng phó phòng chống thiên tai biến đổi khí hậu đạt giải nhất cấp tỉnh...............................................................................................................................................
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH TRƯỜNG THPT HOÀNG HOA THÁM
Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn
dành cho học sinh trung học
Trang 2MỤC LỤC Trang
I Tên tình huống……… 3
II Mục tiêu giải quyết tình huống……… 3 III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống 4
IV Giải pháp giải quyết tình huống………4
V Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống……… 5
VI Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống……….28
Trang 3I Tên tình huống:
“Ứng phó biến đổi khí hậu – Phòng tránh thiên tai và hành động của chúng ta” (Front climate change - Disaster prevention and our action).
Hình 1: Biến đổi khí hậu đang dần tàn phá cuộc sống chúng ta
Như chúng ta đã biết, tình hình khí hậu Việt Nam nói riêng và toàn cầu nói chung đang có sự biến đổi gay gắt trong những năm gần đây Điển hình là những rủi ro, tác hại mà chúng ta không thể biết trước được như bão, áp thấp nhiệt đới, lũ, lụt, xả lũ, mưa lớn, mưa đá, triều cường, giông sét, lốc xoáy, vòi rồng, sạt lở, nước dâng, động đất, sóng thần Những tác hại này đã gây ra không ít thiệt hại đến tính mạng con người và tài sản, đây là biểu hiện của một khái niệm mà người ta coi là vấn đề toàn cầu đáng để quan tâm và cần đưa ra
biện pháp giải quyết triệt để nhất Đó chính là vấn đề biến đổi khí hậu Câu
hỏi đặt ra ở đây là chúng ta phải làm gì để góp phần giảm thiểu tối đa những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cuộc sống con người?
II Mục tiêu giải quyết tình huống:
- Thứ nhất: Giúp mọi người nhận thức được thực trạng, nguyên nhân và tác hại của biến đổi khí hậu
- Thứ hai: Phân tích vấn đề, liên hệ thực tế bằng cách nêu những sự kiện điển hình mô tả tác hại của biến đổi khí hậu gây ra như trận bão lịch sử của tỉnh Quảng Ninh (7-8/2015) nói riêng hay đợt rét kỉ lục toàn cầu (2/2016) nói chung
- Thứ ba: Giáo dục và tuyên truyền ý thức phòng tránh biến đổi khí hậu của mọi người đặc biệt là học sinh để tránh tình trạng phải chịu tác động của biến đổi khí hậu sau này
- Thứ tư: Đưa ra những biện pháp phòng tránh biến đổi khí hậu như giảm thiểu nhu cầu sử dụng năng lượng xăng dầu, tổ chức giáo dục cho trẻ em
và người dân vùng lũ cách thoát nạn lũ quét
- Thứ năm: Đảm bảo an toàn cho người dân qua việc dạy kĩ năng sống
và tuyên truyền, sử dụng được thông tin truyền thông qua mạng internet để cập nhật kịp thời biến đổi thời tiết và khí hậu Đồng thời nâng cao nhận thức cho cộng đồng, đặc biệt là trẻ em về các rủi ro của thiên tai (lũ lụt, bão .) để cộng đồng có sự chuẩn bị và sẵn sàng ứng phó với bất cứ tình huống nào của thiên tai nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người và tài sản
Trang 4- Thứ sáu: Kết hợp các môn học Địa lí, Sinh học, Vật lí…và những kiến thức xung quanh hoặc sử dụng mạng internet để phân tích, góp phần tìm
ra biện pháp làm giảm biến đổi khí hậu, giảm nhẹ thiên tai và giải quyết vấn đề
III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:
Từ khi bước sang những thập kỉ đầu của thế kỉ XXI, loài người đã và đang phải đối mặt với vô vàn những thách thức, biến cố tác động đến đời sống Nhưng có lẽ thách thức lớn nhất với nhân loại là sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu Có thể nói, BĐKH đã có những tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất, đời sống của sinh vật và con người hay môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất Những biểu hiện, đặc điểm cùng nguyên nhân và tác động của BĐKH đã được loài người nghiên cứu, tìm hiểu và khai thác toàn bộ nhằm tìm các giải pháp mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quả với BĐKH cũng như phòng tránh, giảm nhẹ thiên tai của mọi quốc gia đang được thực hiện liên tục
Hình 2: Nhân dân đối mặt với hạn hán – tác hại của BĐKH
Theo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và theo đánh giá của Liên hiệp quốc: “Việt Nam là một trong 5 nước trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng
nề của biến đổi khí hậu Trong vòng 100 năm nữa, nếu thế giới không tích cực
có giải pháp hạn chế hiệu ứng nhà kính và nhiệt độ trái đất nóng thêm 20C thì chắc chắn ở Việt Nam nước biển sẽ dâng lên chừng 1m Trong trường hợp này, 3/4 đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long sẽ bị ngập, sản lượng lương thực của chúng ta bị mất ít nhất 10% và khoảng 10% dân số Việt Nam sẽ mất công ăn việc làm Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.000 km, 28 tỉnh thành phố giáp biển, mỗi năm xuất khẩu chừng 5 triệu tấn gạo, vài triệu tấn hải sản, hạt điều, cà phê nuôi một phần nhân loại Nếu nước biển dâng, chúng ta phải cắt phần xuất khẩu này Ngoài ra hiện tượng này sẽ khiến 1,2 triệu ha đất bị nhiễm mặn và khoảng 0,23 triệu ha rừng ngập mặn bị xóa sổ,… Nhưng có nghịch lý là biến đổi khí hậu cũng sẽ gây hạn hán, nhiều vùng của nước ta, trước hết là ở các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ, sẽ bị sa mạc hóa, không trồng trọt được Biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ tiếp tục đe doạ môi trường sống của người dân Việt Nam” Đó là điều mà mỗi người dân Việt Nam, đặc
Trang 5biệt là thế hệ trẻ, những người lao động, người làm chủ vận mệnh đất nước trong tương lai cần phải biết và chuẩn bị ứng phó với hoàn cảnh đó
IV Giải pháp giải quyết tình huống
- Cơ sở lý thuyết trong các môn học được áp dụng vào bài:
+ Trong lĩnh vực Toán học: Thống kê và tính số thiên tai, thiệt hại của BĐKH gây ra, tỉ lệ phần trăm cũng như xác suất xảy ra các hiện tượng thiên nhiên bất cứ lúc nào
+ Trong lĩnh vực Vật lí: Biết được kiến thức cơ bản về khí hậu, biến đổi khí hậu, khí nhà kính, nguyên nhân và hậu quả hiệu ứng nhà kính, mối quan
hệ giữa con người với thiên nhiên và những cơ sở khoa học vật lý của các hiện tượng đó
+ Trong lĩnh vực Hóa học: Cần phải nắm rõ về việc xảy ra hiện tượng mưa axit vì đây là một hiện tượng khá điển hình của biến đổi khí hậu, đồng thời biết được kiến thức cơ bản về điều kiện xúc tác bên ngoài ảnh hưởng đến biến đổi khí hậu như nhiệt độ, áp suất,.v.v Đồng thời giải thích được các hiện tượng gây nên BĐKH
+ Trong lĩnh vực Sinh học: Nắm được vai trò của thực vật đối với động vật và đối với đời sống con người Do đó cần bảo tồn đa dạng sinh học và quản lí môi trường cũng như giảm nhẹ rủi ro do thiên tai
+ Trong lĩnh vực Văn học: Nắm các kĩ năng viết văn, trình bày văn bản, thuyết minh, các thao tác lập luận hay nghị luận để viết bài, bài thuyết trình có bố cục rõ ràng, diễn đạt mạch lạc, lập luận chặt chẽ về thiệt hại của thiên tai cũng như ứng phó biến đổi khí hậu và lên kế hoạch phòng chống thiên tai
+ Trong lĩnh vực Giáo dục công dân: Giáo dục nâng cao nhận thức về ứng phó với biển đổi khí hậu Ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng và nghiêm túc thực hiện các giải pháp phòng tránh BĐKH khả thi với bản thân nhất
+ Trong lĩnh vực Địa lí: Nâng cao hiểu biết về khí hậu của một số nơi trên Trái Đất, nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm, biết về hậu quả của những trận bão lũ gây ra cùng những thiệt hại nặng nề Sử dụng biểu đồ thể hiện các mức tiêu thụ năng lượng của các quốc gia trên thế giới Đồng thời, củng cố thêm kiến thức về đặc điểm địa hình Việt Nam, đặc điểm khí hậu Việt Nam, các mùa khí hậu nhờ đó có thể góp phần tránh được những trận bão to hay thời tiết thất thường, các mùa khí hậu và thời tiết của nước ta
+ Trong lĩnh vực Công nghệ, Tin học: sử dụng Internet, soạn bài tuyên truyền bằng phần mềm Microsoft, tìm kiếm thêm tư liệu, tranh ảnh, video về tác hại của BĐKH và tạo trang web tuyên truyền về Phòng chống thiên tai - Thích ứng biến đổi khí hậu
- Những công việc cần thực hiện:
+ Thu thập tư liệu, số liệu thống kê cùng thông tin chi tiết về các vấn đề liên quan đến BĐKH toàn cầu
+ Tìm kiếm thêm thông tin về tình hình BĐKH hiện nay nhằm nêu lên tác động, ảnh hưởng của BĐKH
Trang 6+ Tuyên truyền và giáo dục về các biện pháp giảm thiểu BĐKH hay việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch ảnh hưởng đến nguy cơ gây nên biến đổi khí hậu.
+ Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của rừng đồng thời phát động,
tổ chức hoạt động ngoại khóa tuyên truyền về các vấn đề biến đổi khí hậu, hưởng ứng phong trào “bảo vệ rừng ngày hôm nay, cuộc sống tươi đẹp cho ngày mai”
+ Sử dụng truyền thông, ứng dụng của Tin học để góp phần nâng cao hiệu quả của việc tuyên truyền, giáo dục nhận thức về biến đổi khí hậu toàn cầu
V Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống
1 Khái quát về biến đổi khí hậu
Vận dụng kiến thức liên môn đã được học cùng với nguồn tài liệu, cơ
sở khoa học từ các Viện Khoa học và internet, chúng em đã tổng hợp được toàn bộ kiến thức về biến đổi khí hậu Cụ thể như sau:
- Trước hết, nhờ kiến thức môn Địa lí và Vật lí, chúng em đã biết được, nhiệt độ của khí quyển quanh mặt đất nóng dần và vỡ tạo nên một hiệu ứng được gọi là hiệu ứng nhà kính Năng lượng mặt trời đi qua một lớp khí (khí nhà kính – Green House Gas hay gọi tắt là GHG) gồm hơi nước, CO2, CH4,
N2O, O3 Bức xạ hồng ngoại (là sóng điện từ với bước sóng trong khoảng 0,000075 – 0,1 cm) trong phổ năng lượng đó phản xạ từ mặt đất ra vũ trụ song không dễ dàng đi qua lớp khí nhà kính và một phần bức xạ hồng ngoại
bị hất lại quả đất làm cho quả đất có được nhiệt độ thuận tiện cho sự sống Nếu nhiệt độ tăng nhiều thì hiện tượng này sẽ gây nên những hệ quả có tính tai biến nghiêm trọng cho môi trường và cho con người
- Thứ hai, con người đang ngày đêm thải các loại khí độc vào môi trường và nếu với tốc độ thải như hiện nay thì giả thiết đặt ra là đến cuối thế
kỷ XXI, nhiệt độ Trái Đất sẽ tăng thêm 5,8 độ C, toàn bộ hệ sinh thái bị tổn thương nghiêm trọng dẫn đến những hậu quả khó lường Trái Đất nóng lên sẽ làm băng tan chảy, nguyên nhân của mực nước biển dâng cao, sự nóng lên của bề mặt Trái đất sẽ làm mực nước biển dâng cao làm nhấn chìm hàng loạt các đảo nhỏ và ăn sâu vào đất liền lên tới 30 km Hiện nay nhiệt độ địa cầu đã tăng lên khoảng 10C, tương đương với mức tối đa được dự đoán trong vòng hàng triệu năm qua Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng hiện tượng ấm lên
đó ghi nhận tại Ấn Độ Dương và phía tây Thái Bình Dương Những đại dương này có ảnh hưởng lớn đến khí hậu, và sự ấm lên của chúng có thể dẫn tới nhiều kịch bản làm thay đổi thời tiết Nếu hiện tượng ấm lên đạt mức 2- 30
C, chúng ta sẽ thấy những thay đổi biến Trái Đất trở thành một hành tinh hoàn toàn khác so với những gì chúng ta biết Lần cuối cùng nó bị ấm lên như vậy vào khoảng thời gian 3 triệu năm trước, khi mà mức nước biển được dự đoán cao hơn khoảng 25m so với ngày nay
Như vậy, chúng ta có thể hiểu biến đổi khí hậu là hậu quả của hoạt động thải các chất khí nhà kính vào khí quyển của loài người, gây nên hiện tượng nóng lên của bầu khí quyển và của nước đại dương Hệ quả là băng tại các địa cực, trên núi cao tan chảy, làm mực nước biển dâng cao, nhấn chìm nhiều vùng đất ven biển; các hiện tượng của thời tiết, khí hậu mang tính quy luật như vận động của các khối không khí, mưa, bão,…trở nên bất thường bởi
Trang 7tác động của sự gia tăng nhiệt độ, kéo theo những tai biến trong môi trường và gây tác hại to lớn đối với đời sống con người.
2 Tìm hiểu về nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu và hiệu ứng nhà kính
Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái Đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, chủ yếu từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt) và các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác
Kể từ thời kỳ tiền công nghiệp (từ 1750) cho đến nay, con người đã sử dụng ngày càng nhiều năng lượng, chủ yếu từ các nguồn nguyên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt), qua đó đã thải vào khí quyển ngày càng tăng các chất khí gây hiệu ứng nhà kính của khí quyển, dẫn đến tăng nhiệt độ của trái đất Vậy hiệu ứng nhà kính là gì? Nguyên nhân từ đâu?
“Hiệu ứng nhà kính và khí nhà kính”
Hình 3: Minh hoạ sự tăng hiệu ứng nhà kính
Năng lượng mặt trời chủ yếu là các tia sóng ngắn dễ dàng xuyên qua cửa sổ khí quyển Trong khi đó, bức xạ của Trái Đất là sóng dài có năng lượng thấp, dễ dàng bị khí quyển giữ lại Nhiệt độ bề mặt trái đất được tạo nên do sự cân bằng giữa năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất và năng lượng bức xạ của trái đất vào khoảng không gian giữa các hành tinh Kết quả của sự của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng giữa trái đất với không gian xung quanh, dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển trái đất Hiện tượng này diễn ra theo cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi là
“hiệu ứng nhà kính” Các tác nhân gây ra sự hấp thụ bức xạ sóng dài trong khí quyển là khí CO, khí N2O, CH4, hơi nước, O3, v v
Theo Ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC), việc tiêu thụ năng lượng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng… đóng góp khoảng một nửa (46%) vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới đóng góp khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9% các ngành sản xuất hóa chất (CFC, HCFC) khoảng 24%, còn lại (3%) là từ các hoạt động khác Đây là những số liệu như nói rõ được những nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu
Trang 83 Tác động của biến đổi khí hậu
Dựa theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam là một trong số các nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH và nước biển dâng, trong
đó vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long bị ngập chìm nhiều nhất Nếu mực nước biển dâng 1m sẽ có 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất khoảng 10% GDP, nếu nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 25% GDP
a Nóng lên toàn cầu, làm băng tan, nước biển dâng và nguy cơ thiên tai tại các vùng lãnh thổ trên cả nước
Thế giới loài người ở thế kỉ XXI thực sự có nhiều thay đổi làm ảnh hưởng đến cuộc sống thường nhật Có thể nói, biến đổi khí hậu là thay đổi lớn gây tác động quan trọng nhất Nóng lên toàn cầu là một minh chứng điển hình của BĐKH Đồng thời, đây cũng là cơ sở xảy ra hiện tượng khắc nghiệt của
thiên nhiên El-Nino và La-Nina Trong khí tượng học người ta gọi Elnino là
hiện tượng nóng lên khác thường của nước biển ở vành đai xích đạo với phạm
vi trải dài gần 10.000 km, từ bờ biển Nam Mỹ đến quần đảo Marshall ở khu vực giữa Thái Bình Dương Hiện tượng El-Nino thường diễn ra vào tháng 11, tháng 12 với chu kỳ từ 8 đến 11 năm, đôi khi nó có chu kỳ ngắn hơn (2 - 3 năm) Giữa các thời kỳ nóng lên bất thường của nước biển ở khu vực quần đảo Marshall, đôi khi hiện tượng ngược lại xảy ra Người ta gọi hiện tượng nước biển lạnh bất thường là Anti El-Nino, hay La-Nina
Hình 4: Hình minh họa hiện tượng thiên nhiên El Nino
Khi xuất hiện, El-Nino gây ra những thiên tai nặng nề như mưa lớn, bão, lũ, hạn hán, cháy rừng, gây thiệt hại lớn về người, thảm hoạ về kinh tế -
xã hội và đặc biệt là những thiệt hại không thể khắc phục về môi trường Theo thống kê của World Bank, hiện tượng El-Nino trong giai đoạn năm 1997 -
1998 gây thiệt hại nặng nề nhất Đối với khu vực Indonesia, Malaysia, Singapo và các nước thuộc vùng biển Thái Bình Dương, tổng giá trị thiệt hại ước tính lên tới 20 tỷ USD
Trang 9Hình 5: Băng tan chảy là hình ảnh đầu tiên xuất hiện trong tâm trí của con người khi nhắc đến hiện tượng nóng lên toàn cầu Các sông băng trên thế giới đang ngày càng khuyết dần dưới tác động của nền nhiệt tăng cao Trong ảnh là hiện tượng nứt vỡ trên sông băng
Perito Moreno ở Argentina.
Giả thiết rằng nếu nhiệt độ Trái Đất tăng lên 3-4oC thì sẽ làm cho khoảng 330 triệu người di dời tạm thời hay vĩnh viễn do lũ lụt Hơn 22 triệu người Việt Nam có thể bị ảnh hưởng Số thiên tai khí hậu được báo cáo cũng
có xu hướng gia tăng Từ năm 2000 tới 2004 trung bình có 326 thiên tai khí hậu mỗi năm Mỗi năm khoảng 262 triệu người bị tác động, gấp hơn hai lần
so với mức nửa đầu thập kỷ 1980 (UNDP, 2008)
Dựa vào kiến thức Địa lí, chúng ta có biết, Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km và trên 80% diện tích đồng bằng sông Cửu Long và trên 30% diện tích đồng bằng sông Hồng – Thái Bình có độ cao dưới 2,5m so với mặt biển Những vùng này hàng năm phải chịu ngập lụt nặng nề trong mùa mưa và hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô Nguyên nhân khách quan là do biến đổi khí hậu, nhiệt độ và nước biển dâng cao Nguyên nhân chủ quan chủ yếu là do lưu lượng thượng nguồn giảm, vận hành khai thác không hợp lý các công trình phục vụ đa mục tiêu và đặc biệt là sự phối hợp giữa các ngành sử dụng nước chưa chặt chẽ dẫn đến tranh chấp nguồn nước giữa nhu cầu nước cho phát điện với sản xuất nông nghiệp, giao thông thủy và môi trường sinh thái; trong đó chưa quan tâm đúng mức đến việc thau chua, rửa mặn của các tỉnh ven biển ĐBSH
Hiện nay, ảnh hưởng của El Nino và những tác động đến thiên nhiên
do con người gây ra đã khiến vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) phải chịu tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn chưa từng có Tình hình hạn, mặn ở khu vực trọng điểm sản xuất nông nghiệp, thủy sản đang diễn ra gay gắt hơn bao giờ hết Qua đó, làm thiệt hại nặng nề đến sản xuất của từng hộ dân sinh sống ở cuối lưu vực sông Mê Kông
Trang 10Hình 6: Hiện tại ĐBSCL đang phải chịu tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn chưa từng có
Theo thống kê, toàn tỉnh Tiền Giang hiện có khoảng 700 ha lúa bị chết
vì thiếu nước ngọt, tập trung ở các xã ven biển, cuối nguồn thuộc huyện Gò Công Đông như: Tân Phước, Kiểng Phước, Gia Thuận, thị trấn Vàm Láng, Phước Trung… Ngoài ra, còn có hàng nghìn ha lúa Đông Xuân ở các huyện
Gò Công Tây, Thị xã Gò Công có nguy cơ giảm năng suất do hạn, mặn Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này do nước mặn năm nay đến sớm hơn trung bình các năm trước 2 tháng, trong khi đó nhiều nông dân gieo lúa trễ lịch thời vụ, hệ thống kênh mương nội đồng bị bồi lắng, chưa đồng bộ để đủ cấp nước vào mùa khô Hiện tượng khắc nghiệt này đã làm cho cuộc sống nhân dân nơi đây hoang mang và thực sự cần một biện pháp giải quyết khả thi
BĐKH và nước biển dâng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nói trên, làm tăng diện tích ngập lụt, gây khó khăn cho thoát nước, tăng xói lở bờ biển và nhiễm mặn nguồn nước
Nước biển ấm lên cũng sẽ sinh ra những cơn bão nhiệt đới mạnh hơn
Ở Việt Nam, những khu vực được dự tính chịu tác động lớn nhất của các hiện tượng khí hậu cực đoan nói trên là dải ven biển Trung Bộ, vùng núi Bắc và Bắc Trung Bộ, vùng đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng sông Cửu Long Những đối tượng dễ bị tổn thương nhất là những nông dân nghèo, các dân tộc thiểu
số ở miền núi, người già, trẻ em và phụ nữ
Biện pháp có thể giải quyết vấn đề này là:
- Thứ nhất, khai thác các tiềm lực văn minh nhân loại để dự báo thời điểm chính xác xuất hiện, dự báo đường đi và sức công phá
- Thứ hai, không làm các công việc tiếp tay cho El Nino như phá rừng, thải khí CO2 vào không khí, vì El Nino càng mạnh mẽ hơn nếu đất thiếu cây xanh hay để xảy ra hiện tượng hiệu ứng nhà kính
- Thứ ba, chuẩn bị những điều kiện tối thiểu để sống chung với El Nino, như xây nhà phao tránh lũ (đối với vùng lũ lụt) hay dự trữ nước (đối với vùng khô hạn)…
b Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực:
Trang 11Biến đổi khí hậu sẽ gây ra tình trạng mất cân bằng về khí hậu, mưa nhiều ở các khu vực khí hậu ôn hòa nhưng lại gây ra hạn hán ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Hạn hán sẽ tác động tiêu cực đến hoạt động nông nghiệp làm giảm sản lượng lương thực và đẩy giá lương thực tăng cao
Cơ cấu cây trồng vật nuôi và mùa vụ có thể thay đổi ở một số vùng, trong đó vụ đông ở miền Bắc có thể bị rút ngắn lại, thậm chí không có vụ đông, vụ mùa thì kéo dài hơn
Dự đoán đến năm 2080, trên toàn thế giới tỷ lệ dân số bị ảnh hưởng của nạn đói chiếm 36-50% Con số bị ảnh hưởng của tình trạng suy dinh dưỡng có thể tăng lên 600 triệu (UNDP, 2008)
Nhiệt độ tăng và tính biến động của nhiệt độ lớn hơn cùng với biến đổi của các yếu tố thời tiết khác và thiên tai làm tăng khả năng phát triển sâu bệnh, dịch bệnh, dẫn đến giảm năng suất và sản lượng, tăng nguy cơ rủi ro đối với nông nghiệp và an ninh lương thực
BĐKH gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp Một phần đáng
kể diện tích đất nông nghiệp ở vùng đất thấp đồng bằng ven biển, đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long bị ngập mặn do nước biển dâng, nếu không có biện pháp ứng phó thích hợp
Hình 7: Hoạt động sản xuất nông nghiệp chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu
c Tác động đến tài nguyên nước:
Tài nguyên nước đang đứng trước nguy cơ suy giảm do hạn hán ngày một tăng ở một số vùng, miền Khó khăn này sẽ ảnh hưởng đến nông nghiệp, cung cấp nước ở nông thôn, thành thị và sản xuất điện Tác động của BĐKH làm cho dòng chảy mỗi năm của sông Hồng và sông Cửu Long giảm đi Điều
đó có nghĩa là khả năng xảy ra lũ trong mùa mưa và cạn kiệt trong mùa khô sẽ trở nên khắc nghiệt hơn
Trên thế giới có thể sẽ có thêm 1,8 tỷ người sống trong môi trường khan hiếm nước vào năm 2080 (UNDP, 2008) Nhu cầu con người gia tăng
về đất đai, nhiên liệu và nước dẫn đến phá rừng và khai thác quá mức tầng nước ngầm Trữ lượng nước sẵn có bình quân đầu người giảm
Trang 12Hình 8: Ảnh minh họa cho tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước
d Tác động đến các hệ sinh thái và đa dạng sinh học:
Biến đổi khí hậu hiện đang làm thay đổi diện mạo của các hệ sinh thái,
cụ thể là:
- Nếu nhiệt độ tăng lên 3°C thì 20-30% các loài sinh vật trên đất liền có nguy cơ bị tuyệt chủng
- Một trong những hậu quả của sự nóng lên toàn cầu là khoảng một nửa
số hệ san hô trên thế giới đã bị “trắng hóa” do nước biển ấm lên Tính axít ngày càng tăng cao ở các đại dương cũng là một mối đe dọa đối với các hệ sinh thái biển về lâu dài Hệ sinh thái băng tuyết cũng đã hứng chịu những tác động tàn phá của biến đổi khí hậu, đặc biệt ở vùng Bắc cực Nhiệt độ cao và mức độ khô hạn gia tăng làm tăng nguy cơ cháy rừng, phát triển dịch bệnh, sâu bệnh
- Nước biển dâng lên làm giảm diện tích rừng ngập mặn hiện có, tác động xấu đến rừng tràm và rừng trồng trên đất bị ô nhiễm phèn ở các tỉnh Nam Bộ Một số loài thực vật quan trọng như trầm hương, hoàng đàn, pơmu,
gỗ đỏ, lát hoa, gụ mật,… có thể bị suy kiệt Nước mặn lấn sâu vào nội địa, làm mất nơi sinh sống thích hợp của một số loài thủy sản nước ngọt
Hình 9: Biến đổi khí hậu làm nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng
Những tổ tiên cổ xưa của loài người đã phải chống chọi với biến đổi
khí hậu để sống sót qua những đợt hạn hán, giá rét và lũ lụt Và hiện nay,
ngày càng có nhiều nhà khoa học tin rằng những biến đổi khí hậu của Trái Đất đã tạo ra một số đặc điểm đặc trưng của loài người
Trang 13Nghiên cứu của họ cho rằng, những bước tiến hóa nhảy vọt như não phát triển to hơn hay khả năng tạo ra và sử dụng các công cụ phức tạp có liên
quan tới những thời kỳ khí hậu bất ổn Điều đó chứng minh cho việc: bước tiến hóa nhảy vọt không phải là nhờ thích nghi với một sự thay đổi mà là với một loạt những sự thay đổi của môi trường xung quanh.
Hình 10: Những giai đoạn tiến hóa vượt bậc của loài người phần nào
là nhờ sự biến đổi khí hậu
tự cấp và người dân vùng ven biển chịu rủi ro lớn nhất
Hình 11 : Em bé đi chữa bệnh đường hô hấp có nguyên nhân chính
do biến đổi khí hậu gây ra
Việt Nam sẽ là một trong năm nước đang phát triển chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu (BĐKH), đặc biệt là mực nước biển dâng Đó là nhận định chung của các chuyên gia y tế thế giới khi đón nhận nhiều thông tin liên quan đến sự thay đổi của khí hậu Việt Nam
f Sự kiện điển hình minh chứng cho tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống thực tiễn về mọi mặt:
Trang 14Biến đổi khí hậu là một hiện tượng thiên nhiên mà chúng ta thường không quan tâm đến tác hại nặng nề sau khi xảy ra Đồng thời thiên tai là một trong những biểu hiện của biến đổi khí hậu Thiệt hại do thiên tai gây ra thì người ta không thể không kể đến 2 sự việc xảy ra gần đây nhất, đó là:
* “Mưa lũ lịch sử tàn phá Quảng Ninh”
Vào khoảng 16h ngày 26 tháng 7 năm 2015, mưa lớn bất ngờ xảy ra trên diện rộng tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh, tính đến ngày 4 tháng 8 năm 2015 trận mưa lũ bất ngờ đó đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của Một thảm họa thiên nhiên được coi là “mưa lũ lịch sử”, Miền Bắc đã trải qua những ngày mưa lũ kinh hoàng gây ngập lụt nhiều tỉnh, thành phố khiến 27 người thiệt mạng, 6 người mất tích, 40 người bị thương, thiệt hại vật chất hàng nghìn tỷ đồng Đặc biệt, tại tỉnh Quảng Ninh đã xảy ra đợt mưa lũ lớn nhất trong 40 năm, gây ngập lụt, sạt lở đất, lũ bùn làm 17 người thiệt mạng, ngành than tê liệt Chỉ trong 9 ngày, ở Cửa Ông ghi nhận lượng mưa kỷ lục - khoảng 1.500 mm Nguyên nhân gây ra trận mưa lớn ở Quảng Ninh trong những ngày qua là do một vùng áp thấp tồn tại ở khu vực Đông Bắc nước ta Bắt đầu gây mưa lớn cho khu vực tỉnh Quảng Ninh từ ngày 26/7 Đợt mưa lớn kéo dài ở Quảng Ninh cũng do vùng áp thấp trên tồn tại ở khu vực Đông Bắc ít di chuyển Dự báo đến ngày 31/7, vùng áp thấp này mới có xu hướng dịch dần
về phía Tây, như vậy vùng mưa sẽ lan ra toàn vùng Bắc Bộ, các tỉnh từ Thanh Hóa - Hà Tĩnh Đồng thời địa hình cũng là một trong những nguyên nhân gây
ra trận mưa lớn ở Quảng Ninh Cụ thể, từ những số liệu tại bề mặt đó thì độ cao so với mặt nước biển chỉ khoảng 10m, ở Uông Bí chỉ cao so với mặt nước biển 2m Vì vậy nguyên nhân vùng trũng cũng góp phần gây ra trận mưa lớn
ở Quảng Ninh
Hình 12: Cả thị trấn tràn ngập trong mưa lũ
Mặt khác, biến đổi khí hậu làm trái đất nóng lên Ở trên biển, lượng hơi nước bốc lên nhiều hơn, độ ẩm không khí cũng cao hơn Mặt đất nóng hơn nên các hoạt động đối lưu mạnh hơn, hình thành các khối mây khổng lồ, đặc biệt là lốc xoáy Trong điều kiện thời tiết nhiễu động như rãnh áp thấp, xoáy thuận nhiệt đới, vùng nhiễu động khí quyển có sự hội tụ rất lớn của các luồng không khí, tạo ra lượng mưa rất lớn Rãnh thấp gây mưa lớn ở khắp Bắc Bộ, trọng điểm là Quảng Ninh, đã tồn tại trước đó ở vùng phía nam Trung Quốc
Trang 15Khi di chuyển về miền núi, trung du phía Bắc nó tiếp tục gây mưa lớn Như vậy có thể thấy, khối lượng nước hội tụ trong rãnh thấp ấy rất lớn Đây là quy luật của biến đổi khí hậu đã được cảnh báo nhiều, quy luật của biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục tạo ra những cực đoan của thời tiết như mưa lớn, hạn hán, rét đậm, rét hại và hậu quả sẽ ngày càng nặng nề hơn
Tuy nhiên, để xảy ra hậu quả nặng nề như ở Quảng Ninh thì không chỉ
do thiên tai mà chủ yếu do con người tạo nên Đặc biệt, việc phá rừng đã làm giảm khả năng giữ nước, gia tăng trượt lở đất Quảng Ninh là vùng khai thác than lớn nhất nước ta với rất nhiều bãi xỉ thải giống như những quả đồi Kết cấu của các bãi thải này không vững chắc nên khi mưa xuống dễ tạo thành các dòng bùn thải chảy xuống Địa hình ở đây lại phức tạp với đồi dốc và vũng trũng, nhà cửa thường được xây ở ven núi, ven sườn nên mưa lớn đổ xuống, nhà dễ bị cuốn đi còn ở dưới thấp thì lụt
Dưới đây là một số hình ảnh do thiên tai gây ra tại Quảng Ninh và các tỉnh Bắc Bộ những ngày cuối tháng 7 đầu tháng 8 (2015):
Hình 13: Mưa to khiến nước ngập như sông trên các tuyến phố ở TP.Hạ Long
Hình 14: Mông Dương là phường bị thiệt hại nặng nhất của TP Cẩm Phả Nhiều công trình giao thông, cầu cống bị phá hỏng Một trong 2 chiếc cầu bằng thép của người dân
bắc qua sông Mông Dương bị lũ bẻ gãy thành từng đoạn
Trang 16Hình 15: Cách điểm cầu gãy khoảng 200 mét, một cây cầu khác cũng bị nước lũ hủy hoại
Hình 16: TP Cẩm Phả ngập chìm trong biển nước.
Hình 17: Đợt mưa lũ lịch sửa cuốn trôi nhiều bãi chứa than Bất chấp cảnh báo nguy hiểm
từ chính quyền, nhiều người dân tiếc "vàng đen" trôi ra biển đã nghĩ đủ cách để vớt.
