Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất biện pháp thực hiện theo tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang.

PHẠM THỊ HIỂN Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP THỰC HIỆN THEO TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ KIM PHÚ - HUYỆN YÊN SƠN TỈNH TUYÊN Q

PHẠM THỊ HIỂN

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP THỰC HIỆN THEO TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ KIM PHÚ - HUYỆN YÊN SƠN

TỈNH TUYÊN QUANG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Khoa học Môi trường

Khóa học : 2011 – 2015

Thái Nguyên, năm 2015

PHẠM THỊ HIỂN

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP THỰC HIỆN THEO TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ KIM PHÚ - HUYỆN YÊN SƠN

TỈNH TUYÊN QUANG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Khoa học Môi trường

Khóa học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thế Hùng Khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt chương trình đào tạo trong nhà trường với phương châm học đi đôi với hành, thời gian thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cần thiết đối với mỗi sinh viên trong các trường chuyên nghiệp, nhằm hệ thống lại toàn

bộ chương trình đã học, vận dụng lý thuyết vào thực tiễn Qua đó sinh viên khi ra trường sẽ hoàn thành về kiến thức, lý luận, năng lực công tác nhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn và nghiên cứu khoa học

Được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Môi trường tôi được phân công về thực tập tại Uỷ ban nhân dân xã Kim Phú - huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang với đề tài nghiên cứu: “Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất biện pháp thực hiện theo tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang”

Kết thúc thực tập, hoàn thành đề tài tốt nghiệp cũng là hoàn thành khóa học, nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các Thầy giáo, Cô giáo đã truyền đạt kiến thức quý báu trong suốt thời gian thực tập và rèn luyện tại trường Đa ̣i ho ̣c Nông Lâm Thái Nguyên Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp

đỡ của các cán bộ Uỷ ban nhân dân xã Kim Phú đã tạo điều kiện tốt nhất để giúp đỡ em trong thời gian thực tập

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy giáo PGS.TS Nguyễn Thế Hùng đã nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn em hoàn thành đề tài tốt nghiệp này Mặc dù bản thân tôi có nhiều cố gắng xong do trình độ và thời gian có hạn, nên khóa luận của tôi không tránh khỏi những hạn chế và sai sót Tôi rất mong được sự đóng góp của các thầy, cô giáo, bạn bè động viên để khóa luận của tôi được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày tháng 6 năm 2015

Sinh viên

Phạm Thi ̣ Hiển

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tỉ lệ người dân nông thôn được cấp nước sạch ở các vùng 14

Bảng 2.2: Ước tính thải lượng các chất gây ô nhiễm từ các nguồn thải chính của Việt Nam năm 2005 15

Bảng 2.3: Tình trạng phát sinh chất thải rắn 17

Bảng 3.1: Vị trí lấy mẫu nước sinh hoạt xã Kim Phú 25

Bảng 3.2: Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích 26

Bảng 4.1: Bảng thống kê diện tích đất và hiện trạng sử dụng đất của xã Kim Phú 30

Bảng 4.2: Bảng thống kê diện tích và năng suất cây trồng của xã Kim Phú 32 Bảng 4.3: Bảng hiện trạng sử dụng nước sinh hoạt tại các hộ gia đình trong xã Kim Phú 41

Bảng 4.4: Bảng đánh giá cảm quan của người dân tại xã Kim Phú 42

Bảng 4.6: Kết quả phân tích chất lượng nước sinh hoạt xã Kim Phú 45

Bảng 4.7 Bảng thống kê tình hình xử lý nước thải sinh hoạt của các hộ gia đình tại xã Kim Phú 47

Bảng 4.8: Bảng thống kê kiểu nhà vệ sinh của các hộ dân đang sử dụng 48

Bảng 4.9: Bảng thống kê nguồn tiếp nhận các chất thải từ nhà vệ sinh của các hộ dân 50

Bảng 4.10: Các hình thức đổ rác sinh hoạt của xã Kim Phú 52

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Bản đồ địa giới hành chính xã Kim Phú 28 Hình 4.2: Biểu đồ hiện trạng sử dụng nước sinh hoạt tại các hộ gia đình trong

xã Kim Phú 41 Hình 4.3: Biểu đồ đánh giá cảm quan của người dân tại xã Kim Phú 43 Hình 4.4: Biểu đồ thể hiện tỉ lệ các hộ gia đình sử dụng hệ thống lọc nước của các hộ dân tại xã Kim Phú 44 Hình 4.5: Biểu đồ thể hiện nơi tiếp nhận nước thải sinh hoạt từ các hộ dân trong xã Kim Phú 47 Hình 4.6: Biểu đồ thống kê kiểu nhà vệ sinh của các hộ dân đang sử dụng 49 Hình 4.7: Biểu đồ thống kê nguồn tiếp nhận các chất thải từ nhà vệ sinh của các hộ dân 50 Hình 4.8: Biểu đồ các hình thức đổ rác sinh hoạt của xã Kim Phú 52

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Bộ VH-TT-DL : Bộ văn hóa – thể thao – du lịch

BTNMT : Bộ tài nguyên môi trường

BVMT : Bảo vệ môi trường

CHXHCNVN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

HDND : Hội đồng nhân dân

NĐ-CP : Nghị định – Chính phủ

QCVN : Quy chuẩn Việt Nam

TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam

THCS : Trung học cơ sở

UBND : Uỷ ban nhân dân

UNEP : Chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc

UNESCO : Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc UNICEF : Quỹ nhi đồng liên hợp quốc

VSMT : Vệ sinh môi trường

WHO : Tổ chức y tế thế giới

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 3

1.2.1 Mục tiêu của đề tài 3

1.2.2 Yêu cầu của đề tài 3

1.3 Ý nghĩa của đề tài 4

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

2.1 Cơ sở lý luận 5

2.2 Cơ sở pháp lí 9

2.3 Cơ sở thực tiễn 11

2.3.1 Tình hình chung 11

2.3.2 Các vấn đề môi trường nông thôn ở Việt Nam 12

2.3.3 Tình hình môi trường và công tác quản lý bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 17

2.3.4 Tình hình quản lý và thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú 20

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.3.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 23

3.3.2 Đánh giá công tác quản lý môi trường và hiện trạng môi trường xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 23

3.3.3 Tác động của ô nhiễm môi trường đến xã Kim Phú 23

3.3.4 Khó khăn tồn tại chủ yếu trong quá trình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 23

3.3.5 Đề xuất biện pháp khả thi để thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 23

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 24

3.4.2 Phương pháp lấy mẫu và phân tích 24

3.4.3 Phương pháp thống kê và trình bày số liệu 26

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 28

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 28

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 28

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 31

4.2 Đánh giá công tác quản lý môi trường và hiện trạng môi trường xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 40

4.2.1 Công tác quản lý môi trường 40

4.2.2 Hiện trạng môi trường 41

4.3 Tác động của ô nhiễm môi trường đến xã Kim Phú 54

4.3.1 Tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe con người 54

4.3.2 Tác động của ô nhiễm môi trường đối với các vấn đề kinh tế - xã hội 55 4.3.3 Tác động của ô nhiễm môi trường đối với hệ sinh thái 56

4.4 Khó khăn tồn tại chủ yếu trong quá trình thực hiên tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang 56

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 63

5.1 Kết luận 63

5.2 Đề nghị 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

I Tài liệu tiếng việt 65

II Tài liệu từ mạng 65

“Nước ta là một nước nông nghiệp với 75% dân số và nguồn lực lao động xã hội đang sinh sống và làm việc ở khu vực nông thôn, với hơn 3 triệu

hộ nông dân, lực lượng sản xuất này chiếm vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội Theo số liệu thống kê (1998-2002), nông thôn tạo ra khoảng 1/3 tổng sản phẩm quốc dân Tỷ trọng công nghiệp mới chiếm 13,8%, dịch vụ 14,7%, nông nghiệp 71,45% trong tổng giá trị sản xuất Tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong cơ cấu thu nhập của nông dân giữa thành thị và nông thôn là 2 lần và có khả năng tăng lên Hơn 90% số hộ nghèo tập trung ở vùng

nông thôn” (Nguyễn Ngọc Nông, 2006) [5]

Do đặc diểm khác nhau về thiên nhiên và kinh tế xã hội, cho nên các vùng nông thôn Việt Nam có nét đặc thù riêng và chất lượng môi trường có

sự biến đổi khác nhau Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước nói chung và của tỉnh Tuyên Quang nói riêng, xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang là tỉnh thuộc vùng núi phía Bắc Việt Nam cũng có những bước phát triển tích cực, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao về vật chất, tinh thần Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là dấu hiệu ô nhiễm môi

trường, nguồn tài nguyên chưa được khai thác có hiệu quả mà nhu cầu sử dụng tài nguyên ngày càng lớn

Xã Kim Phú là một ví dụ điển hình Trong những năm gần đây, chương trình nông thôn mới đã được triển khai thực hiện tại xã, hầu hết các tiêu chí được thực hiện tương đối tốt duy chỉ có tiêu chí môi trường tiêu chí 17 thực hiện chưa có hiệu quả, chưa được sự đồng tình và hưởng ứng của người dân Vấn đề ô nhiễm môi trường vẫn tiếp tục diễn ra và ngày càng nghiêm trọng

do một số nguyên nhân rất phổ biến trên tất cả các vùng nông thôn ở việt nam, đầu tiên phải kể đến việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý các loại hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, người dân chưa thực sự hiểu biết được những tác hại do các loại hóa chất bảo vệ thực vật gây ra; việc xả rác bừa bãi không đúng nơi quy định không những làm ô nhiễm môi trường mà còn tạo môi trường lây lan dịch bệnh nguy hiểm; một nguyên nhân chủ quan không kém phần quan trọng đó là do nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân còn hạn chế gây khó khăn cho hoạt động quản lý môi trường tại địa phương; tiếp đó là sự quan tâm chưa đúng mức của các cấp, các ngành và nhiều nguyên nhân khác làm cho môi trường đi xuống nhanh chóng Đây là vấn đề hết sức khó khăn và nan giải của cả cấp lãnh đạo và những người dân đang sinh sống tại địa phương

Nhằm góp phần cải thiện đời sống, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường cho người dân nông thôn thì việc đề xuất các giải pháp cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của người dân là điều rất cần thiết phục vụ cho việc phát triển kinh tế và môi trường bền vững

Xuất phát từ thực tế địa phương, được sự nhất trí của Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên và ban chủ nhiệm khoa Môi Trường cùng với sự

giúp đỡ tận tình của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Thế Hùng, tôi đã tiến hành

thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất biện pháp thực hiện theo tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá công tác quản lý và hiện trạng chất lượng môi trường nông

thôn tại địa phương

- Phân tích những thuận lợi khó khăn trong công tác quản lý môi trường của địa phương

- Đề xuất các giải pháp trong công tác thực hiện tiêu chí môi trường nông thôn mới tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực

- Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi; bộ câu hỏi phải dễ hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá

- Đánh giá chính xác, trung thực, khách quan hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang

- Đưa ra những kiến nghị và giải pháp phải phù hợp với tình hình địa phương và có tính khả thi cao

- Kết quả nghiên cứu phải đảm bảo cơ sở khoa học và thực tiễn

- Hoàn thành đề tài thực tập đúng thời hạn quy định

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học:

+ Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học được vào thực tiễn + Nâng cao trình độ chuyên môn đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tế cho bản thân sau này

+ Tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội thực hiện và tiếp xúc với các vấn đề đang được xã hội quan tâm

- Ý nghĩa trong thực tiễn:

+ Xác định hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang và đề xuất biện pháp khắc phục, phòng chống ô nhiễm

+ Kết quả của chuyên đề sẽ góp phần nâng cao được sự quan tâm của người dân về việc bảo vệ môi trường

+ Nâng cao nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường của người dân tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang

+ Cung cấp bức tranh toàn cảnh về môi trường của một xã, tạo cơ sở để đánh giá hiện trạng môi trường của một huyện làm cơ sở cho việc hoạch định các chính sách về môi trường

+ Bằng những kiến thức đã học ở nhà trường đề xuất các giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới nhằm sớm đưa địa phương hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Trong “Luật bảo vệ môi trường của Việt Nam 2014”, chương 1, điều 3 xác định: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có

tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”

* Chức năng của môi trường

- Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật

- Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống

và sản xuất của con người

- Môi trường là nơi chứa đựng phế thải do con người tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất

- Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người

và sinh vật trên Trái Đất

- Chức năng lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người

* Ô nhiễm môi trường là gì?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì “Ô nhiễm môi trường là sự đưa vào môi trường các chất thải nguy hại hoặc năng lượng đến

mức ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏe con người hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường ”

* Ô nhiễm môi trường đất

Ô nhiễm đất là sự làm biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt dộng sản xuất nông nghiệp với những phương thức canh tác khác nhau, và do thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất, ngoài ra ô nhiễm đất còn do sự lắng đọng của các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống (theo nước mưa) [6]

* Ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa học - sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật Làm giảm độ đa dạng sinh học trong nước Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất [6]

* Ô nhiễm môi trường không khí

Ô nhiễm môi trường không khí là hiện tượng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất dưới bất kỳ nguyên nhân nào, có nguy cơ gây tác hại đến thực vật và động vật, gây hại đến sức khỏe con người và môi trường xung quanh Khí quyển có khả năng tự làm sạch để duy trì sự cân bằng giữa các quá trình Những hoạt động của con người vượt quá khả năng tự làm sạch, có sự thay đổi bất lợi trong môi trường không khí thì được xem là ô nhiễm môi trường không khí [6]

* Ô nhiễm tiếng ồn

Tiếng ồn là âm thanh không mong muốn hay âm thanh được phát ra không đúng lúc, đúng chỗ Tiếng ồn là tổng hợp của nhiều thành phần khác nhau được hỗn hợp trong sự cân bằng biến động Nó khác nhau đối với những người khác nhau, ở những chỗ khác nhau và trong những thời điểm không

giống nhau Ô nhiễm tiếng ồn như là một âm thanh không mong muốn bao hàm sự bất lợi làm ảnh hưởng đến con người và môi trường sống của con người, bao gồm đất đai, công trình xây dựng và động vật nuôi ở trong nhà [8]

* Suy thoái môi trường: Là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của

thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật [7]

* Phát triển bền vững: Là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ

hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế

hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường [7]

* Quản lý môi trường và phòng chống ô nhiễm: “Quản lý môi

trường là một hoạt động trong quản lý xã hội: Có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kĩ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp

lý tài nguyên” [2]

* Tiêu chuẩn môi trường:“Tiêu chuẩn môi trường là mức giới hạn

của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được các

cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp

dụng để bảo vệ môi trường ” [7]

* Hoạt động bảo vệ môi trường:

Là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý

và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học

* Các khái niệm chất thải

- Chất thải: Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí, được thải ra từ sản

xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc từ các hoạt động khác [7]

- Chất thải rắn sinh hoạt: Chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng

* Phế liệu: Là vật liệu được thu hồi, phân loại, lựa chọn từ những vật

liệu, sản phẩm đã bị loại bỏ từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng để sử dụng làm nguyên liệu cho một quá trình sản xuất khác [7]

* Sự cố môi trường

Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam 2014:" Sự cố môi trường

là sự cố xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng."

*Chỉ thị môi trường

Theo UNEP: Chỉ thị môi trường (Environmeltal Indicator) là một độ đo

tập hợp một số số liệu về môi trường thành một thông tin tổng hợp về một khía cạnh của một quốc gia hoặc một địa phương

Chỉ thị môi trường: Là thông số cơ bản phản ánh các yếu tố đặc trưng

của môi trường phục vụ mục đích đánh giá, theo dõi diễn biến chất lượng môi trường, lập báo cáo hiện trạng môi trường

* Khái niệm về xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng nông thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, phát triển sản xuất toàn diện (công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ), có nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo, thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao

Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp

Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở lên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh

2.2 Cơ sở pháp lí

- Căn cứ Luật bảo vệ môi trường năm 2014 số 55/2014/QH13 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN) khóa

XIII, kỳ họp thứ 7, thông qua ngày 23/6/2014

- Căn cứ Luật tài nguyên nước được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21 tháng 6 năm 2012

- Căn cứ Nghị định số 179/1999/ NĐ – CP ngày 30 tháng 12 năm 1999 của Chính phủ Quy định việc thi hành Luật tài nguyên nước

- Căn cứ Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/7/2004 của Chính phủ quy định việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước

- Nghị định số 162/2003/ NĐ – CP ngày 19 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ ban hành quy chế thu thập, quản lí, khai thác, sử dụng dữ liệu, thông tin về tài nguyên nước

- Nghị định số 59/2007/ NĐ – CP ngày 09/04/2007 về quản lý chất thải rắn

- Căn cứ Thông tư số 09/2009/TT-BTNMT ngày 11/08/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về xây dựng và quản lý các chỉ thị môi trường quốc gia

- Căn cứ Thông tư số 02/2005/TT-BTNMT ngày 24/6/2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/07/2004 của Chính phủ quy định việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước

- Thông tư số 08/2010/TT-BTNMT ngày 18/3/2010 quy định việc xây dựng báo cáo môi trường quốc gia, báo cáo tình hình tác động môi trường của

ngành, lĩnh vực và báo cáo hiện trạng môi trường cấp tỉnh

- Thông tư 15/2006/TT-BYT về việc hướng dẫn việc kiểm tra vệ sinh nước sạch, nước ăn uống và nhà tiêu hộ gia đình

- Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc Hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới

- Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

- Quyết định số 667/QĐ-UBND ngày 09/12/2008 của ủy ban nhân dân tỉnh tuyên quang về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội huyện Yên Sơn đến năm 2020

- Quyết định số 116/QĐ-UBND ngày 23/3/2009 của Uỷ ban nhân dân tỉnh về việc ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình hành động của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh (khoá XIV) về việc thực hiện Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương (Khoá X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

- Thực hiện Thông báo số 86/TB-UBND ngày 07/10/2010 của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc Thông báo Kết luận cuộc họp về Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2010 – 2020

- Quyết định 09/2005/QĐ-BYT về việc ban hành tiêu chuẩn ngành: Tiêu chuẩn vệ sinh nước sạch của Bộ trưởng Bộ Y tế ngày 11/3/2005

- Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

- Quyết định số 491/2009/QĐ-TTg, ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

- Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 02/02/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình rà soát quy hoạch xây dựng nông thôn mới

- Quyết định số 366/QĐ-TTg về việc phê duyệt chương trình mục tiêu Quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường

- Quyết định 51/2005 QĐ-QNN ngày 14/04/2008 của Bộ Nông nghiệp

và Phát triển nông thôn ban hành bộ chỉ tiêu theo dõi và đánh giá nước sạch

và vệ sinh môi trường nông thôn

- Quyết định 08/2005 tiêu chuẩn nhà vệ sinh đối với các loại nhà tiêu

- QC-HCBVTV 15:2008/BTNMT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong đất

- QCVN 01:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lượng nước ăn uống

- QCVN 02:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt

- QCVN 05:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lượng không khí xung quanh

- QCVN 26:2010/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về tiếng ồn

- QCVN 01:2011/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về nhà tiêu - Điều kiện bảo đảm hợp vệ sinh

- TCVN 6663-11:2011 - Chất lượng nước – Lấy mẫu Phần 11: Hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm

2.3 Cơ sở thực tiễn

2.3.1 Tình hình chung

Theo đánh giá mới đây của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam, với 59 điểm trong bảng xếp hạng chỉ số hiệu quả trong hoạt động bảo vệ môi trường, Việt Nam đứng ở vị trí 85/163 các nước được xếp hạng Các nước khác trong khu vực như Philippines đạt 66 điểm, Thái Lan đạt 62 điểm, Lào 62 điểm,

Trung Quốc 49 điểm, Indonesia 45 điểm, Còn theo kết quả nghiên cứu khác vừa qua tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Việt Nam nằm trong số 10 quốc gia có chất lượng không khí thấp và ảnh hưởng nhiều nhất đến sức khỏe

Mới đây, hai trung tâm nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Yale và Columbia của Mỹ thực hiện báo cáo thường niên khảo sát ở 132 quốc gia Kết quả nghiên cứu cho thấy: Về ảnh hưởng của chất lượng không khí, Việt Nam đứng thứ 123/132 quốc gia khảo sát, về ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe đứng vị trí 77, về chất lượng nước Việt Nam xếp thứ 79 Đó là những đánh giá chung, còn nếu xem xét cụ thể trên từng khía cạnh thì sẽ càng thấy

rõ hơn bức tranh chung của môi trường Việt Nam hiện nay Rừng tiếp tục bị thu hẹp, đa dạng sinh học bị ảnh hưởng nghiêm trọng, ô nhiễm sông ngòi, ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp, ô nhiễm ở các làng nghề, khai thác khoáng sản, ô nhiễm không khí [12]

2.3.2 Các vấn đề môi trường nông thôn ở Việt Nam

Lâu nay, nói đến ô nhiễm môi trường, người ta thường nghĩ đến khu vực đô thị Nhưng trên thực tế, ở nông thôn, nhất là các khu vực giáp ranh đô thị, tình trạng ô nhiễm đang là một thực trạng đáng báo động Chưa bao giờ lượng rác thải sinh hoạt không được xử lý tại nông thôn lại nhiều như hiện nay Tình trạng nhiều người dân đổ các loại rác thải (bao ni lông, chai nhựa, chai thủy tinh ) và vứt xác gia súc, gia cầm chết trực tiếp ra môi trường đang diễn ra phổ biến tại nhiều vùng nông thôn

Do điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều khó khăn, thiếu thốn và chịu ảnh hưởng rất lớn của tập quán, thói quen lạc hậu đã tác động xấu tới môi trường sống vùng nông thôn niền núi Điều dễ nhận thấy là người dân chưa có ý thức

về bảo vệ môi trường, nên họ có hành động tuỳ tiện theo thói quen; đó là chăn nuôi gia súc thả rông, phân gia súc vương vãi xung quanh nhà và đường đi, khi gặp nắng bốc mùi, gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước Hay tập

quán nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn làm ô nhiễm nặng môi trường sống của các thành viên trong gia đình Bên cạnh đó những hố xí tạm bợ của người dân được làm gần nhà bốc mùi hôi thối hoặc không có hố xí đi đại tiện tự do trên đồi rừng khi gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt hoặc phát sinh ruồi muỗi gây bệnh tật

Kết quả điều tra toàn quốc về vệ sinh môi trường (VSMT) nông thôn

do bộ y tế và UNICEF thực hiện được công bố ngày 26/03/2008 cho thấy VSMT và vệ sinh cá nhân còn quá kém chỉ có 18% tổng số hộ gia đình, 11,7% trường học, 36,6% trạm y tế xã, 21% UBND xã và 2,6% khu chợ tuyến

xã có nhà vệ sinh theo tiêu chuẩn của Bộ y tế (Quyết định 08/2005/QĐ-BYT);

Tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch còn rất thấp 7,8% khu chợ nông thôn; 11,7% dân cư nông thôn; 14,2% trạm y tế xã; 16,1% UBND xã; 26,4% trường học có tiếp cận sử dụng nước máy; Ngoài ra, kiến thức của người dân về vệ sinh cá nhân và VSMT còn rất hạn chế, thái độ của người dân còn rất bằng quang về vấn đề này

Với hơn 75% dân số sống ở nông thôn miền núi, song tỷ lệ hố xí hợp

vệ sinh chỉ chiếm 28-30% Số hộ được cung cấp nước sạch chỉ đạt khoảng 50% do các hủ tục lạc hậu, cách sống thiếu vệ sinh Nạn chặt phá rừng làm nương rẫy, ô nhiễm môi trường các làng nghề, lạm dụng hoá chất trong canh tác nông nghiệp cũng góp phần làm suy thoái đất canh tác, ô nhiễm nguồn nước và suy giảm đa dạng sinh học [4]

Hiện tại, khoảng trên 90% tổng số hộ gia đình ở nông thôn nước ta chăn nuôi gia súc, gia cầm Phương thức chăn nuôi chủ yếu là thả rông, làm chuồng trại dưới nhà sàn, phân thải lâu ngày không được xử lý mà bón trực tiếp cho cây trồng Việc nuôi gia súc, gia cầm gần nơi ở đã làm cho môi trường nông thôn ngày càng ô nhiễm

Hiện nay, vấn đề đáng báo động tại vùng nông thôn là tình trạng chất

thải sinh hoạt Cuộc sống của nhân dân được cải thiện, nhu cầu xả rác cũng không ngừng tăng, trong khi đó, ý thức vệ sinh công cộng của bộ phận dân chưa thực sự tốt, cơ sở hạ tầng yếu kém, dịch vụ môi trường chưa phát triển nên khả năng xử lý ô nhiễm môi trường hạn chế

Môi trường nông thôn còn bị đe dọa bởi tình trạng lạm dụng hóa chất trong nông nghiệp như phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và việc sử dụng phân tươi, nhất là trong sản xuất các loại rau ăn Điều này vừa có hại cho môi trường, vừa ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người

Vấn đề nước sạch và môi trường:

Hiện nay, hai vấn đề đáng báo động ở môi trường nông thôn việt nam

là tình trạng nước sạch và VSMT nông thôn

Bảng 2.1: Tỉ lệ người dân nông thôn được cấp nước sạch ở các vùng

3 Bắc Trung Bộ & Duyên Hải miền Trung 36 – 36

Nguồn: Lê Văn Khoa, Hoàng Xuân Cơ (2004), Chuyên đề Nông thôn Việt

Nam, trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên, Hà Nội

Qua bảng trên, chúng ta có thể thấy rõ, những người dân ở nông thôn Việt Nam đang phải sinh hoạt với những nguồn nước như thế nào Ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, nơi có tỷ lệ cao nhất cũng chỉ 39% dân số được sử dụng nước sạch Còn vùng thấp nhất là vùng núi phía Bắc, chỉ có 15% dân

số được cấp nước sạch

Tình trạng ô nhiễm môi trường nước tác động trực tiếp đến sức khoẻ, là nguyên nhân gây các bệnh như tiêu chảy, tả, thương hàn, giun sán… Các bệnh này gây suy dinh dưỡng, thiếu sắt, thiếu máu, kém phát triển, gây tử vong nhất là trẻ em Có 88% trường hợp tiêu chảy là do thiếu nước sạch, VSMT kém

Ô nhiễm không khí:

Xét các nguồn thải gây ra ô nhiễm không khí trên phạm vi toàn quốc (bao gồm cả khu vực đô thị và khu vực khác), ước tính cho thấy, hoạt động giao thông đóng góp tới gần 85% lượng khí CO, 95% lượng VOCs Trong khi

đó, các hoạt động công nghiệp là nguồn đóng góp khoảng 70% khí SO2 Đối với NO2, hoạt động giao thông và hoạt động sản xuất công nghiệp có tỷ lệ đóng góp xấp xỉ nhau

Bảng 2.2: Ƣớc tính thải lƣợng các chất gây ô nhiễm từ các nguồn thải

chính của Việt Nam năm 2005 (Đơn vị: tấn/năm)

điện, các nhà máy vật liệu xây dựng, lò vôi Ở thành phố Hồ Chí Minh và cụm công nghiệp Biên Hòa không khí cũng bị ô nhiễm bởi nhiều nhà máy Hầu như tất cả các nhà máy hóa chất đều gây ô nhiễm không khí Dân cư sống ở các vùng nói trên thường mắc các bệnh đường hô hấp, da và mắt

Hầu hết nhiên liệu sử dụng trong các làng nghề là than Theo kết quả điều tra tại các làng nghề sản xuất gạch đỏ (Khai Tái - Hà Tây), vôi (Xuân Quan - Hưng Yên) hàng năm sử dụng khoảng 6000 tấn than, 100 tấn củi nhóm lò đã sinh

ra nhiều loại bụi như CO, CO2, SO2, NOx và nhiều loại khí thải khác gây nguy hại tới sức khoẻ của người dân trong khu vực và làm ảnh hưởng tới hoa màu, sản lượng cây trồng của nhiều vùng lân cận Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây các vụ xung đột, khiếu kiện như ở Thái Bình, Bắc Ninh, Hưng Yên…

Ô nhiễm môi trường đất:

Nguồn gây ô nhiễm môi trường đất ở nông thôn nước ta hiện nay chủ yếu

là do ý thức và sự hiểu biết của người dân chưa cao như : Vứt rác bừa bãi, lạm dụng phân bón hóa học, thuốc BVTV trong quá trình canh tác Cùng với việc khai thác khoáng sản, hoạt động làng nghề, nhà máy, các khu công nghiệp…cũng là những nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường đất ở nông thôn

Bên cạnh đó có khoảng 3.600 chợ nông thôn, trung bình mỗi người mỗi ngày thải ra 0,4- 0,5 kg chất thải Việc thu gom rác hầu như chưa có hoặc còn rất thô sơ bằng các xe cải tiến nên mới thu gom được khoảng 30% chuyên chở

về những nơi tập trung rác Bãi rác tại các huyện, các chợ nông thôn chưa có

cơ quan quản lý và biện pháp xử lý Chủ yếu tập trung để phân huỷ tự nhiên

và gây những gánh nặng cho công tác bảo vệ môi trường

Bảng 2.3: Tình trạng phát sinh chất thải rắn Các loại chất thải rắn Toàn quốc Đô thị Nông thôn

Tổng lượng phát sinh chất thải sinh

Chất thải y tế lây nhiễm (tấn/năm) 21.000 - -

Tỷ lệ phát sinh chất thải đô thị trung

bình theo đầu người (kg/người/ngày) - 0,8 0,3

(Theo báo cáo Diễn biến môi trường Việt Nam 2004 – Chất thải rắn)

2.3.3 Tình hình môi trường và công tác quản lý bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

* Thực trạng môi trường

Tuyên Quang có 2 Nhà máy xi măng cũ (thành lập năm 1976) là Tràng

Đà và Tân Long, do công nghệ quá lạc hậu, cũ nát, gây ô nhiễm môi trường trầm trọng, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống sinh hoạt của bà con và sức khoẻ hơn một nghìn công nhân sản xuất trong nhà máy

Nhà máy xi măng mới: Cắt băng san ủi mặt bằng để xây dựng nhà máy mới, tháng giêng năm 2002, thuộc khu Tân Hà, xã Tràng Đà, công suất thiết

kế khoảng trên 1 triệu tấn/năm Sau gần một tháng, công việc san ủi sắp hoàn thành, Phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký quyết định đình chỉ thi công nhà máy Nguyên nhân là nhà máy này chưa được Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VNCC) và Chính phủ cho phép bởi 1 nhà máy xi măng lại xây dựng gần trung tâm thị xã thì sẽ gây ô nhiễm môi trường rất lớn

- Môi trường đất và chất thải rắn:

Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang vẫn có xảy ra một số hiện tượng sụt, lún đất Đến nay, nguyên nhân của hiện tượng lún sụt này chưa được xác định

Công ty quản lý và xây dựng phát triển đô thị Tuyên Quang xây dựng phương án xử lý rác thải bằng việc tận dụng lượng rác thải hàng ngày để đầu

tư sản xuất đồ dùng bằng nhựa phục vụ sinh hoạt

Theo kết quả điều tra của Tổng cục Môi trường năm 2009, tỉnh Tuyên Quang đã có 64/78 cơ sở (chiếm 82%) đã thực hiện ký quỹ và cải tạo, phục hồi môi trường

- Môi trường nước

Nhìn chung chất lượng nước mặt tại các sông suối trên địa bàn còn tương đối tốt, theo số liệu quan trắc thì hầu hết các thông số đặc trưng cho ô nhiễm đều nằm trong ngưỡng tiêu chuẩn cho phép Tuy nhiên, môi trường nước hồ ao trong các khu vực dân cư đã có dấu hiệu bị ô nhiễm hữu cơ do nước thải từ các hộ gia đình và các cơ sở sản xuất nhỏ xả trực tiếp vào Đặc biệt, nước gần khu mỏ antimont thôn Thâm Luông, xã Phú Bình, huyện Chiêm Hoá bị ô nhiễm sắt và Asen rất cao, cần phải có biện pháp xử lý, khắc phục

Nhà máy Đường và Nhà máy giấy thải ra nước thải gây ô nhiễm nghiêm trọng dòng sông Lô, nhiều hộ nuôi cá lồng phải bỏ nghề vì cá chết hàng loạt

- Môi trường không khí

Chất lượng môi trường không khí ở Tuyên Quang đã bị ô nhiễm cục bộ bởi bụi, nguyên nhân ô nhiễm là do hoạt động của các nhà máy, xí nghiệp, các công trường khai thác và các phương tiện giao thông qua lại trên đường gây nên Tại các khu vực dân cư, đặc biệt là tại các nút giao thông chính, tiếng ồn

đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép

- Đa dạng sinh học

Tỉnh Tuyên Quang đã trồng được 4.082 ha rừng và 1.218 ha cây phân tán Để đạt kế hoạch trồng 7.000 ha rừng trong năm 2004, tỉnh trồng tiếp 2.918 ha rừng vụ thu, tỉnh chỉ đạo các huyện khẩn trương tổ chức kiểm tra, rà soát tiến độ trồng rừng trên địa bàn

- Tình hình triển khai Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg

Theo quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22 tháng 4 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ, Tuyên Quang có tổng số 07 cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng phải xử lý, trong đó có 02 cơ sở sản xuất kinh doanh, 03 bệnh viện, 01 bãi rác và 01 kho thuốc bảo vệ thực vật Đến nay, đã có 06 cơ sở được cấp chứng nhận hoàn thành các biện pháp xử lý ô nhiễm triệt để, còn 01 cơ sở dang tiến hành các biện pháp xử lý ô nhiễm môi trường (Bãi rác thị xã Tuyên Quang)

Nhằm xử lý điểm nóng về môi trường trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, Thủ tướng Chính phủ đã phân bổ cho tỉnh 1.547.000.000 đồng để thực hiện

dự án Điều tra, xử lý khu vực ô nhiễm thuốc ĐT, 666 gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại Làng Ái, xã Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang Đến nay, dự án đã cơ bản hoàn thành, đề nghị tỉnh sớm có báo cáo việc hoàn thành dự án kèm theo biên bản nghiệm thu, quyết toán dự án về Bộ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định

Đối với các cơ sở mới phát sinh cần phải xử lý triệt để trong giai đoạn 2007

- 2012, Bộ Tài nguyên và Môi trường chưa nhận được báo cáo của tỉnh [10]

* Thực trạng công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường

Nhiều năm qua ,Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Tuyên Quang đã thường xuyên quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành thực hiện quản lý chặt chẽ, khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, khoáng sản, tài nguyên nước và bảo

vệ môi trường với mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, phát triển bền vững Những kết quả cụ thể đã đạt được gồm hoàn thành quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 ở cả 03 cấp (tỉnh, huyện, xã), quy hoạch quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản, quy hoạch môi trường đến năm 2020 và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có liên quan đến khai thác, sử dụng tài nguyên phát triển kinh tế - xã hội, an ninh – quốc phòng Đó là những cơ sở định hướng khai thác tài nguyên hợp lý, đúng pháp luật và bảo vệ môi trường bền vững

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong những năm qua, công tác quản

lý tài nguyên và môi trường của Tuyên Quang cũng còn một số hạn chế Một

số tổ chức, cá nhân chưa nhận thức đầy đủ về vị trí tầm quan trọng của tài nguyên môi trường Công tác xã hội hóa trong lĩnh vực bảo vệ môi trường còn thấp, chưa phát huy được các nguồn lực của cả cộng đồng Bên cạnh đó, nguồn lực huy động từ các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên chưa tương xứng với tiềm năng; công tác quản lý quy hoạch và thực hiện pháp luật

về tài nguyên ở một số nơi còn hạn chế; tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, khai thác khoáng sản, lâm sản trái phép vẫn còn xảy ra…

Nhằm thực hiện tốt mục tiêu quản lý và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường để phát triển bền vững, ngành Tài nguyên và Môi trường tỉnh đã đề xuất thực hiện một số giải pháp; trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuyên truyền những chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và nhà nước về tài nguyên và môi trường, nâng cao ý thức của các tổ chức, cá nhân trong quản lý và sử dụng tài nguyên Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung quản lý và triển khai thực hiện tốt các quy hoạch đã được phê duyệt về sử dụng đất, quy hoạch khoáng sản, quy hoạch bảo vệ môi trường; thu gom và xử lý triệt để chất thải rắn, chất thải nguy hại và chất thải y tế; các khu, cụm, điểm công nghiệp đều phải có công trình xử lý chất thải tập trung, các khu đô thị đều phải xây dựng hệ thống xử lý nước thải; kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm môi trường; xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường và thực hiện các biện pháp ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu; đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, khoáng sản, bảo

vệ môi trường trên địa bàn toàn tỉnh [11]

2.3.4 Tình hình quản lý và thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú

Sau hơn 3 năm xã triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia

xây dựng Nông thôn mới, bộ mặt nông thôn của cả xã đã có những chuyển biến đáng kể là bước đệm quan trọng cho Đảng bộ chính quyền xã cũng như nhân dân các dân tộc trong xã đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Theo quy định của chương trình xây dựng nông thôn mới để đạt được tiêu chí

17 – tiêu chí môi trường xã Kim Phú phải có 85% số hộ dân sử dụng nước sạch theo quy chuẩn quốc gia, các cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn xã phải đạt tiêu chuẩn về môi trường không có các hoạt động gây suy thoái, ô nhiễm môi trường, nghĩa trang được xây dựng theo quy hoạch, chất thải, nước thải được thu gom và xử lý theo quy định

Trong những năm gần đây xã Kim Phú đã đạt được những chỉ tiêu trong tiêu chí môi trường như sau:

- Nước sinh hoạt: Số hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh 2.476 hộ, chiếm 89,1% Tuy đa số các hộ có giếng nước để sử dụng nhưng trên thực tế giếng của một số hộ còn dùng hạn chế nước về mùa khô

- Đối với 3 công trình vệ sinh: Tỷ lệ hộ dân trong xã có 3 công trình vệ sinh

nhà tắm, nhà tiêu, chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh đạt 15,5% số hộ (432 hộ)

- Tình trạng rác thải sinh hoạt và sản xuất chưa được thu gom, xử lý theo quy định, một số hộ chăn nuôi gia súc quy mô vừa chưa có hầm biogas

và hệ thống xử lý chất thải

- Nghĩa trang: Hiện nay xã có 13 nghĩa trang tại các thôn, các nghĩa trang này chưa được quy hoạch và chưa đạt được theo tiêu chí nông thôn mới

- Xã chưa có hệ thống xử lý chất thải, nước thải được thu gom và xử

lý theo quy định Chỉ có thu gom rác tại chợ của các hộ kinh doanh, mua bán tại chợ [9]

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác đảm bảo vệ sinh môi trường nông thôn hiện còn rất nhiều khó khăn Đây cũng là một trong những tiêu chí khó thực hiện nhất đối với xã khi xây dựng nông thôn mới Môi

trường là yếu tố tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân và

bộ mặt nông thôn Do vậy cấp ủy và chính quyền cơ sở cần vào cuộc, chỉ đạo sát sao để các tầng lớp nhân dân thấy rõ được trách nhiệm của mình trong bảo

vệ môi trường nói riêng và công cuộc xây dựng nông thôn mới nói chung

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý và chất lượng môi trường nông thôn tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2014 - 2015

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm nghiên cứu: Đề tài được thực hiện tại xã Kim Phú - huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01 năm 2015 đến tháng 05 năm 2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

- Điều kiện Tự nhiên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

- Kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới của Xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

3.3.2 Đánh giá công tác quản lý môi trường và hiện trạng môi trường xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

3.3.3 Tác động của ô nhiễm môi trường đến xã Kim Phú

3.3.4 Khó khăn tồn tại chủ yếu trong quá trình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

3.3.5 Đề xuất biện pháp khả thi để thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu

3.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Phương pháp điều tra, phỏng vấn người dân địa phương

+ Lập bộ câu hỏi phỏng vấn và tiến hành phỏng vấn theo bộ câu hỏi đã chuẩn bị sẵn, các thông tin thu thập tập trung vào hiện trạng môi trường của khu vực Bộ câu hỏi gồm 2 phần chính:

Phần 1: Thông tin chung về người được phỏng vấn

Phần 2: Hiện trạng môi trường các hộ trong xã Kim Phú - huyện Yên Sơn- tỉnh Tuyên Quang

+ Hình thức phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp

Phương pháp lấy mẫu: Chọn 5 thôn đại diện từ thôn 11 đến thôn 15 và mỗi thôn lấy từ 8-10 người một cách ngẫu nhiên và điều tra theo bộ câu hỏi

3.4.1.2 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Thông tin thứ cấp có thể thu thập từ những tài liệu có sẵn:

+ Mạng internet, sách, báo,… về môi trường nông thôn

+ Các tài liệu trên thư viện

+ Tham khảo những bài luận văn, đề tài tốt nghiệp cùng chuyên đề trên những trang thông tin điện tử, thư viện

+ Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và nhân lực của xã, thực trạng kinh văn hoá - xã hội của xã Kim Phú theo 19 tiêu chí nông thôn mới, tài liệu đánh giá tổng hợp mức độ đạt được tiêu chí nông thôn mới Được thu thập từ UBND xã Kim Phú, đề án xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020, phòng địa chính xã Kim Phú – huyê ̣n Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

tế-3.4.2 Phương pháp lấy mẫu và phân tích

* Lấy mẫu:

Dụng cụ chứa mẫu:

- Thiết bị: Chai lọ bằng PE hoặc bằng thủy tinh có nút kín

- Yêu cầu: Đối với các thiết bị chứa mẫu phải được rửa sạch rồi sấy khô khử trùng trước khi chứa mẫu

Cách lấy mẫu:

- Lấy mẫu nước sinh hoạt gồm nước giếng đào và nước khe

Trước khi lấy mẫu vào bình chứa cần loại bỏ nước lưu trữ ở trong đường ống bằng máy bơm Xả trong thời gian 5 phút, nên bơm nước trong lúc lấy để bảo đảm lấy nước vừa mới hút lên từ giếng chứ không phải trong bể chứa

Chai nhựa có thể tích là 1,5 lít để đựng các mẫu khác nhau – mẫu sau khi lấy được để nơi thoáng mát, sạch sẽ Nếu nước có chứa các chất lơ lửng dạng cát, phải thực hiện lọc qua giấy lọc khi phân tích tính chất lý học Do thành phần của nước ngầm dễ bị thay đổi khi tiếp xúc với không khí, cho nên giữ không cho mẫu nước ngầm tiếp xúc với không khí Sau khi lấy mẫu , mẫu phải được đậy kín và gắn nhãn

Bảo quản mẫu: Bảo quản mẫu trong túi đen, nhanh chóng chuyển về phòng phân tích

Mẫu nước sinh hoạt được lấy là những vị trí có tính chất ổn định đại diện cho môi trường nước cần quan trắc như sau:

Bảng 3.1: Vị trí lấy mẫu nước sinh hoạt xã Kim Phú

mẫu

Ngày lấy mẫu

Số mẫu

1 Mẫu nước khe lấy tại thôn 14 –

hộ gia đình Hoàng Văn Tiến

M1

13/04/2015 1

2 Mẫu nước giếng đào tại thôn 12 –

hộ gia đình Trần Văn Thiết

M2

13/04/2015 1

3 Mẫu nước giếng đào tại thôn 11 –

hộ gia đình Phạm Văn Hương

M3

13/04/2015 1

* Phân tích mẫu: Vận chuyển mẫu đến phòng thí nghiệm khoa Môi Trường – trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên và Viện Khoa học sự sống - Đại học Thái Nguyên để phân tích

Bảng 3.2: Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích

Ở nhiệt độ từ 0 - 4 o

C bảo quản không quá 1 tuần

5 Coliform

TCVN 6187-1,2:1996 Chất lượng nước Phát hiện và đếm

vi khuẩn coliform, vi khuẩn coliform chịu nhiệt và Escherichia coli giả định Phần 1: Phương pháp màng lọc

6 Fe tổng số

TCVN 6177:1996 Chất lượng nước Xác định sắt bằng phương pháp trắc phô thông dùng 1,10-phenontrolin

7 DO Máy đo pH Meter F-51

Ở nhiệt độ phòng, nên

đo ngay hoặc không

để quá 24h

3.4.3 Phương pháp thống kê và trình bày số liệu

- Các số liệu được xử lý, thống kê trên máy tính bằng Word và Excel: + Các số liệu thu thập từ quan sát thực tế, kế thừa, điều tra phỏng vấn được tổng kết dưới dạng bảng biểu, đồ thị

+ Dựa trên cơ sở các số liệu đã thống kê đánh giá cụ thể từng đề mục

- So sánh với QCVN 02:2009/BYT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

chất lượng nước sinh hoạt

- Các số liệu, kết quả thu được tiến hành so sánh với tiêu chí 17 tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Kim Phú – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

+ Phía Tây giáp với xã Phú Lâm và xã Chân Sơn

Hình 4.1: Bản đồ địa giới hành chính xã Kim Phu ́

4.1.1.2 Điều kiện khí hậu đất đai

* Địa hình:

Kim Phú có địa hình đồi núi thấp và trung bình, địa thế nghiêng dần theo hướng Đông bắc Địa hình đồi núi phân bố chủ yếu ở phía Bắc, phía Nam và phía Tây của xã (chiếm khoảng 40% diện tích tự nhiên) đã được sử dụng phát triển lâm nghiệp Địa hình đồng bằng phân bố chủ yếu ở phía Đông

và rải rác trên địa bàn xã (chiếm 60% diện tích tư nhiên) đã được sử dụng để trồng lúa và các loại cây trồng hàng năm khác Độ cao trung bình từ 40-250m

so với mực nước biển, chiếm khoảng 70% diện tích tự nhiên

* Về khí hậu, thuỷ văn:

a) Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 22-24oC Nhiệt độ trung bình các tháng mùa đông là 160

C, nhiệt độ các tháng mùa hè là 280C Nhiệt

độ tối cao trung bình hàng năm khoảng 260

C; nhiệt độ tối thấp trung bình hàng năm khoảng 19,50

C, nhiệt độ tối thấp tuyệt đối là 60C

b) Lượng mưa: Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1.600-1.800mm;

lượng mưa phân bố không đều trong năm và được chia thành 2 mùa rõ rệt: Mùa mưa tập trung từ tháng 4 đến tháng 10 trong năm, lượng mưa chiếm khoảng 86% lượng mưa của cả năm; mùa khô lượng mưa chỉ chiếm 14% lượng mưa của cả năm

c) Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình hàng năm từ 80-82% Biến động về độ ẩm không khí không lớn giữa các tháng trong năm từ 76-82%

d) Thuỷ văn: Toàn xã có 21,76 ha diện tích đất mặt nước ao nhỏ, chiếm 0,011% tổng diện tích tự nhiên

* Tài nguyên:

 Tài nguyên đất:

Trên địa bàn xã phần lớn diện tích là đất đỏ vàng trên đá xét (chiếm khoảng 40% diện tích), đất có thành phần cơ giới thịt trung bình độ dày tầng đất

trên 120cm Ngoài ra còn có các loại đất vàng nhạt trên cát; đất xám bạc màu

Tổng diện tích đất tự nhiên: 1.927,84 ha; bao gồm:

Bảng 4.1: Bảng thống kê diê ̣n tích đất và hiê ̣n tra ̣ng sƣ̉ du ̣ng đất

của xã Kim Phú Loại

(ha)

Tổng (ha)

Đất núi đá khong có rừng cây 1,01

 Tài nguyên nước:

Nguồn nước mặt của thôn được cung cấp chủ yếu từ các hệ thống công

trình thuỷ lợi trên địa bàn xã và nước mưa tự nhiên (lượng mưa hàng năm

khoảng 1.600 -1800 mm) Nguồn nước mặt của xã chịu ảnh hưởng theo mùa,

lượng nước dồi dào vào các tháng 7,8 hàng năm Về cơ bản nguồn nước đã đáp ứng được yêu cầu của người dân trong sản xuất và sinh hoạt

Nguồn nước ngầm: Là một xã miền núi cho nên nguồn nước ngầm cũng có nhiều hạn chế việc khai thác sử dụng nguồn nước của nhân dân trong

xã chưa cao Một số hộ gia đình khai thác nguồn nước này bằng cách đào giếng gia đình, nguồn nước sinh hoạt chưa đáp ứng dùng cho sinh hoạt đặc biệt vào mùa hè

* Đánh giá chung: Xã Kim Phú có tổng diện tích đất tự nhiên là 1.927,84 ha, chiếm 1,7% diện tích tự nhiên của huyện Với vị trí giáp với Thành phố Tuyên Quang (là trung tâm kinh tế - văn hoá - xã hội lớn của tỉnh), địa bàn xã có tuyến giao thông quan trọng chạy qua (Quốc lộ 37) Kim Phú có rất nhiều điều kiện thuận lợi so với các xã khác trong huyện để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

4.1.2.1 Về dân số, lao động việc làm

a Về dân số

Tổng dân số toàn xã là 2.788 hộ, 11.129 nhân khẩu Tỷ lệ tăng dân số

bình quân 0,9%/năm Trên địa bàn xã chủ yếu có 3 dân tộc cùng sinh sống với 11.129 người, trong đó:

- Dân tộc Kinh 6.175 người, chiếm 55,5%

- Dân tộc Tày 1.703 người, chiếm 15,3%

- Dân tộc Dao 2.693 người, chiếm 26,6%

- Dân tộc khác 288 người, chiếm 2,6%

b Lao động

- Tổng số lao động toàn xã có 6.891 lao động, trong đó lao động nam