Chuyên đề một số quy luật của lớp vỏ địa lý

- Hiểu và trình bày được một số biểu hiện của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh, quy luật địa đới và phi địa đới của lớp vỏ địa lí.. Vận dụng cao MỘT SỐ QUY LUẬT CỦA LỚP VỎ ĐỊA LÍ - Trìn

I NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Nội dung 1: Lớp vỏ địa lí (khái niệm, đặc điểm)

2 Nội dung 2: Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí (khái niệm, biểu hiện, ý nghĩa thực tiễn)

3 Nội dung 3: Quy luật địa đới (khái niệm, biểu hiện)

4 Nội dung 4: Quy luật phi địa đới (khái niệm, biểu hiện)

II MỤC TIÊU

1 Về kiến thức

- Hiểu khái niệm lớp vỏ địa lí

- Hiểu và trình bày được một số biểu hiện của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh, quy luật địa đới và phi địa đới của lớp vỏ địa lí

2 Kĩ năng

Sử dụng hình vẽ, sơ đồ để trình bày về lớp vỏ địa lí và các quy luật chủ yếu của lớp vỏ địa lí

3: Thái độ

Nhận thức được sự cần thiết phải nghiên cứu tính thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí trong việc sử dụng và bảo vệ thiên nhiên

4 Định hướng năng lực được hình thành.

- Năng lực chung: năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác,

- Năng lực chuyên biệt: năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụng bản đồ, sơ đồ, tranh ảnh

III BẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ CÂU HỎI/BÀI TẬP

Vận dụng cao MỘT

SỐ

QUY

LUẬT

CỦA

LỚP

VỎ

ĐỊA

LÍ

- Trình bày được khái niệm và đặc điểm của lớp vỏ địa lí

- Trình bày được

khái niệm của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh, quy luật địa đới và phi địa đới của lớp vỏ địa lí

- Giải thích được nguyên nhân hình thành các quy luật

- Phân tích được ý nghĩa của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí

- Xác định được mối quan

hệ giữa quy luật địa đới

và phi địa đới

- Sử dụng hình

vẽ, sơ đồ, bản đồ

để trình bày về lớp vỏ địa lí và các quy luật chủ yếu của lớp vỏ địa lí

- Phân tích được

tư liệu học tập

- Liên

hệ địa phương, Việt Nam

Định hướng năng lực được hình thành

Bộ câu hỏi và bài tập

Nhận

biết

Trình bày

được khái

niệm và

đặc điểm

của lớp vỏ

địa lí

Câu 1.Thế nào là lớp vỏ địa lí ? Trình bày đặc điểm của lớp vỏ địa lý.

Gợi ý trả lời

- Vỏ địa lí (còn gọi là vỏ cảnh quan) là lớp vỏ của Trái Đất, ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau của các lớp vỏ bộ phận (thuỷ quyển, sinh quyển, thổ nhưỡng quyển, khí quyển, thạch quyển)

- Đặc điểm:

+ Chiều dày của lớp vỏ địa lí khoảng 35 - 40 km, tính từ giới hạn dưới của tầng ôdôn đến đáy vực thẳm đại dương; ở lục địa xuống hết lớp vỏ phong hoá

+ Lớp vỏ địa lí được hình thành và phát triển theo những quy luật địa lí chung

Câu 2 Trình bày khái niệm của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh, quy luật

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ

+ Năng lực sử dụng bản đồ, sơ đồ

- Năng lực chung:

+ Tự giải quyết vấn đề

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực giao tiếp

+ Năng lực tự học

Trình bày

được khái

niệm của

quy luật

thống nhất

và hoàn

chỉnh, quy

luật địa

đới và phi

địa đới

của lớp vỏ

địa lí

địa đới và phi địa đới của lớp vỏ địa lí.

Gợi ý trả lời

- Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí: là quy luật về mối

quan hệ quy định lẫn nhau giữa các thành phần và mỗi bộ phận lãnh thổ của lớp địa lí

- Quy luật địa đới:

Là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần địa lí và cảnh quan địa lí theo vĩ độ ( từ xích đạo về hai cực)

- Quy luật phi địa đới

Là quy luật phân bố không phụ thuộc vào tính chất phân bố theo địa đới của các thành phần địa lí và cảnh quan

Câu 3 Thế nào là quy luật địa ô và quy luật đai cao?

Gợi ý trả lời

- Quy luật đai cao: là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và các cảnh quan địa lí theo độ cao của địa hình

- Quy luật địa ô: là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và các cảnh quan theo kinh độ

Thông

hiểu

Giải thích

được

nguyên

nhân hình

thành các

quy luật

Câu 1 Em hãy giải thích nguyên nhân hình thành quy luật thống nhất và hoàn chỉnh, quy luật địa đới và phi địa đới của lớp vỏ địa lí.

Gợi ý trả lời

- Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý: do tất cả các thành

phần của lớp vỏ địa lí đồng thời chịu tác động trực tiếp hoặc gián tếp của nội lực

và ngoại lực Những thành phần này luôn xâm nhập vào nhau, trao đổi vật chất

và năng lượng với nhau, khiến chúng có sự gắn bó mật thiết để tạo nên một thể thống nhất và hoàn chỉnh

- Quy luật địa đới: do dạng hình cầu của Trái Đất và bức xạ Mặt Trời.

- Quy luật phi địa đới: do nguồn năng lượng trong lòng Trái Đất Nguồn năng

lượng này đã tạo ra sự phân chia bề mặt Trái đất thành lục địa, đại dương và địa hình núi cao

Câu 2 Em hãy giải thích nguyên nhân hình thành quy luật địa ô và quy luật đai cao.

Gợi ý trả lời

- Nguyên nhân hình thành quy luật địa ô: do sự phân bố đất liền và biển, đại

dương làm cho KH ở lục địa bị phân hóa từ đông sang tây; ngoài ra còn do ảnh hưởng của các dãy núi chạy theo hướng kinh tuyến

- Phân tích

được ý

nghĩa của

quy luật

thống nhất

và hoàn

chỉnh của

lớp vỏ địa

lý

- Xác định

được mối

quan hệ

giữa quy

luật địa

đới và phi

địa đới

- Nguyên nhân hình thành quy luật đai cao: do sự giảm nhanh nhiệt độ theo

độ cao cùng với sự thay đổi về độ ẩm và lượng mưa ở miền núi

Câu 3 Tại sao khi tiến hành các hoạt động kinh tế, cần thiết phải nghiên cứu kĩ và toàn diện điều kiện địa lí?

Gợi ý trả lời

- Do tự nhiên phát triển theo quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí: mối quan hệ quy định lẫn nhau giữa các thành phần và của mỗi bộ phận lãnh thổ của lớp vỏ địa lí

- Các thành phần TN này luôn xâm nhập vào nhau, trao đổi vật chất và năng lượng với nhau khiến chúng có sự gắn bó mật thiết để tạo nên một thể thống nhất

và hoàn chỉnh

- Nếu một thành phần thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi của các thành phần khác

Câu 4 Nêu mối quan hệ giữa quy luật địa đới và phi địa đới.

Gợi ý trả lời:

- Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới là những quy luật phổ biến của lớp vỏ Địa lí

- Các quy luật phân hóa này trên thực tế không tác động riêng rẽ, độc lập mà chúng tác động đồng thời, tương hỗ

- Tùy theo từng lúc, từng nơi mà quy luật này hay quy luật kia giữ vai trò chủ đạo, chi phối sự hình thành và chiều hướng phát triển của các quá trình tự nhiên trong các địa tổng thể

Vận

dụng

thấp

- Phân biệt

được lớp

vỏ địa lí

và lớp vỏ

Trái Đất,

lớp vỏ lục

địa và lớp

vỏ đại

dương

Câu 1 Dựa vào Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái đất và kiến thức đã học, em hãy phân biệt lớp vỏ địa lí và lớp vỏ Trái Đất.

Gợi ý trả lời

Vỏ địa lí và vỏ Trái Đất được phân biệt nhau bởi độ dày và thành phần vật chất như sau:

Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái Đất

Chiều dày

Dày khoảng 35 - 40 km, tính từ giới hạn dưới của tầng ôdôn đến đáy vực thẳm đại dương; ở lục địa xuống hết lớp vỏ phong hoá

Trung bình từ 5 km (ở đại dương) đến 70

km (ở lục địa)

Thành phần vật chất

Là một hệ thống vật chất gồm nhiều thành phần cấu tạo: địa hình, khí hậu, nước, đất và sinh vật Giữa các thành phần có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Được cấu tạo bởi các tầng đá khác nhau

Câu 2 Dựa vào Sơ đồ lớp vỏ địa lý của Trái đất và kiến thức đã học, em hãy cho biết sự khác nhau giữa lớp vỏ lục địa và lớp vỏ đại dương

Gợi ý trả lời

- Lớp vỏ lục địa:

+ Thành phần cấu tạo: Gồm đá trầm tích, granit, badan

+ Độ dày trung bình: 35 - 40 km (ở miền núi cao đến 70 - 80 km)

- Lớp vỏ đại dương:

+ Thành phần cấu tạo: Đá trầm tích, badan (chủ yếu), không có lớp đá granit + Độ dày trung bình: 5 - 10 km

Câu 3 Dựa vào các ví dụ 1,2,3 SGK/75, hãy phân tích các nguyên nhân và kết quả khi các thành phần tự nhiên bị biến đổi.

- Ví dụ 1 Nguyên nhân: sự thay đổi lưu lượng dòng chảy vào mùa mưa

Kết quả: làm tăng lượng nước sông, lượng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ xói lở

- Ví dụ 2 Nguyên nhân: biến đổi khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt

Kết quả: thay đổi chế độ dòng chảy, tăng quá trình xói mòn, thực vật phát triển

Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái Đất

- Phân tích

được tư

liệu học

tập

- Phân tích

được biểu

hiện của

các quy

luật

mạnh, phá hủy đá, hình thành đất diễn ra nhanh

- Ví dụ 3 Nguyên nhân: rừng bị phá hủy

Kết quả: xói mòn, biến đổi đất; khí hậu biến đổi

Câu 4: Dựa vào kiến thức đã học, các hình 12.1;14.1;19.1;19.2, em hãy hoàn thành bảng kiến thức sau:

Thành phần tự nhiên Biểu hiện của quy luật địa đới

a Nhiệt độ:

(Kể tên các vòng đai nhiệt trên Trái Đất)

Có 7 vòng đai nhiệt:

- Vòng đai nóng nằm giữa hai đường đẳng nhiệt năm +200C của hai bán cầu

- Hai vòng đai ôn hòa ở hai bán cầu nằm giữa các đường đẳng nhiệt năm +200C và đường đẳng nhiệt +100C của tháng nóng nhất

- Hai vòng đai lạnh ở các vĩ độ cận cực của hai bán cầu, nằm giữa đường đẳng nhiệt +100C và 00C của tháng nóng nhất

- Hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh cực,nhiệt độ quanh năm đều dưới

00C

b Khí áp và gió.

(Dựa vào hình 12.1, kể tên các đai khí áp và đới gió trên Trái Đất)

- Ở bề mặt trái đất, khí áp được phân thành

7 đai khác nhau

- Trên trái đất có 6 đới gió chủ yếu: 2 đới gió Đông Cực, 2 đới gió Tây Ôn Đới, 2 đới gió Tín Phong

c Khí hậu.

(Dựa vào hình 14.1, kể tên các đới khí hậu trên Trái Đất)

- Ở mỗi bán cầu có 7 đới khí hậu (cực, cận cực, ôn đới, cận nhiệt đới, nhiệt đới, cận xích đạo và xích đạo)

d Đât và thảm thực vật.

(Dựa vào hình 19.1;19.2, kể tên từng kiểu thảm thực vật và từng nhóm đất từ cực về Xích đạo)

- Các thảm thực vật có sự thay đổi từ cực

về xích đạo: đài nguyên, rừng lá kim, rừng

lá rộng và rừng hỗn hợp, thảo nguyên, rừng cận nhiệt ẩm, rừng và cây bụi lá cứng cận nhiêt, hoang mạc và bán hoang mạc, xavan, rừng nhiệt đới ẩm, rừng xích đạo

- Từ cực về xích đạo lần lượt có các loại đất : đất cực, đ

i nguyên, potzon, thảo nguyên, hoang mạcCâu 5: Dựa vào kiến thức đã học, các hình 18;19.11;19.1, em hãy hoàn thành bảng kiến thức sau:

Quy luật Biểu hiện

a Quy luật đai cao.

(Dựa vào hình 19.11, hãy nêu sự phân bố các vành đai đất và thực vật theo độ cao)

Ở sườn tây dãy Cap-ca:

- 0-500m: rừng lá rộng cận nhiệt, đất đỏ cận nhiệt

- 500-1200m: rừng hỗn hợp, đất nâu

- 1200-1600m: rừng lá kim, đất pốt dôn núi

- 1600-2000m: đồng cỏ núi, đất đồng cỏ núi

-2000-2800m: địa y và cây bụi đất

sơ đẳng xen lẫn đá

- >2800m: băng tuyết

b Quy luật địa ô.

(Quan sát hình 19.1, hãy cho biết:

Ở lục địa Bắc Mĩ, theo vĩ tuyên

400 B từ đông sang tây có những kiểu thảm thực vật nào? Vì sao các kiểu thảm thực vật lại phân bố như vậy?)

- Rừng lá rộng và rừng hỗn hợp ôn đới; thảo nguyên cây bụi chịu hạn

và đồng cỏ núi cao; rừng lá kim;

thảo nguyên cây bụi chịu hạn và đồng cỏ núi cao; rừng lá kim

- Giải thích:

+ Càng vào sâu trong lục địa lượng mưa càng giảm

+ Ảnh hưởng của địa hình núi cao, dòng biển nóng

đỏ vàng cận nhiệt và đỏ vàng

Vận

dụng

cao

- Liên hệ

địa

phương,

Việt Nam

Câu 1 Dựa vào bản đồ khí hậu Việt Nam, cho biết chế độ nhiệt của nước ta thay đổi theo quy luật địa đới như thế nào?

Gợi ý trả lời:

* Chế độ nhiệt :

- Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ các vùng có vĩ độ thấp lên vùng có vĩ độ cao (dẫn chứng)

- Biến trình năm của chế độ nhiệt : Miền Bắc biến trình nhiệt độ hàng năm có 1 cực đại và 1 cực tiểu (khí hậu mang tính chất cận chí tuyến) Miền Nam biến trình nhiệt độ năm có 2 cực đại và 2 cực tiểu (khí hậu mang tính chất cận xích đạo)

Câu 2 Ở Kon Tum thiên nhiên có sự phân hóa theo những quy luật nào?

Vì sao ở tỉnh Kon Tum những năm gần đây, nạn hạn hán đang có xu hướng ngày càng nghiêm trọng hơn?

Gợi ý trả lời:

- Kon Tum thiên nhiên có sự phân hóa theo những quy luật: thống nhất và

hoàn chỉnh, quy luật địa đới và phi địa đới

- Vì: mất rừng, mực nước ngầm hạ thấp, khí hậu biến đổi,

5 Câu hỏi định hướng năng lực

Vì sao Việt Nam có lượng mưa nhiều hơn các nước cùng vĩ độ ở khu vực Tây Nam Á và Bắc Phi?

Gợi ý trả lời:

Nguyên nhân chủ yếu:

+ Do ảnh hưởng của biển Đông

+ Do gió mùa Tây Nam

IV THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 1- Khởi động:

Hãy quan sát các hình ảnh sau và trả lời câu hỏi:

Tuyết rơi ở Sapa

Một số hậu quả do mất rừng

2 Vì sao nước ta là một nước nhiệt đới nhưng có tuyết rơi ở SaPa?

Hoạt động 2 ( Ở lớp ): Tìm hiểu lớp vỏ địa lí (Cá nhân, Thảo luận nhóm)

Hoạt động cá nhân:

Bước 1: GV chiếu Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái Đất và giới thiệu về lớp vỏ địa lí trên sơ

đồ Sau đó đặt câu hỏi

Thế nào là lớp vỏ địa lí ? Trình bày đặc điểm của lớp vỏ địa lý.

Bước 2: Học sinh trình bày khái niệm và đặc điểm, HS khác nhận xét, bổ sung, góp ý.

GV nhận xét

Hoạt động nhóm:

Bước 1: GV chiếu Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái Đất và ra câu hỏi thảo luận.

Dựa vào Sơ đồ lớp vỏ địa lý của Trái đất và kiến thức đã học, em hãy phân biệt lớp

vỏ địa lí và lớp vỏ Trái Đất, lớp vỏ lục địa và lớp vỏ đại dương (thành phần vật chất và chiều dày).

Bước 2: HS thảo luận (5 phút),

Bước 3: HS trình trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, GV chuẩn kiến thức.

Hoạt động 3 (Ở lớp): Tìm hiểu quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí.

Hoạt động cá nhân:

Bước 1: GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày khái niệm của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí.

Bước 2: Học sinh trình bày khái niệm, HS khác nhận xét, bổ sung, góp ý GV nhận xét Bước 3: GV đặt câu hỏi: Em hãy giải thích nguyên nhân hình thành quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí.

Bước 4: Học sinh trình bày nguyên nhân hình thành, HS khác nhận xét, bổ sung, góp ý.

GV nhận xét

Hoạt động thảo luận: (Cặp đôi)

Bước 1: GV giao nhiệm vụ thảo luận: Dựa vào các ví dụ 1,2,3 SGK/75, hãy phân tích các nguyên nhân và kết quả khi các thành phần tự nhiên bị biến đổi.

Bước 2: HS thảo luận (7 phút ), GV hướng dẫn.

Bước 3: HS trình trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, GV chuẩn kiến thức Bước 4: GV chiếu hình ảnh nhà máy thủy điện Yaly.

GV đưa câu hỏi: Việc xây dựng nhà máy thủy điện Yaly đã làm môi trường tự nhiên thay đổi như thế nào?

Bước 5: Học sinh trình bày, HS khác nhận xét, bổ sung, góp ý GV nhận xét

Bước 6: GV đặt câu hỏi: Tại sao khi tiến hành các hoạt động kinh tế, cần thiết phải

nghiên cứu kĩ và toàn diện điều kiện địa lí?

I Lớp vỏ địa lí

- Là lớp vỏ của Trái Đất, ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các lớp vỏ bộ phận

- Dày khoảng 30-35km

- Những hiện tượng và quá trình xảy ra trong lớp vỏ địa lí đều do các quy luật tự nhiên chi phối

Hoạt động 4: Tìm hiểu quy luật địa đới (Cá nhân Ở lớp, ở nhà)

Hoạt động cá nhân, ở lớp.

Bước 1: GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày khái niệm của quy luật địa đới của lớp vỏ địa lí.

Bước 2: Học sinh trình bày khái niệm, HS khác nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thức Bước 3: GV nhận xét

Bước 4: GV ra câu hỏi: Em hãy giải thích nguyên nhân hình thành quy luật địa đới của lớp vỏ địa lí.

Bước 4: HS giải thích nguyên nhân, HS khác nhận xét, bổ sung GV nhận xét

Hoạt động ở nhà Tìm hiểu biểu hiện của quy luật địa đới.

GV giao việc về nhà: Dựa vào kiến thức đã học, các hình 12.1;14.1;19.1;19.2, em hãy hoàn thành bảng kiến thức sau:

Thành phần tự nhiên Biểu hiện của quy luật

a Nhiệt độ:

(Kể tên các vòng đai nhiệt trên Trái Đất)

b Khí áp và gió.

(Dựa vào hình 12.1, kể tên các đai khí áp và đới gió

trên Trái Đất)

c Khí hậu.

(Dựa vào hình 14.1, kể tên các đới khí hậu trên Trái

Đất)

1 Khái niệm

- Là quy luật về mối quan hệ quy định lẫn nhau giữa các thành phần và

mỗi bộ phận lãnh thổ của lớp địa lí

- Nguyên nhân: do tác động đồng thời của nội lực và ngoại lực

2 Biểu hiện.

Trong một lãnh thổ, các thành phần TN có mối quan hệ phụ thuộc lẫn

nhau Nếu một thành phần thay đổi các thành phần khác sẽ thay đổi theo

3 Ý nghĩa thực tiễn

- Trước khi tiến hành các hoạt động kinh tế, cần:

+ Nghiên cứu kĩ lưỡng và toàn diện môi trường tự nhiên

+ Dự báo trước những thay đổi của các tp tự nhiên khi bị tác động để có

những giải pháp khắc phục kịp thời