Báo cáo diễn đàn triển vọng và phát triển bền vững ngành hàng cà phê việt nam 2015

GIỚI THIỆU“Diễn đàn Đối thoại và Phát triển bền vững ngành hàng Cà phê Việt Nam” là sự kiện thường niên của Ban Điều phối ngành hàng cà phê Việt Nam VCCB với mục tiêu tạodiễn đàn đối tho

BAN ĐIỀU PHỐI NGÀNH HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM

BÁO CÁO DIỄN ĐÀN TRIỂN VỌNG VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

NGÀNH HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM 2015

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 2 tháng 12 năm 2015

Mục lục

NỘI DUNG DIỄN ĐÀN VÀ KẾT QUẢ 3

KẾT LUẬN 20

ĐÁNH GIÁ 22

NGUỒN 25

ĐẠI BIỂU THAM DỰ 25

GIỚI THIỆU

“Diễn đàn Đối thoại và Phát triển bền vững ngành hàng Cà phê Việt Nam” là sự kiện

thường niên của Ban Điều phối ngành hàng cà phê Việt Nam (VCCB) với mục tiêu tạodiễn đàn đối thoại mở giữa VCCB và các tác nhân trong ngành hàng về thực trạng, cácvấn đề nổi bật, các đề xuất giải pháp và hành động tiếp theo để phát triển cà phê bềnvững Diễn đàn sẽ cung cấp cho thành viên VCCB các thông tin và đánh giá hữu ích đểtham khảo khi bỏ phiếu cho các vấn đề quan trọng và thông qua kế hoạch năm tiếp theo.Năm 2015, Diễn đàn được tổ chức vào ngày 02/12/2015 tại thành phố Hồ Chí Minh, doThứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Lê Quốc Doanh - Trưởng ban VCCB chủ trì Diễn đànđược hỗ trợ tổ chức bởi Viện Chính sách và Phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD)

và được tài trợ chính bởi Chương trình Cà phê bền vững (SCP) của Tổ chức Sáng kiếnphát triển bền vững Hà Lan (IDH) và Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT (Agribank)

Diễn đàn 2015 gồm 5 phiên: Phiên Toàn thể tập trung cập nhật tình hình, tầm nhìn vàtriển vọng ngành hàng cà phê Việt Nam và thế giới, cập nhật các hoạt động của VCCB;Phiên Sản xuất cập nhật hoạt động của Nhóm công tác đối tác công tư cà phê và vấn đềnổi bật hiện nay là tái canh cà phê; Phiên Chế biến và Thương mại trao đổi về Quy hoạchmạng lưới chế biến cà phê và định hướng nâng cao giá trị gia tăng trong chế biến cà phê

và các vấn đề nổi bật về chế biến, thương mại cà phê 2015; Phiên Chính sách và Bềnvững cập nhật các sáng kiến phát triển bền vững ngành hàng cà phê tại Việt Nam; PhiênĐối thoại chính sách dành thời lượng cho các đối tác công và tư cùng đối thoại về các vấn

đề và đề xuất chính sách

NỘI DUNG DIỄN ĐÀN VÀ KẾT QUẢ

1 Đón tiếp đại biểu và khai mạc Diễn đàn

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh -Trưởng ban VCCB phát biểu khai mạc diễnđàn Thứ trưởng tóm tắt qua tình hình canh tác và tiêu thụ cà phê trong và ngoài nướcnăm 2015, về diện tích và sản lượng cà phê, về sản xuất cà phê bền vững và xu hướng táicanh cà phê… Đồng thời, Thứ trưởng cũng nêu bật một số khó khăn và thách thức củangành hàng cà phê năm 2015

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và PTNT đang quan tâm đến các vấn đề chính gồm:

(i) Vấn đề tái canh, diện tích tái canh có tăng nhưng tốc độ còn chậm Cần tiếnhành quy hoạch chi tiết diện tích tái canh; tiếp tục cập nhật và hoàn thiện quy trình táicanh dựa trên các căn cứ khoa học và phù hợp với thực tiễn; tăng cường công tác sảnxuất và quản lý chất lượng giống phục vụ nhu cầu tái canh; và đặc biệt đẩy nhanh tốc độgiải ngân gói tín dụng cho tái canh cà phê;

(ii) Vấn đề phát triển thị trường, tiếp tục nâng cao giá trị gia tăng qua cải tiến khâuchế biến tại hộ và chế biến sâu; mở rộng thị trường xuất khẩu; kích cầu nội địa; đặc biệtcần quan tâm đến thông tin và dự báo thị trường nhằm hỗ trợ công tác xây dựng chínhsách và ra các quyết định sản xuất và kinh doanh hiệu quả;

(iii) Vấn đề phát triển bền vững, tiếp tục đẩy mạnh thực hành sản xuất cà phê bềnvững bao gồm tưới nước tiết kiệm, cải tiến cảnh quan vườn cà phê qua trồng cây chebóng, đai rừng, chắn gió, và sử dụng có trách nhiệm hóa chất trong sản xuất cà phê, biệnpháp chồng biến đổi khí hậu trong điều kiện Elnino diễn ra khắc nghiệt như hiện nay vàcác năm tiếp theo

Thứ trưởng Lê Quốc Doanh cũng đề cập đến một loạt các sáng kiến/chương trình trong

và ngoài nước sẽ cùng đồng hành với ngành cà phê Việt Nam bắt đầu từ năm 2016, tiêubiểu có gói tín dụng tái canh của Ngân hàng Nhà nước, Chương trình cà phê bền vững(SCP), Chương trình Sáng kiến cảnh quan bền vững Tây Nguyên (ISLA) do IDH tài trợ,Chương trình Chuyển đổi nông nghiệp bền vững (VNSAT) do WB tài trợ Qua đó, Thứtrưởng nhấn mạnh trong quá trình đổi mới này, Ban điều phối ngành hàng cà phê cầnphát huy hơn nữa vai trò cơ quan đầu mối điều phối, kết nối và lồng ghép hiệu quả cácnguồn lực công và tư, phối hợp chặt chẽ với VICOFA, Nhóm PPP cà phê (nay là Tiểu banSản xuất VCCB) và các Hội người sản xuất cà phê; không chỉ đại diện trong nước và cònđại diện ngành trên các diễn đàn quốc tế về cà phê

2 Phiên Toàn thể

2.1 Các bài trình bày

1 Bài trình bày “Tình hình cà phê Thế giới và Việt Nam 2014-2015 và Triển vọng

2015-2016 bởi diễn giả Trần Công Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT-IPSARD: Niên vụ 2014-2015, diện tích và sản lượng tăng nhẹ; giá cà phê Việt

Nam giảm liên tục từ đầu năm, trái quy luật hàng năm; chi phí sản xuất giảm nhờ giáxăng dầu, công lao động, giá phân bón giảm; sản xuất cà phê bền vững tiếp tục tăng; xu

hướng tái canh tiếp tục tăng nhưng chậm; Trên thế giới, sản lượng mùa vụ 2014/2015giảm ở nhiều quốc gia sản xuất cà phê lớn (Brazil, Indonesia); giá cà phê Arabica trên sànNewYork và Robusta trên sàn LonDon giảm liên tục trong cả năm; xuất khẩu mùa vụ2014/2015 giảm ở nhiều quốc gia xuất khẩu cà phê lớn (Brazil, Indonesia); nhập khẩu ởmột số nước giảm nhẹ (Mỹ, Nga); tiêu dùng trong nước tăng nhẹ ở các nước (Indonesia,Châu Âu, Mỹ) Tại Việt Nam, dự báo diện tích mùa vụ 2015/2016 giảm 30,5 nghìn ha; Sảnlượng tăng 26 nghìn tấn; năng suất tăng 1-2 tạ/ha so với 2014/2015; mức tồn kho vẫncao và không có nhiều đột biến với giá FOB trong năm 2016 Trên thế giới, theo dự báocủa USDA, sản lượng cà phê thế giới tăng 384 nghìn tấn (do sản lượng của Indonesia,Honduras, Brazil tăng); xuất khẩu và tiêu dùng không tăng, dự trữ cuối kỳ thấp nhất trong

4 năm qua; sản xuất cà phê arabica của Brazil dự báo tăng 228 nghìn tấn, Robusta dự báo

giảm khoảng 156 nghìn tấn, do tác động của hạn hán ở Espirito Santo (vùng trồng cà phê

lớn nhất) Các nước khác như Colombia sản lượng Arabica tăng 30 nghìn tấn, Trung Mỹ

và Mexico sản lượng tăng 45 nghìn tấn, Indonesia, sản lượng có thể đạt mức 132 nghìntấn, Ấn Độ, sản lượng tăng 6 nghìn tấn

2 Bài trình bày “Tầm nhìn cà phê 4C-IDH-ICO bởi diễn giả Ted van de Put, Giám đốc

điều hành Tổ chức phát triển bền vững Hà Lan (IDH) Các tổ chức quốc tế chính hoạt

động trong ngành cà phê gồm IDH, Diễn đàn 4C và ICO đã thỏa thuận cùng xây dựng Tầmnhìn ngành cà phê bền vững toàn cầu 2020 là xây dựng một chương trình hành độngchung cho cả khối công và khối tư nhằm tạo ra tác động tổng hợp tới những thách thứctrên quy mô lớn nhằm cải thiện sinh kế và khả năng thích ứng của người dân trồng càphê nói riêng và toàn ngành cà phê nói chung Các mục tiêu đặt ra là (i) mang lại lợi íchtiến bộ về xã hội, môi trường và kinh tế ngành cà phê; (ii) thống nhất và tăng cường đầu

tư vào cà phê bền vững Các nguyên tắc thực hiện tầm nhìn được thống nhất là (i) lấynông dân làm trung tâm; (ii) xác định chương trình dựa trên các vấn đề mang tính hệthống; (iii) vận động sự tham gia của nhiều bên hữu quan; (iv) cam kết chuyển đổi; (v)hợp tác phi cạnh tranh; và (vi) dựa trên nguyên tắc thị trường

3 Bài Trình bày “Cập nhật hoạt động của Ban điều phối ngành hàng cà phê Việt Nam”

bởi diễn giả Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng IPSARD kiêm Phó Trưởng ban VCCB: Năm

2015, VCCB có các thay đổi về nhân sự Hoạt động tiếp tục tập trung vào góp ý và đề xuấtchính sách về cà phê, tiêu biểu có chính sách tín dụng cho tái canh cà phê và xây dựngQuỹ phát triển cà phê Việt Nam; hỗ trợ xây dựng và củng cố các Hội người sản xuất cà

phê Đắk Lắk và Lâm Đồng; hỗ trợ xây dựng và phổ biến bộ tài liệu sản xuất cà phê bềnvững và các thực hành tưới nước tiết kiệm; một số hoạt động hỗ trợ chế biến và thươngmại bền vững vẫn còn hạn chế Bài trình bày cũng nêu lên các khó khăn, vướng mắc và

đề xuất để VCCB hoạt động hiệu quả hơn trong các năm tiếp theo

2.2 Các ý kiến thảo luận chính

Điều khiển bởi: Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)- Phó Trưởng ban VCCB

Đại biểu: (i) Ông Trần Công Thắng – Phó Viện trưởng IPSARD; (ii) Ông Ted van de Put – Giám đốc điều hành IDH Hà Lan.

Về thông tin thị trường: Giá cà phê đã liên tục giảm trong 10 năm qua nhưng Việt Nam

vẫn chưa có nghiên cứu, phân tích thông tin thị trường bài bản để tìm hiểu nguyên nhân

và điều tiết sản xuất Các thông tin dự báo đưa ra cần dựa trên những số liệu chínhthống, đáng tin cậy và có cơ sở khoa học vì ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và quyết địnhsản xuất kinh doanh của người dân Đề xuất Bộ NN&PTNT và các tổ chức liên quan khácxem xét tạo nguồn kinh phí thường xuyên cho việc thu thập thông tin liên tục từ cấp hộ

và doanh nghiệp, nghiên cứu, phân tích và phổ biến thông tin Ban Điều phối ngành hàng

cà phê Việt Nam cần trở thành đầu mối cung cấp các thông tin chính thống về ngành càphê

Về sử dụng hóa chất nông nghiệp kém bền vững: Chủ trương nâng cao năng suất và

giảm giá thành là đúng nhưng cần có có giải pháp chính sách, cơ chế, chế tài phù hợp đểquản lý việc sử dụng đầu vào đảm bảo chất lượng và hiệu quả, đặc biệt là phân bón vàthuốc bảo vệ thực vật Sử dụng phân bón là yếu tố quan trọng liên quan đến hiệu quảsản xuất và môi trường Một số nghiên cứu bày tỏ quan ngại về sử dụng hóa chất khôngbền vững tác động đến chất lượng sản phẩm, đất, nước Cần tăng cường nâng cao nhậnthức, tập huấn và đưa ra các quy định cho người sản xuất Các đầu vào chất lượng kémcần phải loại bỏ Cần có chế tài xử phạt nặng việc cung cấp phân bón kém chất lượng,phải bồi thường cả thiệt hại cho người sản xuất chứ không thể chỉ xử phạt hành chính Cục Trồng trọt cho biết để có phân bón đảm bảo chất lượng, cần chú ý tổ chức cho nôngdân liên kết với công ty phân bón có uy tín Cục đang biên soạn Bộ tài liệu Hướng dẫnsản xuất cà phê bền vững, trong đó có nội dung về sử dụng phân bón hiệu quả Cục sẽphối hợp với các bên liên quan để cung cấp thông tin nhiều hơn cho địa phương về các

loại phân bón Một số doanh nghiệp cung ứng đã có hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân,tuy vậy vẫn cần lựa chọn và giới thiệu các doanh nghiệp có uy tín Ngoài ra, cần chú ý sửdụng phân bón hữu cơ trong thực hiện tái canh cà phê.

Về sử dụng nước bền vững: Đây là vấn đề rất quan trọng để thích ứng với Biến đối khí

hậu Vấn đề này chỉ có thể được giải quyết theo cơ chế hợp tác công tư Hiện nay, BộNN&PTNT đang khuyến khích thí điểm 1 mô hình PPP trong quản lý và sử dụng nước tạiTây Nguyên VCCB cũng xem xét hoàn thiện nội dung hướng dẫn sử dụng nước trong cáctài liệu tập huấn Ngoài ra, một số chương trình và sáng kiến khác cũng quan tâm hỗ trợvấn đề này như Chương trình Sáng kiến cảnh quan bền vững Tây Nguyên của IDH,Chương trình Chuyển đổi nông nghiệp bền vững của WB

Về kỹ thuật canh tác và tổ chức nông dân: Kỹ thuật canh tác của nông dân Việt Nam

được cải thiện rõ rệt và khá tốt và đã có các quy trình sản xuất cấp quốc gia Theo WASI,18% diện tích tưới 600 lít nước/hố, 80% người dân tưới dưới 400 lít nước/hố So với câylúa, sử dụng thuốc trừ sâu cho cây cà phê không bằng 1/3 cho cây lúa Vấn đề là muốn cósức mạnh và thống nhất quy trình cần phải liên kết thành các Hợp tác xã, không chỉ là tổhợp tác vì không có tư cách PN Nhưng mô hình phải như thế nào cho hiệu quả cần sựtham gia của các doanh nghiệp, chính quyền và người nông dân

Về tồn kho và dự trữ: Việt Nam sản xuất cà phê đứng thứ hai trên thế giới và hệ thống

kho chứa của Việt Nam rất lớn Một trong những thất bại của cà phê Việt Nam trong thờigian qua là không nắm được thông tin về năng lực dự trữ và ủng hộ việc tích trữ hàng.Tuy nhiên, đây là vấn đề khó Theo khảo sát sơ bộ của IPSARD, có hộ nông dân tích trữđến 40%, một phần do các hộ có thu nhập tốt hơn nên sẵn sàng giữ hàng kỳ vọng chờ giálên Tồn kho của các doanh nghiệp thì rất ít thông tin Ngoài ra, cũng có đề xuất cần quantâm đến phát triển các kho ngoại quan

Về thị trường nội địa: Bên cạnh xuất khẩu, cần quan tâm hơn nữa đến thị trường nội

địa Việt Nam trong các năm gần đầy đều khuyến khích phát triển thị trường nội địanhưng kết quả chưa nhiều Cách đây 2-3 năm, nhu cầu nội địa có thể chỉ chiếm 5% sảnlượng, đến nay ước tính khoảng 7 – 10% và có thể chỉ giới hạn ở tỷ lệ này vì người đanguống 1 cốc/ngày không thể uống lên 5 cốc/ngày và thay đổi thói quen uống trà sang càphê cũng khó và cần có thời gian

3 Phiên Sản xuất cà phê bền vững

có nhiều trở ngại Bộ NN&PTNT và các địa phương đã có các chỉ đạo về quy hoạch, khoahọc công nghệ, tổ chức sản xuất, nguồn vốn cho tái canh Bộ NN&PTNT cũng đã banhành Kế hoạch tái canh đến 2020 và một số giải pháp và tổ chức thực hiện gồm rà soát

kế hoạch tái canh cà phê; thành lập cơ quan thường trực chỉ đạo tái canh cấp tỉnh; xâydựng cơ sở thông tin phục vụ tái canh; tập huấn kỹ thuật cho người dân; chuẩn bị giốngcho tái canh; phổ biến quy trình, thủ tục và điều kiện vay vốn

2 Bài trình bày “Chương trình tín dụng cho tái canh cà phê: vấn đề và đề xuất” bởi diễn giả Võ Văn Chân, Trưởng ban Khách hàng Hộ sản xuất và Cá nhân, Ngân hàng NN&PTNT Việt Nam Dư nợ cho vay tái canh của Ngân hàng NN&PTNT từ năm 2013 đến 2015 tăng

nhanh trong đó Lâm Đồng triển khai tốt nhất Hiện nay, chương trình tín dụng tái canhđang gặp phải một số khó khăn về thị trường cà phê biến động, chưa có quy hoạch chitiết để xây dựng phương án cho vay, chi phí tái canh tốn kém, vốn đầu tư lớn trong khiphần lớn người nông dân không có tài sản đảm bảo, việc áp dụng khoa học công nghệvào sản xuất còn hạn chế; quy trình tái canh của Bộ NN&PTNT chưa phù hợp với thực tế.Ngân hàng NN&PTNT đã đề xuất một số giải pháp của Ngân hàng và kiến nghị đối với

Ngân hàng Nhà nước, Bộ NN&PTNT, đối với VCCB và VICOFA Đối với Ngân hàng Nhà

nước: (i) nâng mức cho vay tối đa lên 200 triệu đồng/ha đối với trồng mới và 100 triệu

đồng/ha đối với ghép cải tạo; nâng thời hạn cho vay lên 10 năm đối với trồng mới và 6năm đối với ghép cải tạo.; (ii) kịp thời ban hành thông tư hướng dẫn tái cấp vốn và thực

hiện tái cấp vốn đối với dư nợ cho vay tái canh cà phê mà Agribank đã thực hiện; Đối với

Bộ NN&PTNT: (i) sửa đổi quy trình và định mức tái canh; (ii) đánh giá nhu cầu tái canh

trong 5 năm tới và xây dựng quy hoạch tái canh chi tiết; (iii) áp dụng chế tài hoặc chuyển

sang trồng cây khác đối với vườn cà phê bị bệnh; (iv) xây dựng chính sách và kế hoạch hỗtrợ giống và kỹ thuật cho tái canh; (v) tăng cường quản lý giống và hóa chất trong nôngnghiệp; (vi) đẩy mạnh hợp đồng nông sản và liên kết chuỗi giá trị để tiêu thụ cà phê; (vii)

tăng cường nâng cao nhận thức và truyền thông; Đối với VICOFA và VCCB: (i) hướng dẫn

và khuyến khích các thành viên tham gia các hợp đồng nông sản và liên kết tiêu thụ vớinông dân; (ii) phối hợp với Bộ Công Thương lựa chọn một số thành viên làm đầu mốixuất khẩu chính

3 Bài trình bày “Các hoạt động hợp tác công tư trong sản xuất cà phê bền vững trong PSAV: vấn đề và đề xuất” bởi diễn giả Ganesan Ampalavanar- Tổng Giám đốc Công ty Nestle Nhóm PPP cà phê thuộc tiểu ban Sản xuất cập nhật hoạt động của Nhóm trong

việc thực hiện Chiến lược đưa Việt Nam trở thành tham chiếu cho cà phê Robusta gồmcác hoạt động phổ biến thực hành nông nghiệp tốt; củng cố HTX PPP; các hoạt động hợptác với Nhóm công tác tài chính nông nghiệp Một số kết quả đã đạt được của năm 2015

so với 2014 gồm năng suất ổn định cao hơn, kích thước hạt tốt hơn, tiếp tục vận hànhcác hợp tác xã PPP và thảo luận với Ngân hàng NN&PTNT về thử nghiệm phương án tàichính cho các dịch vụ mua chung phân bón của HTX Nhóm cũng đưa ra kế hoạch hoạtđộng năm 2016

3.2 Các ý kiến thảo luận chính

Điều khiển bởi: Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)-Phó Trưởng ban VCCB

Đại biểu: (i) Ông Lê Văn Đức – Phó Cục trưởng Cục trồng trọt-Trưởng Tiêu bản Sản xuất VCCB; (ii) Ông Võ Văn Chân – Trưởng ban Khách hàng Hộ sản xuất và Hộ cá thể - Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT; (iii) Ông Ganesan Ampalavanar – Tổng giám đốc Công ty Nestle.

Về sự cần thiết của tái canh: Tái canh cà phê là cấp thiết do: cà phê già cỗi có năng suất

chỉ 1,5 tấn là không hiệu quả; chất lượng hạt không đều do giống không tốt Nếu tái canh

sẽ đưa giống mới có năng suất và chất lượng hạt tốt hơn; Đây chính là nhu cầu của nôngdân và doanh nghiệp Sẽ có kế hoạch triển khai hiệu quả Các vùng thuận lợi sẽ thực hiệntái canh trước

Về quy trình tái canh: Có thể tham khảo thêm hoạt động tái canh của một số quốc gia

khác để có quy trình hợp lý, điều kiện nào nên trồng mới và điều kiện nào nên ghép cải

tạo Bộ NN&PTNT đã mời chuyên gia xây dựng quy trình tái canh năm 2010 và 2013 theo

đó yêu cầu phải luân canh 2 năm Năm 2015, các viện nghiên cứu đã xác định nguyênnhân gây chết tái canh là do nấm và tuyến trùng Kết quả này đang tiếp tục được hoànchỉnh và sử dụng để xây dựng quy trình tốt nhất, phù hợp với thực tế vào đầu năm 2016,trong đó có luân canh 1 năm, 2 năm

Ngoài ra, nếu thực hiện tốt, tái canh cà phê là cơ hội để điều chỉnh lại việc sản xuất càphê theo hướng bền vững hơn Những vùng thuận lợi sẽ thực hiện tái cánh, những vùngkhông thuận lợi sẽ có thể chuyển đổi sang cây trồng khác Đây cũng là thời điểm có thểtiến hành cải tạo cảnh quan vườn cà phê, thiết kế trồng xen các loại cây che bóng, đairừng vừa bảo vệ môi trường, đảm bảo lâu dài chất lượng cà phê vừa đa dạng hóa thunhập cho nông dân

Tuy nhiên, khi triển khai Chương trình tái canh cần đánh giá và lưu ý các vấn đề thịtrường Nếu giá tiếp tục xuống thấp thì Chương trình có thể thất bại do người dân khôngmặn mà Vấn đề quan trọng và cấp thiết là xây dựng được chuỗi cung ứng và tiêu thụ,tập trung hỗ trợ thương mại cho các doanh nghiệp xuất khẩu, giảm bớt các khâu trunggian

Về cho vay tái canh: Quy trình cho vay tái canh gồm: giấy đề nghị có xác nhận của chính

quyền địa phương, có phương án nếu là vay ngắn hạn, có đề án nếu là vay dài hạn Phải

có vốn tự có từ 10 – 20% Phải có tài sản thế chấp hoặc vay tín chấp Để quản lý vốn sửdụng đúng mục đích là một quy trình phức tạp và khó khăn Ngân hàng đã đưa ra cácquy định và vẫn đến kiểm tra tại vườn cà phê nhưng cũng chỉ là kiểm soát tương đối, vẫn

có tình trạng sử dụng sai mục đích

Người nông dân hiện nay thực sự có nhu cầu vay Tuy nhiên, các thông tin cụ thể về sốlượng vốn cần, cần vào thời điểm nào, trong bao lâu…còn hạn chế, khiến ngân hàng lúngtúng trong triển khai Một số doanh nghiệp liên kết với nông dân như Nestle có thể phốihợp với ngân hàng để xác định nhu cầu này và cung cấp cho ngân hàng danh sách các hộ

có nhu cầu tái canh

Về sự tham gia của doanh nghiệp trong Nhóm PPP và VCCB: Trong thành phần của

VCCB còn thiếu doanh nghiệp và cá nhân có tâm huyết phát triển ngành cà phê VCCBluôn chào đón sự tham gia của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong nước.Chỉ có lưu ý rằng thành viên VCCB phải được sự bầu chọn của từng nhóm tác nhân, còn

các Tiểu ban của VCCB có thể mở rộng cho tất cả các đối tượng quan tâm tự nguyệnđăng ký tham gia Các cuộc họp của VCCB có thể xem xét mời thêm các quan sát viêntham gia thảo luận nhưng không được bỏ phiếu.

4 Phiên Chế biến và Thương mại cà phê bền vững

4.1 Các bài trình bày chính

1 Bài trình bày “Quy hoạch mạng lưới chế biến cà phê và định hướng nâng cao giá trị

gia tăng trong chế biến cà phê” bởi diễn giả Võ Thị Lý, Đại diện Cục Chế biến Nông lâm thủy sản và nghề muối Chế biến cà phê Việt Nam hiện gặp một số khó khăn gồm liên kết

sản xuất- chế biến- tiêu thụ còn lỏng lẻo, khó quản lý chất lượng nguyên liệu, tổn thấtcao; chế biến cà phê nhân có công suất hoạt động thực tế rất thấp so với thiết kế dẫnđến lãng phí vốn đầu tư; chế biến cà phê bột phát triển ồ ạt, tự phát, công suất thực tếthấp, không đảm bảo chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm; tỷ lệ sản phẩm cà phê cóGTGT còn thấp Bộ NN&PTNT đã ban hành Đề án và Quy hoạch định hướng nâng cao giátrị gia tăng trong chế biến cà phê đến năm 2020, định hướng 2030 trong đó có các giảipháp về nâng cao chất lượng cà phê nhân và mở rộng chế biến thương mại các sản phẩmchế biến sâu cà phê

2 Bài trình bày “Chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột – kết quả và định hướng phát triển

trong tương lai” bởi diễn giả Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội cà phê Buôn Ma Thuột.

Chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột đã được đăng ký bảo hộ tại 17 quốc gia và vùnglãnh thổ và đang được quản lý bởi Hiệp hội cà phê Buôn Ma Thuột Chỉ dẫn địa lý cà phêBMT đã giúp tăng xuất khẩu, tạo giá trị tăng thêm Tuy nhiên, hiện nay việc quản lý và sửdụng vẫn gặp các khó khăn gồm vùng địa lý quá lớn, khác biệt sản phẩm chưa rõ; kinhphí cho đánh giá chứng nhận cao; chưa được người tiêu dùng cuối cùng nhận biết;quảng bá, xúc tiến TM trong, ngoài nước còn yếu; nguồn lực cho hoạt động của Hiệp hộihạn chế Cần phải có các hỗ trợ nhiều hơn nữa để phát triển chỉ dẫn địa lý này

3 Bài trình bày “Một số vấn đề nổi bật về chế biến, thương mại, liên kết nông dân doanh

nghiệp ngành hàng cà phê Việt Nam” bởi diễn giả Đỗ Hà Nam – Tổng Giám đốc Công ty Intimex Thực trạng ngành cà phê Việt Nam trong niên vụ 2014/2015 không sáng sủa.

Diện tích và sản lượng giảm mạnh do diện tích già cỗi trên 20 năm chiếm 26% trong khichương trình tái canh chậm Năng suất cà phê bị ảnh hưởng xấu bởi thời tiết cực đoan,hạn hán nghiêm trọng trong giai đoạn trưởng thành và mưa sớm trong thời gian thu

hoạch Lượng xuất khẩu giảm 21% do tỷ giá VN/USD cao và cứng nhắc trong khi tỷ giáBrazil và Indonesia phá giá nhiều, nông dân trữ hàng kỳ vọng chờ giá cao, giá cà phêLondon và giá nội địa giảm mạnh Tồn kho của các nhà xuất khẩu và nông dân khoảng

300 000 tấn bao gồm 200 000 tấn từ niên vụ 2013/2014 Trong top 10 doanh nghiệp xuấtkhẩu lớn nhất có 5 doanh nghiệp Việt Nam, công ty Nestle vươn lên thứ 4 Tiêu thụ nộiđịa của Việt Nam tăng đạt trên 10% năm 2015, triển vọng thị trường cà phê hòa tan tốt.Phần lớn các nhà máy của các công ty sản xuất cà phê hòa tan lớn nhất Việt Nam đềuchạy hết công suất

Triển vọng niên vụ 2015/2016 , thị trường thế giới sẽ thiếu 8 triệu bao, tồn kho Brazilgiảm, Brazil và Indonesia tiếp tục bị ảnh hưởng của El nino và hạn hán, dự báo đến tháng4/2016 chỉ có Việt Nam cung ứng cà phê ra thị trường thế giới Cơ hội giá lên là rất lớnnhưng chỉ khi có bao nhiêu bán bấy nhiêu Nếu người dân vẫn tiếp tục tâm lý trữ hàngthì sẽ rủi ro cho cả doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp xuất khẩu

đã nâng giá trong nước để mua hàng trong khi giá quốc tế giảm thấp Nhu cầu cà phê thếgiới tiếp tục tăng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển Tại Việt Nam, dự báo sản lượngtiếp tục giảm do cà phê già cỗi và người dân chuyển sang các cây trồng khác, người dântiếp tục trữ hàng và niên vụ 2015/2016 tiếp tục là năm không có nhiều sáng sủa của thịtrường cà phê

4.2 Các ý kiến thảo luận chính

Điều khiển bởi: Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)-Phó Trưởng ban VCCB

Đại biểu: (i) Ông Võ Thành Đô – Phó Cục trưởng Cục chế biến NLTS & nghề muối; (ii) Ông

Đỗ Hà Nam – Tổng Giám đốc Công ty Intimex; (iii) Ông Trần Công Thắng – Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)

Về chất lượng cà phê: Nông dân vẫn có xu hướng tiếp tục thu hoạch quả xanh vì giá bán

không khác biệt với quả chín trong hàng chục năm nay Nước nào cũng có tiêu chuẩn càphê nhân và cà phê bột Việt Nam xây dựng tiêu chuẩn từ năm 1993 nhưng không thựchiện được Việt Nam vẫn xuất cà phê thô không theo loại nào với giá như nhau

Về chế biến cà phê: Hiện nay không có hỗ trợ cho nông dân chế biến ướt cà phê Đề nghị

Bộ NN&PTNT và VCCB phải có giải pháp

Về thương mại cà phê: Việt Nam vẫn đang kinh doanh theo hướng cạnh tranh về giá là

không bền vững Giá trị gia tăng của cà phê Việt Nam vẫn thấp Cần phải xác định rõchuỗi cung ứng, ai tham gia chuỗi và đồng bộ hóa theo chuỗi Ví dụ, ngân hàng cần phải

đi chung với doanh nghiệp kể cả những lúc thuận lợi và khó khăn nhưng ở Việt Namkhông thực hiện như vậy Cần hỗ trợ các cơ sở bán hàng trực tiếp cho rang xay

Về việc tham gia các tổ chức và diễn đàn quốc tế: Việt Nam phải đóng niên liễm cho Tổ

chức Cà phê Quốc tế 6 – 7 tỷ đồng/năm nhưng chưa phát huy hết vai trò và hiệu quả của

tư cách thành viên ICO Tới đây có thể phải đóng niên liễm cao hơn tới 500.000 USD Cầnphải có giải pháp để kết nối hiệu quả hơn với ICO và các tổ chức quốc tế khác

5 Phiên Chính sách và Bền vững

5.1 Các bài trình bày chính

1 Bài trình bày “Các sáng kiến phát triển cà phê bền vững” bởi diễn giả Flavio Corsin,Giám đốc IDH Việt Nam Hiện nay có nhiều sáng kiến hỗ trợ phát triển cà phê bền vữngtại Việt Nam Chương trình Cà phê Bền vững (SCP) là Sáng kiến toàn cầu tiền cạnh tranhlớn nhất trong chuyển đổi sản xuất cà phê bền vững với mục tiêu đạt 25% cà phê thươngmại toàn cầu có chứng nhận; 40% cà phê sản xuất toàn cầu có chứng nhận theo phươngthức đồng tài trợ công - tư và thực hiện từ 2012-2020 Chương trình Cảnh quan bềnvững (ISLA) quy tụ các liên minh hợp tác công tư để cùng nhau xây dựng và đầu tư vàoquản lý đất đai và nguồn nước một cách bền vững tại Tây Nguyên Dự án Cà Phê & Biếnđổi Khí hậu giai đoạn 2013 – 2016 Giúp người dân hiểu về BĐKH, các tác động tiêu cựcảnh hưởng đến canh tác cà phê và các biện pháp canh tác nhằm hạn chế các rủi ro doBĐKH Ngoài ra còn có một số sáng kiến khác như Sáng kiến Coffee & Climate,Nestlé/EDE/SDC, Nescafé plan, Những sáng kiến này rất hữu ích và cần được lồng ghép

và phối hợp để cùng hướng đến mục tiêu chung của phát triển bền vững ngành cà phê

2 Bài trình bày “Hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới đối với ngành cà phê Việt Nam” bởidiễn giả Chris Jackson, Chuyên gia chính về phát triển nông thông – Ngân hàng Thế giới.Ngân hàng Thế giới hiện đang hỗ trợ Dự án Chuyển đổi Nông nghiệp Bền vững tại ViệtNam (VnSAT) đến 2020 Mục tiêu phát triển của dự án là “Cải thiện tập quán canh tác vàchuỗi giá trị trong vùng dự án, tăng cường năng lực thể chế nhà nước nhằm hỗ trợ hiệuquả Kế hoạch Tái cơ cấu Nông nghiệp” Một trong các hợp phần của dự án là Hỗ trợ pháttriển cà phê bền vững và tái canh với các giải pháp: cải tiến quy hoạch ngành; cải tiến tậpquán canh tác bền vững; hỗ trợ tái canh thông quan hỗ trợ giống chất lượng cao và hỗ

trợ tài chính; hỗ trợ đầu ra cho cà phê Bên cạnh đó, dự án cũng sẽ hỗ trợ cho VCCB thựchiện kế hoạch 2016 và phát triển tổ chức, hỗ trợ kỹ thuật cho các vấn đề chính sáchtrong dài hạn.

3 Bài trình bày “Phổ biến bộ tài liệu hướng dẫn sản xuất cà phê bền vững” bởi diễn giả

Lê Thị Hà Liên – Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Thông tin PTNNNT- Viện CS&CLPTNNNT Hiện nay có rất nhiều các tài liệu khác nhau về canh tác cà phê bền vững của hệthống khuyến nông, trường đào tạo nghề, công ty, các tổ chức phi chính phủ…dẫn đếncác kiến thức và cách hiểu về canh tác bền vững có thể chưa đầy đủ và thiếu thống nhất

Do vậy Chương trình SCP đã thực hiện sáng kiến xây dựng Bộ Tài liệu hướng dẫn sản xuất

cà phê bền vững (NSC) và nhận được sự ủng hộ và tham gia xây dựng của nhiều đối táccông tư Hiện Bộ Tài liệu NSC và Tài liệu tập huấn TOT và TOF đang trong giai đoạn hoànthiện cuối cùng để ban hành Đây sẽ là tài sản chung của ngành, phổ cập, trung lập và hàihòa với tất cả các tiêu chuẩn/kỹ thuật canh tác bền vững hiện có Trong năm 2016, VCCB

sẽ tiếp quản NSC, TOT, TOF và đẩy mạnh công tác phổ biến Các hoạt động cụ thể gồm:thông tin truyền thông (phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia); xem xét khảnăng xây dựng và áp dụng cơ chế xác nhận đào tạo theo NSC; phối hợp lồng ghép cácchương trình đào tạo; tiếp tục cập nhật tài liệu trên cơ sở căn cứ khoa học, tiến bộ côngnghệ, điều kiện tự nhiên/biến đổi khí hậu, điều kiện nông hộ và phản hồi của ngườidùng,…Trong dài hạn, VCCB kỳ vọng sẽ thống nhất được nội dung đào tạo/tập huấn theoNSC cho toàn ngành, của cả hệ thống đào tạo công và tư

5.2 Các ý kiến thảo luận chính

Điều khiển bởi: Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)

Đại biểu: (i) Ông Lê Ngọc Báu – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nông lâm nghiệp Tây

Nguyên (WASI); (ii) Ông Flavio Corsin – Giám đốc IDH Việt Nam; (iii) Ông Chris Jackson – Kinh tế trưởng-WB.

Về đạo tạo, tập huấn canh tác bền vững: Việc tập huấn cho một khối lượng lớn nông

dân đòi hỏi tốn kém nhiều chi phí, cần phải có cách làm hiệu quả Truyền thông qua cácphương tiện thông tin đại chúng là một biện pháp Hiện nay, Chương trình SCP đang phốihợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia để xây dựng các videoclip cho NSC và mongmuốn có sự phối hợp của các đài truyền hình để phát sóng Bên cạnh đó, hiện nay cónhiều đơn vị cùng tập huấn cho nông dân về cùng một nội dung dẫn đến trùng lặp, lãngphí nguồn lực Cần có cơ chế cho các đối tác cùng nhau thảo luận để điều phối các hoạtđộng tập huấn và các nguồn lực một cách hiệu quả nhất

Về quản lý và sử dụng nguồn lực bền vững: Hiện nay, tổ chức EDE đã hoàn chỉnh xong

điều tra nguồn nước ở tỉnh Đăk Lăk và sẽ triển khai việc phổ biến về sử dụng nước tiếtkiệm Chương trình ISLA cũng đang định hướng hỗ trợ xây dựng cơ chế thu thập và chia

sẻ thông tin thường xuyên về nước ở Tây Nguyên và một số tỉnh hạ lưu (Bình Thuận,Ninh Thuận, etc.) đồng thời nghiên cứu các giải pháp về kỹ thuật, kinh tế và thể chế đểhuy động các đối tác công tư tham gia cùng quản lý, điều hòa sử dụng nước hiệu quả vàbền vững Chương trình cũng sẵn sàng phối hợp với các tổ chức có quan tâm khác nhưEDE để phổ biến thực hành tưới tiết kiệm

Về cơ chế quản lý và thực hiện dự án VNSAT: Chương trình VNSAT tài trợ cho Chính phủ

Việt Nam với điểm đặc biệt là huy động các cơ quan của Bộ NN&PTNT và các đối tác tưnhân kết nối và làm việc trực tiếp với các tỉnh Mỗi tỉnh có 1 ban quản lý dự án cấp tỉnh –trọng tâm điều phối là ở tỉnh Hiện nay tỉnh Lâm Đồng đã có mô hình Ban chỉ đạo công tưcủa Chương trình ISLA đáng để xem xét để kết hợp lồng ghép và nhân rộng sang các tỉnhkhác Chương trình được thiết kế rất chi tiết nhưng cũng có sự linh hoạt cho các tỉnh vàTrung ương trong sử dụng nguồn lực Đây không phải chương trình cung cấp tài chínhcho cán bộ khuyến nông mà là cung cấp hỗ trợ cho các bên liên quan Nhóm VCCB và bộNNPTNT sẽ quyết định điều này để huy động sự tham gia tất cả các bên liên quan, kể cả

tư nhân Đây là khoản vay nên chính phủ Việt Nam phải trả nợ nên Bộ nôngnghiệp/Chính phủ sẽ có tiếng nói mạnh hơn Khối tư nhân phải thuyết phục và có lý dochính đáng để có thể nhận được tiền từ chương trình này Dự án mở rộng cơ hội và chàođón sự tham gia không chỉ của doanh nghiệp mà cả các NGO và các viện nghiên cứu.

Về góp ý cho hoạt động của VCCB: Hiện có nhiều kinh nghiệm quốc tế về việc vận hành

các Ban điều phối ngành hàng Về hoạt động, trong dài hạn, các tác nhân kỳ vọng VCCB

sẽ có vai trò tích cực hơn trong việc tham vấn, xây dựng, giám sát chính sách ngành và racác quyết định can thiệp của Nhà nước Ngoài ra, VCCB còn có thể thực hiện nhiều vaitrò hơn nữa như: phát triển liên kết chuỗi giá trị; thúc đẩy tổ chức các nhà sản xuất; Pháttriển thương mại thích ứng biến đổi khí hậu; bình ổn giá và quản lý rủi ro; nghiên cứu vàphát triển; khuyến nông; quản lý đầu vào và chương trình tín dụng; phát triển cơ sở hạtầng; nâng cao năng lực; nâng cao chất lượng; thúc đẩy gia tăng giá trị sản xuất; … VCCB

có thể quản lý quỹ phát triển cà phê để quản lý giám sát phân bổ nguồn lực VCCB có thểphát triển thành tổ chức ở cấp cao hơn và báo cáo trực tiếp với Văn phòng Thủ tướng

Để thực hiện được các vai trò trên, VCCB cân nhắc đến năng lực hiện tại và có kế hoạchtăng cường năng lực; cân nhắc nâng cao vị trí pháp lý và tính hợp pháp trong việc raquyết định và chỉ đạo

6 Phiên Đối thoại chính sách:

Điều khiển bởi: Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT (IPSARD)

Đại biểu: (i) Ông Lê Văn Đức – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt; (ii) Ông Lê Ngọc Báu – Viện trưởng Viện WASI; (iii) Ông Nguyễn Văn Sơn – Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Tỉnh Lâm Đồng; (iv) ÔngTed van der Put – Giám đốc điều hành IDH Hà Lan; (v) Ông Võ Thành Đô – Phó Cục trưởng Cục Chế biến NLS&NM

Phiên đối thoại chính sách tạo diễn đàn trao đổi giữa các đại biểu tham dự và các nhà hoạch định chính sách, tập trung vào các vấn đề sau:

Đề triển khai được chương trình tín

dụng tái canh, cần có quy hoạch tái canh

chi tiết đến từng xã và sửa đổi quy trình

tái canh hiện hành cho phù hợp thực tế

Phản hồi của Cục Trồng Trọt:

Các địa phương đã làm quy hoạch đến cấphuyện và nhiều nơi đã làm đến cấp xã Quytrình hiện nay đã chỉnh sửa thay vì Sở xác