Cuộc đấu tranh của nhân dân lào chống chiến tranh đặc biệt của mỹ từ 1959 1968

Sau một thời gian tìm mọi cách phá hoại thành quả cách mạng Lào, từ tháng 7 năm 1959 trở đi, đế quốc Mỹ bắt đầu tiến hành chiến lược “chiến tranh đặc biệt” với âm mưu và thủ đoạn hết sức

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

TRẦN THỊ NGỌC HOAN

CUỘC ĐẤU TRANH CỦA NHÂN DÂN LÀO

CHỐNG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT CỦA MỸ TỪ 1959-1968

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

TRẦN THỊ NGỌC HOAN

CUỘC ĐẤU TRANH CỦA NHÂN DÂN LÀO

CHỐNG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT CỦA MỸ TỪ 1959-1968

Chuyên ngành: Lịch sử thế giới

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: ThS Đinh Ngọc Ruẫn

SƠN LA, NĂM 2015

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Trần Thị Ngọc Hoan

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ, đóng góp của đề tài nghiên cứu 4

3.1 Đối tượng nghiên cứu 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu 4

3.3 Nhiệm vụ của đề tài 4

3.4 Đóng góp của đề tài 4

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 4

4.1 Nguồn tư liệu 4

4.2 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Cấu trúc của đề tài 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT CỦA MỸ Ở LÀO GIAI ĐOẠN TỪ (1959 ĐẾN 1962) 6

1.1 Quá trình triển khai “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ ở Lào (1959-1962) 6

1.1.1 Vài nét về quá trình can thiệp và xâm lược của Mỹ đối với Lào 6

1.1.2 Sự triển khai chiến tranh đặc biệt của Mỹ ở Lào 8

1.2 Quân dân Lào đấu tranh chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ (1959-1962) 14

1.2.1 Chủ trương của Đảng Nhân dân Lào và mặt trận Lào yêu nước 14

1.2.2 Qúa trình đấu tranh chống chiến tranh đặc biệt của quân dân Lào 15

CHƯƠNG 2 ĐẨY MẠNH ĐẤU TRANH ĐÁNH THẮNG “CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT” CỦA MỸ TỪ (1962-1968) 31

2.1 Mỹ tăng cường triển khai “Chiến tranh đặc biệt” ở Lào (1962-1968) 31

2.2 Quân dân Lào đẩy mạnh đấu tranh đánh thắng “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1962-1968) 34

2.1.1 Chủ trương của Đảng Nhân dân Lào và Mặt trận Lào yêu nước 34

2.2.2 Quá trình đánh thắng hoàn toàn “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ 40

KẾT LUẬN 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lào là quốc gia có vị trí quan trọng về nhiều mặt ở Đông Dương và Đông Nam Á Chính vì vậy, ngay từ khi hình thành quốc gia dân tộc cũng như quá trình xây dựng và phát triển đất nước sau này, Lào luôn là đối tượng bị các thế lực ngoại bang nhòm ngó, xâm lấn Đặc biệt, sau chiến tranh thế giới thứ hai, cùng với Việt Nam, Lào trở thành đối tượng xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ

Ngay sau khi thực dân Pháp rút khỏi Đông Dương theo hiệp định Giơnevơ

1954, đế quốc Mỹ trực tiếp nhảy vào Lào với âm mưu cơ bản là tiêu diệt cách mạng Lào, biến Lào thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của chúng, làm bàn đạp tiến công các nước xã hội chủ nghĩa và ngăn chặn phong trào cách mạng đang sôi sục trong khu vực Sau một thời gian tìm mọi cách phá hoại thành quả cách mạng Lào, từ tháng 7 năm 1959 trở đi, đế quốc Mỹ bắt đầu tiến hành chiến lược “chiến tranh đặc biệt” với âm mưu và thủ đoạn hết sức thâm độc, tàn bạo, hòng đè bẹp cuộc đấu tranh của nhân dân các bộ tộc Lào Thế nhưng, sức mạnh kinh tế và tiềm lực quân sự của đế quốc Mỹ không thể chiến thắng được bản lĩnh và trí tuệ của dân tộc Lào Từ 1959-1968, Đảng Nhân dân Lào đã biết tận dụng sáng tạo, phát huy những tiền đề thắng lợi giành được trong cuộc kháng chiến chống Pháp thành những nhân tố có tính chất quyết định đưa cuộc cách mạng Lào tiến lên, từng bước đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào về cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ

Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ở Lào được tiến hành từ

1959 - 1968 với công thức “đế quốc Mỹ đóng vai trò chỉ huy thông qua bộ máy

cố vấn và cung cấp tiền bạc, vũ khí; lực lượng tay sai phản động ngụy trang dưới danh nghĩa “độc lập, quốc gia, dân chủ” giả hiệu làm công cụ trực tiếp tiến hành chiến tranh” Mức độ tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc

Mỹ tăng dần theo sự phát triển của cách mạng Lào, từ chỗ tìm cách tiêu diệt

Tiểu đoàn 1, Tiểu đoàn 2 quân đội Pathét Lào, bắt giam Hoàng thân Xuphanuvông và các nhà lãnh tụ Lào cho đến việc tăng cường viện trợ kinh tế, quân sự cho phái hữu, thúc giục phái hữu đánh phá vùng giải phóng; Tiếp đến, khi hiệp định Giơnevơ 1962 được kí kết, đế quốc Mỹ tìm mọi cách phá hoại Hiệp định và Chính phủ liên hiệp dân tộc lần thứ hai, từng bước đẩy mạnh và

mở rộng chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, trực tiếp dùng không quân đánh phá vùng giải phóng,v.v… Đó là âm mưu và hành động cơ bản của đế quốc Mỹ trong quá trình tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” ở Lào Nhưng trong các công trình nghiên cứu đã công bố, chưa có công trình nào đề cập một cách toàn diện, sâu sắc về âm mưu, thủ đoạn và biện pháp thực hiện chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ Bởi vậy, việc nghiên cứu chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ở Lào là vấn đề mang tính cấp thiết Cùng với đó, việc làm rõ vị trí, vai trò của Đảng Nhân dân Lào, của Mặt trận Lào yêu nước trong lãnh đạo, tập hợp nhân dân Lào thành một khối thống nhất, từng bước đánh thắng chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ở Lào; đặc biệt là làm rõ những cống hiến, đóng góp của “lực lượng trung lập yêu nước” trong liên minh với lực lượng cách mạng chống đế quốc Mỹ xâm lược cũng là vấn đề mang nhiều ý nghĩa, bởi đó là đặc điểm nổi bật, là nét đặc sắc của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Lào những năm 1959-1968

Xuất phát từ ý nghĩa đó, tôi quyết định lựa chọn vấn đề “Cuộc đấu tranh

của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959-1968” làm

chủ đề nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề “cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt” của

Mỹ từ 1959 đến 1968 đã giành được nhiều sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu Có thể kể tới ở đây một số công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài:

Trước hết phải kể tới cuốn sách “ lược sử nước Lào” của Phan Gia Bền, Đặng Bích Hà và các cộng sự, Hà Nội 1978 Đây là cuốn sách đầu tiên viết về lịch sử nước Lào một cách có hệ thống từ thời tiền sử cho đến khi nước Cộng

hòa dân chủ nhân dân ra đời năm 1975 Tuy nhiên do tính chất là một cuốn sách mang tính lược sử, nên nội dung lịch sử Lào cũng như cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959 đến 1968 mới chỉ được phản ánh hết sức sơ lược

Năm 1991, tập thể các giáo sư sử học trường ĐHSP Hà Nội I đã cho ra mắt tập giáo trình đầy đủ về lịch sử Lào Có thể nói, đây là một công trình khá cô đọng và súc tích, song vấn đề cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ lại không phải là hướng tiếp cận chủ yếu của các tác giả Gần đây (năm 2006), hai tác giả Nguyễn Hùng Phi (Việt Nam) và TS.Buasi Chalơnsúc ( Lào) đã cho ra mắt một công trình lịch sử Lào hiện đại khá công phu gồm 2 tập Với nhiều nguồn tư liệu phong phú, tập II của cuốn sách đã trình bày một cách sinh động cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược của nhân dân các bộ tộc Lào (1954-1978) Nhưng với cách tiếp cận theo hướng thông sử nên vấn đề “cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ (1959-1968)” mới chỉ được nói đến ở một chừng mực nhất định, thậm chí còn khá sơ sài

Từ 1978 đến nay, nhà xuất bản khoa học xã hội đã liên tiếp cho ra mắt bạn đọc các tập I,II và III của cuốn sách “tìm hiểu lịch sử-văn hóa nước Lào” Trong các tập sách này có một số bài viết đề cập đến vấn đề cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959 đến 1968 song chưa được đi sâu phân tích kỹ càng

Có thể thấy, từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ở Lào Tuy nhiên, lại chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề “cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959-1968” Mặc dù vậy những công trình nghiên cứu trên sẽ là cơ sở, tiền đề rất quý giá giúp cho việc định hướng nguồn tài liệu, hướng nghiên cứu, làm rõ những vấn đề mà các nhà nghiên cứu trước chưa có điều kiện tìm hiểu

3 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ, đóng góp của đề tài nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về “cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959 đến 1968”

3.2 Phạm vi nghiên cứu

-Về thời gian: Đề tài tìm hiểu một cách khái quát nhất về cuộc đấu tranh của

nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ trong giai đoạn từ 1959 đến

1968

-Về không gian: Đề tài nghiên cứu toàn bộ quá trình diễn ra chiến tranh đặc

biệt của Mỹ cũng như cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống lại chiến tranh đặc biệt trong giai đoạn từ 1959 đến 1968

3.3 Nhiệm vụ của đề tài

Dựa vào nguồn tư liệu đa dạng, phong phú, đề tài có nhiệm vụ khôi phục lại một cách hoàn chỉnh, có hệ thống “cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ từ 1959 đến 1968”

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:

- Phương pháp lịch sử

- Phương pháp lôgic

- Phương pháp sưu tầm, thẩm định nguồn tư liệu

- Phương pháp phân tích, so sánh đối chiếu

5 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, nội dung đề tài gồm có 02 chương:

Chương 1: Cuộc đấu tranh chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ ở Lào giai đoạn từ (1959 đến 1962)

Chương 2: Đẩy mạnh đấu tranh đánh thắng “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ

từ (1962-1968)

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT

CỦA MỸ Ở LÀO GIAI ĐOẠN TỪ (1959 ĐẾN 1962)

1.1 Qúa trình triển khai “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ ở Lào (1959-1962) 1.1.1 Vài nét về quá trình can thiệp và xâm lược của Mỹ đối với Lào

Các hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954 về Đông Dương chấm dứt một giai đoạn trong quá trình cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân 3 nước Đông Dương- gai đoạn đấu tranh vũ trang chống đế quốc pháp Đánh dấu một giai đoạn mới trong tình hình chính trị của Lào Hiệp định công nhận Lào là một nước độc lập, có chủ quyền, vương quốc Lào từ sau 1954 trở đi có chính quyền,

có quân đội, ngoại giao và tài chính độc lập, đủ điều kiện để tiến bước trên con đường hòa bình và phồn vinh

Dù còn nhiều vấn đề chưa giải quyết, nhưng xét về cơ bản, hiệp định ne-vơ là một thắng lợi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tác dụng nâng cao ý thức dân tộc và tinh thần đấu tranh cách mạng của nhân dân Lào Đứng về phía lực lượng cách mạng Lào, năm 1954 là một bước ngoặt cơ bản Lúc này, vấn đề đặt ra với Đảng lãnh đạo cách mạng là trên cơ sở thắng lợi lớn, đẩy mạnh đấu tranh chính trị trong toàn quốc kết hợp với việc giữ vững lực lượng ở hai tỉnh Sầm Nưa và Phôngsalỳ Cách mạng Lào đã chuyển từ giai đoạn đấu tranh vũ trang là chủ yếu sang đấu tranh chính trị là chủ yếu kết hợp với đấu tranh vũ trang

Như vậy cuộc đấu tranh cách mạng từ sau 1954 mang tính chất quyết liệt ngay từ đầu Lúc này, đế quốc Mỹ trở thành đối tượng chủ yếu của cách mạng Lào – kẻ đứng đầu phe đế quốc, có lực lượng và tiềm năng lớn hơn rất nhiều so với Pháp

Ngày 21-7-1954, tức một ngày sau hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết, tổng thống Mỹ Aixenhao trắng trợn tuyên bố rằng: chính phủ Mỹ không bị ràng buộc với các hiệp định Giơ-ne-vơ về Đông Dương Đó là lời tuyên bố mở màn cho cuộc xâm lược tàn bạo, đẫm máu và lâu dài của chủ nghĩa thực dân mới đối với nhân dân ba nước Đông Dương

Không đầy hai tháng sau khi hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết, Mỹ cấp tốc đứng ra thành lập liên minh quân sự Đông Nam Á Tổ chức hiệp ước Đông Nam

Á ra đời (khối S.E.A.T.O) Những thành viên của nó là Anh, Mỹ, Pháp, Úc, Thái Lan, Philippin, Pakixtan Mục tiêu ngăn chặn phong trào giải phóng dân tộc đã được trình bày không úp mở trong điểm 4 của hiệp ước Mani “trong trường hợp

có xâm lược hay tiến công vũ trang chống lại những thành viên hay những vùng

đã nói, các nước kí kết sẽ cùng nhau hành động” [1, tr 213] Đồng thời một điều khoản phụ nêu rõ những nước nào mà Mỹ và các nước trong khối Đông Nam Á muốn “bảo vệ” chống “xâm lược” và “ lật đổ”: “ Hoa Kỳ, một nước ký kết hiệp ước, công nhận Lào, Campuchia, miền Nam Việt Nam là những nước sẽ được hưởng các điều khoản thuận lợi do điểm 4 quy định”[1,tr 214]

Do vị trí đặc biệt của Lào ở ngay vùng phía Tây của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tự nó đã nói lên tầm quan trọng của đất nước này đối với Mỹ Mục đích của Mỹ ở Lào là tiêu diệt lực lượng cách mạng, nô dịch nhân dân, biến Lào thành thuộc địa kiểu mới và bàn đạp quân sự của Mỹ ở Đông Dương

Do áp lực của Mỹ, một chính khách thân Mỹ cực đoan, Kà Tày đã thay thế hoàng thân Xuvanna Phuma là Thủ tướng Chính phủ Vương quốc (tháng 11-1954)

Đầu năm 1955, Lào nhận của Mỹ một khoản viện trợ trị giá 2 343 252 đôla Đây mới chỉ là một khoản ngoài kế hoạch để giúp cho chính phủ thân Mỹ đứng vững Ngày 1-3-1955, hai chính phủ Mỹ và Lào ký kết một hiệp nghị về việc

Mỹ viện trợ quân sự và kinh tế dài hạn cho Lào Viện trợ này sẽ chính thức bắt đầu từ năm 1956, với số tiền là 35 5000 000 đôla cho tài khóa 1956-1957

Đồng thời các tổ chức cố vấn của Mỹ bám rễ vào Viêngchăn Ở Lào, khác với ở Nam Việt Nam, Mỹ không tổ chức ngay phái đoàn cố vấn quân sự Chúng lập ra một cơ quan gọi là “ cơ quan đánh giá chương trình viện trợ” trực thuộc

bộ ngoại giao Mỹ Tuy tên gọi có vẻ khiêm tốn, thực ra cơ quan này có nhiệm

vụ rất quan trọng Nó thảo ra kế hoạch viện trợ quân sự, đảm nhiệm việc phân phối, trang bị vũ khí và huấn luyện các lực lượng vũ trang Ngay từ cuối năm

1954, các nhân viên quân sự Mỹ khoác áo dân sự đã đến thủ đô Viêngchăn để

kìm kẹp ngụy quyền và ngụy quân Lào

Các cố vấn Mỹ cho khởi công xây dựng hoặc mở rộng một số căn cứ quân

sự ở Lào và một số sân bay ở Cánh Đồng Chum và cao nguyên Bôlôven Tiếp

đó trong một cuộc đi thăm Sài Gòn, đại diện chính quyền Lào và đại diện của Ngô Đình Diệm đã đặt cơ sở cho sự hợp tác giữa hai chính phủ Cả hai bên dự định xúc tiến việc làm con đường Attôpơ - Quy Nhơn, và cùng phối hợp kiểm soát đường biên giới chung giữa hai nước Thực chất đây là một biện pháp để giúp chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm ngăn chặn hoạt động của những người cách mạng Việt Nam ở niềm Nam Việt Nam

Rõ ràng đối với đế quốc Mỹ, Hiệp định Giơ-ne-vơ chỉ là một mớ giấy lộn Mục tiêu của Mỹ từ trước đến nay là cô lập lực lượng cách mạng, đàn áp quần chúng, chờ thời cơ tốt để thanh toán lực lượng cách mạng Lào do Pathét Lào lãnh đạo

1.1.2 Sự triển khai chiến tranh đặc biệt của Mỹ ở Lào

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Mỹ trở thành đế quốc đứng đầu, giàu mạnh nhất, chi phối toàn bộ thế giới tư bản, đã nhòm ngó Đông Dương nói chung và Lào nói riêng Các đời tổng thống Mỹ từ Aixenhao, Kennơđi đến Giônxơn, Níchxơn đã nhiều lần công khai bộc lộ ý đồ đó:

Tháng 8-1953, Aixenhao đã nói trước thống đốc các bang nước Mỹ rằng: “ Lào và các nước Đông Dương dồi dào nguyên liệu chiến lược không thể thiếu được đối với nền công nghiệp chiến tranh, nhất là thiếc, ăngtimoan, tungxten ,

là những thứ mà Mỹ đang thiếu”[5, tr 23]

Đến năm 1962, tổng thống Mỹ Kennơđi tuyên bố: “ nếu không coi Lào là một con dao nhọn đâm vào trái tim nước Mỹ thì nó là cửa mở vào khu vực Đông Nam Á”[5, tr 24]

Đến thời tổng thống Giônxơn, ông ta cũng đánh giá Lào là “ vị trí chìa khóa trong chiến lược toàn cầu của Mỹ”[5, tr 24]

Đi đôi với việc phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954, đế quốc Mỹ không ngừng xây dựng và mở rộng nhiều căn cứ quân sự, hậu cần ở Thái Lan, ngay sát

biên giới Lào Như vậy âm mưu xâm lược và biến Lào thành một thuộc địa kiểu mới, một căn cứ quân sự của Mỹ đã quá rõ ràng

Để thực hiện chủ nghĩa thực dân mới, đồng thời tiến hành “cuộc chiến tranh đặc biệt” xâm lược Lào, Mỹ phải tiến hành các phương thức của chủ nghĩa thực dân mới để xây dựng những cơ sở vững chắc cho âm mưu trước mắt và lâu dài của Mỹ ở Lào như sau:

a Xây dựng và củng cố ngụy quyền, ngụy quân

- Xây dựng, củng cố ngụy quyền

Trên cơ sở bộ máy phong kiến tay sai cũ của Pháp được Mỹ cải cách lại cho “ tự chủ” phù hợp với tình hình mới, Mỹ đã đi sâu hơn một bước, phân hóa, thanh lọc và tổ chức thành bộ máy tay sai đắc lực, gắn liền với quyền lợi của Mỹ

Về hình thức thì đây là một chính phủ vương quốc độc lập theo chính thể quân chủ lập hiến, hợp hiến, hợp pháp và có hiệu lực về đối nội, đối ngoại, nhưng thực chất lại là chính quyền tay sai, tư sản và phong kiến Đó cũng là một đặc điểm của chủ nghĩa thực dân mới

- Xây dựng, phát triển lực lượng ngụy quân

Đi đôi với việc xây dựng, củng cố ngụy quyền, đế quốc Mỹ dùng 75% số tiền viện trợ để ra sức xây dựng bộ máy cảnh sát và quân đội làm công cụ thi hành bạo lực cho chính quyền tay sai Xây dựng quân đội tay sai này Mỹ đã thực hiện được ý đồ:vừa xây dựng được đội quân đánh thuê tại chỗ rẻ tiền, hợp pháp

và thích hợp với điều kiện chiến tranh chống cách mạng ở Lào mà vẫn thực hiện được ý đồ xâm lược theo phương châm “ dùng người Lào đánh người Lào” của

đế quốc Mỹ

Từ năm 1962, để tăng cường “ chiến tranh đặc biệt” ở Lào, Mỹ đã xây dựng một “ lực lượng đặc biệt” được phát triển từ những toán biệt kích thổ phỉ người “Mẹo” lên đến 30 000 tên để chống lại chiến tranh du kích ở rừng núi, đồng thời là lực lượng đánh phá, lấn chiếm vùng giải phóng Lực lượng đặc biệt

do CIA (cục tình báo Trung ương Mỹ) trực tiếp chỉ huy, được ngân sách “ưu đãi” gấp ba lần so với “ quân đội quốc gia”, vừa mang tính chất của một đội

quân người dân tộc thiểu số(lấy người Mẹo làm nòng cốt) để thực hiện âm mưu thâm độc lâu dài “ chia rẽ dân tộc để trị”

- Chính sách đào tạo, nuôi dưỡng, mua chuộc tay sai

Để thực hiện ý đồ xâm lược lâu dài, đế quốc Mỹ đã chính quy hóa việc đào tạo tay sai trong nước và ngoài nước để có kiến thức, kĩ thuật điều hành công việc và ý thức chính trị phản động chống cách mạng Chúng đã công chức hóa

bộ máy, thu hẹp dần tổ chức thống trị phong kiến, đồng thời tư sản mại bản hóa quan chức trong ngụy quyền và sỹ quan, tướng, tá trong ngụy quân Như vậy, chúng đã tạo cơ sở kinh tế phản động cho bộ máy này thao túng, vơ vét, bóc lột

và chiếm đoạt tài sản, đất đai, rừng núi để dễ dàng gắn chặt quyền lực với đế quốc, phản động, chống đối nhân dân, cách mạng

b Tổ chức cố vấn Mỹ

Để thay cho bộ máy thống trị thuộc địa toàn quyền và hệ thống khâm sứ, công sứ thời Pháp, tổ chức cố vấn Mỹ bên cạnh ngụy quân, ngụy quyền là một công thức không thể thiếu được đối với chủ nghĩa thực dân mới Những tổ chức

cố vấn đó được “ điều 3 Hiệp định 9/51 Lào - Mỹ” quy định được hưởng tư cách ngoại giao và có quyền giám sát sự thi hành các hiệp nghị, nhất là việc sử dụng viện trợ Thực chất tổ chức cố vấn này là để điều hành công việc ở Lào qua bộ máy tay sai

Trong thực tế, từ trước năm 1955, Mỹ đã có những cố vấn quân sự và dân

sự xen vào để nắm tình hình và điều hành chính quyền tay sai ở Lào

- Năm 1955, Mỹ chính thức lập ra ở Lào cơ quan “ đánh giá chương trình viện trợ” PEO (Program Evaluation Office) thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, thực chất đây là một tổ chức cố vấn quân sự Mỹ, PEO bố trí cố vấn bên cạnh tổng thanh tra dân vệ, biệt kích, quân đội tay sai Lào, các quân khu và một số tiểu đoàn

- Năm 1961, tổ chức PEO Mỹ chuyển thành “phái đoàn cố vấn quân sự” MAAG (Military asistance advisory group) Đây là một tổ chức quy mô đặt đại diện bên cạnh Bộ Quốc phòng, Bộ chỉ huy và trong các cơ quan đơn vị của quân đội tay sai nắm quyền điều khiển bộ máy chiến tranh

Bên cạnh MAAG là “cơ quan viện trợ Mỹ” USOM (United States Operation Mission), thực chất đây là cơ quan hậu cần bên cạnh Phái đoàn cố vấn quân sự Mỹ

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ 1962, bị những điều khoản trong hiệp định khống chế, Mỹ đã chuyển các cơ quan trên đây thành một tổ chức mới gọi là “ Cơ quan phát triển quốc tế của Mỹ” ở Lào USAID (United states Agency For International Development) Ngoài ra, còn có một số tổ chức khác như IVC - đội tình nguyện quốc tế, ADO - viện trợ nông nghiệp và một số tổ chức của liên hợp quốc như UNESCO bị Mỹ chi phối

Bao trùm lên các tổ chức trên đây là cơ quan tình báo CIA và đại sứ quán

Mỹ ở Lào

Mỹ đã chi một số tiền khá lớn cho hoạt động của các tổ chức này, hàng năm trung bình từ 4 đến 6 triệu đôla, bằng 10-12% tổng viện trợ kinh tế, kỹ thuật cho Lào

c Viện trợ của Mỹ

Viện trợ của Mỹ cho Lào nằm trong chính sách ngoại giao Đôla và vũ khí

đã trở thành con bài chủ yếu chi phối toàn bộ hoạt động trong âm mưu xâm lược Lào Đó cũng là điểm quan trọng của chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ

Trong 20 năm qua, Mỹ đã dốc vào Lào khoảng gần 4 tỷ đôla, một tỷ lệ khá lớn so với số dân khoảng 3 triệu người

Trong tổng số gần 4 tỷ đôla đó thì viện trợ kinh tế kĩ thuật chỉ chiếm 800 triệu, còn lại là viện trợ quân sự chiếm khoảng 3 tỷ đôla Nhưng trong viện trợ kinh tế kĩ thuật thì chủ yếu cũng phục vụ cho chiến tranh, cho quân đội, còn viện trợ cho các ngành công, nông nghiệp thì lại rất ít ỏi

Viện trợ của Mỹ thường thông qua ba hình thức:

Một là, viện trợ trong kế hoạch, là hình thức chủ yếu Trong hình thức này,

Mỹ có quyền viện trợ trực tiếp cho các ngành, các bộ, các quân khu, địa phương tùy theo mức độ mà Mỹ thấy cần thiết

Hai là, viện trợ ngoài kế hoạch, chủ yếu nhằm ổn định đồng kíp theo chương trình quỹ hối đoái ( quỹ Ford) do Mỹ, Anh, Ôxtrâylia, Pháp, Nhật Bản

giúp hàng năm khoảng 10 triệu đôla Viện trợ càng lớn càng làm cho đồng kíp bị phụ thuộc vào đồng đôla Mỹ

Ba là, viện trợ thương mại hóa, chỉ giao hàng mà không giao tiền mặt nhằm nắm chặt ngoại thương của Lào, buộc Lào tiêu thụ hàng ế thừa của Mỹ và của chư hầu Mỹ Giá cả những mặt hàng này do cơ quan USIS quy định theo tỷ giá hối đoái chính thức, chính quyền Lào (vương quốc) bán số hàng này để bỏ vào ngân sách thiếu hụt nhưng mỗi lần rút tiền ra phải được Mỹ đồng ý Loại viện trợ này thường làm giàu cho những kẻ có thế lực, được mua hàng theo giá hối đoái chính thức

Ngoài ra, trong kế hoạch viện trợ trực tiếp, Mỹ còn dùng một số tiền để mua chuộc các nhân vật tay sai, thực hiện ý đồ chính trị của chúng như gian lận trong tổng tuyển cử, trong đàm phán, đảo chính, cải tổ nội các,

Tất cả các khoản viện trợ trên đây đều phải tuân theo những điều kiện giàng buộc theo nguyên tắc của đạo luật 329 của quốc hội Mỹ và các điều khoản quy định trong các hiệp định cơ bản tay đôi Lào - Mỹ, hiệp định tay năm giữa Mỹ với Pháp và ba nước Đông Dương trước đây trong những năm 1950, 1951, 1952

về các vấn đề phòng thủ chung, hợp tác kinh tế, an ninh chung và những kí kết

bổ sung sau này

d Sử dụng các phe nhóm và các đảng phái ở Lào

Để tạo chỗ dựa chính trị và thế lực, bọn cầm quyền tư sản, tay sai đã lập ra những đảng phái và phe nhóm ở Lào Sự hình thành các đảng phái, phe nhóm trong vùng địch cũng phản ánh sự tất yếu của những xu hướng chính trị phản động trong quá trình phân hóa, sự tranh giành, xâu xé lẫn nhau về quyền lợi và địa vị thống trị, đồng thời cũng phù hợp với âm mưu của đế quốc muốn có chỗ dựa chính trị để sử dụng tay sai trong chính sách “ nuôi một chuồng nhiều ngựa” của chúng

Nguồn gốc đảng phái chính trị của bọn phản động tay sai xuất hiện từ năm 1946, sau khi thực dân Pháp trở lại xâm lược Lào lần thứ hai Các đảng này chỉ phản ánh khuynh hướng chính trị trong từng thời gian ngắn mà không

có thế lực

Từ năm 1962 trở đi, Mỹ không chủ trương khuyến khích việc thành lập các đảng phái nữa, vì sự mâu thuẫn xâu xé nhau ngày càng nhiều, ảnh hưởng đến việc thi hành đường lối của chúng Mỹ và bọn tay sai cũng muốn tập hợp thành một tổ chức thống nhất chống cách mạng, nhưng không có nhân vật nào đứng ra làm được, các nhóm tự động thành lập cũng không thành, hoặc thành lập được cũng không tồn tại lâu dài Do đó đã hình thành các nhóm tay sai theo từng dòng

họ, bà con hoặc địa phương, khu vực không ràng buộc về điều lệ, cương lĩnh

e Tạo dựng các cơ sở kinh tế tư bản chủ nghĩa

Trong thời kì Pháp thuộc, sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Lào còn ít

ỏi, nay trên cơ sở viện trợ, Mỹ chủ trương tạo ra một cơ sở kinh tế-xã hội thực dân mới, để tạo chỗ dựa cho bù nhìn tay sai, nên thành phần kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Lào trong thời kì này phát triển khá nhanh về số lượng và đa dạng về ngành nghề Nhưng chủ yếu cũng chỉ là gia công, chế biến, dịch vụ phục vụ quân sự, dựa vào viện trợ và vốn nước ngoài Tuy nhiên cơ sở kinh tế đó cũng tạo nên những thành phần kinh tế tư bản chủ nghĩa mới ở Lào

g Về văn háo, giáo dục

Nếu trước đây, thực dân Pháp thi hành chính sách ngu dân để cai trị, thì nay dưới thời thực dân mới của Mỹ, chúng lại mở rộng chính sách giáo dục để đào tạo những tầng lớp tay sai có kiến thức trung thành với chế độ thực dân mới Dưới thời tổng thống Giônxơn (1964-1968), ở Lào, Mỹ đã nắm hầu hết hệ thống giáo dục (trong vùng tạm chiếm), đã giúp mở 3.683 lớp tiểu học trong tổng số 4.800 lớp (chiếm 76%); 9 trường sư phạm (100%); 4 trường trung học (22%) và 203.183 trong tổng số 330.803 học sinh được Mỹ cấp học bổng năm

1970 Số học sinh, sinh viên, công chức do Mỹ cấp học bổng đi học ở Mỹ là 2.613 người Trong cơ quan USAID, có 408 người đến thực tập Các trường sở được xây dựng khá nhiều, từ cơ sở bản, tàxẻng đến các trung tâm lớn

Với sự trợ giúp như trên, tất nhiên chương trình và nội dung giáo dục kèm theo phải phục vụ cho mục đích của Mỹ Từ cơ sở kinh tế, vật chất, văn hóa và tinh thần đều do Mỹ chi phối, tất yếu gây ra nhiều tác hại cho xã hội ở vùng chúng kiểm soát, nhất là ở các khu trung tâm và đô thị Nhiều tệ nạn, tiêu cực xã

hội phát sinh và lan tràn theo quy luật thị trường của chủ nghĩa tư bản, đặc biệt nguy hại, làm con người bị thoái hóa, là mảnh đất tốt cho Mỹ thực hiện âm mưu xâm lược Lào

Trên đây đã hệ thống một cách khái quát những móc xích của sáu phương thức chủ nghĩa thực dân mới được Mỹ áp dụng trong quá trình 20 năm xâm lược Lào, từ việc xây dựng và củng cố bộ máy phục vụ chiến tranh xâm lược đến tổ chức cố vấn dưới nhiều dạng, viện trợ Mỹ và vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa,

xã hội thay cho những phương thức chủ nghĩa thực dân cũ lỗi thời đã bị sụp đổ Sau chiến tranh thế giới thứ hai, đế quốc Mỹ muốn làm bá chủ thế giới và trở thành tên xen đầm quốc tế, đã đề ra chiến lược toàn cầu để thực hiện tham vọng của chúng Để thực hiện chiến lược toàn cầu, Mỹ chủ yếu dùng chính sách “sức mạnh” Lấy tiền và vũ khí để đề bẹp đối phương Tùy từng nơi họ gọi là chính sách “đôla và vũ khí”, chính sách “đôla và chiếc gậy lớn”, hoặc ở châu Âu lại gọi là chính sách “củ cà rốt và cái gậy” Đế quốc Mỹ đã dùng chính sách “đôla

và vũ khí” để xâm lược Lào và Đông Dương trong suốt 20 năm

Như vậy, sau khi củng cố lại lực lượng, đế quốc Mỹ và bọn tay sai đã phát động cuộc chiến tranh “phản công” quy mô lớn, rất xảo quyệt và tàn bạo vào các lực lượng Neo Lào Hắcsạt, lực lượng hòa bình trung lập, nhằm thủ tiêu lực lượng cách mạng Lào với công thức mới là: “viện trợ đôla, vũ khí Mỹ, cộng với đội ngũ cố vấn Mỹ và lực lượng ngụy quân, ngụy quyền”, đó là cuộc “ chiến tranh đặc biệt” của Mỹ nhằm xâm lược Lào

Có thể kết luận rằng, từ tháng 6 năm 1959 trở đi, đế quốc Mỹ đã tiến hành cuộc chiến tranh đặc biệt ở Lào, nhằm phối hợp với cuộc chiến tranh đặc biệt của Mỹ đang tiến hành ở niền Nam Việt Nam và bao vây uy hiếp nền trung lập Campuchia, trong âm mưu xâm lược Đông Dương của chúng

1.2 Quân dân Lào đấu tranh chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ (1959-1962) 1.2.1 Chủ trương của Đảng Nhân dân Lào và mặt trận Lào yêu nước

Trước những khó khăn của tình hình đất nước, ngày 3-6-1959, Hội nghị Trung ương Đảng đã ra quyết định chuyển hướng cuộc đấu tranh chính trị sang kết hợp với đấu tranh vũ trang Nghị quyết phân tích: “một mặt, tiếp tục giương

cao ngọn cờ hòa bình trung lập, hòa hợp dân tộc để tranh thủ sự ủng hộ của dư luận trong nước và quốc tế, phân hóa hàng ngũ kẻ thù, tạo thế hợp pháp thúc đẩy đấu tranh chính trị trong cả nước; mặt khác, động viên nhân dân các bộ tộc cùng đồng loạt nổi dậy đấu tranh vũ trang để hỗ trợ cho đấu tranh chính trị” Nghị quyết nêu rõ “đoàn kết rộng rãi các lực lượng yêu nước, yêu hòa bình, phối hợp các hình thức đấu tranh, dùng đấu tranh vũ trang là chủ yếu, chống sự can thiệp của Mỹ, chống chính sách phản dân hại nước của chính quyền Phủi Sananicon, đòi phải thực hiện hiệp định Giơ-ne-vơ 1954 về Đông Dương và các hiệp định khác mà hai phía đã kí kết, xây dựng nước Lào hòa bình, trung lập, độc lập, dân chủ, thống nhất và phồn vinh”[5, tr 71]

Về phương pháp đấu tranh, nghị quyết nhấn mạnh, trong phạm vi cả nước phải chuyển từ hình thức đấu tranh công khai hợp pháp sang hình thức đấu tranh vũ trang; đồng thời phối hợp chặt chẽ vơi các hình thức đấu tranh chính trị Ở những nơi có điều kiện thì động viên quần chúng đấu tranh hợp pháp và nửa hợp pháp

Sự chuyển hướng đấu tranh một cách kịp thời, đúng đắn và sáng tạo của Đảng đã mở ra bước ngoặt mới có ý nghĩa chiến lược, đưa phong trào cách mạng Lào phát triển sang thời kỳ mới

1.2.2 Quá trình đấu tranh chống chiến tranh đặc biệt của quân dân Lào

Dưới sự chỉ đạo chuyển hướng đấu tranh của Đảng, quân, dân Lào nổi dậy

đấu tranh rộng khắp trong cả nước, liên minh với lực lượng trung lập yêu nước, bước đầu đánh bại cuộc chiến tranh đặc biệt của Mỹ và bọn phản động tay sai Phumi- Bun Ùm, đưa cách mạng Lào tiến lên bước mới (1958-1960)

Dưới ánh sáng của nghị quyết trung ương và được sự chi viện kịp thời của quân, dân Việt Nam, quân dân các bộ tộc Lào từ vùng rừng núi đến đồng bằng

đã cùng nhau nổi dậy đấu tranh bằng nhiều hình thức, như tiến công quân sự, đấu tranh chính trị, vận động giác ngộ hàng ngũ quân đội vương quốc Ngày 15-7-1959, lực lượng cách mạng đã đánh chiếm Pơn; ngày 20-7-1959, đánh chiếm mường Son, mường Sừn (luôngphabang), phôngsaly và ép quân địch rút khỏi

một số vị trí khác nữa Đến cuối tháng 7-1959, miền Bắc và Đông Bắc tỉnh Hủaphăn đã trở về dưới sự kiểm soát của lực lượng cách mạng

Sau khi thất bại trong việc bao vây tiêu diệt hai tiểu đoàn nòng cốt của lực lượng vũ trang cách mạng, địch chuyển sang bắt giam những người lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt ở Viêngchăn, trong đó có chủ tịch Xuphanuvông, nhằm đánh vào bộ tham mưu đầu não của cách mạng Lào Đây là ván cờ trơ trẽn cuối cùng trong âm mưu “dụ hổ ra khỏi hang để diệt hổ” của Mỹ và tay sai Nhưng chúng

đã tính nhầm, vì ngày 2-8-1959, ủy ban Trung ương Neo Lào Hắcsạt đã ra tuyên bố: “kêu gọi nhân dân cả nước nổi dậy kiên quyết đấu tranh dưới mọi hình thức, đòi Mỹ và tay sai phải chấm dứt chiến tranh, thực hiện đường lối hòa bình trung lập, hòa hợp dân tộc và đòi thả tự do ngay lập tức cho các vị lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt”

Lời kêu gọi của trung ương Neo Lào Hắcsạt, cùng với những hành động điên cuồng vô đạo lý của Mỹ và tay sai tựa như đổ thêm dầu vào lửa làm cho phong trào đấu tranh của nhân dân trong nước và phong trào đấu tranh của nhân dân yêu chuộng hòa bình, tiến bộ trên thế giới càng trở nên mạnh mẽ hơn

Ở Viêngchăn, dưới sự lãnh đạo của Neo Lào Hắcsạt, công nhân, học sinh, công chức, sư sãi nhân sĩ cùng với hàng ngàn nhân dân đã biểu tình trước nhà quốc hội đòi chính quyền Phủi Sananicon phải trả tự do ngay cho các nhà lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt và không được đưa ra tòa án xét xử

Run sợ trước phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân thủ đô và cả nước, chính quyền Phủi buộc phải hoãn việc tiến hành xử án vô thời hạn

Đến tháng 8 năm 1959, chiến tranh du kích đã phát triển ở nhiều nơi Lực lượng cách mạng đã giải phóng được nhiều vùng quan trọng, như vùng Đông Bắc tỉnh Luôngphabang, vùng Đông Bắc mường Pạc Xăn, miền Đông tỉnh Khămmuồn Đến cuối năm 1959, vùng nông thôn khắp miền Bắc Lào đã thuộc quyền kiểm soát của lực lượng cách mạng

Nghị quyết “chuyển hướng đấu tranh” của Trung ương như ánh đuốc soi đường, làm thỏa lòng mong mỏi của nhân dân các bộ tộc Nam Lào nên phong trào nổi dậy đấu tranh vũ trang, kết hợp với đấu tranh chính trị và binh vận liên

tiếp tiến công, đánh chiếm các vị trí quân địch, và đã giành nhiều thắng lợi giòn giã Lực lượng quần chúng nhân dân do các Đảng bộ, chi bộ địa phương lãnh đạo đã thành lập chính quyền cách mạng, kiểm soát nhiều vùng rộng lớn Cuộc đấu tranh đã diễn ra giằng co và rất quyết liệt, xuất hiện nhiều tấm gương anh hùng, bất khuất

Đó là những phụ nữ các bộ tộc ở Nam Lào Chị em đã vượt qua bao nhiêu trạm gác, vòng vây của quân địch ở Nam Lào, vượt qua nhiều ngọn núi để tiếp

tế, đưa tin tức cho cán bộ, cơ sở cách mạng ở trong rừng giúp họ tránh địch càn quét, lùng sục Điển hình là sáu cô gái bản Bạc ở gần chân Tạtxết, tuổi từ 17 đến 22 Trong một trận càn không may các cô bị quân địch bắt được, chúng dụ

dỗ, mua chuộc, dọa nạt, tra khảo để biết “cán bộ Neo Lào Hắcsạt ở cánh rừng nào và dẫn đường đi bắt” Nhưng quân địch không moi được một lời khai nào, chỉ nghe được sáu cô gái nói một câu: “không biết” Cuối cùng quân địch bắt sáu cô đứng hàng ngang trong sân chùa bản Bạc và tuyên bố: “ai khai sẽ được thưởng, ai không khai sẽ bị bắn chết” Nhưng lần lượt cả sáu cô gái đều hiên ngang bước lên trước mũi súng quân thù và dõng dạc trả lời: “không biết” Tiếng trả lời của sáu cô gái bản Bạc đã vang vọng cả núi rừng, đến tận các bản mường xa xôi, trở thành tiếng kèn xung trận, thúc giục quân dân Nam Lào xông lên tiêu diệt quân thù

Đó là người phụ nữ dũng cảm, mưu trí như bà mẹ Pàn, ngay khi vừa nhận được chỉ thị chuyển hướng đấu tranh của cấp trên, đang đêm mẹ đã tập hợp các con, cháu trong gia đình và bà con dân bản tay không do mẹ cầm đuốc dẫn đầu kéo lên đồn mường Lào Ngam kêu gọi binh lính địch: “quay về với nhân dân, cách mạng sẽ khoan hồng; nếu ngoan cố phản dân, hại nước sẽ bị nhân dân trị tội ” Đứng trước mũi súng quân địch, mẹ Pàn tóc đã đốm bạc, giương cao bó đuốc sáng rực và dõng dạc với tiếng nói của quê hương rất tha thiết và chính nghĩa, khiến cho binh lính địch đã quay sang bắn chết tên chỉ huy và bọn ngoan

cố, rồi nổi lửa đốt đồn và đi theo mẹ Pàn về với nhân dân Mường Lào Ngam được giải phóng, cán bộ và nhân dân đã gọi mẹ Pàn là “bà mẹ Lào Ngam”

Đó là tiểu đội du kích bản Noong Tủa, do Xiêng Nú làm tiểu đội trưởng, tay không đã dùng mưu cướp vũ khí của một tiểu đội quân ngụy đi tuần tiễn và bám theo quân địch chạy về đồn, rồi bất ngờ nổ súng đánh chiếm đồn Na Kè, giải phóng cả tàxẻng Na Kè thuộc huyện Lào Ngam

Chuyển hướng đấu tranh đã đáp ứng được lòng mong đợi của nhân dân các

bộ tộc ở các tỉnh Nam Lào Với khí thế “tức nước vỡ bờ” khắp Nam Lào, nhân dân liên tiếp nổi dậy diệt hàng loạt đồn bốt địch, phá vỡ hàng mảng lớn ngụy quyền cơ sở, lực lượng dân vệ Maki, lấy vũ khí địch trang bị cho mình Lực lượng cách mạng phát triển nhanh chóng, chiến tranh du kích phát triển khắp nơi Nhiều tấm gương tập thể anh hùng, cá nhân anh hùng xuất hiện, không bút nào tả xiết

Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, của trung ương Neo Lào Hắcsạt, cùng hòa nhịp với tiếng súng quật khởi của tiểu đoàn 2, phong trào đồng khởi của nhân dân đã liên tiếp bùng nổ khắp 12 tỉnh trong cả nước Nhân dân ở các địa phương

đã khéo kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị và binh vận, cướp vũ khí quân địch

tự trang bị cho mình, càng đấu tranh lực lượng càng phát triển Phong trào đấu tranh mạnh mẽ trong cả nước đã tác động đến nhân dân các đô thị, cũng như trong hàng ngũ binh lính, sĩ quan và công chức phía vương quốc Qua ba tháng tiến hành phong trào đồng khởi đấu tranh, trong toàn quốc đã có nhiều khu giải phóng, khu du kích Ở đó chính quyền phản động bị đánh đổ, chính quyền cách mạng được thành lập, lực lượng vũ trang ba thứ quân phát triển nhanh chóng, làm hậu thuẫn vững vàng cho cuộc đấu tranh chính trị

Từ vùng rừng núi, nông thôn, phong trào đã lan vào các đô thị Nhiều đô thị,

kể cả Viêngchăn đã diễn ra hàng chục cuộc biểu tình rầm rộ tố cáo tội ác của Mỹ

và bọn tay sai, đòi trả tự do cho Hoàng thân Xuphanuvông và các vị lãnh đạo khác của Trung ương Neo Lào Hắcsạt, đòi thực hiện quyền tự do dân chủ, tự do

đi lại, làm ăn sinh sống Trong hàng ngũ quân đội vương quốc, liên tiếp xảy ra các vụ binh biến, phản biến, hoặc bỏ ngũ tập thể về nhà Dư luận thế giới, nhất

là các nước xã hội chủ nghĩa, các nước có nền độc lập dân tộc và nhân dân yêu chuộng hòa bình, tiến bộ đã lên tiếng mạnh mẽ tội ác của đế quốc mỹ và chính

phủ độc tài quân phiệt Phủi Sananicon Nhiều phái đoàn hòa bình, dân chủ quốc

tế đến Lào đấu tranh đòi trả tự do cho Hoàng thân Xuphanuvông và các nhà lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt

Trước phong trào đấu tranh mạnh mẽ trong nước và sự lên án của dư luận thế giới, đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai lâm vào thế bị động, lúng túng, nội bộ trở nên lục đục Mâu thuẫn giữa Phủi và Phumi Nosavăn trở nên gay gắt.Sau khi thâu tóm được quyền hành, nhóm tay sai Phumi Nosavăn ráo riết thực hiện âm mưu

mở rộng chiến tranh do đế quốc Mỹ đặt ra Nhưng càng khủng bố, đàn áp dã man thì tội ác của chúng càng chồng chất, ngọn lửa căm thù càng bốc cao ngùn ngụt trong lòng người dân Phong trào đấu tranh của nhân dân càng dâng lên mạnh mẽ, Mỹ và tay sai càng liên tiếp chuốc lấy những thất bại

Phong trào đấu tranh vũ trang kết hợp đấu tranh chính trị ngày càng phát triển, hàng ngàn tên địch bị tiêu diệt, hàng trăm đồn bốt bị san bằng Sôi động nhất là phong trào đấu tranh của nhân dân ở nông thôn, ở thành thị đòi trả lại tự

do cho Hoàng thân Xuphanuvông và các nhà lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt, phản đối cuộc bầu cử gian lận, phi pháp do Mỹ và tập đoàn phản động Phumi Nosavăn sắp đặt Nhiều tổ chức quần chúng, các nhà sư yêu nước đã tổ chức lễ cầu nguyện ở các chùa, mít tinh, biểu tình, gửi kiến nghị lên nhà vua phản đối tập đoàn Phumi Nosavăn vi phạm hiến pháp, phá hoại hòa bình trung lập, hòa hợp dân tộc

Giữa lúc đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Phumi Nosavăn đang bị nhân dân đấu tranh, phản đối kịch liệt, thì chúng lại bị một đòn tấn công bất ngờ gây chấn động trong cả nước và dư luận trên thế giới Đó là vào đêm 23 rạng sáng ngày 24-5-1960, một số binh lính, sĩ quan, quân cảnh canh gác trại giam Phôn Khêng

đã đưa Hoàng thân Xuphanuvông cùng các cán bộ lãnh đạo của Đảng và Neo Lào Hắcsạt vượt ngục trở về vùng giải phóng để cùng với Trung ương Đảng, Trung ương Neo Lào Hắcsạt tiếp tục lãnh đạo cuộc đấu tranh chống mỹ cứu nước

Cuộc phá vòng vây của tiểu đoàn 2 thắng lợi đã khích lệ, giục giã nhân dân bước vào thời kì đấu tranh quật khởi mới, đồng thời, cuộc vượt ngục thành công

kỳ diệu của Hoàng thân Xuphanuvông cùng các vị lãnh đạo Neo Lào Hắcsạt đã

đem lại niềm phấn khởi, tin tưởng cho nhân dân các bộ tộc Lào trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do của đất nước

Dưới ánh sáng của nghị quyết Trung ương, phong trào đấu tranh của nhân dân nổi dậy giành chính quyền ở các địa phương, kết hợp với lực lượng vũ trang cách mạng tiến công đánh chiếm nhiều vị trí của quân địch, đã ảnh hưởng mạnh

mẽ đến các tầng lớp nhân dân ở các đô thị và lan sang cả hàng ngũ công chức, sĩ quan, binh lính, cảnh sát, học sinh và sư sãi trong vùng do chính quyền Viêng Chăn kiểm soát Ngay trong đội ngũ tay sai cũng có sự phân hóa tình hình trên phát triển đến đỉnh điểm là cuộc nổi dậy đảo chính ngày 9-8-1960 của tiểu đoàn

dù số 2 quân đội vương quốc, do đại úy Congle và trung úy Đươn Sủnnalạt chỉ huy, có sự tham gia phối hợp của một bộ phận cảnh sát Viêng Chăn Cuộc đảo chính được sự ủng hộ của học sinh, sinh viên và đông đảo nhân dân Thủ đô Viêng Chăn Lực lượng đảo chính chiếm đài phát thanh quốc gia, ngân hàng, bưu điện, bộ quốc phòng và các cơ sở quan trọng khác của chính phủ Ngay sáng ngày 9-8-1960, qua đài phát thanh Viêng Chăn, ủy ban đảo chính đã kêu gọi nhân dân, sĩ quan, binh lính quân đội, sĩ quan và binh lính cảnh sát, các cấp chính quyền trong cả nước ủng hộ cuộc đảo chính

Để chống lại chính phủ Vương quốc Lào, đế quốc Mỹ đã phái nhiều cố vấn quân sự và tình báo mỹ đến Nam Lào, ra tuyên bố đe dọa cắt viện trợ cho chính phủ do Chậu Suvanna Phuma làm thủ tướng, đồng thời lại viện trợ khẩn cấp 16 triệu USD cho bọn phiến loạn Phumi Nosavăn - Bum Ùm để đánh chiếm lại Viêng Chăn Tiếp đó, đế quốc Mỹ, ngụy quyền Sài Gòn, chính quyền Thái Lan

đã chuyên trở cấp tốc một số lượng lớn vũ khí, đạn dược, phương tiện chiến tranh, trong đó có 10 máy bay chiến đấu cho bọn phiến loạn ở Nam Lào

Để gây tình hình căng thẳng cho Thủ đô Viêng Chăn, bọn phiến loạn dựa vào lãnh thổ Thái Lan liên tiếp cho máy bay, thuyền máy của quân đội chính phủ vương quốc Theo lệnh Mỹ, quân đội Thái Lan ở bên kia sông Mê Công đã liên tiếp bắn phá Thủ đô Viêng Chăn Ngày 19-9-1960, Bun Ùm kêu gọi Tổ chức liên Hiệp ước Đông Nam Á và liên hợp quốc can thiệp vào Lào Còn tên Phumi Nosavăn sang Băng Cốc yêu cầu chính phủ quân phiệt Thái Lan giúp đỡ, can

thiệp vào Lào và đã được sự đồng ý trong việc cùng phối hợp tấn công Thủ đô Viêng Chăn

Những hành động xâm lược của Mỹ, chính phủ quân phiệt Thái Lan và bọn phản động tay sai đã gây sự phẫn nỗ hừng hực trong các tầng lớp nhân dân Lào,

kể cả nhà vua, Hội đồng hoàng gia và chính phủ vương quốc Trung ương Neo Lào Hắcsạt đã nhiều lần ra tuyên bố lên án bọn phiến loạn và kêu gọi các tầng lớp nhân dân các bộ tộc đoàn kết chống lại âm mưu xâm lược và phá hoại của

đế quốc Mỹ cùng bè lũ tay sai Hoàng thân, Thủ tướng Phuma cũng ra thông cáo

tố cáo hành động chống chính phủ, chống nhân dân của tập đoàn Phumi Bun

Ùm Nhân dân trong vùng giải phóng cũng như trong các đô thị liên tiếp mít tinh, biểu tình, hô vang khẩu hiệu ủng hộ đường lối hòa bình trung lập, hòa hợp dân tộc của chính phủ và phản đối bọn phiến loạn Phumi Nosavăn

Dưới sự lãnh đạo của Neo Lào Hăcsạt, ngày 13-9-1960, hơn 30.000 nhân dân Viêng Chăn và cả binh lính, công chức đã mít tinh, rầm rộ biểu tình phản đối bọn phản động tay sai mỹ, đòi chính phủ phải đưa bọn phiến loạn ra khỏi chính phủ Theo quyết định của chính phủ, ngày 21-9-1960,vua lào đã kí chiếu dụ phê chuẩn đuổi Phumi Nosavăn (phó thủ tướng) và Lượm Insisiêngmày (bộ trưởng kinh tế) ra khỏi chính phủ

Các bản, các tàxẻng ở Viêng Chăn, nhất là vùng ngoại thành và nông thôn, nơi có lực lượng Neo Lào Hắcsạt hoạt động, đã thành lập các đơn vị dân quân

du kích, các đội thiếu niên và phát động phong trào vận động thanh niên vào bộ đội Hàng ngày, nơi đâu cũng vang lên tiếng hô tập quân sự và những bài ca hùng tráng Bọn phản động tìm cách mua chuộc một số kẻ xấu, gây rối loạn ở một số nơi, nhưng đều bị nhân dân phối hợp với quân đội dẹp yên

Bộ đội Pathét Lào tỉnh Viêng Chăn trước đây thường hoạt động ở vùng rừng núi, nông thôn, nay chuyển vào hoạt động vùng ngoại thành Viêng Chăn Các cán bộ chỉ huy của quân đội Pathét Lào được cử đi huấn luyện cho các đơn vị quân đội phái Viêng Chăn Đông đảo thanh niên, sinh viên và nhiều nhà sư trẻ tuổi ở chùa sau khi làm lễ hoàn tục đã hăng hái xung phong vào bộ đội Vũ khí trong các kho của các chính phủ tay sai Mỹ trước đây đem phân phát, trang bị

cho các đơn vị quân đội mới thành lập Phong trào bảo vệ thủ đô Viêng Chăn dấy lên sôi nổi Giới sư sãi ở các chùa dưới sự hướng dẫn của các hòa thượng và theo sự chỉ đạo của vua sư đã tập hợp lại trong từng chùa để bảo vệ an ninh, bảo vệ Đạo Phật, bảo vệ Thủ đô và bảo vệ hòa bình đất nước Lực lượng vũ trang Pathét Lào hoạt động dọc đường số 13 từ Viêng Chăn đến Pạc Xăn, Thà Khẹc và Savẳnnakhệt được lệnh phải hợp tác với các đơn vị quân đội của chính quyền Phuma, nhằm chặn đánh quân của Phumi Nosavăn- Bun Ùm tiến đến Viêng Chăn Các chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Liên Xô và các tổ chức dân chủ quốc tế, hòa bình thế giới đã lên tiếng tố cáo đế quốc mỹ, một số chính quyền tay sai trong khối SEATO can thiệp thô bạo vào Lào Cuộc đấu tranh của nhân dân Lào trong lúc này diễn ra rất gay gắt, phức tạp Đến đây ở Lào đã hình thành ba lực lượng rõ rệt: 1) lực lượng Neo Lào Hắcsạt, đại diện cho nhân dân các bộ tộc Lào, chiến đấu cho nước Lào độc lập,

tự do và hạnh phúc của nhân dân; 2) lực lượng trung lập yêu nước, đại diện cho các tầng lớp trung gian như tiểu tư sản, nhân sĩ, trí thức, sinh viên, sĩ quan, binh lính yêu nước mà tiêu biểu là Chậu Suvanna Phuma, đại úy Congle, trung úy Đươn Sunnalạt ;) lực lượng phái hữu, đại diện cho giai cấp phong kiến, quý tộc phản động, tư sản mại bản, bọn sĩ quan cực đoan, quân phiệt phản động thường gắn liền quyền lợi với đế quốc, mà tiêu biểu là tập đoàn phản động tay sai Phumi Bum- Ùm

Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng Nhân dân Lào, ngày 23-9-1960, lực lượng vũ trang Phathét Lào phối hợp với một đơn vị quân tình nguyện Việt Nam đã mở đợt tiến công quân địch ở tỉnh Huảphăn Đến ngày 30-9-1960, tỉnh Hủaphăn được hoàn toàn giải phóng Bọn quân đội phái hữu ngoan cố đã bị đập tan, chính quyền cách mạng được tái lập, các quyền tự do dân chủ của nhân dân các bộ tộc được ban bố và kế hoạch phát triển kinh tế, việc cải thiện đời sống nhân dân được thực hiện Việc giải phóng tỉnh Hủaphăn đã tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng xây dựng căn cứ địa Trung ương để phát triển lực lượng trong

cả nước Đồng thời, đây cũng là điểm tựa vững chắc cho liên minh giữa Neo

Lào Hắcsạt với lực lượng trung lập yêu nước, với ủy ban đảo chính, với chính phủ của Chậu Suvanna Phuma

Sau khi giải phóng tỉnh Hủaphăn, lực lượng Pathét Lào phối hợp với quân tình nguyện Việt Nam đã tiến công quân địch ở nhiều nơi, giải phóng nhiều vùng quan trọng ở tỉnh Phôngsaly, Xiêngkhoảng, Luôngphabang, cho đến phía đông tỉnh Khămmuồn và Savẳnnakhệt

Sáng 13-12-1960, quân phiến loạn Phumi Nosavăn do sĩ quan Mỹ chỉ huy, có

cả quân đội Thái Lan và quân ngụy Sài Gòn tham gia, từ phía Nam tiến lên, từ đất Thái Lan đổ bộ sang, tiến công vào thành phố Viêng Chăn Trong cuộc tiến công vào thủ đô lần thứ hai này, Mỹ và bọn phiến loạn tổ chức khá quy mô Ngoài lực lượng đông đảo bộ binh được trang bị đầy đủ, còn có cả máy bay, xe tăng, thiết giáp và trọng pháo yểm trợ

Các đơn vị quân đội của ủy ban đảo chính đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng Pathét Lào và nhân dân Viêng Chăn, nhất là thanh niên, học sinh, sinh viên, chiến đấu rất dũng cảm Tuy tương quan lực lượng và trang bị rất chênh lệch, nhưng quân dân Viêng Chăn đã anh dũng chiến đấu suốt 5 ngày đêm ròng

rã, vừa đánh quân địch phía trước mặt vừa đánh cả quân địch ở ngay trong thành phố, tiêu diệt hơn 500 tên địch, phá hủy một số xe tăng và vũ khí Tiểu đoàn trưởng Sithoong, chỉ huy bộ đội Pathét Lào, đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng sau khi tiêu diệt nốt chiếc xe tăng thứ ba để kìm chân địch, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan, các tổ chức và nhân dân rút ra ngoài thành phố Cuộc chiến đấu diễn ra rất ác liệt Sân bay Vặt Tạy bị giành giật nhiều lần, bộ đội ta cố bảo

vệ sân bay để giúp Hoàng thân Suvanna Phuma và một số bộ trưởng trong chính phủ lên máy bay đi Phnôm Pênh, thủ đô của Campuchia Các lực lượng vũ trang trung lập, vũ trang yêu nước Pathét Lào đã rút khỏi thành phố Viêng Chăn sau cùng Trước khi rút, chính phủ Vương quốc Lào đã ra thông cáo cho nhân dân

cả nước biết các cơ quan chính phủ, tổng hành dinh quân đội, các đơn vị vũ trang rút ra ngoài thủ đô là để bảo toàn lực lượng tiếp tục chiến đấu

Bộ phận thứ hai gồm quân đội và cán bộ của Uỷ ban đảo chính phối hợp với lực lượng Neo Lào Hắcsạt, sau sáu ngày đêm hành quân chiến đấu trên đường số