Vua lê thánh tông lịch sử 12 nguyễn đức toàn

Hoặc có những vị vua ngồi trên ngai vàng nhằm mục đích cho việc ăn chơi xa đọa, nhưng cũng có những vị vua anh minh sáng suốt, hết lòng lo cho dân cho nước, trong số những vị vua ay có

Lịch sử Việt Nam bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước đã để lại

biết bao trang sử oai hùng gắn liền với những anh hùng dân tộc oai

phong lẫm liệt, để lại dấu ấn tốt đẹp trong lòng mỗi người dân Việt

Nam Trong xu thế phát triển của thời đại và đất nước, việc giữ gìn

những bản chất văn hóa của người Việt Nam ngày càng bị mai một đi

Đặc biệt là đối với thế hệ trẻ - một thế hệ gắn liền với sự phát triển của

khoa học kỹ thuật hiện đại thì việc nhớ về cội nguồn dân tộc ngày càng

bị giảm súi Vấn đề lịch sử ngày càng ít được nhiều người quan tâm,

thậm chí khi hỏi về một vị vua hay một anh hùng dân tộc trong lịch sử,

họ còn không biết đến

Thời gian cứ tiếp tục trôi qua từng ngày, từng giờ, lịch sử lại tiếp

tục lật thêm những trang sử mới Triều đại này phát triển rồi suy vong,

triều đại kia tiếp nối Đất nước Việt Nam có được như ngày hôm nay,

thì trước kia đã bao phen rơi vào tay giặc, nhưng rồi cũng giành được

độc lập tự do Các vị vua cứ thay phiên nhau mà trị vị thiên hạ Trong sỐ

đó có những vị vua bù nhìn như Khải Định, có những vị cua nhu nhược,

yếu hèn đến nổi phải bán nước ta cho giặc như vua Bảo Đại Hoặc có

những vị vua ngồi trên ngai vàng nhằm mục đích cho việc ăn chơi xa

đọa, nhưng cũng có những vị vua anh minh sáng suốt, hết lòng lo cho

dân cho nước, trong số những vị vua ay có Lê Thánh Tông, một vị vua

anh minh trong các vị vua anh minh, một dang minh quan, quan lai kinh

né, tram ho kinh trong; Ong còn là một nhà cách tân vĩ đại, một nhà

chính trị, quân sự lỗi lạc; Bằng tài trí phi thường, sự thông minh kiệt

xuất, Lê Thánh Tông đã nhanh chống đưa đất nước phát triển phồn

vinh, nước nhà ôn định trong suốt hơn 38 năm trị vì thiên hạ

Chính những điều đó, mà tôi chọn đề tài này, nhằm để giới thiệu

một cách giản lược về cuộc đời và sự nghiệp của vua Lê Thánh Tông —

một vị vua anh minh kiệt xuất Tuy nhiên, trên cương vị của những

người nghiên cứu không chuyên, vả lại đây là lần đầu tiên tôi gắt tay

vào việc nghiên cứu một van dé mang tinh chinh tri, quan sy nay, at han

sẽ không tránh khỏi những thiếu sót và sai lầm, rất mong nhận được sự

góp ý của quý thầy cô, cùng các bạn

đỉnh viên thực hiện lâm Xuân loa

Siw a> “ET ~ 2 es 28 SB @ @ fs

I knái quái vẻ thân thể vua Lê Thánh Tông:

Lê Thánh Tông, tự là Tư Thành, còn có tên là Hạo,

hiệu Thiên Nam Động Chủ Ông là con Thái Tông và bà Ngô Thị Ngọc Dao — con gái thái bảo Ngô Từ, một công

thần khai quốc của nhà Lê, Ông là con trai thứ tư và

cũng là con tra1 út của Thái Tông Sinh ngày 27 tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442), tại nhà ông ngoại ở Mạn Tây Nam Quốc Tử Giám, nay là khu đất chùa Huy Văn, Hà Nội Là một trong những Ông vua ở ngôi lâu nhất trong

lịch sử các Ông vua ở Việt Nam

Chim dung L.€ Th:zính T6ng (Lam Einh) Lê Tư Thành vốn không phải là người sẽ kế vị,

theo chính danh Từ nhỏ, ông được giáo dục ở Quốc Tử Giám, giống như người anh cùng cha khác mẹ là Lê Nhân Tông (Lê Bang Cơ - con bà Nguyễn Thị Anh) đang làm vua Đại Việt

Năm 1459, người anh cả cùng cha khác mẹ của ông là Lê Nghỉ Dân tiến hành đảo chính và giết Lê Nhân Tông lên ngôi Tư Thành không bị vua anh sát hại trong vụ này Chín tháng sau, một cuộc đảo chính thứ hai do Nguyễn Xí và Đinh Liệt cầm đầu

đã giết chết Lê Nghi Dân Nguyễn Xí và Định Liệt là hai tướng thân cận của Lê Lợi vẫn còn sống sót sau các biến cố chính trị kế từ khi Lê Lợi chết Ban đầu, các đại than

định mời anh thứ 2 của Tư Thành là Lê Khắc Xương (em Nghi Dân, anh Bang Co) lên ngôi nhưng Khắc Xương từ chối không muốn nhận ngôi báu Họ đề nghị Lê Tư Thành

ra làmvua và ông đã chấp thuận

Ngày 8 tháng 6, năm Canh Thìn 1460, Lê Tư Thành lên ngôi, lẫy niên hiệu là Quang Thuận Năm đó, Hoàng đề mới 18 tuổi Ông chỉ định Nguyễn Xí và Đinh Liệt vào các chức quan cao nhất của triều đình, nắm giữ binh quyền

Trong lúc trị vì, ông đã đưa ra nhiều cải cách trong hệ thống quân sự, hành chính, kinh tế, giáo dục và luật pháp Ông cũng đã mở mang bờ cõi nước Đại Việt bằng cách

đánh chiếm thủ đô của nước Chiêm Thành, sát nhập một phần lãnh thô Chiêm Thành

vào Đại Việt; đồng thời có cuộc hành quân về phía Tây đất nước Ông trị vì từ năm

1460 đến 1497 và được nhiều nhà sử học đánh giá là một trong những vị vua tài ba trong lịch sử Việt Nam Ông cũng được coi là nhà văn hóa và là người coi trọng người

hiền tài Thụy hiệu do vua Lê Hiến Tông đặt là Sùng Thiên Quảng Vận Cao Minh

Quang Chính Chí Đức Đại Công Thánh Văn Than Vũ Đạt Hiếu Thuan Hoang Dé

II Nhan cach va sự nghiệp vua Lê Thánh Tông

Le Thank Tong mét con người biếu nghia

Ngay sau khi lên ngôi vua, vua liền tôn

phong mẹ Ngô Thị Ngọc Dao làm Quang

Phục Hoàng Thái Hậu và đích thân ra chùa

Huy Văn đón mẹ vào cung, Hoàng Thái Hậu

thói thác không nghe vua Lê Thánh Tông

đành chìu theo ý mẹ, bèn ra lệnh cho tu sửa lại

chùa và cho xây điện tại chùa để Hoàng Thái

Hậu ở, hàng tuần thường lệ ra thăm mẹ Tôn

tạo lại Phúc Quang Từ Đường tại làng Xuân

Thượng, hương Đồng Bảng, huyện Yên Định,

phủ Thiệu Thiên, trấn Thanh Hóa đo vua Lê Thánh Tông xây dựng thờ dòng dỗi Hưng

Quốc Công Ngô Kinh, Dụ vương Ngô Từ

Năm Quý mùi, niên hiệu Quang Thuận thứ hai (1461), vua về thăm Lam Kinh, đến thăm quê ngoại, bèn báo hiếu cho mẹ, đã cho dựng Thuần Mẫu Đường ngay trên

nền đất mẹ đã chào đời để mẹ có dịp về que hương khói cho ông bà cha mẹ của mình Năm Canh Thìn 1472, Hồng Đức thứ HI, vua Thánh Tông vân mệnh Hoàng Thái Hậu về quê ngoại tham Thuần Mẫu Đường, thương yêu mẹ, vua bèn cho xây dựng điện Thừa Hoa, về sau tục gọi là “Phủ nhỉ” ở Đồng Phang quê mẹ để có dịp mẹ về quê yên ở và làm nơi phụng trị mẹ khi mẹ lâm chung Điện Thừa Hoa được xây gần Từ Đường Phúc Quang họ Ngô và Thuần Mẫu Đường tại nền dat ci do Thuong Thu minh triều Hoàng Phúc trước đây chọn

Đối với quốc gia dân tộc, vua Lê Thánh Tông ở ngôi Hoàng Đế chí tôn, nhưng đối với mẹ trong gia đình, lúc nào Thánh Tông cũng đặt mình ở vị trí người con,

không nè hà thức khuya, dậy sớm, không quản công lao khó nhọc Mặc dù quốc gia da đoan lắm chuyện, nhưng vua Lê Thánh Tông vẫn giành nhiều giờ ở bên mẹ để săn sóc

từ lúc ăn cho đến lúc ngủ

Nhà vua thường đọc sách ngâm thơ, kê chuyện cô tích pha lẫn hài hước để mẹ

vui, vua hết sức lưu ý chìu chuộng mẹ Mỗi khi mẹ có điều gì buồn bực, vua hết lòng

vỗ về, tự nhận mọi việc là do mình gây nên, và cúi đầu xin mẹ thứ tha Mỗi khi mẹ ốm vua ở luôn bên mẹ, năng giác gầu hạ, tự tay vua sắc thuốc và bưng thuốc cho mẹ uống, săn sóc mẹ rất cân thận và chu đáo; có lúc bận việc không tự tay sắc thuốc cho mẹ, thì

tì nữ sắc thuốc nhưng chính vua rót thuốc và nếm thử trước khi đưa mẹ uống

Khi mời mẹ dùng cơm chay hay những món ăn khác, vua dều nếm xông, có ngon

và hợp với khẩu vị của mẹ không thì mới đám bưng vào dâng lên mẹ Mẹ vua là người rất sùng đạo Phật, ở tu tại chùa Huy Văn ngoài Hoàng cung, sự gặp gỡ Hoàng cung đi lại khó khăn Vua bèn chìu theo ý của mẹ cho xây dựng ngôi chùa nguy nga lộng lẫy

tại Hoàng cung rồi đón mẹ đến ở đó.

Đối với bà Phùng Thị Thuận nhạc mẫu, vua cũng rất mực cung kính, săn sóc như

mẹ ruột Khi nhạc mẫu vào kinh để dự lễ đăng quang, vua mời nhạc mẫu vào ở ngay

trong Hoàng cung với mẹ đẻ để phụng dưỡng hai mẹ như một Vua Lê Thánh Tông là một người thấm nhuần đạo đức nho học uyên bác nhưng cũng là người sùng bái đạo Phật — tôn giáo mà mẹ mình sùng bái, tín ngưỡng, chính vua đã cho xây dựng chùa Hương Tích ở Hà Đông thành một danh lam thắng cảnh ở Bắc Hà và trở thành một di tích quốc gia tầm cỡ

Vna Lz Thanh Tong cot vdn d2 van hoa gido due qua thi at

Vua Lê Thánh Tông rất chú trọng đến việc đào

tạo nhân tài ra giúp nước qua đường thi cử Kê từ

năm Quang Thuận thứ 4 (1463) đến năm Hông Đức

thú 27 (1496), nhà vua liên tiếp cho mở 12 khoa thi

đình do đích thân nhà vua chủ trì và khảo hạch

Trong 12 khoa thi đó đã tuyên chọn đúng cách 10

Trạng Nguyên, 10 Bảng Nhãn, 10 Thám Hoa, và 472

Hoàng Giáp cùng Tiến sĩ Nhiều người nổi danh như

thân nhân trung, Thái Thuận đào cử, Lương Thế

Vinh, Nguyễn Trực, Lê Trực, Quách Đình Bảo

Vua Lê Thánh Tông rất quan tâm đến việc hưng

thịnh của đất nước, mở mang dân trí, vua là người

đầu tiên cho mở nhiều thái học, dựng nhà nội trú sinh

viên, lập bí thư để chứa sách vỡ, dung bia tai van

miéu dé ghi tên những người đỗ đạt từ tiến sĩ trở

lên, nước ta có văn bia từ đó Trong các thời đại

đề chế của nước ta chưa có thời nào sự nghiệp giáo dục đào tạo nhân tài lại phát triển mạnh mẽ đạt đến đỉnh cao như thời vua Lê Thánh Tông, chưa bao giờ trí thức lại được trọng vọng và được tạo điều kiện thuận lợi để phát huy tài trí phục vụ quốc gia như đời vua Lê Thánh Tông đã làm

Hoàng đế Lê Thánh Tông khởi xướng và cho lập Bia tiễn

sỹ lần đầu tiên ở Văn Miếu-Quốc Tử Giám vào năm1484

Kiến thức uyên bác của vau Lê Thánh Tông không phải để ngâm vịnh cho vui, nhà vua đã sử dụng nó để rèn luyện nhân cách, nâng cao tầm trí tuệ của bản thân, ngỏ hàu xứng đáng với trách nhiệm người trị vì của đất nước nỗi tiếng là văn hiến

Vua Lê Thánh Tông có quan niệm ở ngôi vua không phải là để hưởng thụ, ăn chơi nhàn hạ, mà phải nhọc nhăn, vất vả với mục dich cao ca hon là:

“Diéu hoa muôn việc theo thời tiết Khắp chốn hân hoang hưởng thải bình”

Nhà vua đã sử dụng tài năng văn chương, sức mạnh trí tuệ của mình để chỉ đạo công cuộc xây dựng phát triển kinh tế xã hội, cũng cố quốc phòng, bảo đảm cho đất nước độc lập, nhân dân Đại Việt được hưởng thái bình thịnh trị, an cư, lạc nghiệp

Tài năng lãnh đạo của vua còn biểu hiện ở chỗ vua đã nhận thức, ý thức trách nhiệm và khả năng tập hợp quanh mình những tài năng trí tuệ lỗi lạc của đất nước lúc gay gid

Qua việc xướng họa thơ văn của Hội Tao Đàn vua Lê Thánh Tông đã rút ngắn khoảng cách giữa vua tôi, lắng nghe được ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của quyên thần tai gidi để tự sữa mình, phát hiện được những phẩm chất, năng lực của những kẽ dưới

truéng dé cất nhắc sử dụng trong mục đích xây dựng đất nước phồn vinh

Thưở bé thơ vua Lê Thánh Tông ở với mẹ ngoài cung đình, thời niên thiếu lại đu

hành khắp đó đây trong nước, được tiếp xúc với cuộc sống đời thường của người lao

động, lên làm vua, mặc dù bề bận công việc nhưng vua cũng năng động đi khắp chốn khắp nơi Do đó nhà vua hiểu được tình cảm sâu sa của nhân dân, diễn biến của cuộc sống trong xã hội, và với trí tuệ minh mẫn, óc sáng tạo của mình, khả năng tập hợp các

trí tuệ của quần thần, kịp thời đưa ra các giải pháp hữu hiệu đưa đất nước đạt tới cực

thịnh so với các triều vua trước và sau đó

Vna Lz Thanh Tong trong vige xdy dung luat phap

Sau khi đuôi giặc ra khỏi nước Đức Thái Tổ Cao Hoàng đề Lê Lợi đã la ngay đến việc lập luật pháp Các vua Lê Thái Tông, và Lê Nhân Tông ban hành thêm một số

điều luật về xét xử, kiện tụng, sở hữu tài sản Năm 1483, dưới sự trị vì của vua Lê

Thánh Tông, Ông đã cho ra đời bộ “Luật Hồng Đức” Bộ luật gom 722 diéu, va duoc chia thành 16 chương Đây là bộ luật hoàn hảo, quy mô và cũng là bộ luật đầu tiên của

nước ta có giá trị lâu đời đối với lịch sử thế giới trong niềm tự hào đân tộc Trong 722 điều của “Luật Hồng Đức” có 49 điều thuộc về nguyên tắc chung và 673 điều quy định

về các tội phạm cụ thể Trong 63 điều quy định về các tội ohamj đó có đến 172 điều có nội dung quy định tội phạmn của các quan lại và các nhà quý tộc Điều đó phản ánh khá rõ nét tính dân tộc và hoàn toàn đúng trong việc đâu tranh phòng chống tội phạm trong hàng ngũ quan lại và con nhà quý tộc, bao gồm 10 tội ác xúc phạm đến lòng trung với vua với nước, tội xâm phạm đến trách vụ của nhà vua giao phó, tội xâm phạm đến quyền lợi của dân

Bộ luật Hồng Đức được lưu lại đến ngày nay bao gồm 13 chương với 700 điều,

nội dung cơ bản của bộ luật như sau:

* Giữ cho đất nước luôn ở thế chủ động đối phó với quân xâm lược nước ngoài

* Giữ nghiêm kỷ cương, phép nước;

* Chấn hưng nông nghiệp, coi nông nghiệp là nền tảng của sự ôn định kinh tế xã hội;

* Mở rộng giao lưu khuyến khích thủ công nghiệp, thương nghiệp lành mạnh

* Bảo vệ quyên sở hữu tài sản của muôn dân, chông tham nhũng triệt đê, chông

sự lạm quyên và ức hiệp dân chúng

* Khuyến khích nuôi dưỡng thuần phong mỹ tục;

* Bênh vực và bảo vệ quyền lợi phụ nữ;

* Chính sách hình sự nghiêm minh nhưng nhân đạo

Lê Thánh Tông là người thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật đã ban hành Một lần, ông đã thu lại quyền chỉ huy của tổng quân đô đốc Lê Thiệt vì con trai Lê Thiệt giữa ban ngày phóng ngựa trên đường phố và dung túng gia nô đánh người Lê Thánh Tông thường bảo với các quan răng: "Pháp luật là phép tắc chung của Nhà nước, ta và các người phải cùng tuân theo”

Đối với bộ “Luật Hồng Đức” thời gian không chỉ là sự thử thách Thời gian càng trôi qua, Bộ luật càng trở nên sáng giá về nhiều mặt cho hậu thế, cho từng người và cho cả nước, cho những người chịu sự quản lý, và cho cả những người được giao thực hiện công tắc quản lý nhà nước, quản lý xã hội

Hơn năm trăm năm trôi qua mà bộ luật vẫn còn có những điều còn mới mẽ, và đúng thực trạng như ngày nào Một bộ luật có thê nói là tuyệt vời, là đỉnh cao của thời đại, một thời đại cường thịnh, huy hoàng của nhà nước Đại Việt mà vua Lê Thánh Tông la nhà lãnh đạo đầy tài năng và sáng suốt

Via Le Thanh Tong vdi st edi sáah hanh chink

Phàm lệ, những cải cách sáng suốt hiệu quả, kịp thời về hành chính, về quản lý đáp ứng được những yêu cầu cấp bách thiết thực có thể làm tăng năng xuất lao động vượt trội lên đến 200 — 300%, thậm chí còn có thẻ cao hơn nữa Ngược lại dù có tìm năng, có đầy đủ cơ sở vật chất trong tay nhưng cách quam lý chậm tiến lạc hậu tri trệ với chế độ hành chính bảo thủ quan liêu, cửa quyền, làm mất lòng dân, không bao lâu nhà nước xã hội đứng trước nguy cơ bị xô đây vào những cuộc khủng hoảng triền miên sâu sắc nếu không nói là sụp đỗ

Đó là những kết luận mà nhiều học giả, nhiều chính trị gia, nhiều nhà kinh doanh

đương thời đều chấp nhận Đem ứng dụng vào lịch sử nước nhà, đặc biệt là vào thời vua Lê Thánh Tông, chúng ta có thê cho rằng luận điểm này là hoàn toàn đúng

Trong quá trình trị vì, vua Lê Thánh Tông đã kiên trì tiến hành cách tân, cải tô nên hành chính quốc gia, thê hiện qua 4 khâu trọng yếu là

Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước từ Trung Ương đến địa phương

Y Gọn nhẹ và có hiệu lực, không có những thủ tục rườm rà, bãi bỏ các chức trung gian như: tướng quốc, Bộc xạ, Tư đồ

vx Chọn những người thật sự có tài có đức, trí công vô tu, vì đất nước vì dân tộc

vx Loại bỏ kịp thời những tệ nạn, tham quan, ô lại, những người không xứng chức

Các đời vua trước Lê Thánh Tông thường giao quyền điều khiển trực tiếp các

quan lại cho một vị Tế tướng hay Tướng quốc Đến thời Lê Thánh Tông, thì Ông đã bỏ

đi chức Tê tướng, và trực tiếp quản lý các quan lại, năm trọn quyên trong tay, băng

cách như vậy nhà vua đã buộc mình phải ngày đêm suy nghĩ lo toan việc nước Ở đỉnh cao của quyên lực nhà vua không đê cho mình đăm say vào việc hưởng lạc rôi xao nhãng việc triêu chính như các vị vua tiên hiệm mặc phải Và cúng với biện pháp đó nhà vua đã bỏ được nguy cơ lộng quyên lần áp vua, hay lật đô vua của quan đâu triêu

Đê lo toan công việc sự vụ, hàng ngày, vua Lê Thánh Tông đã tô chức các cơ

quan giúp việc:

Hàn lâm viện: cơ quan làm nhiệm vụ soạn thảo các vụ, chiêu, chỉ cùng các mệnh lệnh khác của vua

Đông các: các cơ quan làm nhiệm vụ rà soát, sửa lại các văn bản do Hàn Lâm Viện soạn thảo trước khi trình lên vua duyệt

Trung thư giám: cơ quan chuyên ghi chép, lưu giữ các sắc lệnh, tước hiệu do nhà vua sắc phong cho những người trong hoàng tộc

Bí thư gidm: cơ quan lưu trữ và trông coi thu viện của nhà vua

Hoàng môn đỉnh: nơi giữ ân tín của nhà vua

Năm Quang Thuận thứ 7 (1466), vua Lê Thánh Tông đành lập 6 bộ với những nhiệm vụ được quy định rất rõ ràng (Đời Trần chỉ cs 4 bộ là Hình, Lại Binh, Hộ; đời

Lê Thái Tổ chỉ có 3 bộ là: Lễ, Lại, Dân

Lại bộ: trông coi việc tuyên bổ, thăng thưởng và thăng quan tước

Lễ bộ: trông coi việc tổ chức, xếp đặt và tiến hành các nghi lễ, yến tiệc, học hành,

thi cử

Hộ bộ: trông coi việc ruộng đất, tài chính, hộ khẩu, tô thuế, lương bông của quan, binh

Binh bộ: trông coi việc quân đội, đặt quan trần thủ nơi biên cảnh, tổ chức việc giữ gìn, bảo vệ các nơi hiểm yếu

Hình bộ: trông coi việc thì hành luật pháp lệnh, hình pháp, xét lại các việc tù đày, kiện cáo

Công bộ: trông coi việc xây dựng, sửa chữa cầu đường cung điện, thành trì và quản đốc thợ thuyền

Lê Thánh Tông còn tô chức ra một số cơ quan chuyên môn không lệ thuộc vào 6

bộ như:

Thông chính fy: cơ quan trông coi việc chuyển đạt công văn, chỉ dụ của triều đình tới các nơi khắc

Quốc tử giám: cơ quan giáo dục cao nhất trong nước giữ nhiệm vụ trông coi Văn

Miếu, đền thờ Không Tử và lưu giữ văn bia các vị thi đỗ trong các kỳ thi hương.

Quốc sử viện: cơ quan giữ việc ghi chép, biên soạn lịch sử, nhà vua nói gì, làm

gì, ưa chuộng những gì Quốc sử viện ghi chép trung thưc để lưu lại làm guơng cho đời sau Nhà vua đương nhiệm không được quyền đọc những điều ghi chép về nhà vua

và Hoàng tộc

Nhằm khuyến khích, mở mang nông nghiệp, dựa trên quan niệm: “nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ” làm nền tảng Vua Lê Thánh Tông cho lập

ra 4 sở chuyên môn (sở đồng điền, sở tầm tang, sở thực thái, sở điền mục)

Đề kiểm tra, giám sát công việc của 6 bộ, vua Thánh Tông cho lập ra 6 khoa và Ngự sử đài 6 khoa gắn liền với công việc của 6 bộ là: Lại khoa, Lễ khoa, Hộ khoa, Hình khoa, Công khoa, và Binh khoa

Theo cách tổ chức và phân định nhiệm vụ của các Bộ, các Khoa, các Ngự sử đài,

và các cơ quan hỗ trợ khác, Vua Thánh Tông đã giám sát, kiêm soát bộ máy chặt chẽ

bộ máy thừa hành Không một bộ nào hay một viên quan nào có thê lộng hành thao túng pháp luật, kỷ cương hoặc đứng ra ngoài sự giám sát của nhà vua

Tổ chức bộ máy chính quyên địa phương của vua Lê Thánh Tông

Đời vua Lê Thái Tổ toàn bộ lãnh thổ vương quốc Đại Việt được chia làm 5 đạo: Đông đạo gồm các lộ Thượng Hông, Hạ Hồng, Thuong Sach, Ha Sach, va tran

An Bang

Tây đạo gồm các trấn Tuyên Quang, Tam Giang, Hưng Hóa, và Gia Hưng

Bắc đạo gồm các trần Bắc Giang, Lạng Giang, và Thái Nguyên

Nam đạo gồm các lộ Khoái Châu, Lý Nhân, Tân Hưng, Kiến Xương, và Thiên

Trường

Hải tây đạo gồm các lộ: Thanh Hóa, Nghệ An, Tân Bình, và Thuận Hóa

Đến tháng 6 năm 1446, niên hiệu Quang Thuận thứ 7, vua Lê Thánh Tông ra sắc chỉ chia toàn bộ lãnh thô Vương quốc Đại Việt thành 12 đạo Thừa Tuyên gồm:

1 Thanh Hóa

Nghệ An

Thuận Hóa

Nam Sách (Hải Dương)

Thiên Trường (Sơn Nam)

Quốc Oai (Sơn Tây)

Bắc Giang (Kinh Bắc)

An Bang

Hưng Hóa

10 Tuyên Quang

11 Thái Nguyên

12.Lạng Sơn

Năm 1471, sau đại thắng quân Chiêm vua Lê Thánh Tông đã sáp nhập vùng đất

từ Nam đèo Hải Vân đến tận dèo Đại Lãnh vào lãnh thổ nước Đại Việt đặt tên là Quảng Nam đạo Thừa Tuyên Đó là đạo thứ 13 của nước ta và địa danh Quảng Nam cũng bắt đầu có từ đó

Đứng đầu mõi đạo Thừa Tuyên (còn gọi là xử) có 3 ty:

> _ Đô Ty: phụ trách quân đội, giữ gìn an ninh

> _ Thừa Ty: phụ trách công việc hành chính, dân sự, thuế khóa, hộ tịch

> HiếnTy: phụ trách việc thanh tra quan lại, việc xử án, thi hành pháp luật

Sau khi nghiên cứu công phu về Lê Thánh Tông, một sử gia người Pháp tên là

May — Bon đã có nhận xét: “Nhà vua tỏ ra là một nhà cai trị khôn khéo và ta cô thể nói

răng, tô chức của nước Nam đã bắt đầu từ đời này”

Cai each ve chet do tuyén chon va sk dung quan ohite

Hơn ai hết vua Lê Thánh Tông thấy được sự lộng quyền tại các địa phương cũng

như Trung Ương cảu các quan lại Do đó, nhà vua, ngay sau khi lên ngôi đã kiên trì thực hiện quan điểm: “Trăm quan là nguồn gốc của trị, loạn Người có đức, có tài nhậm chức thì trị, người vô tài thất đức nắm giữ quyền hành thì loạn” Trên quan điểm tuyển dụng người có đức có tài để giao phó trọng trách trị nước an dân làm điều hệ

tọng suốt 38 năm ở ngôi của vua

Van đề cha truyền con nối là quan điểm muôn thuở của ý thức hệ đề chế trong

duy trì quyền lực, vua Lê Thánh Tông vẫn coi trọng xuất xứ của đòng máu truyền

thống Và đồng thời để tưởng nhớ công lao các đại thần có công với đất nước và

Hoàng tộc Nhà vua vẫn phong tước phong quan cho họ Nhưng tước, hàm đó chỉ là

tan quan, hu hàm có nghĩa là không có chức, có quyền thực sự, chủ yếu là nhà vua

tuyển chon người có tài, có đức ra gánh các việc nước căn cứ vào nguồn gốc xuất thân,

được đặt ra 3 tiêu chuẩn tuyến lựa:

Thi tuyển: Căn cứ vào trình độ học

vẫn, đỗ đạt qua các kỳ thi Hương, thi

Hội, thi Đình Những người không đỗ

bằng cấp (bạch thân), mà có quân công

cũng có thé duoc bé dụng làm quan võ,

theo định kỳ họ cũng được xét thăng

thưởng, nhưng chỉ được thăng đến tôtr

đỉnh là hàm: “Tam phẩm” thôi Tất cả

mọi người trong nước không kê nguồn

Cảnh nho sĩ đi thi

gốc xuất thân đều được phép dự thi Thi Hội đỗ mới được phép dự thi Đình Thi Đình

đỗ thì được chia làm 3 hạng gọi là 3 giáp:

È Hạng nhất gồm 3 danh: Đệ nhất danh (tức Trạng Nguyên); Đệ nhị danh

(tức Bảng Nhãn); Đệ tam danh (tức Thám hoa) Cả 3 người này gọi là '“[am khôt”

% Hang nhi: goi chung là Hoàng giáp

% Hang ba: goi chung 1a Tién si

Nhà vua quy định rất nghiêm ngặt, gắt gao trong vấn đề thi cử đối với quan chấm

thi, người dự thi, người dẫu sách vỡ đem vào trường thi

Bảo cứ: Việc thì cử thời trước tiễn hành không định kỳ, thường thì cứ 3 — 4 năm

thì có một kỳ thi Hộ thi Đình, gặp những lúc biến quốc, triều suy thì hàng chục năm mới có một kỳ thi Để thu hút thật sự những người có tài có đưc ra gánh vác việc nước

Vua Lê Thánh Tông bèn đặt ra lệ “Bảo cử” Trong bảo cử, người đứng ra bảo cử phải

lây tước vị phảm hàm của mình ra bảo đám rằng người được bảo cử xứng tài, xứng chức có đức hạnh, xứng đáng được giao chức vị cho họ Theo điều 174 luật Hồng Đức

“Những người làm nhiệm vụ cử người mà không cử được người giỏi thì bị biếm hoặc

bị phạt theo luật nặng nhẹ, nếu vì tình riêng hoặc lay tiền thì xử tội nặng thêm hai bậc

Cụ thể, năm Quang Thuận thứ 8 (1467), vào ngày 20/12 vua xuống chiếu giam Lương Như Ngọc vì tiến cử Trần Quý Huyên không ohair là người tài giỏi, thu lại văn bằng của Quý Huyền

Việc bảo cử chỉ được tiến hành với những chức danh đang khuyết Ngườ bảo cử

phải lập hồ sơ về người được bảo cử trình lên Lại bọ xét

Tập ấm: các con và cháu đức tôn của các vị quan Công, Hầu, Bá, Tử, Nam là các tước của vua phong cho các con của anh trai, chị em gái nhà vua Con trưởng của các

quan van, quan võ từ bát phẩm đến nhất phẩm nếu được nhận xét là có khiếu chăm học

thì cho được vào học ở Chiêu Văn quán Cứ 3 năm 1 lần quan Tư Huấn phải tâu đầy

đủ hạnh kiểm, tánh nết, học vấn của con cháu các quan nói trên lên bộ Lễ đẻ tô chưc

thi Khảo Ai đô thì được bố vào các chưc thư lại Muốn được bổ nhiệm làm quan thi phải đỗ trong các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình Những người không đỗ đều có sức

khẻo thì được sung vào ngạch võ giai

Với lệ tập âm, vua Lê Thánh Tông đã tạo điều kiện thuận lợi cho những người trong Hoàng tộc và con cháu các quan đại thần, có công với triều đại, được trao dồi học tập nâng cao kiến thức và tu dưỡng đạo đức để đảm đương tốt việc nước, với điều kiện phải thi đỗ trong các kỳ thi Làm như vậy, nhà vua vừa có được những người tài đức có năng lực đáng tin cậy để lo cho nước Đấy cũng là cách thê hiện sự trọng đãi

đối với những người thuộc dòng họ nhà vua và đông thời biết ơn đối vỡi những bậc

huân công cũng như ngăn ngừa được tệ nạn ỷ thế, ỷ quyền sắp ép dân chúng của con cháu lớp người quyền quý