Xây dựng một số giải pháp cải thiện việc quản lý nhà nước về các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh quảng ninh

Phân tích thực trạng công tác quản lý Nhà Nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn triển hạ tầng đô thị tỉnh Quảng Ninh……….... Một số giải pháp nhằm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

NGÔ THỊ NHUNG

XÂY DỰNG MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN VIỆC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG KHU ĐÔ THỊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

NGÔ THỊ NHUNG

XÂY DỰNG MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN VIỆC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG KHU ĐÔ THỊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: TS PHAN DIỆU HƯƠNG

HÀ NỘI - 2013

đỡ, tạo điều kiện cho chúng tôi trong quá trình hoàn thành các thủ tục bảo vệ luận văn Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến cô giáo - Tiến sĩ Phan Diệu Hương, Viện Kinh tế và Quản lý, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội là người trực tiếp hướng dẫn khoa học Cô giáo đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

và hoàn thiện đề tài

Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn đến Lãnh đạo Sở Tài chính, Lãnh đạo UBND thành phố

Hạ Long, và các đồng nghiệp, các sở - ban - ngành có liên quan đã tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành khoá học, thực hiện thành công luận văn này

Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn và những tình cảm yêu mến nhất đến gia đình, những người thân của tôi đã tạo điều kiện, động viên tôi trong suốt quá trình học tập

và thực hiện luận văn này

Xin chân thành cám ơn !

Hà Nội, ngày tháng 12 năm 2012

Học viên

Đào Hồng Phong

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi, các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng 3 năm 2013

Tác giả luận văn

Ngô Thị Nhung

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan……… 1

Mục lục……… 2

Danh mục các ký hiệu các chữ viết tắt……… 6

Danh mục bảng……… 7

Danh mục các hình vẽ, đồ thị……… 8

Phần mở đầu……… 9

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 9

2 Mục tiêu của luận văn……… 10

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn……… 11

4 Phương pháp nghiên cứu của luận văn……… 11

5 Đóng góp khoa học và thực tiễn của luận văn……… 11

6 Kết cấu của luận văn……… 11

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước về các dự án dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

13 1.1 Khái niệm về dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 13

1.1.1 Khái niệm về dự án đầu tư……… 13

1.1.2 Quan niệm về cơ sở hạ tầng đô thị……… 15

1.1.2.1 Khái niệm về cơ sở hạ tầng đô thị……… 15

1.1.2.2 Phân loại cơ sở hạ tầng đô thị……… 16

1.1.2.3 Đặc điểm về cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 17

1.1.3 Vai trò của cơ sở hạ tầng kỹ thuật với sự phát triển kinh tế của đô thị……… 18

1.1.4 Quản lý Nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 19

1.1.4.1 Sự cần thiết phải tăng cường quản lý Nhà nước trong xây 19

dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị………

1.1.4.2 Yêu cầu trong quản lý quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng

1.1.5 Nội dung quản lý Nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu

1.1.5.1 Những yêu cầu đặt ra đối với quản lý Nhà nước trong xây

dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 20

1.1.5.2 Những mối quan hệ cần giải quyết để thực hiện vai trò quản

lý Nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 22

1.1.5.3 Các công cụ chủ yếu thực hiện vai trò quản lý nhà nước

trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị……… 24

1.1.5.4 Xây dựng bộ máy tổ chức quản lý nhà nước trong phát triển

cơ sở hạ tầng đô thị………

1.1.5.5 Công tác tuyên truyền giáo dục………

25

27

1.2 Kinh nghiệm quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô

thị trên thế giới và ở Việt Nam……… 27

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô

thị ở một số quốc gia trên thế giới……… 27

1.2.2 Tình hình quản lý đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở Việt

1.2.3 Một số bài học kinh nghiệm……… 34

Chương 2 Phân tích thực trạng công tác quản lý Nhà Nước đối

với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn

triển hạ tầng đô thị tỉnh Quảng Ninh……… 41

2.2.2 Tình hình triển khai các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng

các khu đô thị mới trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn năm 2006 –

2011………

47 2.2.3 Tình hình đóng góp của các dự án khu đô thị mới vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh……… 50

2.3 Thực trạng công tác quản lý Nhà nước các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị của tỉnh Quảng Ninh……… 52

2.3.1 Thực trạng ban hành các thủ tục hành chính liên quan đến lập, phê duyệt và thực hiện dự án……… 52

2.3.2 Thực trạng công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch……… 54

2.3.3 Thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư và quản lý giám sát quá trình thực hiện dự án……… 58

2.3.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư…… 63

2.3.5 Thực trạng công tác thu nộp tiền sử dụng đất……… 68

2.3.6 Thực trạng công tác thanh, kiểm tra, xử lý sai phạm và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc các dự án……… 70

Chương 3 Một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý Nhà Nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh………

73 3.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020……… 73

3.1.1 Quan điểm phát triển……… 73

3.1.2 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội và các khu đô thị tỉnh Quảng Ninh từ nay đến năm 2020……… 74

3.1.2.1 Định hướng tổ chức kinh tế - xã hội phát triển theo không gian lãnh thổ……… 74

3.1.2.2 Định hướng phát triển các khu đô thị tỉnh Quảng Ninh giai đoạn từ nay đến năm 2020……… 74

3.1.3 Mục tiêu phát triển……… 76

3.1.3.1 Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội……… 76

3.1.3.2 Mục tiêu tăng trưởng……… 76

3.1.3.3 Mục tiêu phát triển đô thị……… 77

3.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý Nhà Nước đối với dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên tỉnh Quảng Ninh………

77

3.2.1 Biện pháp cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản,

gọn nhẹ, hiệu lực, hiệu quả, công khai, minh bạch……… 78

3.2.2 Biện pháp nâng cao chất lượng công tác quy hoạch và tuân thủ việc triển khai thực hiện theo đúng quy hoạch……… 81

3.2.3 Biện pháp nâmg cao chất lượng công tác thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư và quản lý giám sát quá trình thực hiện dự án, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án………

85 3.2.4 Biện pháp làm tốt công tác giải phóng mặt bằng và đặc biệt chú trọng đến việc tạo quỹ đất sạch……… 90

3.2.5 Biện pháp tăng cường công tác thu nộp tiền sử dụng đất…… 94

3.2.6 Biện pháp làm tốt công tác thanh kiểm tra, kiên quyết xử lý vi phạm các dự án……… 95

Kết luận và kiến nghị……… 98

Tài liệu tham khảo……… 100

Phụ lục……… 103

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ Viết tắt Chữ viết đầy đủ

UBND Uỷ ban nhân dân

GPMB Giải phóng mặt bằng

TNHH Trách nhiệm hữu hạn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 01 Tình hình sử dụng đất đai của tỉnh Quảng Ninh năm 2011……… 38

Bảng 02 Tình hình phát triển đô thị Quảng Ninh năm 2000……… 45

Bảng 03 Tình hình phát triển đô thị Quảng Ninh năm 2011……… 46

Bảng 04 Số lượng các dự án đầu tư xây dựng khu đô thị phân theo phương thức thực hiện……… 49

Bảng 05 Kết quả đóng góp của các dự án khu đô thị mới vào phát triển kinh tế - xã hội……… 50

Bảng 06 Tốc độ phát triển các chỉ tiêu qua các năm……… 51

Bảng 07 Tốc độ phát triển các chỉ tiêu so với năm 2006……… 51

Bảng 08 Tình hình thu nộp tiền sử dụng đất giai đoạn 2006 – 2011…… 68

Bảng 09 Tình hình nộp tiền sử dụng đất giai đoạn 2006 – 2011………… 68

Bảng 10 Chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 76

Bảng 11 Chỉ tiêu tốc độ tăng trưởng của tỉnh Quảng Ninh qua các giai đoạn… 77 Bảng 12 Kinh phí tiết kiệm được từ tinh giản biên chế……… 81

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 01 Quy mô phát triển dân số đô thị Quảng Ninh giai đoạn 2000 – 2011… 47 Hình 02 Thống kế tiến độ GPMB dự án theo năm……… 64 Hình 03 Các dạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai……… 66 Hình 04 Các dạg khiếu nại hành chính về bồi thường tái định cư……… 67

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đô thị hoá là một quá trình tất yếu của bất kỳ quốc gia nào, trong đó có Việt Nam Tuy nhiên, đô thị hoá tự phát, thiếu quy hoạch khoa học sẽ làm nảy sinh và để lại nhiều hậu quả tiêu cực và lâu dài, cản trở sự phát triển của đất nước Chính vì vậy, chiến lược đô thị hoá của Việt Nam phải hướng tới mục tiêu bền vững giữa tự nhiên, con người và xã hội

Trong những năm qua, hệ thống đô thị quốc gia đã có sự chuyển biến tích cực

cả về lượng cũng như về chất Mạng lưới đô thị quốc gia đã và đang được phát triển,

mở rộng từ 629 đô thị năm 1999 đến nay đã tăng lên 754 đô thị Về dân cư đô thị, tỷ lệ

đô thị hoá đã tăng từ 20,7% năm 1999 đến nay đạt xấp xỉ 30% nếu tính dân số nội thị Tăng trưởng kinh tế ở khu vực đô thị trung bình đạt từ 12-15%, cao gấp 1,5-2 lần so với mặt bằng chung trong cả nước Năm 2007-2009 đạt khoảng từ 8-10% Sự phát triển kinh tế đô thị đã và đang tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động, góp phần quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển chung của xã hội Chất lượng cuộc sống người dân đô thị đang từng bước được cải thiện thông qua sự đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng tại các đô thị

Bên cạnh những thành tựu của công tác phát triển đô thị trong những năm vừa qua, vẫn còn nhiều việc cần phải làm Về quy hoạch, trong cả nước đã có 9 đồ án quy hoạch vùng được Chính phủ phê duyệt, 59/63 tỉnh, thành phố có quy hoạch phát triển mạng lưới đô thị của các địa phương Tuy nhiên, tỷ lệ phủ kín quy hoạch chi tiết còn thấp, trung bình trong cả nước hiện nay là khoảng 45%, không đồng đều giữa các đô thị và vùng miền Điều đó có ảnh hưởng lớn đến việc thu hút đầu tư, bố trí nguồn lực phát triển cũng như công tác quản lý xây dựng đô thị theo quy hoạch

Quảng Ninh có địa hình không bằng phẳng, chủ yếu là đồi núi và đất bãi triều ven biển nên trong quá trình đô thị hóa, mở rộng và chỉnh trang các khu dâncư, xây dựng mới các khu dân cư, khu đô, tỉnh Quảng Ninh chủ yếu thực hiện việc san đồi, lấn biển Từ năm 2006 trở lại đây trên địa bàn tỉnh có 105 dự án đầu tư xây dựng - kinh doanh hạ tầng các khu dân cư, khu đô thị Tổng diện tích đất thu hồi để quy hoạch thực hiện các dự án

là 2.185ha Các dự án khu đô thị mới đã góp phần giải quyết phần lớn nhu cầu về nhà ở,

lao động việc làm, phát triển đô thị hóa, tạo lập được những khu dân cư có cảnh quan kiến trúc đẹp, có hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội văn minh, hiện đại, góp phần quan trọng vào tăng thu ngân sách và sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Tổng tiền sử dụng đất các dự án đã đóng góp cho Ngân sách tỉnh 1.520 tỷ đồng, chưa tính các nghĩa vụ thuế các doanh nghiệp kinh doanh bất động sản phải nộp kinh kinh doanh đất và thuế thu nhập cá nhân khi các nhà đầu tư thứ cấp chuyển nhượng đất

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển các khu đô thị mới còn nảy sinh nhiều vấn

đề bất cập, tồn tại cần phải được chỉ ra và cần thiết phải xây dựng một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý Nhà nước nhằm khắc phục và giải quyết các tồn tại đó,

cụ thể đó là vấn đề ô nhiễm môi trường, tiến độ thi công các dự án chậm dẫn đến các vấn đề kinh tế xã hội, công tác quản lý Nhà nước nhiều mặt còn thiếu hiệu lực, hiệu quả như: công tác thẩm định phê duyệt dự án đầu tư, công tác tổ chức thực hiện giải phóng mặt bằng để giao đất sạch cho nhà đầu tư, công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch, công tác thanh kiểm tra xử lý sai phạm

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Xây dựng một số giải pháp cải thiện việc quản

lý Nhà nước về các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, góp phần giải quyết những

vẫn đề còn tồn tại nêu trên

2 Mục tiêu của luận văn

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn vừa qua để đưa ra những giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện của công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án trong giai đoạn tới

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản

lý Nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở tỉnh Quảng Ninh đến 2020

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Là công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Là công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng

đô thị được triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

4 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ nêu trên, trong quá trình nghiên cứu, tác giả lựa chọn và sử dụng các phương pháp: Phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp nghiên cứu hệ thống

5 Đóng góp khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn có giá trị lý luận và thực tiễn: Vận dụng lý luận cơ bản về kinh tế đầu

tư vào giải quyết các vấn đề tồn tại của các dự án đầu tư khu dân cư đô thị mới trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở đó đề xuất với chính quyền tỉnh Quảng Ninh một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị Luận văn còn có thể sử dụng làm tài liệu cho các nhà đầu tư nghiên cứu, tham khảo khi thực hiện các dự án đầu tư vào Quảng Ninh và là tài liệu dùng trong công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học trong nhà trường

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được thiết

kế thành 3 chương theo quy định như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước các dự án đầu tư xây dựng cơ sở

hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương 2: Phân tích thực trạng công tác quản lý Nhà nước đối với các dự án

đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh ( giai đoạn

2006 – 2011)

Chương 3: Một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý Nhà nước đối với

các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG KHU ĐÔ THỊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 1.1 Khái niệm về dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị

1.1.1 Khái niệm dự án đầu tư

Hoạt động đầu tư là hoạt động bỏ vốn vào một lĩnh vực sản xuất, kinh doanh hay dịch vụ nhằm thu được lợi nhuận Các hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ này chịu sự tác động của nhiều yếu tố từ môi trường bên ngoài: môi trường chính trị, kinh tế, xã hội hay còn gọi là môi trường đầu tư Mặt khác, các hoạt động đầu tư là hoạt động cho tương lai, do đó nó chứa đựng bên trong rất nhiều yếu tố bất định Đó chính là các yếu tố làm cho dự án có khả năng thất bại, làm xuất hiện các yếu tố rủi ro, không chắc chắn Đứng về phía nhà đầu tư, nếu hoạt động đầu tư gặp rủi ro nhà đầu tư

sẽ thất bại và có khả năng phá sản, đứng về phía Nhà nước hoạt động đầu tư của Nhà đầu tư thất bại sẽ không đạt được mục tiêu của Nhà nước, làm thất thu ngân sách đồng thời nảy sinh nhiều vấn đề xã hội như thất nghiệp, tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường

Vì vậy trong hoạt động đầu tư việc phân tích và đánh giá đầy đủ trên nhiều khía cạnh khác nhau là việc làm hết sức quan trọng Sự thành công hay thất bại của một dự án đầu tư được quyết định từ việc phân tích có chính xác hay không Có thể nói, dự án đầu tư được soạn thảo tốt là cơ sở vững chắc cho việc thực hiện các hoạt động đầu tư đạt hiệu quả kinh tế xã hội mong muốn Hầu hết các nước trên thế giới đều tiến hành hoạt động đầu tư dưới hình thức các dự án đầu tư

Dự án đầu tư là công cụ để tiến hành các hoạt động đầu tư, do đó bên trong nó chứa đựng các yếu tố cơ bản của hoạt động đầu tư Vậy dự án là gì? có rất nhiều cách định nghĩa về dự án:

Trong những năm gần đây khái niệm "dự án" trở nên thân quen đối với các nhà quản lý các cấp Có rất nhiều hoạt động trong tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp được thực hiện theo hình thức dự án Phương pháp quản lý dự án càng trở nên quan trọng và nhận được sự chú ý ngày càng tăng trong xã hội Điều này một phần do tầm quan trọng của dự án trong việc thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế, sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội Do vậy, cần thiết phải xác định rõ quản lý dự án là gì, nội dung của quản lý dự án ra sao và nó khác với các phương pháp quản lý khác thế nào

Hiện nay có rất nhiều cách định nghĩa về dự án:

Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hoá ISO trong tiêu chuẩn ISO 9000: 2000 định

nghĩa như sau: “Dự án là một quá trình đơn nhất, gồm một tập hợp các hoạt động có phối hợp và được kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được tiến hành để đạt được một mục tiêu phù hợp với các yêu cầu quy định, bao gồm cả các ràng buộc về thời gian, chi phí và nguồn lực”

Theo PGS.TS Trịnh Quốc Thắng, dự án được định nghĩa như sau: “Dự án là

sự chi phí tiền và thời gian để thực hiện một kế hoạch nhằm mục đích cho ra một sản phẩm duy nhất”

Theo Tiến sỹ Ben Obinero Uwakenh trường Đại học Cincinnati - Mỹ “Dự án là

sự nỗ lực tạm thời được tiến hành để tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất” Nói

tạm thời bởi nó có thời gian bắt đầu và kết thúc, duy nhất vì các sản phẩm, dịch vụ đều khác nhau

Từ những định nghĩa khác nhau có thể rút ra một số đặc trưng cơ bản của dự án như sau:

- Dự án có mục đích, kết quả xác định: Tất các các dự án đều phải có kết quả

được xác định rõ Kết quả này có thể là một toà nhà, một nhà máy hay là chiến thắng của một chiến dịch vận động tranh cử vào một vị trí chính trị gia

- Dự án có chu kỳ phát triển riêng và có thời gian tồn tại hữu hạn: Dự án là

một sự sáng tạo Giống như các thực thể sống, dự án cũng trải qua các giai đoạn: hình thành, phát triển, có thời điểm bắt đầu và kết thúc Dự án không kéo dài mãi mãi Khi

dự án kết thúc, kết quả dự án được chuyển giao cho bộ phận quản lý vận hành, nhóm quản trị dự án giải tán

- Sản phẩm của dự án mang tính chất đơn chiếc: Khác với quá trình sản xuất

liên tục và gián đoạn, kết quả của dự án không phải là sản phẩm sản xuất hàng loạt,

mà có tính khác biệt cao Sản phẩm và dịch vụ do dự án đem lại là duy nhất, hầu như không lặp lại

- Dự án liên, quan đến nhiều bên, và có sự tương tác phức tạp giữa các bộ phận quản lý chức năng với quản lý dự án: Dự án nào cũng có sự tham gia của nhiều

bên hữu quan như chủ đầu tư, người hưởng thụ dự án, các nhà tư vấn, nhà thầu, các cơ quan quản lý Nhà nước

- Môi trường hoạt động "va chạm": Quan hệ giữa các dự án là quan hệ chia

nhau cùng một nguồn lực khan hiếm của xã hội Dự án "cạnh tranh" lẫn nhau và với các hoạt động tổ chức sản xuất khác về tiền vốn, nhân lực, thiết bị Do đó, môi trường quản lý dự án có nhiều quan hệ phức tạp nhưng năng động

- Tính bất định và độ rủi ro cao: Hầu hết các án đòi hỏi qui mô tiền vốn, vật tư

và lao động rất lớn để thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định Mặt khác, thời gian đầu tư và vận hành kéo dài nên các dự án đầu tư phát triển thường có độ rủi ro cao

- Các dự án đều được tiến hành bởi con người: bất kỳ dự án nào cũng do con

người tiến hành và có sự tham gia của nhiều bên hữu quan như chủ đầu tư, người hưởng thụ dự án, các nhà tư vấn, nhà thầu, các cơ quan quản lý Nhà nước

- Được hoạch định, được thực hiện và được kiểm soát

1.1.2 Quan niệm về cơ sở hạ tầng đô thị

1.1.2.1 Khái niệm về cơ sở hạ tầng đô thị

Cơ sở hạ tầng đô thị là toàn bộ các công trình giao thông vận tải, bưu điện, thông tin liên lạc, dịch vụ xã hội như: Đường sá, kênh mương dẫn nước, cấp thoát nước, sân bay, nhà ga xe lửa, ô tô, cảng sông, cảng biển, cơ sở năng lượng, hệ thống mạng điện, đường ống dẫn xăng, dầu, dẫn khí ga, hơi đốt, kho tàng, giao thông vận tải, giáo dục phổ thông và chuyên nghiệp, y tế, dịch vụ ăn uống công cộng, nghỉ ngơi du lịch, vui chơi giải trí, rác thải môi trường đô thị v.v

Theo từ chuẩn Anh - Mỹ, thuật ngữ “Cơ sở hạ tầng” (infrastructure) được thể hiện trên 4 bình diện:

Một là, tiện ích công cộng (public utilities): năng lượng (điện…) viễn thông nước sạch cung cấp qua hệ thống ống dẫn, khí đốt truyền tải qua ống, hệ thống thu gom và xử lý các chất thải trong thành phố

Hai là, công chính (public works): đường sá, các công trình xây dựng đập, kênh phục vụ tưới tiêu

Ba là, giao thông (transport): các trục và tuyến đường bộ, đường sắt chính quy (Conventionnial railway) đường sắt vận chuyển nhanh (massrapid transit tailway) cảng cho tầu và máy bay, đường thuỷ…

Bốn là, hạ tầng xã hội (social infrastructure): trường học, bệnh viện

Tóm lại, cơ sở hạ tầng đô thị là những tài sản vật chất và các hoạt động hạ tầng có liên quan dùng để phục vụ các nhu cầu kinh tế- xã hội của cộng đồng dân cư

đô thị Nó chính là tiêu chuẩn để phân biệt đô thị với nông thôn

1.1.2.2 Phân loại cơ sở hạ tầng đô thị

Dựa trên những tiêu chí khác nhau, có thể phân chia cơ sở hạ tầng đô thị thành nhiều loại khác nhau:

- Theo tính chất ngành cơ bản có thể phân ra: Cơ sở hạ tầng khu đô thị; Cơ sở

hạ tầng kinh tế - xã hội đô thị; Cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội đô thị

- Theo tính phục vụ có thể phân ra: Cơ sở hạ tầng đô thị phục vụ sản xuất vật

chất; Cơ sở hạ tầng đô thị phục vụ về nhu cầu văn hoá tinh thần

- Theo trình độ phát triển có thể phân ra: Cơ sở hạ tầng đô thị phát triển cao; Cơ sở

hạ tầng đô thị phát triển trung bình; Cơ sở hạ tầng đô thị phát triển thấp

- Theo quy mô đô thị có thể phân ra: Cơ sở hạ tầng siêu đô thị; Cơ sở hạ tầng

đô thị lớn; Cơ sở hạ tầng đô thị trung bình; Cơ sở hạ tầng đô thị nhỏ

Tuy vậy, trong số các tiêu chí được đưa ra để phân loại như trên, cách phân loại căn cứ vào tính chất ngành là thông dụng nhất và có ý nghĩa nhiều nhất đối với công tác quy hoạch và phát triển đô thị Vì vậy cần đi sâu vào tiêu chí phân loại này

Thứ nhất, cơ sở hạ tầng khu đô thị

Đây là hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho sự phát triển của các ngành các lĩnh vực kinh tế trong nền kinh tế quốc dân, bao gồm tiện ích công cộng, công chánh, giao thông Cụ thể là: hệ thống giao thông vận tải, cầu cống, sân bay, bến cảng ; Hệ thống cung ứng vật tư kỹ thuật nguyên nhiên liệu phục vụ sản xuất và đời sống; Mạng lưới vận tải và phân phối năng lượng (bao gồm các trạm biến áp trung chuyển, hạ thế, các thiết bị an toàn và bảo vệ); Hệ thống thiết bị công trình và phương tiện thông tin liên lạc, bưu điện, lưu trữ, và xử lý thông tin; Hệ thống thuỷ lợi, thuỷ

nông phục vụ việc tưới tiêu và phục vụ cho chăn nuôi; Cơ sở hạ tầng môi trường phục

vụ cho việc bảo vệ giữ gìn và cải tạo môi trường sinh thái của đất nước và môi trường sống của con người Hệ thống này thường bao gồm các công trình chống thiên tai; các công trình bảo vệ đất rừng, biển và các tài nguyên khác; hệ thống cung cấp, xử lý và tiêu nước sinh hoạt; hệ thống xử lý rác thải công nghiệp

Thứ hai: Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội

Bao gồm toàn bộ các công trình như nhà xưởng, kho bãi, khách sạn, khu thương mại (chợ, siêu thị), trụ sở làm việc của các cơ quan hành chính, kinh tế và các

tổ chức xã hội

Thứ ba, cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội

Đó là toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho các hoạt động văn hoá xã hội, bảo đảm cho việc thoả mãn và nâng cao trình độ lao động của xã hội, hệ thống này bao gồm: các cơ sở thiết bị và công trình phục vụ cho giáo dục và đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng dụng và triển khai công nghệ; Các cơ sở y tế, bảo vệ sức khoẻ, bảo hiểm xã hội, nghỉ nghơi và các công trình phục vụ hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao

1.1.2.3 Đặc điểm của cơ sở hạ tầng khu đô thị

Với tư cách là một phạm trù thuộc về cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng kỹ thuật là những cơ sở vật chất có mối quan hệ với nhau theo cấu trúc nhất định Cơ sở

hạ tầng đô thị có những đặc điểm chủ yếu như sau:

- Cơ sở hạ tầng khu đô thị là một loại hàng hoá công cộng, được sử dụng chung, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho một quốc gia, hoặc một tỉnh, thành phố, một huyện, một xã

- Cơ sở hạ tầng khu đô thị mang tính hệ thống và đồng bộ, bởi lẽ, nếu thiếu hệ thống và đồng bộ, hiệu quả sử dụng của cơ sở hạ tầng kỹ thuật sẽ không cao và không hiệu quả

- Cơ sở hạ tầng khu đô thị mang đặc tính vùng và lãnh thổ Việc xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng phải xem xét tới các yếu tố địa lý, địa hình và sự phát triển kinh tế- xã hội, sao cho hình thành, quy mô xây dựng phù hợp với phong tục tập quán văn hoá, kiến trúc của cộng đồng dân cư trong vùng Cơ sở hạ tầng vừa phản ánh yếu

tố kinh tế kỹ thuật, vừa phản ánh kiến trúc văn hoá địa phương

Như vậy việc xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị phải thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của con người tạo ra tâm lý yêu lao động và yêu quê hương mình

- Cơ sở hạ tầng khu đô thị có tính thích ứng trong một khoảng thời gian dài, vì vậy phải có chiến lược phát triển cơ sở hạ tầng thích hợp ngay từ đầu Nghĩa là cơ sở

hạ tầng không những đáp ứng được nhu cầu hiện tại mà cả trong tương lai

Phát triển cơ sở hạ tầng khu đô thị phải được xem xét trong mối quan hệ biện chứng với các ngành khác và tổng thể kinh tế xã hội trong khu vực mà nó phục vụ

- Mật độ các công trình cao

Sở dĩ như vậy bởi lẽ, các đô thị thường có quy mô dân số và mật độ dân số cao Đối với các đô thị du lịch, để tạo nên một điểm đến an toàn và hấp dẫn thì mật độ của các công trình như khách sạn, nhà hàng, các công trình đáp ứng các nhu cầu văn hóa, vui chơi, giải trí, đi lại, an ninh lại phải ở mức cao hơn so với các đô thị bình thường Các hoạt động dịch vụ phải đạt đến mức độ tiện ích, văn minh, hoàn hảo và hấp dẫn Hệ số khai thác, sử dụng của các công trình lại theo mùa, theo thời vụ, đặc biệt là ở các đô thị du lịch biển miền bắc Vì vậy đòi hỏi các cơ quan quản lý Nhà nước ở các đô thị du lịch phải có quy hoạch, quản lý vừa chặt chẽ, vừa cơ động để phát huy tính hiệu quả, tính kinh tế của các công trình Các công tác bảo trì, bảo dưỡng

và nâng cấp phải được tiến hành thường xuyên song lại phải đúng thời điểm

1.1.3 Vai trò của cơ sở hạ tầng kỹ thuật với sự phát triển kinh tế của đô thị

Đô thị là một điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu lao động phi nông nghiệp, là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một vùng lãnh thổ, một tỉnh, một địa phương trong tỉnh Trong các tiêu chí của đô thị, cơ sở hạ tầng là một tiêu chí quan trọng Nó phản ánh trình độ phát triển, mức tiện nghi sinh hoạt của người dân đô thị

Hơn thế nữa, cơ sở hạ tầng đô thị còn phản ánh trình độ phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế Sở dĩ như thế vì đô thị là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá của một nước, một vùng lãnh thổ, một địa phương, có vai trò chủ đạo trong sự phát triển Việc xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị luôn được ưu tiên phát triển Điều

đó làm cho cơ sở vật chất kỹ thuật của các đô thị thường ở trình độ cao hơn so với các

vùng nông thôn

Sự phát triển các ngành của cơ sở hạ tầng đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền sản xuất xã hội, dịch vụ xã hội và việc nâng cao hiệu quả của nó Với sự phát triển của lực lượng sản xuất, xu hướng đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ thì vai trò của cơ sở hạ tầng đô thị không ngừng tăng lên, trở thành một trong những nhân tố quyết định cho sự hoạt động, vận hành của một đô thị

1.1.4 Quản lý nhà nước trong xây cơ sở hạ tầng khu đô thị

1.1.4.1 Sự cần thiết phải tăng cường quản lý nhà nước trong xây cơ sở hạ tầng đô thị

Cơ sở hạ tầng khu đô thị thuộc loại hàng hóa công cộng nên nó nằm trong danh mục sản xuất và quản lý của Nhà nước

Do đặc điểm kinh tế kỹ thuật, đầu tư vào cơ sở hạ tầng của nền kinh tế như đường sá giao thông, cầu cống, các công trình văn hoá như tượng đài, công viên đòi hỏi lượng vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn lâu, hiệu quả vốn đầu tư thường thấp, nên các nhà đầu tư thường có sự lựa chọn khi đầu tư vào loại hàng hoá này

Đối với các đô thị, các công trình này càng có ý nghĩa quan trọng Nó thể hiện cho bộ mặt của thành phố Sự phát triển càng cao của nền đô thị thể hiện trước hết ở

hệ thống cơ sở hạ tầng: đường sá được quy hoạch và hiện đại; hệ thống giao thông công cộng đi lại thuận lợi; hệ thống điện đảm bảo cung cấp ánh sáng cho thành phố;

hệ thống cấp thoát nước sạch đảm bảo sinh hoạt cho dân cư đô thị và khách du lịch, Tất cả những điều đó phản ánh trình độ văn minh đô thị

Các công trình văn hoá như các danh lam thắng cảnh, tượng đài, công viên, sân gôn, cũng có ý nghĩa tương tự Là đô thị, các công trình văn hoá có ý nghĩa rất quan trọng Bởi lẽ, các đô thị là nơi thu hút khách du lịch, tham quan, nghỉ ngơi Thiếu các công trình văn hoá sẽ thiếu đi sức thu hút du khách Chính vì vậy, những nơi có nhiều danh lam thắng cảnh là những nơi có điều kiện thuận lợi nhất để phát triển đô thị nhất

là đô thị du lịch Ở những nơi không có hoặc có ít danh lam thắng cảnh, cần tạo ra các công trình văn hoá, đặc biệt là những công trình văn hoá mang bản sắc dân tộc, địa phương để thu hút khách du lịch

Như vậy, cơ sở hạ tầng của một xã hội nói chung, của các đô thị du lịch nói

riêng là một loại hàng hoá đặc biệt mà việc sản xuất và cung ứng nó chủ yếu do nhà nước thực hiện Chính vì thế, nhà nước có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc quản lý xây dựng cơ sở hạ tầng để đảm bảo các yêu cầu của đô thị

1.1.4.2 Yêu cầu trong quản lý quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị

Chúng ta biết rằng, để trở thành một đô thị, việc xây dựng cơ sở hạ tầng phải theo một quy hoạch, kế hoạch định trước Không thể để cho tình trạng tự do trong việc xây dựng nhà cửa, đường sá cầu cống, điện nước trong một đô thị Xây dựng không theo một quy hoạch, một sự tính toán chung thống nhất từ trước, sẽ không thể có một

đô thị hiện đại Kinh nghiệm các nước đã chỉ rõ điều này Hầu hết các đô thị lớn đều phải được xây dựng theo một quy hoạch, kế hoạch dự tính chung và chỉ có nhà nước mới thực hiện được điều này

Yêu cầu bảo vệ các nguồn tài nguyên, cảnh quan, môi trường của đô thị cũng đòi hỏi phải có sự quản lý của Nhà nước trong quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng

đô thị

Chúng ta biết rằng, quá trình phát triển chính là quá trình sử dụng tài nguyên và nguồn lực xã hội Nếu việc sử dụng tài nguyên và nguồn lực không được kiểm soát chặt chẽ sẽ gây những tác hại môi trường, làm suy giảm nguồn tài nguyên, môi trường

cơ sở hạ tầng đô thị là một tất yếu khách quan

1.1.5 Nội dung quản lý nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị 1.1.5.1 Những yêu cầu đặt ra đối với quản lý nhà nước trong xây dựng cơ

sở hạ tầng khu đô thị

Quản lý xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị là nhằm thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước các cấp trong quá trình xây dựng và phát triển đô thị Quản lý xây dựng cơ

sở hạ tầng đô thị là sự thiết lập và thực thi những khuôn khổ thể chế cùng với những quy định có tính chất pháp quy để duy trì, bảo tồn và phát triển các công trình hạ tầng

đô thị trong một môi trường và cảnh quan tốt đẹp của xã hội Vì thế, việc quản lý khai thác cải tạo và xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng nói chung phải tuân theo quy hoạch đô thị đã được duyệt Uỷ ban Nhân dân tỉnh, thành phố, thị xã, thị trấn giao cho các cơ quan chuyên trách sử dụng và khai thác các công trình Trong quá trình quản lý phải tuân theo những yêu cầu nhất định

Nhìn chung, trong quản lý xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị công tác quản lý nhà nước cần phải đảm bảo thực hiện được các yêu cầu sau:

Thứ nhất, tuân thủ theo quy hoạch, kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng

Việc xây dựng phải được thực hiện đúng nguyên tắc, đúng quy hoạch, kế hoạch quản lý đô thị Tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch xây dựng và phát triển đô thị, các điều luật quy định có liên quan Tiến hành lập hồ sơ và lưu trỡ hồ sơ sau khi hoàn thành xây dựng mới, xây dựng lại, sửa chữa lớn, cải tạo hiện đại hoá công trình cơ sở

hạ tầng đô thị

Thứ hai, giải quyết vấn đề giải phóng mặt bằng xây dựng

Đây là một vấn đề khó khăn nhất đối với tất cả các địa phương, kể từ khi thực hiện quy hoạch và thực hiện xây dựng Do đó nhà nước và các cấp chính quyền địa phương phải thực sự tập trung giải quyết mới có thể đảm bảo có mặt bằng “sạch” cho các nhà đầu tư xây dựng

Thứ ba, lựa chọn nhà thầu và tạo điều kiện về các thủ tục hành chính

Xây dựng các công trình hạ tầng đô thị đòi hỏi sự đầu tư vốn lớn, cũng như kinh nghiệm trong xây dựng, vì các công trình đô thị ngoài tính bền vững còn đòi hỏi yêu cầu mỹ quan và các yếu tố khác Vì vậy, mặc dù phải thực hiện việc đấu thầu xây dựng theo quy định nhưng các cơ quan quản lý cũng phải có xác minh để lựa chọn các nhà thầu có đủ năng lực xây dụng Việc làm các thủ tục hành chính và cấp phát vốn cho nhà thầu cũng phải tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nhà đầu tư

Thứ tư, quản lý đúng quy định và có hiệu quả

Khi xây dựng phải thực hiện nghiêm ngặt công tác giám sát theo đúng quy định Giữ gìn, bảo vệ và khai thác các công trình cơ sở hạ tầng đô thị hiện có Tiết kiệm chi phí đầu tư

Thứ năm, xử lý vi phạm

Đối với các chủ đầu tư phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định và sự hướng dẫn của các cơ quan quản lý, nếu xảy ra vi phạm thì tổ chức và cá nhân vi phạm sẽ bị

xử lý theo pháp luật và phải đền bù thiệt hại

1.1.5.2 Những mối quan hệ cần giải quyết để thực hiện vai trò quản lý nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị

- Quan hệ giữa tập trung dân chủ và phân cấp quản lý trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị

Cơ sở hạ tầng khu đô thị là hàng hoá công cộng có tầm quan trọng về kinh tế-

xã hội, khó thu được tiền hoặc lợi nhuận thấp, thời gian hoàn vốn dài nên có nhiều rủi

ro (như tiền mặt mất giá, chính sách thay đổi, thiên tai, dịch hoạ, công nghiệp hoá lạc hậu ) nên thường do Nhà nước đảm nhận

Tuy nhiên, do có hạn chế trong quản lý và nguồn tài chính để đầu tư vào cơ sở

hạ tầng đô thị Nên Chính phủ đã tạo điều kiện và mở rộng chức trách cho khu vực kinh tế tư nhân và cộng đồng tham gia thực hiện các quyền dân chủ quản lý, thực hiện nghĩa vụ đóng góp và thu hút mọi nguồn vốn, tăng thêm hiệu quả quản lý và phát triển

cơ sở hạ tầng đô thị của quốc gia

Phân cấp quản lý là sự phân định các đô thị theo quy mô, vị trí hay tầm quan trọng của từng đô thị trong phát triển kinh tế- xã hội của đất nước, của vùng hay địa phương để từ đó xác định các chính sách quản lý, đầu tư thích hợp

- Quan hệ giữa tiết kiệm và hiệu quả trong quản lý xây dựng cơ sở hạ tầng khu

đô thị

Sự hình thành và phát triển, quy mô và định hướng phát triển của cơ sở hạ tầng

đô thị nói chung phụ thuộc vào quy hoạch tổng thể không gian đô thị Quy hoạch tổng thể không gian đô thị chỉ thực hiện có hiệu quả khi cơ sở hạ tầng đô thị được xây dựng đồng bộ và đi trước một bước

Nguyên tắc này xuất phát từ thực tiễn sự tăng trưởng kinh tế phát sinh nhu cầu

phát triển cơ sở hạ tầng đô thị với một quy mô lớn, nhất là trong xu thế bùng nổ đô thị hoá toàn cầu với một tốc độ choáng ngợp Thực tiễn này, đã gây ra hệ quả phát sinh ngày càng gay gắt, trực tiếp có ảnh hưởng về lâu dài là toàn bộ hệ thống giao thông trong và xuyên các trung tâm kinh tế đô thị hoá, hệ thống điện gia dụng và công nghiệp, nước sạch cho các hộ gia đình và sản xuất, hệ thống thu gom và xử lý các chất thải rắn và lỏng, kho tàng, bến cảng đều bị sử dụng quá tải nhưng không được đầu tư nâng cấp và mở rộng thoả đáng khả dĩ đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội

Ở Việt Nam, điều này càng trở nên gay gắt và cấp bách hơn, do nhu cầu phát triển sau thời kỳ đổi mới và việc đẩy nhanh sự tăng trưởng kinh tế để giải quyết vấn đề nghèo khổ, xoá đói giảm nghèo và sự nghiệp phát triển công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, ngoài ra do tăng trưởng kinh tế nên dân chúng ngày càng nhận thức sâu sắc hơn và đòi hỏi Chính phủ phải cung cấp tiện ích công cộng và dịch vụ xã hội liên quan điện nước sinh hoạt, xử lý rác thải tốt và có chất lượng cao Tất cả những điều

đó đòi hỏi sự quản lý và phát triển cơ sở hạ tầng đô thị phải theo kịp với tốc độ phát triển đô thị, tốc độ tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế phải gắn với phát triển hạ tầng và hạ tầng là tác nhân chính của sự tắc nghẽn phát triển kinh tế - xã hội Để giải quyết vấn đề trên cần phải có sự quản lý của nhà nước từ khâu quy hoạch đến xây dựng cơ sở hạ tầng

- Quan hệ giữa quy mô đô thị với hệ thống các phương tiện vật chất, cơ sở hạ tầng đô thị phục vụ cho sự phát triển đô thị

Đây là nguyên tắc hệ thống để làm sao các đặc trưng và mục tiêu của hệ thống

cơ sở hạ tầng được thực hiện một cách tốt đẹp

Tính hệ thống đòi hỏi, trong việc xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng đô thị, nhà quản lý phải căn cứ vào quy mô đô thị, quy mô hoạt động sản xuất và dịch vụ, quy mô dân cư để bố trí hệ thống các phương tiện đi lại, các thiết bị phục vụ sinh hoạt của dân

cư, sao cho mọi cơ quan, tổ chức, mọi người dân sống trên phạm vi đô thị, có được sự phục vụ đồng bộ, thuận tiện Khi quy mô đô thị thay đổi, hệ thống phục vụ phải thay đổi kịp thời Điều này rất quan trọng đối với quản lý sự phát triển của các đô thị du lịch, bởi lẽ, quy mô dân số của các đô thị này thường có sự biến động cơ học Do vậy, việc tính toán hệ thống các phương tiện phục vụ phải sao cho đạt được ở mức tối đa

Tất nhiên, việc phát triển cơ sở hạ tầng của các đô thị cũng phải tính tới thời kỳ quy

mô dân số giảm cơ học để có phương án sử dụng hiệu quả nhất các phương tiện vật chất đã có

1.1.5.3 Các công cụ chủ yếu thực hiện vai trò quản lý nhà nước trong xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị

Để thực hiện các yêu cầu và giải quyết được các mối quan hệ quản lý xây dựng

hạ tầng đô thị như trên, nhà nước cần sử dụng các biện pháp quản lý thích hợp trong xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị Các biện pháp này cho phép nhà nước thực hiện một cách tổng thể quyền lực nhà nước, lại vừa thích hợp, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị Có nhiều biện pháp mà nhà nước sử dụng để quản lý xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị nhưng chủ yếu và quan trọng là quy hoạch, luật pháp, hành chính, kinh tế, tổ chức, tuyên truyền, giáo dục thuyết phục

- Quy hoạch cơ sở hạ tầng đô thị

Đây là công cụ quan trọng để đảm bảo sự quản lý thống nhất của nhà nước trong xây dựng và phát triển hạ tầng đô thị

Quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng đô thị là việc tổ chức, sắp xếp không gian

đô thị sao cho bố trí và sử dụng hợp lý cơ sở hạ tầng của đô thị đảm bảo cho sự phát triển bền vững về kinh tế, xã hội, môi trường của đô thị

Quy hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị được thực hiện thông qua các yêu cầu, quy định của nhà nước đối với mọi hoạt động xây dựng và mọi hoạt động khác có liên quan đến việc sử dụng không gian, cơ sở hạ tầng, tài nguyên của đô thị đã được xác định

Quy hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị được thể hiện dưới dạng các bản vẽ

và các quy chế Trên cơ sở quy hoạch được phê duyệt, nhà nước tăng cường công tác quản lý phát triển cơ sở hạ tầng đô thị lâu dài, bền vững

- Các công cụ hành chính trong xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị

Đây là công cụ quan trọng nhất thể hiện quyền lực của nhà nước trong quản lý kinh tế, xã hội nói chung, trong xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng ở một đô thị nói riêng thực hiện được ý chí của nhà nước

Công cụ này được thực hiện thông qua việc nhà nước các cấp xây dựng hệ

thống các văn bản pháp quy để tạo môi trường thể chế nhằm quản lý xây dựng cơ sở

hạ tầng đô thị

Việc sử dụng công cụ hành chính luôn mang tính mệnh lệnh, cưỡng chế dưới các hình thức văn bản pháp luật và có tính pháp luật buộc mọi người phải tuân theo Qua đó, các cơ quan hành chính, thủ trưởng và các nhà chức trách thực hiện quyền hạn

và nghĩa vụ của mình, yêu cầu mọi công dân tuân thủ theo pháp luật và các văn bản hành chính để quản lý xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng đô thị

Thực hiện phương pháp hành chính, đòi hỏi phải tiến hành một loạt các khâu liên hoàn trong đó có:

+ Công việc phê duyệt, cấp phép xây dựng phương án;

+ Cấp chứng chỉ quy hoạch, cấp giấy phép xây dựng:

+ Thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm

- Quản lý cơ sở hạ tầng đô thị thông qua hệ thống chính sách kinh tế

Đây là hệ thống các công cụ chủ yếu để thực hiện vai trò nhà nước trong xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng đô thị Việc thực hiện công cụ này thông qua chính sách đầu tư vốn và các chính sách khác nhằm tạo nguồn vốn đầu tư cho xây dựng cơ

sở hạ tầng đô thị

Như đã nói, cơ sở hạ tầng đô thị là hàng hoá công cộng Việc đầu tư vào hàng hoá này đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài, đòi hỏi phải có đầu tư, mạo hiểm Việc phát triển loại hàng hoá này mang tính hiệu quả kinh tế xã hội nhiều hơn là hiệu quả kinh tế đơn thuần Vì vậy, việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị dựa phần lớn vào nguồn ngân sách nhà nước Điều đó đòi hỏi nhà nước phải có sự quản lý nguồn vốn đầu tư của mình một cách chặt chẽ, sử dụng vốn một cách có hiệu quả nhất

Tuy nhiên, trong điều kiện chuyển sang kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập,

xu hướng đa dạng hoá sở hữu, đa dạng hoá kinh doanh trong kinh tế cũng cần được quán triệt trong phát triển cơ sở hạ tầng đô thị Vì vậy, nhà nước còn có chính sách thu hút nguồn đầu tư từ toàn xã hội

Xuất phát từ đó, nhà nước cần sử dụng các công cụ kinh tế, trước hết là chính sách đầu tư, tài chính, tín dụng, các ưu đãi vật chất khác để đảm bảo sự phát triển cơ

sở hạ tầng đô thị có hiệu quả Có thể nêu lên các công cụ chính sách kinh tế chủ yếu

để xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị là:

+ Vốn đầu tư

+ Thuế và lãi suất tín dụng ưu đãi

+ Chính sách ưu tiên thu hút đầu tư

+ Đất đai xây dựng cơ sở hạ tầng: chẳng hạn chủ trương, chính sách của nhà nước nhằm đổi đất lấy cơ sở hạ tầng hoặc BT, hoặc BOT, đầu tư xây dựng đô thị

1.1.5.4 Xây dựng bộ máy tổ chức quản lý nhà nước trong phát triển cơ sở

hạ tầng đô thị

Vai trò nhà nước trong phát triển và xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị chỉ được thực hiện tốt khi có được bộ máy quản lý đầy đủ và có hiệu lực Theo quy định hiện hành, Bộ máy quản lý Nhà nước để phát triển đô thị nói chung, phát triển cơ sở hạ tầng đô thị nói riêng được hình thành theo một hệ thống, từ Trung ương tới cấp xã phường Cụ thể như sau:

- Trên phạm vi toàn quốc Công tác quản lý của Chính phủ bao gồm nhiều cơ quan và các Bộ ngành, chia thành: bộ phận chỉ đạo phối hợp, cơ quan chức năng và các cơ quan có liên quan

Cơ quan chỉ đạo phối hợp gồm có Chính phủ và Bộ Kế hoạch - Đầu tư

Cơ quan chức năng gồm Bộ Xây dựng và Bộ Tài nguyên và Môi trường

Bộ Xây dựng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về xây dựng, kiến trúc, quy hoạch phát triển đô thị nói chung và cơ sở hạ tầng đô thị nói riêng

Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan quản lý nhà nước về đất đai, theo dõi quản lý sử dụng đất đai và cung cấp các thủ tục hành chính về đất đai

Cơ quan phối hợp là các bộ phận thuộc Bộ Tài chính Thi hành các văn bản quản lý nhà nước về thu và phân bổ ngân sách; về điều chỉnh giá cả đất đai, giá cho thuê đất, tỷ suất thuế, lệ phí, và thực hiện việc thu thuế, lệ phí

- Uỷ ban nhân dân Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương và các cấp trực thuộc tỉnh, thành phố xây dựng quy hoạch tổng thể, quy hoạch chung, trong đó có quy hoạch phát triển và xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị trình Hội đồng nhân dân đồng cấp thông qua UBND Tỉnh, Thành phố xây dựng các văn bản pháp quy, tổ chức kiểm tra,

thanh tra các cơ quan cấp dưới thực thi Việc xây dựng quy hoạch chi tiết do văn phòng Kiến trúc sư trưởng hoặc các cơ quan chức năng trợ giúp

Cơ quan thanh tra chỉ đạo việc thanh tra, giám sát thực thi pháp luật trên địa bàn đô thị trong việc phát triển và xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị

1.1.5.5 Công tác tuyên truyền, giáo dục

Đây là việc sử dụng các phương pháp tác động tới tinh thần, tư tưởng đối với dân cư đô thị cũng như mọi du khách nhằm nâng cao ý thức tư tưởng, chính trị, chấp hành pháp luật và các quy định về xây dựng và sử dụng có hiệu quả cơ sở hạ tầng đô thị

1.2 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở một số quốc gia trên thế giới

Kinh nghiệm về quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở các quốc gia trên thế giới rất đa dạng, phong phú, tuy nhiên trong bài chỉ đề cập đến kinh nghiệm về quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở một số quốc gia châu

Á, vì các nước này có điều kiện tự nhiên, khí hậu, môi trường, tập quán gần gũi với Việt Nam, cần tham khảo có chọn lọc để xây dựng định hướng quản lý dự án, phát triển đô thị ở nước ta Phát triển bền vững có thể coi là kết quả hợp nhất giữa kinh tế -

xã hội và môi trường để tìm ra vùng chung, tiếng nói chung đảm bảo tính bền vững Những kinh nghiệm từ một số nước châu Á sẽ là bài học tham khảo cho các đô thị Việt Nam trong tiến trình phát triển đô thị bền vững

Tại Hàn Quốc, việc quản lý xây dựng đô thị mới được thực hiện trên cơ sở

phối hợp giữa Chính phủ và khu vực tư nhân, quản lý bởi Văn phòng phát triển đô thị mới trực thuộc Bộ Xây dựng Cơ quan xây dựng hạ tầng đô thị là Tập đoàn phát triển đất Hàn Quốc, có trách nhiệm mua đất để xây dựng nhà ở bằng các khoản ứng trước của các nhà đầu tư và các khoản tín dụng Tập đoàn thanh toán lại cho các nhà đầu tư bằng đất đã có hạ tầng tín dụng, được hỗ trợ bằng chính sách trưng mua đất đai trong các đô thị dựa chủ yếu vào nguồn lực trong nước, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày một tăng lên về nhà ở của các đô thị, thúc đẩy đô thị phát triển một cách có hiệu quả Seoul (Hàn Quốc): Trước năm 1970 đa số dân cư sống ở phía bắc sông Hàn hạt nhân của nó

là quận thương mại với diện tích 9,2km2 (chiếm 1,5% toàn bộ đất đai của thành phố Seoul) nó cũng là điểm tụ lại của các đầu mối giao thông tỏa ra các hướng Để giảm tải khu vực trung tâm cũ, thành phố đã sớm ban hành Luật Quy hoạch và Luật Xây dựng cao ốc, trong đó hạn chế tới mức tối đa việc xây dựng cao ốc và nhà chọc trời ở khu vực trung tâm này Quá trình đô thị hóa nhanh chóng phía Nam sông Hàn, dân cư

bố trí được cân bằng hơn, và hình thành khu trung tâm khu vực phía Nam với những

tổ hợp nhà cao tầng hiện đại và quy mô rất lớn Tỷ lệ dân cư sống phía Nam sông Hàn

từ 25% năm 1970 lên 42% năm 1981 Đường giao thông chiếm 15% đất đai Để thành phố vượt sông Hàn, bắc qua sông Hàn là 13 cầu đường cao tốc và 4 cầu đường sắt, sẽ

có đến trên 20 cầu trong tương lai theo quy hoạch

Tại Philippines (Manila), hoạt động quản lý phát triển đô thị dựa vào các điều

khoản của Hiến pháp và Pháp luật, đề cập tới sự phân loại, chuyển nhượng, chuyển dịch và phát triển tài nguyên đất đai Đất đai được xem như một bất động sản đặt dưới

sự kiểm soát của Nhà nước, không được phép chuyển dịch hay chuyển nhượng từ đời này sang đời khác Sự chia nhỏ quyền sở hữu đất dựa trên Sắc lệnh về bảo đảm bất động sản và Sắc lệnh bảo vệ người mua Chính quyền địa phương bảo đảm sở hữu đất được cấp cho Chính phủ hay các cá nhân Việc chuyển đổi đất đai từ đất nông nghiệp sang các chức năng khác phải thực hiện theo Sắc lệnh, giới hạn trong phạm vi từ 5% - 15% của vùng đất nông nghiệp Những nơi đất đai không còn giá trị kinh tế cho mục đích nông nghiệp và những nơi đất đai có thể có giá trị kinh tế lớn cho mục đích ở, kinh doanh hay công nghiệp được quyết định bởi Hội đồng luật pháp địa phương Đất chuyển dịch là những vùng đất xấu, đất thu góp hay đất hợp tác xã, quỹ đất quyên góp cho Chính phủ Mức độ giá trị của đất được xác định bằng việc phân loại đất, giá thị trường và thuế Giải pháp hành chính của việc công nhận quyền sở hữu thông qua việc quyết định cấp giấy đăng ký tự do

Tại Singapore, những năm đầu của thập niên 60, GDP của Singapore vào

khoảng 600 USD Điều này chứng tỏ tài lực để đất nước này tiến hành đô thị hóa cũng chẳng “thoải mái” gì Nhưng để giải tỏa cùng lúc được nhiều khu ổ chuột, xây dựng cùng lúc hàng trăm ngàn căn hộ tái định cư, chính phủ này đã thực hiện phương châm

“lấy lợi nhuận để tái đầu tư” Theo đó, khi xây dựng khu công nghiệp hay khu thương mại, chủ đầu tư phải dành một khoản tiền hoặc một phần lợi nhuận để xây dựng nhà cho dân Có điều lý thú, số lượng nhà xây cho dân ở Singapore bằng ngân sách nhà nước chiếm hơn 85%, còn doanh nghiệp tư nhân chỉ khoảng 15% Tiền để xây nhà bán

cho dân (tất nhiên không theo giá kinh doanh) chủ yếu lấy từ khoản thu các công trình xây dựng trên vùng đất bị giải tỏa Khi xây dựng khu dân cư mới, hạ tầng (kỹ thuật và

xã hội) phải được kết nối với các vùng xung quanh và chu đáo tạo cho người dân yên tâm khi về nơi ở mới Để giải quyết tận gốc các căn bệnh đô thị như kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm môi trường… chính phủ Singapore thực hiện việc quy hoạch rất nghiêm ngặt Theo các nhà quy hoạch Singapore, công tác quy hoạch đã được thực hiện trên từng mét vuông Những năm xây dựng đất nước mặc dù rất cần nhà đầu tư nước ngoài nhưng chính phủ tuyên bố “không thu hút nhà đầu tư bằng mọi giá, phải kiểm soát được môi trường” Công cuộc phát triển của Singapore cũng chính là công cuộc đô thị hóa, chính vì vậy phải có tầm nhìn xa, chính phủ quyết là làm chứ ít khi bàn tới bàn lui Singapore cũng thành công với việc phát triển các đô thị vệ tinh, mỗi

đô thị quy mô từ 200-300 ngàn dân nhằm tránh sự tập trung dân cư quá đông ở khu dân cư Trong quá trình đô thị hóa, Singapore rất chú trọng đến những công trình kiến trúc cổ hoặc mang nét văn hóa của dân tộc, bảo vệ môi trường sinh thái và kiên quyết bảo vệ Nhiều ngôi nhà cổ được “tân trang” thành khách sạn để vừa đảm bảo yếu tố bảo tồn vừa có thể khai thác về mặt kinh tế Singapore đã trở thành một thành phố kiểu mẫu (Model city) và được tổng kết thành 4 tiêu chí: Thành phố dễ dàng lui tới (An Accessible City); Thành phố thương mại (A Business City); Thành phố hấp dẫn (An Attractive City); Thành phố sống tốt (A City for Living)

Tại Malaysia, lấy trường hợp Kuala Lumpur làm ví dụ thì quy trình lập, xét

duyệt và xây dựng các quy định kiểm soát phát triển đô thị không khác nhiều so với những nước khác Sự khác nhau chủ yếu là quản lý ở hệ thống xét duyệt đầu tư xây dựng Nếu như Singapore có đặc điểm tập trung cao độ thì ở Kuala Lumpur là hệ thống các Ban hoặc Uỷ ban trên cơ sở phân cấp, phân quyền quản lý Hệ thống các Ban này làm việc trên nguyên tắc phối hợp tập thể trước khi ra quyết định đầu tư phát triển đô thị Mô hình quản lý Kuala Lumpur thể hiện tính dân chủ trong các quyết định Mô hình này chỉ thực sự hoạt động có hiệu quả khi các thành viên trong hội đồng làm việc công tâm và trên những nguyên tắc, quy định chặt chẽ Trong lĩnh vực phát triển đô thị, thành công cần được nhấn mạnh trong trường hợp Kuala Lumpur là vấn đề bảo tồn và phát triển làng trong đô thị với cấu trúc đô thị hiện đại.Quản lý đô thị đề cập tới sự phân loại, chuyển nhượng, chuyển dịch và phát triển tài nguyên đất đai Đất đai nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền Trung ương, việc trao quyền sử dụng đất và khai thác sử dụng đất chi tiết lại nằm trong phạm vi kiểm soát của chính

quyền địa phương Một trong những công cụ quan trọng nhất để quản lý đất đai ở Malaysia là kiểm soát sự phát triển Chính quyền địa phương chuẩn bị hồ sơ quy hoạch của các khu vực trong phạm vi có khả năng phát triển, trên đó chỉ ra rất chi tiết khả năng có thể hoặc không thể xây dựng Malaysia ban hành Luật Bảo hộ quyền sử dụng đất, kiểm soát toàn bộ việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, phân chia đất và những điều kiện đánh thuế trên mục đích sử dụng đất Một trong những công cụ hiệu quả cho sự phát triển là thu lại đất của tư nhân dành cho mục đích công cộng Những

bổ sung gần đây cho phép chính quyền thu hồi đất cho bất kỳ mục đích sử dụng nào phù hợp với chính sách phát triển của Nhà nước Thuế đất ở Malaysia bao gồm thuế đánh vào bất động sản được thu bởi chính quyền địa phương, lãi của bất động sản và những thuế thu được từ chính quyền bang, thuế được thu hàng năm bởi chính quyền nhà nước, và những khoản tiền lãi khi chuyển nhượng đất

Tại Trung Quốc, là Quốc gia đông dân, mật độ cư trú lớn và khả năng ứng

dụng công nghệ khoa học kỹ thuật tốt, chính phủ Trung Quốc đã sử dụng giải pháp thay đổi cấu trúc (phá bỏ khu chung cư cũ - KCCC) tại các khu trung tâm đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Thâm Quyến… để phát triển nhà cao tầng với quy mô rất lớn, có tính toán kỹ về các yếu tố kỹ thuật Đồng thời biện pháp này được phát triển và thực hiện đồng loạt tại các đô thị, khai thác tối đa tiềm năng đất đô thị và đã mang lại thành công lớn Do diện tích các thành phố lớn Trung Quốc rộng nên việc di dời, giải phóng mặt bằng, xây dựng mới và cải tạo xây dựng thực hiện theo quy hoạch có nhiều thuận lợi Từ 1979-1988 Thượng Hải đã xây dựng 220 công trình nhà ở cao tầng với 2,12 triệu m2 sàn Từ 1989-1990 số nhà ở cao tầng đã lên tới 625 toà nhà, dự định xây dựng thêm 542 toà nhà, tổng cộng là 1.167 toà nhà với diện tích 13,45 triệu m2 sàn, đa phần từ 12-20 tầng, có khu 24-30 tầng Ngày nay, với công nghệ hiện đại, hàng loạt các nhà chọc trời được liên tiếp mọc lên, khẳng định bước phát triển mới của Trung Quốc Trong trường hợp các khu vực phát triển mới hoặc cải tạo đô thị được triển khai tại những địa điểm đã từng được sử dụng như đất đô thị trước đây, chính quyền các địa phương ở Trung Quốc thường phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến trưng thu đất Những năm gần đây, vấn đề này vẫn được xử lý căn cứ theo các quy định và được tiến hành hết sức nhanh chóng Về nguyên tắc, vấn

đề xã hội hết sức nhạy cảm được chính quyền thành phố chỉ đạo về mặt chính sách Trong những dự án kiểu như vậy, rất khó có thể có được những cuộc thương lượng có kết quả và các khoản tiền đền bù không hoàn toàn thoả đáng Sự tham gia của cộng

đồng bị coi là gây chậm trễ cho khâu thiết kế và thi công hoặc chỉ gây thêm nhiều tranh cãi nên dễ trở thành những yếu tố gây rối loạn cho công tác quy hoạch Vì vậy,

sự tham gia của cộng đồng chỉ còn mang tính hình thức Sự tham gia của cộng đồng đã trở thành một hình thức thông tin cuối cùng trước khi tiến hành thi công Người ta duy trì một hệ thống với những hình thức tiếp xúc rất chung chung và các thông báo chính thức, tránh đối thoại trực diện với người dân Hiện trạng quy hoạch, phát triển đô thị ở Trung Quốc hiện nay đang diễn ra với một tốc độ chóng mặt nhưng đáng nể, mặc dù

có rất nhiều biểu hiện vận dụng các cách làm quy hoạch của nhiều nước khác nhau và mức độ thành công cũng dừng ở mức nhất định

1.2.2 Tình hình quản lý đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị ở Việt Nam

Trong mười năm qua, đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn phát triển xã hội, Quốc hội, Chính phủ, Bộ Xây dựng và các Bộ ngành đã và đang từng bước hoàn thiện

hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực xây dựng và phát triển đô thị, trong đó nhiều văn bản Luật lần đầu tiên đã được nghiên cứu, xây dựng và ban hành như Luật Xây dựng năm 2003, Luật Nhà ở năm 2005, Luật Kinh doanh bất động sản năm 2006 và đặc biệt là Luật Quy hoạch đô thị vừa được Quốc hội thông qua tháng 6 năm 2009 Các văn bản Luật và hệ thống văn bản dưới Luật đã thường xuyên được rà soát, điều chỉnh để từng bước đi vào cuộc sống, góp phần quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thông thoáng, hướng tới sự phát triển bền vững hệ thống đô thị Việt Nam

Mặt khác, tốc độ tăng trưởng và đô thị hoá cao tại phần lớn các đô thị đã dẫn đến sự mất cân đối trong khả năng đáp ứng của hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật đô thị Các hồ, kênh, mương, sông ngòi trong đô thị với vai trò điều hoà và thoát nước mưa

đô thị vào mùa mưa lũ ít được quan tâm bảo vệ Hiện tượng ô nhiễm môi trường vẫn chưa có lời giải hữu hiệu Nhiều đô thị vẫn còn đang lúng túng trong việc tìm ra nguồn lực đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng thoát nước, xử lý chất thải rắn, giao thông đô thị Lĩnh vực quản lý đô thị và kinh tế đô thị còn là vấn đề khá mới mẻ, do đó ở nhiều nơi, vai trò của chính quyền đô thị trong việc điều phối các đối tượng và điều tiết nguồn lực tham gia trong quá trình phát triển đô thị còn có nhiều hạn chế, dẫn đến thực tế vẫn còn phổ biến tình trạng thiếu thông tin, chồng chéo giữa các lĩnh vực

Có thể thấy rằng, các bất cập tồn tại trong nhiều cấp độ, thuộc nhiều lĩnh vực từ việc xây dựng phát triển đô thị theo quy hoạch cho đến việc quản lý các quá trình phát

triển trong đời sống hàng ngày của đô thị Thực tế này có nhiều nguyên nhân chủ quan

và khách quan, liên quan đến mọi đối tượng tham gia trong đô thị từ cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền đô thị cho đến các doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng như chính bản thân người dân đô thị

Quản lý dự án là một khái niệm không còn xa lạ trên thế giới, nhưng lại là một khái niệm mới ở Việt Nam Trong xu thế hội nhập khu vực và toàn cầu, Việt Nam buộc phải chấp nhận những quy luật của nền kinh tế thị trường Quản lý dự án nói chung và quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị nói riêng là cơ sở để tạo năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường đầy biến động Những khái niệm mới về quản lý dự án giúp ích rất nhiều cho các kỹ sư, kiến trúc sư

và các nhà quản lý trong việc hoàn thành các dự án xây dựng đúng thời hạn, trong khoảng ngân sách và chất lượng yêu cầu

Tại Việt Nam ngành xây dựng phát triển rất mạnh mẽ Phát triển đáng nói nhất

là sự tăng lên nhanh chóng về quy mô của rất nhiều công trình cũng như các công ty xây dựng, những đòi hỏi khắt khe về công nghệ của các dự án, mối quan hệ tương tác phức tạp và những thay đổi liên tục giữa các chủ thể liên quan tới công trình xây dựng,

và các yêu cầu cao hơn của các cơ quan chính quyền Ở mức độ dự án xây dựng thì công việc quản lý dự án nói chung mới chỉ bắt đầu kết hợp giữa thiết kế, đấu thầu và thi công thành một quá trình chung Điều đó đã gây ra khó khăn lớn cho các nhà thầu Việt Nam khi tham gia các dự án lớn, phức tạp

Việt Nam đang có một sự thiếu hụt lớn về nguồn nhân lực am hiểu trong lĩnh vực quản lý dự án Chính vì vậy quản lý dự án đã được đưa vào giảng dạy trong các trường đại học công trình và một số trung tâm đào tạo bồi dưỡng cho các cán bộ viên chức Nhưng kết quả đạt được vẫn còn nhiều hạn chế Trong tương lai công việc quản

lý xây dựng luôn phải sẵn sàng đối mặt và xử lý các vấn đề khó khăn không lường trước được, như lạm phát, thiếu hụt năng lượng, các thay đổi trên thế giới, công nghệ mới và thảm hoạ thiên tai thì việc nắm bắt và vận dụng hiệu quả công nghệ quản lý dự

án mới càng trở nên quan trọng

Giai đoạn trước năm 1986, tất cả các dự án đều có vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, được thực hiện theo phương thức quản lý truyền thống khi chủ đầu tư là nhà nước với đại diện là các ban trực thuộc Đơn vị thiết kế và thi công công trình được chỉ định trước khi thực hiện công trình và không đấu thầu Giám sát thi công và quản

lý dự án hầu như không có Kết quả đạt được chủ yếu được đánh giá bằng chỉ tiêu có đạt kế hoạch đề ra từ đầu năm hay không? Việc quản lý dự án trên các tiêu chí như chi phí dự án, rủi ro gặp phải, chất lượng hầu như không được đặt ra

Từ năm 1986 thực hiện công cuộc đổi mới, quản lý dự án bắt đầu phát triển ở Việt Nam trong mọi ngành nghề, đặc biệt trong ngành xây dựng Song kinh nghiệm và hiểu biết về quản lý dự án tiên tiến của các kỹ sư Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu Điển hình rõ nét nhất là các dự án lớn, phức tạp đều được quản lý bởi các công ty quản lý dự án nước ngoài Một vài dự án lớn cũng được quản lý bởi các công ty trong nước, tuy nhiên đã bộc lộ ra nhiều yếu kém, hạn chế và sai sót làm cho chủ đầu tư và các cấp chính phủ hoài nghi khả năng quản lý của người Việt Nam

Cùng với sự tác động của nền kinh tế thị trường, yêu cầu thực hiện dự án cũng thay đổi từ việc chỉ định thầu sang đấu thầu, từ phương pháp quản lý truyền thống đồng nhất sang phương pháp quản lý tiên tiến và linh hoạt Hiện nay trên thị trường quản lý dự án đã xuất hiện nhiều công ty lớn, có tên tuổi của nước ngoài như công ty Delta của Mỹ, CDW của Hà Lan, Nippon Koei của Nhật,… đã và đang tham gia quản

lý nhiều dự án lớn như đường 10, nhà máy bia Heineken, Cầu Bãi Cháy,… Các công

ty nước ngoài này thường chiếm thị phần áp đảo các dự án lớn, phức tạp, đòi hỏi công nghệ về chất lượng cao Các công ty hoặc những phòng chuyên biệt về quản lý dự án trong nước hướng vào thị trường nội địa có vốn đầu tư của nhà nước, nơi các công ty

có vốn nước ngoài không được phép tham gia Các bộ phận trong nước gói gọn hoạt động trong một mảng thị trường nhỏ hẹp và không có điều kiện đương đầu với những thách thức mới trong quản lý dự án Điều đó làm cho các bộ phận này khó có khả năng nâng cao trình độ, tích luỹ kinh nghiệm và hạn chế năng lực cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài khi tham gia các dự án lớn

Cùng sự phát triển của ngành xây dựng, các dự án ngày một gia tăng Những yêu cầu cao của dự án đòi hỏi kỹ năng quản lý phải được nâng lên một bước mới Các công ty nước ngoài hội tụ đầy đủ các điều kiện về kinh nghiệm, công nghệ, nguồn vốn tiếp tục chiếm ưu thế hơn các công ty trong nước Sau khi Việt Nam gia nhập WTO các công ty trong nước mất dần thị phần vào tay các công ty nước ngoài Các công ty trong nước cùng lúc phải đương đầu với 2 khó khăn: cạnh tranh giữa các công ty trong nước, nâng cao công nghệ quản lý dự án để cạnh tranh với các công ty nước ngoài Điều đó là một thách thức lớn đối với công ty trong nước

Một đặc điểm quan trọng trong quản lý dự án là kỹ năng quản lý được củng cố

và tích luỹ cùng sự phát triển của dự án, trực tiếp vượt qua các thử thách của dự án Đối với các dự án lớn, quan trọng ở Việt Nam hầu hết đều do các công ty nước ngoài đảm nhiệm Ý thức được ưu thế của các công ty nước ngoài, các công ty trong nước thường không nghiên cứu những ảnh hưởng mới trong quản lý dự án mà đi theo những phương pháp quản lý sẵn có một cách thụ động Nó gây cản trở lớn cho các công ty này trong quá trình mở rộng phạm vi hoạt động Quy mô dự án càng lớn, phạm vi hoạt động càng rộng các công ty này càng lúng túng trong vấn đề kiểm soát và thiết lập hệ thống quản lý Bên cạnh đó không có sự liên kết giữa các công ty trong nước để tăng sức mạnh trong lĩnh vực quản lý dự án cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài Vì vậy khoảng cách về trình độ quản lý dự án giữa các công ty trong nước với các công ty nước ngoài ngày một cách xa

Nhận thức được tầm quan trọng của quản lý dự án tại Việt Nam đã tổ chức các khóa đào tạo về ngành quản lý dự án và quản lý xây dựng Nhưng để đạt được hiệu quả mong đợi trong quản lý dự án cần phải có những đổi mới trong phương pháp, đề

ra mục tiêu mới đáp ứng đòi hỏi của thị trường

1.2.3 Một số bài học kinh nghiệm

Kinh nghiệm quản lý dự án đô thị của một số nước Châu Á (Mục 1.2.1 trên) đã phần nào giúp nước ta học tập nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực cho công tác quản lý, xây dựng và phát triển đô thị, với mục tiêu quản lý, phát triển đô thị bền vững Đô thị bền vững được phát triển trên cơ sở bền vững của mọi yếu tố Đô thị bền vững không những chỉ đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà còn phải đáp ứng nhu cầu của những thế hệ tương lai Trong đô thị bền vững, mọi thế hệ đều có được cuộc sống hạnh phúc, đầy đủ phúc lợi và dịch vụ cơ bản, có sức khoẻ, giáo dục, được đảm bảo an toàn và đối xử công bằng Họ được tận hưởng bản sắc văn hóa dân tộc, lịch sử, cảnh quan và môi trường của riêng mình bên cạnh những thành tựu khoa học tiên tiến của nhân loại

Muốn phát triển đô thị bền vững thì việc quản lý dự án đô thị phải được đặt nên hàng đầu; phát triển đô thị bền vững trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng là một nội dung khoa học hết sức cấp bách hiện nay, cần có sự quan tâm tham gia của tất

cả các cấp chính quyền và mọi thành phần xã hội

Kinh nghiệm quốc tế về phát triển đô thị cần được học tập một cách có chọn lọc

và linh hoạt căn cứ vào từng trường hợp và từng điều kiện cụ thể của Việt Nam Hy vọng với nỗ lực của toàn xã hội, công tác quản lý phát triển đô thị ở nước ta ngày càng phát huy được hiệu quả và các đô thị Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ và bền vững

Tóm lại: Quản lý Nhà nước về đầu tư nói chung, về dự án các khu đô thị mới

nói riêng không mới đối với thế giới nhưng lại là vấn đề còn mới mẻ đối với nước ta Quản lý dự án là có thể nói là sự kết hợp tuyệt vời giữa khoa học và nghệ thuật Vì vậy các Nhà quản lý dự án ngoài những kiến thức cơ bản về khoa học quản lý Nhà nước, quản lý dự án đầu tư xây dựng còn phải nắm vững nghệ thuật quản lý để tác động vào các đối tượng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra của Nhà nước và của các địa phương

Trong xu thế hội nhập khu vực và toàn cầu hoá, chúng ta buộc phải chấp nhận những quy luật của nền kinh tế thị trường Vì vậy đổi mới công nghệ quản lý dự án nói chung và quản lý dự án đầu tư xây dựng nói riêng là cơ sở để tạo năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nền kinh tế đầy biến động đồng thời tạo tiền đề thúc đẩy

sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

CHƯƠNG II PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG KHU ĐÔ THỊ TRÊN

ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH ( GIAI ĐOẠN 2006 – 2011)

2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Quảng Ninh

2.1.1 Điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Quảng Ninh là tỉnh nằm ở địa đầu phía Đông Bắc Việt Nam, nằm chếch theo hướng Đông Bắc – Tây Nam Phía Tây tựa vào núi rừng trùng điệp Phía Đông nghiêng xuống nửa phần đầu vịnh Bắc bộ với bờ biển khúc khuỷu nhiều cửa sông và bãi triều, bên ngoài là hơn hai nghìn hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có 1.030 đảo có tên, còn lại hơn một nghìn hòn đảo chưa có tên Quảng Ninh có 14 đơn vị hành chính cấp huyện (trong đó tính đến năm 2012 có 4 thành phố trực thuộc tỉnh, 1 thị xã và 9 huyện), 186 đơn vị hành chính cấp xã

Quảng Ninh là tỉnh miền núi có biên giới quốc gia và hải phận giáp giới nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa Trên đất liền, phía Bắc của tỉnh (có các huyện Bình Liêu, Hải Hà và thị xã Móng Cái) giáp huyện Phòng Thành và thị trấn Đông Hưng, tỉnh Quảng Tây với 132,8 km đường biên giới; phía Đông là vịnh Bắc Bộ; phía Tây giáp các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, Hải Dương; phía Nam giáp Hải Phòng

2.1.1.2 Địa hình, đất đai

Quảng Ninh là tỉnh miền núi - duyên hải Hơn 80% đất đai là đồi núi Vùng núi chia làm hai miền: Vùng núi miền Đông từ Tiên Yên qua Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà đến Móng Cái Đây là vùng nối tiếp của vùng núi Thập Vạn Đại Sơn từ Trung Quốc, hướng chủ đạo là đông bắc - tây nam Có hai dãy núi chính: dãy Quảng Nam Châu (1.507 m) và Cao Xiêm (1.330 m) chiếm phần lớn diện tích tự nhiên các huyện Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà, dãy Ngàn Chi (1.166 m) ở phía bắc huyện Tiên Yên Vùng núi miền tây từ Tiên Yên qua Ba Chẽ, Hoành Bồ, phía bắc thị xã Uông Bí và thấp dần xuống ở phía bắc huyện Đông Triều Vùng núi này là những dãy nối tiếp hơi uốn cong nên thường được gọi là cánh cung núi Đông Triều với đỉnh Yên Tử (1.068 m) trên đất Uông Bí và đỉnh Am Váp (1.094 m) trên đất Hoành Bồ

Vùng trung du và đồng bằng ven biển gồm những dải đồi thấp bị phong hoá và xâm thực tạo nên những cánh đồng từ các chân núi thấp dần xuống các triền sông và

bờ biển Đó là vùng Đông Triều, Uông Bí, bắc Quảng Yên, nam Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà và một phần Móng Cái Ở các cửa sông, các vùng bồi lắng phù sa tạo nên những cánh đồng và bãi triều thấp Đó là vùng nam Uông Bí, nam Yên Hưng (đảo Hà Nam), đông Yên Hưng, Đồng Rui (Tiên Yên), nam Đầm Hà, đông nam Hải Hà, nam Móng Cái Tuy có diện tích hẹp và bị chia cắt nhưng vùng trung du và đồng bằng ven biển thuận tiện cho nông nghiệp và giao thông nên đang là những vùng dân cư trù phú của Quảng Ninh

Vùng biển và hải đảo của Quảng Ninh là một vùng địa hình độc đáo Hơn hai nghìn hòn đảo chiếm hơn 2/3 số đảo cả nước (2078/ 2779), đảo trải dài theo đường ven biển hơn 250 km chia thành nhiều lớp Có những đảo rất lớn như đảo Cái Bầu, Bản Sen, lại có đảo chỉ như một hòn non bộ Có hai huyện hoàn toàn là đảo là huyện Vân Đồn và huyện Cô Tô Trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long có hàng ngàn đảo đá vôi nguyên là vùng địa hình karst bị nước bào mòn tạo nên muôn nghìn hình dáng bên ngoài và trong lòng là những hang động kỳ thú

Vùng ven biển và hải đảo Quảng Ninh ngoài những bãi bồi phù sa còn những bãi cát trắng táp lên từ sóng biển Có nơi thành mỏ cát trắng làm nguyên liệu cho công nghệ thuỷ tinh (Vân Hải), có nơi thành bãi tắm tuyệt vời (như Trà Cổ, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng )

Địa hình đáy biển Quảng Ninh, không bằng phẳng, độ sâu trung bình là 20 m

Có những lạch sâu là di tích các dòng chảy cổ và có những dải đá ngầm làm nơi sinh trưởng các rạn san hô rất đa dạng Các dòng chảy hiện nay nối với các lạch sâu đáy biển còn tạo nên hàng loạt luồng lạch và hải cảng trên dải bờ biển khúc khuỷu kín gió nhờ những hành lang đảo che chắn, tạo nên một tiềm năng cảng biển và giao thông đường thuỷ rất lớn

Theo kết quả kiểm kê đất đai năm 2011 tổng diện tích tự nhiên theo đơn vị hành chính: 610.247,59 ha Diện tích các loại đất cụ thể trong phạm vi ranh giới hành chính thành phố được trình bày cụ thể ở bảng 2.1 dưới đây: