Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh quảng ninh

Để thực hiện được những mục tiêu trên, một trong những vấn đề chủ chốt và có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ hoạt động của ngành BHXH đó là phải thực hiện tốt công tác thu BHXH với ph

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

THÁI VĂN NAM

NGHIÊN CỨU CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

TỔ CHỨC CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: TS PHAN DIỆU HƯƠNG

Hà Nội - 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi, các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Hà Nội, ngày 27 tháng 5 năm 2012

Tác giả luận văn

(đã ký)

Thái Văn Nam

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục I Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt V Danh mục các bảng VI Danh mục các hình vẽ, đồ thị VII

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Đóng góp mới của luận văn 2

6 Kết cấu của luận văn 2

CHƯƠNG 1 3

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 3

1.1 Bản chất và chức năng của BHXH 3

1.2 Nguyên tắc và đối tượng tham gia của BHXH 7

1.2.1 Nguyên tắc của BHXH 7

1.2.2 Đối tượng tham gia BHXH 10

1.3 Những quan điểm cơ bản về BHXH và hệ thống các chế độ BHXH ở Việt Nam 11

1.3.1 Những quan điểm cơ bản về BHXH 11

1.3.2 Hệ thống các chế độ BHXH ở Việt Nam 13

1.4 Nguồn hình thành và việc sử dụng quỹ BHXH ở Việt Nam 16

1.4.1 Khái niệm và đặc điểm quỹ BHXH 16

I

1.4.2 Nguồn hình thành quĩ BHXH ở Việt Nam 18

1.4.3 Sử dụng quỹ BHXH ở Việt Nam 19

1.5 Nội dung tổ chức công tác thu BHXH ở Việt Nam 20

1.5.1 Quy trình thu BHXH ở Việt Nam 20

1.5.2 Tổ chức bộ máy thu BHXH ở Việt Nam 25

1.5.3 Các tiêu chí đánh giá tổ chức thu BHXH 26

1.6 Kinh nghiệm một số nước về công tác quản lý thu BHXH 28

1.6.1 Công tác quản lý thu BHXH ở Liên Bang Mỹ 28

1.6.2 Công tác quản lý thu BHXH ở Nhật Bản 30

1.6.3 Công tác quản lý thu BHXH ở Thái Lan 32

1.6.4 Công tác quản lý thu BHXH Quốc gia Mông Cổ 33

1.7 Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức công tác thu BHXH ở Việt Nam 35

CHƯƠNG 2 38

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TỔ CHỨC CÔNG TÁC THU 38

BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NINH (2006-2010) 38

2.1 Tổng quan về hoạt động của BHXH tại Việt Nam và Quảng Ninh 38

2.1.1 Tổng quan về hoạt động của BHXH tại Việt Nam 38

2.1.2 Tổng quan về hoạt động của BHXH tại Quảng Ninh 41

2.2 Thực trạng hoạt động quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 44

2.2.1 Thực trạng hoạt động quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh trước năm 1995 44 2.2.2 Thực trạng hoạt động quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh sau năm 1995 46

2.3 Phân tích thực trạng tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh (2006-2010) 48

2.3.1 Phân tích thực trạng tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh theo nội dung tổ chức trong quản lý 48

2.3.1.1 Mô hình tổ chức công tác quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 48

2.3.1.2 Đánh giá hoạt động của các bộ phận chức năng 53

2.3.1.3 Đánh giá kết quả đạt được trong công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh (2006-2010) 55

I

2.3.2 Phân tích thực trạng tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh theo đối

tượng quản lý thu 58

2.3.2.1 Tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh đối tượng bắt buộc 58

2.3.2.2 Tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh đối tượng tự nguyện 64

2.3.3 Phân tích tình hình nợ đọng thu BHXH 68

2.4 Một số giải pháp BHXH tỉnh Quảng Ninh đã áp dụng nhằm cải thiện tổ chức công tác thu BHXH 75

2.5 Đánh giá chung tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh (2006-2010) 76

2.5.1 Những thành tích đạt được 76

2.5.2 Những mặt còn hạn chế 78

2.5.3 Các nguyên nhân chính ảnh hưởng không tốt đến tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 79

CHƯƠNG 3 81

XÂY DỰNG MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN TỔ CHỨC CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NINH 81

3.1 Mục tiêu, phương hướng hoạt động của BHXH Quảng Ninh 81

3.2 Xây dựng nhóm giải pháp pháp hoàn thiện tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 82

3.2.1 Hoàn thiện quy trình thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 82

3.2.2 Bồi dưỡng và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ BHXH tỉnh Quảng Ninh 84

3.2.3 Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền về BHXH tại Quảng Ninh 85

3.2.4 Tăng cường giám sát công tác tổ chức thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 87

3.2.5 Tăng cường phối hợp với các ban ngành có liên quan trong khi thực hiện công tác thu BHXH 88

3.3 Một số giải pháp định hướng rút ra từ kinh nghiệm các nước và thực tiễn 88

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

Kiến nghị nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 90

Kiến nghị với cơ quan Nhà nước về văn bản pháp luật 90

I

Kiến nghị đối với BHXH Việt Nam 91

Kiến nghị đối với BHXH Quảng Ninh 94

Kết luận 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 101

I

I

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 01 Mức đóng góp BHXH tại Thái Lan 33

Bảng 02 Mức đóng góp BHXH tại Mông Cổ 35

Bảng 03 Chuyên viên Phòng Thu 54

Bảng 04 Kế hoạch, thực hiện thu BHXH (2006-2010) 56

Bảng 05 Bảng tổng hợp kết quả thu BHXH bắt buộc (2006-2010) 59

Bảng 06 Kết quả thực hiện thu BHXH tự nguyện 66

Bảng 07 Tình hình nợ đọng bảo hiểm xã hội (2006-2010) 69

VI VI

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 01 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH 25

Hình 02 Cơ cấu tổ chức của BHXH tỉnh Quảng Ninh 41

Hình 03 Mô hình tổ chức công tác quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 49

Hình 04 Đơn vị tham gia BHXH bắt buộc (2006-2010) 60

Hình 05 Số lao động tham gia BHXH bắt buộc (2006-2010) 60

Hình 06 Kết quả thu BHXH bắt buộc (2006-2010) 61

Hình 07 Tình hình nợ đọng BHXH (2006-2010) 70

Hình 08 Tình hình nợ đọng BHXH khối DN Nhà nước (2006-2010) 71

Hình 09 Tình hình nợ đọng BHXH khối DN có vốn đầu tư nước ngoài 71

(2006-2010) 71

Hình 10 Tình hình nợ đọng BHXH khối DN ngoài quốc doanh (2006-2010) 72

Hình 11 Tình hình nợ đọng BHXH khối Hành chính sự nghiệp (2006-2010) 72

Hình 12 Tình hình nợ đọng BHXH khối ngoài công lập (2006-2010) 73

Hình 13 Tình hình nợ đọng BHXH khối Hợp tác xã (2006-2010) 73

Hình 14 Tình hình nợ đọng BHXH khối xã, phường (2006-2010) 74

VII VII

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta Trong những năm qua, khi đất nước chuyển từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường đã mang lại cho đất nước những sự thay đổi phát triển nhanh chóng, đời sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt Nền kinh tế chuyển từ hai thành phần kinh tế sang một nền kinh tế nhiều thành phần Nền kinh tế không chỉ có thành phần kinh tế trong nước mà còn bao gồm cả thành phần kinh tế nước ngoài Bên cạnh những thành tựu đạt được, nền kinh tế cũng bộc lộ rất nhiều nhược điểm, đó là thất nghiệp, phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, người lao động làm trong các doanh nghiệp nước ngoài bị đối xử phân biệt, ngược đãi

Nhận thức được điều đó, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta không ngừng đầu tư cho ngành BHXH, coi đó là một chính sách an sinh xã hội chủ chốt Mục tiêu chính của ngành BHXH là hỗ trợ cuộc sống cho người lao động và thân nhân của họ, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp phải tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, ốm đau, thai sản, tử tuất Mặt khác, đảm bảo cho người lao động có được một cuộc sống ổn định khi hết tuổi lao động thông qua chế độ hưu trí

Để thực hiện được những mục tiêu trên, một trong những vấn đề chủ chốt và

có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ hoạt động của ngành BHXH đó là phải thực hiện tốt công tác thu BHXH với phương châm thu đúng, thu đủ nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động

Chính những vấn đề nêu trên đã đặt ra sự cấp thiết cho việc nghiên cứu cả về

lý luận và thực tiễn, tác giả đã chọn đề tài “Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện tổ

chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh” làm nội dung nghiên cứu

trong luận văn thạc sỹ

2 Mục đích nghiên cứu

- Tổng hợp và hệ thống hoá cơ sở lý luận về BHXH và tổ chức công tác thu BHXH ở Việt Nam

- Phân tích thực trạng tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh 2010) Từ đó rút ra được những nguyên nhân ảnh hưởng đến tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh

(2006 Đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu BHXH tỉnh Quảng Ninh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là những hoạt động có liên quan tới tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc thực hiện công tác thu BHXH của các đơn vị do Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh quản lý (2006-2010)

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ nêu trên, trong quá trình nghiên cứu, tác giả lựa chọn và sử dụng các phương pháp: Phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp nghiên cứu hệ thống

5 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn đã làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về BHXH và vai trò của công tác thu BHXH làm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu BHXH của tỉnh Quảng Ninh

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, Luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức công tác thu Bảo hiểm xã hội

Chương 2: Phân tích thực trạng tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh (2006-2010)

Chương 3: Xây dựng một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 Bản chất và chức năng của BHXH

thoả mãn những nhu cầu tối thiểu đó, người ta phải lao động để làm ra những sản phẩm cần thiết Khi sản phẩm được tạo ra ngày càng nhiều thì đời sống con người ngày càng đầy đủ và hoàn thiện, xã hội ngày càng văn minh hơn Như vậy, việc thoả mãn những nhu cầu sinh sống và phát triển của con người phụ thuộc vào chính khả năng lao động của họ Nhưng trong thực tế, không phải lúc nào con người cũng chỉ gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện sinh sống bình thường Trái lại, có rất nhiều trường hợp khó khăn bất lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho người ta bị giảm hoặc mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác Chẳng hạn, bất ngờ bị ốm đau hay bị tai nạn lao động, mất việc làm hay khi tuổi già khả năng lao động và khả năng tự phục vụ bị suy giảm… Khi rơi vào những trường hợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không vì thế mà mất đi, trái lại có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm một số nhu cầu mới như: cần được khám chữa bệnh và điều trị khi ốm đau; tai nạn thương tật nặng cần phải có người chăm sóc nuôi dưỡng… Bởi vậy, muốn tồn tại và ổn định cuộc sống, con người và xã hội loài người phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau như: san

sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng; đi vay, đi xin hoặc dựa vào sự cứu trợ của Nhà nước… Rõ ràng, những cách đó là hoàn toàn thụ động và không chắc chắn

biến thì mối quan hệ kinh tế giữa người lao động làm thuê và giới chủ cũng trở nên phức tạp Lúc đầu người chủ chỉ cam kết trả công lao động, nhưng về sau đã phải cam kết cả việc bảo đảm cho người làm thuê có một số thu nhập nhất định để họ trang trải những nhu cầu thiết yếu khi không may bị ốm đau, tai nạn, thai sản… Trong thực tế, nhiều khi các trường hợp nêu trên không xảy ra và người chủ không phải chi trả một đồng nào, nhưng cũng có khi xảy ra dồn dập, buộc họ phải bỏ ra một lúc nhiều khoản tiền lớn mà họ không muốn Vì thế, mâu thuẫn chủ – thợ phát

sinh, giới thợ liên kết đấu tranh buộc giới chủ thực hiện cam kết Cuộc đấu tranh này diễn ra ngày càng rộng lớn và có tác động nhiều mặt đến đời sống kinh tế xã hội Do vậy, Nhà nước phải đứng ra can thiệp và điều hoà mâu thuẫn Sự can thiệp này một mặt làm tăng được vai trò của Nhà nước, mặt khắc buộc cả giới chủ và giới thợ phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng được tính toán chặt chẽ dựa trên cơ sở xác suất rủi ro xảy ra đối với người làm thuê Số tiền đóng góp của cả chủ

và thợ hình thành một quỹ tiền tệ tập trung trên phạm vi quốc gia Quỹ này còn được bổ sung từ ngân sách Nhà nước (NSNN) khi cần thiết nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động khi gặp phải những biến cố bất lợi Chính nhờ những mối quan

hệ ràng buộc đó mà rủi ro, bất lợi của người lao động được dàn trải, cuộc sống của người lao động và gia đình họ ngày càng được đảm bảo ổn định Giới chủ cũng thấy mình có lợi và được bảo vệ, sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường, tránh được những xáo trộn không cần thiết Vì vậy, nguồn quỹ tiền tệ tập trung được thiết lập ngày càng lớn và nhanh chóng, khả năng giải quyết các phát sinh lớn của quỹ ngày cảng đảm bảo

thế giới quan niệm là BHXH đối với người lao động Như vậy, BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động, chết, trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH

Với cách hiểu như trên, bản chất của BHXH được thể hiện ở những nội dung chủ yếu sau:

- BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội, nhất là trong xã hội mà sản xuất hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trường, mối quan hệ thuê mướn lao động phát triển đến một mức độ nào đó Kinh tế càng phát triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện Vì thế có thể nói kinh tế là nền tảng của BHXH hay BHXH không vượt quá trạng thái kinh tế của mỗi nước

động và diễn ra giữa 3 bên: bên tham gia BHXH, bên BHXH và bên được BHXH Bên tham gia BHXH có thể chỉ là người lao động hoặc cả người lao động và người

sử dụng lao động Bên BHXH thông thường là cơ quan chuyên trách do Nhà nước thiết lập và bảo trợ Bên được BHXH là người lao động và gia đình họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết

BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của con người như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… Hoặc cũng có thể là những trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: tuổi già, thai sản… Đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá trình lao động

biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ tập trung được tồn tích lại Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp là chủ yếu, ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước

lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc làm Mục tiêu này

đã được Tổ chức lao động thế giới (ILO) cụ thể hoá như sau:

cầu sinh sống thiết yếu của họ;

Ở nước ta, BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách an sinh xã hội Ngoài BHXH, chính sách an sinh xã hội còn có cứu trợ xã hội, ưu đãi xã hội, chính sách xoá đói, giảm nghèo…

Bảo hiểm xã hội có những chức năng chủ yếu sau:

- Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động tham gia BHXH khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả năng lao động hoặc mất việc làm Sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì suy cho cùng, mất khả năng lao động sẽ đến với tất cả mọi người lao động khi hết tuổi lao động theo các điều kiện quy định của BHXH Còn mất việc làm và mất khả năng lao động tạm thời làm giảm hoặc mất thu nhập, người lao động cũng sẽ được hưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điều kiện cần thiết, thời điểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định Đây là chức năng cơ bản nhất của BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất và cả cơ chế tổ chức hoạt động của BHXH

- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH Tham gia BHXH không chỉ có người lao động mà cả những người sử dụng lao động Các bên tham gia đều phải đóng góp vào quỹ BHXH Quỹ này dùng để trợ cấp cho một số người lao động tham gia khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập Số lượng những người này thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số những người tham gia đóng góp Như vậy, theo quy luật số đông bù số ít, BHXH thực hiện phân phối lại thu nhập theo cả chiều dọc và chiều ngang Phân phối lại giữa những người lao động có thu nhập cao và thấp, giữa những người khoẻ mạnh đang làm việc với những người ốm yếu phải nghỉ việc… Thực hiện chức năng này có nghĩa là BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội

- Góp phần kích thích người lao động hăng hái lao động sản xuất nâng cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội Khi khoẻ mạnh tham gia lao động sản xuất, người lao động được chủ sử dụng lao động trả lương hoặc tiền công Khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc khi về già đã có BHXH trợ cấp thay thế nguồn thu nhập bị mất Vì thế cuộc sống của họ và gia đình họ luôn được đảm bảo ổn định và có chỗ dựa Do đó, người lao động luôn yên tâm, gắn bó tận

tình với công việc, với nơi làm việc Từ đó, họ rất tích cực lao động sản xuất, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế Chức năng này biểu hiện như một đòn bảy kinh tế kích thích người lao động nâng cao năng suất lao động cá nhân và kéo theo là năng suất lao động xã hội

- Gắn bó lợi ích giữa người lao động với người sử dụng lao động, giữa người lao động với xã hội Trong thực tế lao động sản xuất, người lao động và người sử dụng lao động vốn có những mâu thuẫn nội tại, khách quan về tiền lương, tiền công, thời gian lao động… Thông qua BHXH, những mâu thuẫn đó sẽ được điều hoà và giải quyết Đặc biệt, cả hai giới này đều thấy nhờ có BHXH mà mình có lợi và được bảo vệ Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn và gắn bó lợi ích được với nhau Đối với Nhà nước và xã hội, chi cho BHXH là cách thức phải chi ít nhất và có hiệu quả nhất nhưng vẫn giải quyết được khó khăn về đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần làm cho sản xuất ổn định, kinh tế, chính trị và xã hội được phát triển và an toàn hơn

1.2 Nguyên tắc và đối tượng tham gia của BHXH

1.2.1 Nguyên tắc của BHXH

động dựa theo nguyên tắc cơ bản sau:

- Mọi người lao động đều có quyền tham gia và hưởng trợ cấp BHXH: Thực

hiện nguyên tắc này sẽ góp phần đảm bảo quyền bình đẳng giữa những người lao động trên phương diện xã hội, nhất là trong điều kiện BHXH có sự bảo trợ của Nhà nước Vì vậy mà ngày nay, BHXH đã trở thành quyền cơ bản của người lao động, xét trên cả bình diện quốc gia và quốc tế Ở Việt Nam, quyền tham gia và hưởng BHXH của người lao động đã được ghi trong Hiến pháp (Điều 56) và Bộ luật lao động (Điều 7) Thực tế, một trong các tiêu chí để đánh giá hệ thống BHXH là diện bao phủ của nó so với lực lượng lao động trong phạm vi cả nước Cho nên, các hệ thống bảo hiểm thường thiết kế để ngay cả những người ít có khả năng cũng có cơ hội được tham gia BHXH ở mức độ nhất định Quyền tham gia và hưởng BHXH không thể bị phân biệt về khu vực, ngành nghề, thành phần kinh tế …Tuy nhiên,

người lao động được tham gia và hưởng bảo hiểm ở mức độ nào, trong những trường hợp nào… hay nói cách khác là khả năng được chia sẻ, khắc phục rủi ro đến đâu còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội và thể chế chính trị của mỗi quốc gia

- Mức hưởng trợ cấp BHXH phải tương quan với mức đóng góp: BHXH là

một trong những hình thức phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm nên cần xác định mức hưởng một cách công bằng, hợp lý Mức đóng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mức hưởng BHXH Nếu người lao động đã đóng tiền bảo hiểm trên một mức thu nhập nào đó thì có nghĩa là họ đã mua bảo hiểm cho mức thu nhập đó Khi mức thu nhập này bị giảm hoặc mất thì BHXH phải đảm bảo cho người tham gia hưởng bằng mức đã nhận bảo hiểm Tuy nhiên, do mục đích BHXH chi phối, trong điều kiện có sự bảo trợ của Nhà nước đối với quỹ BHXH thì mức đóng góp và thu nhập được bảo hiểm thường bị khống chế ở mức trần nhất định Điều đó là để đảm bảo công bằng, NSNN sẽ không phải bảo trợ cho những mức bảo hiểm quá cao, sẽ ảnh hưởng đến hoạt động chi ngân sách nói chung Ngoài ra, trong một số trường hợp, mức bảo hiểm còn phải dựa trên thời gian đóng bảo hiểm Yếu tố này đặc biệt quan trọng đối với các chế độ bảo hiểm dài hạn Tuy vậy, căn cứ vào mức đóng bảo hiểm không có nghĩa là người lao động đóng bảo hiểm bao nhiêu thì họ sẽ được hưởng bấy nhiêu BHXH còn thực hiện mục đích chia sẻ rủi ro trong cộng đồng nên trong tương quan với tiền lương, các hệ thống BHXH thường thiết kế sao cho mức thu nhập được bảo hiểm không được cao hơn, thậm chí phải thấp hơn mức lương khi người lao động đang làm việc Như vậy, người lao động không thể chia hết rủi ro của mình cho cộng đồng mà họ cũng phải gánh chịu một phần Mặt khác, sự chênh lệch đáng kể về thu nhập sẽ khuyến khích người lao động tích cực lao động sản xuất, không ỷ lại hay lạm dụng chế độ bảo

hiểm để nghỉ việc

Mức trợ cấp bảo hiểm cho người lao động phải được tính toán hợp lý trong tương quan với rất nhiều yếu tố, trong đó mức đóng, thời gian đóng BHXH và có chia sẻ là những yếu tố chủ yếu nhất Việc xác định mức trợ cấp bảo hiểm hợp lý là

nguyên tắc quan trọng để đảm bảo tính hấp dẫn và tính bền vững của BHXH Đây cũng là nguyên tắc thể hiện rõ nét yếu tố kinh tế và yếu tố xã hội của hình thức bảo hiểm này

- Nguyên tắc số đông bù số ít: Khi tham gia BHXH, người lao động được

bảo đảm một khoản thu nhập khi bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm Khoản thu nhập thay thế này nói chung cao hơn nhiều so với khoản phí BHXH

mà họ đã đóng góp Để làm được điều này, BHXH phải thực hiện trên cơ sở số đông bù số ít, có nghĩa là lấy số đông để bù cho số ít người không may gặp rủi ro Mặt khác, đối với mỗi người lao động, thời gian làm việc có thu nhập thường lớn hơn thời gian ngừng hoặc nghỉ việc không có thu nhập Theo nguyên tắc này, càng nhiều người tham gia BHXH thì san sẻ rủi ro càng được thực hiện dễ dàng hơn

- Nhà nước thống nhất quản lý BHXH: BHXH là một chính sách lớn ảnh

hưởng đến nhiều mặt của đời sống xã hội Nhà nước, với tư cách là đại diện chính thức về mặt quản lý xã hội, phải có trách nhiệm thực hiện chính sách xã hội, quản lý các hoạt động BHXH để đảm bảo ổn định và công bằng xã hội Bên cạnh đó, BHXH còn là một yếu tố quan trọng để hình thành và phát triển thị trường lao động Nếu BHXH được Nhà nước quản lý thống nhất, ổn định sẽ tạo điều kiện cho người lao động dịch chuyển lao động từ đơn vị này đến đơn vị khác, từ khu vực này đến khu vực khác … theo yêu cầu của thị trường mà quyền lợi bảo hiểm của họ không

bị ảnh hưởng Khi Nhà nước quản lý sẽ đảm bảo tính thống nhất và là yêu cầu khách quan, nhất là trong giai đoạn đầu thực hiện BHXH theo yêu cầu của cơ chế thị trường

- Kết hợp hài hoà các lợi ích, các mục tiêu và phù hợp với điều kiện kinh tế

xã hội của đất nước: Khác với bảo hiểm thương mại, BHXH ngoài mục đích là đảm

bảo thu nhập cho người lao động còn phải tính đến lợi ích chung và lợi ích của người sử dụng lao động, kết hợp với các mục tiêu đó là mục tiêu xã hội Vì vậy, kết hợp hài hoà các lợi ích, các mục tiêu đó vừa là cơ sở thiết kế hệ thống, vừa là điều kiện để tổ chức thành công BHXH

1.2.2 Đối tượng tham gia BHXH

lao động nằm trong độ tuổi được quy định trong luật định, đang làm việc, hoạt động trong một lĩnh vực nào đó để tạo ra sản phẩm xã hội và tạo ra thu nhập cho bản thân Vì vậy, đối tượng tham gia BHXH được phân ra thành hai dạng:

lao động nằm trong diện phải tham gia BHXH theo luật định Đầu tiên các nước đều thực hiện BHXH bắt buộc đối với công nhân viên chức Nhà nước, sau đó mới mở rộng dần ra cho người lao động khu vực ngoài quốc doanh, các thành phần kinh tế khác

độ tuổi lao động thuộc lĩnh vực thành phần kinh tế khác, những người lao động độc lập, nông dân, thợ thủ công… do công việc nơi làm việc không ổn định nên không tham gia loại hình BHXH bắt buộc

Theo Điều 2, Luật Bảo hiểm xã hội quy định: Đối tượng tham gia BHXH là người lao động và người sử dụng lao động, bao gồm:

1 Người lao động tham gia BHXH bắt buộc là công dân Việt Nam, bao gồm:

đồng lao động thời hạn từ đủ 03 tháng trở lên;

b, Cán bộ, công chức, viên chức;

c, Công nhân quốc phòng, công nhân công an;

nghiệp vụ; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân đội nhân dân, công an nhân dân;

đ, Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn;

buộc

nước, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác; cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam; DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng và trả công cho người lao động

tuổi lao động thuộc lĩnh vực thành phần kinh tế khác, những người lao động độc lập, nông dân, thợ thủ công do công việc nơi làm việc không ổn định nên không được tham gia loại hình BHXH bắt buộc

1.3 Những quan điểm cơ bản về BHXH và hệ thống các chế độ BHXH ở Việt Nam

1.3.1 Những quan điểm cơ bản về BHXH

độ thoả mãn các nhu cầu BHXH phù hợp với tập quán, khả năng trang trải và định hướng phát triển kinh tế xã hội của nước mình Đồng thời, phải nhận thức thống nhất các quan điểm về BHXH sau đây:

- Chính sách BHXH là một bộ phận cấu thành và là bộ phận quan trọng nhất trong chính sách xã hội: Mục đích chủ yếu của chính sách này nhằm đảm bảo đời

sống cho người lao động và gia đình họ, khi người lao động bị giảm hoặc mất thu nhập do bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm Ở nước ta, BHXH nằm trong hệ thống các chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước Thực chất, đây là một trong những loại chính sách đối với con người nhằm đáp ứng một trong những quyền và nhu cầu hiển nhiên của con người, nhu cầu an toàn về việc làm, an toàn lao động, an toàn xã hội…

- Người người lao động phải có nghĩa vụ và trách nhiệm BHXH cho người lao động: Người sử dụng lao động thực chất là các tổ chức, các DN và các cá nhân

có thuê mướn lao động Họ phải có nghĩa vụ đóng góp vào quỹ BHXH và có trách

nhiệm thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH đối với người lao động mà mình sử dụng theo đúng pháp luật quy định

- Người lao động được bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với BHXH:

Điều này có nghĩa là mọi người lao động trong xã hội đều được hưởng BHXH như tuyên ngôn nhân quyền đã nêu, đồng thời bình đẳng về nghĩa vụ đóng góp và quyền lợi trợ cấp BHXH Người lao động khi gặp rủi ro không mong muốn và không phải hoàn toàn hay trực tiếp do lỗi của người khác thì trước hết đó là rủi ro của bản thân

Vì thế, nếu muốn được BHXH tức là muốn nhiều người khác hỗ trợ cho mình là dàn trải rủi ro của mình cho nhiều người khác thì tự mình phải gánh chịu trực tiếp

và trước hết Điều đó có nghĩa là bản thân người lao động phải có trách nhiệm tham gia BHXH để tự bảo hiểm cho mình

- Mức trợ cấp BHXH phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Các yếu tố chủ yếu phải kể

đến là:

+ Tình trạng mất khả năng lao động;

+ Ngành công tác và thời gian công tác;

Tuy nhiên, về nguyên tắc mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức lương lúc đang đi làm, nhưng thấp nhất cũng phải đảm bảo mức sống tối thiểu

tắc phân phối lại quỹ BHXH cho những người lao động tham gia BHXH Trợ cấp BHXH là loại trợ cấp thay thế tiền lương, mà tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động khi họ thực hiện được những công việc hoặc định mức công việc nào đó

- Nhà nước quản lý thống nhất chính sách BHXH và tổ chức bộ máy thực

hiện chính sách BHXH: BHXH là một bộ phận cấu thành các chính sách xã hội, nó

vừa là nhân tố ổn định, vừa là nhân tố động lực phát triển kinh tế xã hội, cho nên vai trò của Nhà nước là rất quan trọng Thực tế đã chỉ rõ, nếu không có sự can thiệp của

Để quản lý BHXH, Nhà nước sử dụng các công cụ chủ yếu như luật pháp và

bộ máy tổ chức Nhìn chung, hầu hết các nước trên thế giới, việc quản lý vĩ mô về BHXH đều được Nhà nước giao cho Bộ lao động hoặc Bộ xã hội trực tiếp điều hành Tuy nhiên, quan điểm này đến nay không phải là tuyệt đối, bởi vì ở một số nước hệ thống BHXH đã bắt đầu được tư nhân hoá

hoặc làm việc thường xuyên ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên thì được hưởng 40 ngày nếu đã đóng BHXH dưới 15 năm; 50 ngày nếu đã đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm; 70 ngày nếu đã đóng từ đủ 30 năm trở lên Nếu người lao động mắc bệnh thuộc Danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày do Bộ Y tế ban hành thì được nghỉ tối đa không quá 180 ngày trong một năm tính cả ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần; hết thời hạn 180 ngày mà vẫn tiếp tục điều trị thì được hưởng tiếp chế độ ốm đau với mức thấp hơn…

+ Chế độ trợ cấp thai sản:

Lao động nữ mang thai, sinh con; người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 4 tháng tuổi có thời gian đóng từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con hoặc nhận con nuôi thì được hưởng trợ cấp thai sản

Thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản tính cả ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần Lao động nữ khi sinh con được nghỉ bốn tháng, nếu làm nghề hoặc công việc trong điều kiện lao động bình thường; năm tháng, nếu làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc Danh mục do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế banh hành; làm việc theo chế độ ba ca; làm việc thường xuyên ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên hoặc là nữ quân nhân,

nữ công an nhân dân; sáu tháng đối với lao động nữ là người tàn tật theo quy định của pháp luật về người tàn tật Trường hợp sinh đôi trở lên, ngoài thời gian nghỉ việc theo quy định thì tính từ con thứ 2 trở đi, cứ mỗi con được nghỉ thêm 30 ngày…

+ Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp:

Người lao động bị tai nạn tại nơi làm việc và trong giờ làm việc, ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động, trên tuyến đường đi và về từ nơi ở đến nơi làm việc trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý; người lao động bị bệnh thuộc danh mục bệnh nghề nghiệp khi làm việc trong môi trường hoặc nghề có yếu tố độc hại; bị suy giảm khả năng lao động từ 5% thì được hưởng chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.…

+ Chế độ hưu trí:

khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do

Bộ lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế ban hành hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên

Người lao động đã đóng BHXH đủ 20 năm trở lên, bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, hưởng lương hưu với mức thấp hơn so với người đủ điều kiện khi thuộc một trong các trường hợp sau:

nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Y tế ban hành…

+ Chế độ tử tuất:

Người lao động đang tham gia đóng BHXH bắt buộc, người lao động đang bảo lưu thời gian đóng BHXH, người đang hưởng lương hưu, hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng đã nghỉ việc, khi chết thì người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng Trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương tối thiểu chung

Trường hợp người lao động đã đóng BHXH đủ 15 năm trở lên nhưng chưa hưởng BHXH một lần; người đang hưởng lương hưu; chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, khi chết thì thân nhân của họ được hưởng tiền tuất hàng tháng (nếu thân nhân không có thu nhập hoặc thu nhập hàng tháng thấp hơn mức lương tối thiểu chung)

Mức trợ cấp tuất hàng tháng đối với mỗi thân nhân bằng 50% mức lương tối thiểu chung; trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì mức trợ cấp tuất hàng tháng bằng 70% mức lương tối thiểu chung…

1.4 Nguồn hình thành và việc sử dụng quỹ BHXH ở Việt Nam

1.4.1 Khái niệm và đặc điểm quỹ BHXH

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài NSNN Quỹ có mục đích và chủ thể riêng Mục đích tạo lập quỹ BHXH là dùng để chi trả cho người lao động, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp các biến cố hoặc rủi ro Chủ thể của quỹ BHXH chính là những người tham gia đóng góp để hình thành nên quỹ, do

đó có thể bao gồm cả: người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước [19]

sách nhà nước là tổng thể các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nước dùng quyền lực chính trị của mình để tập trung một phần thu nhập của quốc gia nhằm tạo quỹ tiền tệ của Nhà nước (NSNN) và phân phối sử dụng quỹ ngân sách cho việc trang trải các chi phí bộ máy Nhà nước và thực hiện chức năng kinh

tế xã hội của Nhà nước

Ngân sách Nhà nước và quỹ BHXH có cùng bản chất, chức năng và có quan

hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tạo lập và sử dụng Hoạt động của ngân sách và quỹ BHXH đều không nhằm mục đích kinh doanh kiếm lời Quá trình hình thành và

sử dụng của mỗi loại đều được biểu hiện dười hình thức giá trị (tiền tệ) Việc thu – chi ngân sách và quỹ BHXH đều được quy định bằng pháp luật và cơ chế quản lý phải tuân theo nguyên tắc cân đối giữa thu và chi

Tuy nhiên, giữa NSNN và quỹ BHXH có những điểm khác nhau cơ bản Ngân sách nhà nước tồn tại và phát triển gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước và thực hiện các chức năng kinh tế–xã hội của Nhà nước Bộ máy nhà nước càng lớn, chức năng và nhiệm vụ càng mở rộng thì thì thu chi ngân sách cũng càng lớn Quan hệ phân phối của NSNN mang tính pháp lý rất cao và dựa vào quyền lực chính trị, kinh tế của Nhà nước Quan hệ phân phối này chủ yếu là phân phối lại, không mang tính chất hoàn trả và phản ánh các lợi ích xã hội, lợi ích quốc gia Nó chi phối các quan hệ, các lợi ích bộ phận và cá nhân nhằm đảm bảo cho nền kinh tế – xã hội của đất nước phát triển ổn định Trong khi đó, quỹ BHXH ra đời, tồn tại và phát triển gắn với sự phát triển của kinh tế hàng hoá, với các mối quan hệ

thuê mướn nhân công Mặc dù thu, chi BHXH đều được Nhà nước quy định bằng các văn bản pháp luật, nhưng chủ yếu dựa vào quan hệ kinh tế, quan hệ lợi ích giữa các bên tham gia theo nguyên tắc có tham gia mới được hưởng quyền lợi BHXH Quan hệ phân phối của quỹ BHXH có tính pháp lý thấp hơn NSNN và mối quan hệ này trước hết phản ánh lợi ích của các bên tham gia BHXH, sau đó mới đến lợi ích của xã hội

Quỹ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau:

sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố, rủi ro làm giảm hoặc mất thu nhập từ lao động Hoạt động của quĩ không nhằm mục đích kinh doanh kiếm lời Vì vậy, nguyên tắc quản lý quỹ BHXH là: cân bằng thu – chi

+ Phân phối quĩ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả, vừa mang tính chất không hoàn trả Tính hoàn trả thể hiện ở chỗ, người lao động là đối tượng tham gia

và đóng góp BHXH đồng thời họ cũng là đối tượng được nhận trợ cấp, được chi trả

từ quỹ BHXH Tính không hoàn trả thể hiện ở chỗ, cùng tham gia và đóng góp BHXH, nhưng có người được hưởng trợ cấp nhiều lần và nhiều chế độ khác nhau, nhưng cũng có những người được ít lần hơn, thậm chí không được hưởng Chính từ đặc điểm này nên một số đối tượng được hưởng trợ cấp từ quỹ BHXH thường lớn hơn nhiều so với mức đóng góp của họ và ngược lại Điều đó thể hiện tính chất xã hội của toàn bộ hoạt động BHXH

+ Quá trình tích luỹ để bảo tồn giá trị và bảo đảm an toàn về tài chính đối với quỹ BHXH là một vấn đề mang tính nguyên tắc Đặc điểm này xuất phát từ chức năng cơ bản nhất của BHXH là bảo đảm an toàn về thu nhập cho người lao động

khâu tài chính trung gian cùng với NSNN và tài chính DN hình thành nên hệ thống tài chính quốc gia Tuy nhiên mỗi khâu tài chính được tạo lập, sử dụng cho một mục đích riêng và gắn với một chủ thể nhất định, vì vậy chúng luôn độc lập với nhau trong quản lý và sử dụng

kinh tế – XH và điều kiện lịch sử trong từng thời kỳ nhất định của đất nước Kinh tế

XH càng phát triển thì càng có điều kiện thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH, nhu cầu thoả mãn về BHXH đối với người lao động càng được nâng cao Đồng thời kinh tế xã hội phát triển, người lao động và người sử dụng lao động sẽ có thu nhập cao hơn, do đó họ càng có điều kiện tham gia và đóng góp BHXH…

1.4.2 Nguồn hình thành quĩ BHXH ở Việt Nam

Mối quan hệ chủ – thợ trong BHXH thực chất là mối quan hệ lợi ích Vì thế, cũng như nhiều lĩnh vực khác trong quan hệ lao động, BHXH không thể thiếu được

sự tham gia đóng góp của Nhà nước Trước hết các luật lệ của Nhà nước về BHXH

là những chuẩn mực pháp lý mà cả người lao động và người sử dụng lao động đều phải tuân theo, những tranh chấp chủ – thợ trong lĩnh vực BHXH có cơ sở vững chắc để giải quyết Ngoài ra, bằng nhiều hình thức, biện pháp và mức độ can thiệp

khác nhau, Nhà nước không chỉ tham gia đóng góp và hỗ trợ thêm cho quỹ BHXH

mà còn trở thành chỗ dựa để đảm bảo cho hoạt động BHXH chắc chắn và ổn định

Phần lớn các nước trên thế giới, quỹ BHXH đều được hình thành từ các nguồn nêu trên Tuy nhiên, phương thức đóng góp và mức đóng góp của các bên tham gia BHXH có khác nhau Về phương thức đóng góp BHXH của người lao động và người sử dụng lao động hiện vẫn còn hai quan điểm: quan điểm thứ nhất cho rằng phải căn cứ vào mức lương cá nhân và quỹ lương của cơ quan, doanh nghiệp; quan điểm thứ hai lại nêu lên là phải căn cứ vào mức thu nhập cơ bản của người lao động được cân đối chung trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân để xác định mức đóng góp Về mức đóng góp BHXH, một số nước quy định người sử dụng lao động phải chịu toàn bộ chi phí cho chế độ tai nạn lao động, Chính phủ trả chi phí y

tế và trợ cấp gia đình, các chế độ còn lại cả người lao động và người sử dụng lao động cùng đóng góp mỗi bên một phần bằng nhau, một số nước khác thì Chính phủ

bù thiếu cho quỹ BHXH hoặc chịu toàn bộ chi phí quản lý BHXH

1.4.3 Sử dụng quỹ BHXH ở Việt Nam

+ Trả các chế độ BHXH cho người lao động theo quy định;

+ Đóng BHYT cho người đang hưởng lương hưu hoặc nghỉ việc hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng;

+ Chi cho sự nghiệp quản lý BHXH;

+ Chi khen thưởng cho các tổ chức cá nhân có thành tích trong việc thực hiện Luật BHXH hoặc phát hiện vi phạm pháp luật về BHXH; chi khen thưởng cho người sử dụng lao động thực hiện tốt công tác bảo hộ lao động, phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

+ Chi đầu tư để bào toàn và tăng trưởng quỹ

Trong các nội dung chi trên thì chi trả các chế độ BHXH cho người lao động theo quy định là lớn nhất và quan trọng nhất Khoản chi này được thực hiện theo luật định và phụ thuộc vào phạm vi trợ cấp của từng hệ thống BHXH Về nguyên

+ Nếu chỉ thành lập một quỹ BHXH tập trung thống nhất thì việc chi trả cũng phải đảm bảo tính thống nhất theo các nội dung chi Điều đó có nghĩa là, tất cả các nguồn thu BHXH đều được tập trung để hình thành một quỹ, sau đó quỹ được

sử dụng để chi trả theo các chế độ, chi quản lý và chi đầu tư Phương thức này rất đơn giản và tác dụng chủ yếu là quản lý quỹ được tập trung, cho nên dễ dàng điều tiết giữa các chế độ BHXH trong quá trình chi trả

+ Nếu quỹ được hình thành theo hai loại: quỹ BHXH ngắn hạn và quỹ BHXH dài hạn thì việc chi trả và quản lý chi sẽ cụ thể hơn Quỹ BHXH ngắn hạn được chi cho các chế độ ngắn hạn như : ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp Nguồn quỹ này sẽ được cân đối từng năm, thậm chí có thể được hình thành ngay trong từng doanh nghiệp để chi trả trực tiếp Quỹ BHXH dài hạn được

sử dụng để chi trả cho các chế độ dài hạn như hưu trí, tử tuất Nguồn quỹ này phải được cân đối trong nhiều năm và dùng tài khoản cá nhân trong quá trình chi trả là

có hiệu quả nhất Phương thức này đảm bảo cho công tác chi trả sát thực tế và đúng mục đích hơn Đồng thời, còn tạo điều kiện cho người lao động thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia các chế độ BHXH dài hạn

+ Nếu quỹ BHXH được thành lập theo từng chế độ: Quỹ ốm đau, quỹ thai sản, quỹ hưu trí thì việc chi trả sẽ càng trở nên đơn giản và đảm bảo đúng mục đích

1.5 Nội dung tổ chức công tác thu BHXH ở Việt Nam

1.5.1 Quy trình thu BHXH ở Việt Nam

* Lập và giao kế hoạch thu hàng năm

a Bảo hiểm xã hội huyện: Căn cứ tình hình thực hiện năm trước và khả năng

mở rộng người lao động tham gia BHXH trên địa bàn, lập 02 bản "Kế hoạch thu BHXH bắt buộc" năm sau, gửi 01 bản đến BHXH tỉnh trước ngày 05/11 hàng năm

b Bảo hiểm xã hội tỉnh:

- Lập 02 bản dự toán thu BHXH đối với người sử dụng lao động do tỉnh quản lý, đồng thời tổng hợp toàn tỉnh, lập 02 bản "Kế hoạch thu BHXH bắt buộc" năm sau, gửi BHXH Việt Nam 01 bản trước ngày 15/11 hàng năm

- Căn cứ dự toán thu của BHXH Việt Nam giao, tiến hành phân bổ dự toán thu BHXH cho các đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh và BHXH huyện trước ngày 20/01 hàng năm

c BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ: Lập

kế hoạch thu BHXH gửi BHXH Việt Nam trước ngày 15/11 hàng năm

d Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Căn cứ tình hình thực hiện kế hoạch năm trước và khả năng phát triển lao động năm sau của các địa phương, tổng hợp, lập và giao dự toán thu BHXH cho BHXH tỉnh và BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công

an và Ban Cơ yếu Chính phủ trước ngày 10/01 hàng năm

* Quản lý tiền thu:

- BHXH tỉnh và BHXH huyện không được sử dụng tiền thu BHXH vào bất

cứ mục đích gì (trường hợp đặc biệt phải được Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam chấp thuận bằng văn bản)

- Hàng quý, BHXH tỉnh (Phòng Kế hoạch-Tài chính) và BHXH huyện có trách nhiệm quyết toán số tiền 2% đơn vị được giữ lại, xác định số tiền chênh lệch thừa, thiếu; Đồng thời gửi thông báo quyết toán cho phòng Thu hoặc bộ phận Thu

để thực hiện thu kịp thời số tiền người sử dụng lao động chưa chi hết vào tháng đầu của quý sau;

- BHXH Việt Nam thẩm định số thu BHXH theo 6 tháng hoặc hàng năm đối với BHXH tỉnh, BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ [3]

* Trình tự đóng và thu BHXH:

dụng, Quyết định nâng lương hoặc Hợp đồng lao động kê khai 03 bản “Tờ khai

+ Cơ quan BHXH:

Tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra số lượng, tính hợp pháp của các loại giấy tờ, đối chiếu với hồ sơ của người lao động, ghi mã số quản lý đơn vị và từng người lao động trên danh sách và trên Tờ khai tham gia BHXH (mã đơn vị và người lao động ghi theo quy định của BHXH Việt Nam) Trường hợp hồ sơ chưa đủ, cơ quan BHXH phải hướng dẫn cụ thể để đơn vị hoàn thiện Trong thời gian không quá 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ phải trả lại đơn vị 01 bản Danh sách lao động tham gia BHXH bắt buộc để đơn vị thực hiện đóng BHXH

- Đối với Người sử dụng lao động đang tham gia BHXH:

+ Hàng tháng, nếu có tăng, giảm lao động hoặc thay đổi tiền lương làm căn

cứ đóng BHXH, người sử dụng lao động lập 02 bản “Danh sách điều chỉnh lao động

và mức đóng BHXH bắt buộc” kèm theo hồ sơ như: Tờ khai, quyết định tuyển dụng, thuyên chuyển, nghỉ việc, thôi việc hoặc hợp đồng lao động, quyết định tăng, giảm lương nộp cho cơ quan BHXH Cơ quan BHXH tiếp nhận, kiểm tra, thẩm định

hồ sơ thông báo cho đơn vị đóng BHXH kịp thời cho người lao động

+ Khi người sử dụng lao động di chuyển từ địa bàn tỉnh này sang địa bàn tỉnh khác, phải xuất trình hồ sơ kèm theo “Danh sách điều chỉnh lao động và mức đóng

- Phương thức đóng BHXH:

+ Nguyên tắc đóng BHXH: Hàng tháng, chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng, người sử dụng lao động đóng BHXH trên quỹ tiền lương, tiền công của những người lao động tham gia BHXH; đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng của từng người lao động theo quy định: người sử dụng lao động đóng 15%, người lao động đóng 5%

+ Hàng tháng, người sử dụng lao động được giữ lại 2% số phải nộp để chi trả kịp thời 2 chế độ ốm đau, thai sản cho người lao động Hàng quý, thực hiện quyết toán, trường hợp tổng số tiền quyết toán nhỏ hơn số tiền giữ lại thì người sử dụng lao động phải nộp số chênh lệch này vào tháng đầu quý sau

+ Người sử dụng lao động đóng BHXH bằng hình thức chuyển khoản Trường hợp người sử dụng lao động đóng BHXH bằng tiền mặt thì cơ quan BHXH phải hướng dẫn thủ tục nộp tiền vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

+ Người lao động được cử đi học tập, thực tập, công tác, nghiên cứu, đi điều dưỡng ở trong và ngoài nước mà vẫn hưởng tiền lương ở đơn vị trước khi được cử

theo hợp đồng lao động dưới 3 tháng, khi hết hạn hợp đồng lao động mà vẫn tiếp tục làm việc hoặc ký hợp đồng lao động mới với đơn vị đó thì thời gian làm việc theo hợp đồng lao động trước đó phải truy đóng BHXH

Thủ tục truy đóng: Người sử dụng lao động lập “Danh sách truy đóng BHXH bắt buộc” và công văn kèm theo các hồ sơ liên quan của người lao động gửi cơ quan BHXH Các trường hợp truy đóng BHXH do BHXH tỉnh giải quyết

- Trường hợp thoái trả tiền đã đóng BHXH:

+ Người sử dụng lao động khi không còn là đối tượng tham gia BHXH, nếu đóng thừa số tiền BHXH thì được thoái trả

Thủ tục thoái trả: Người sử dụng lao động lập văn bản gửi cơ quan BHXH kèm theo các hồ sơ liên quan, BHXH tỉnh tiếp nhận hồ sơ, tiền hành kiểm tra, thẩm định và thoái trả cho đơn vị, không thoái trả cho từng người lao động Trường hợp người sử dụng lao động di chuyển khỏi địa bàn tỉnh nếu có đóng thừa BHXH thì cơ quan BHXH nơi người sử dụng lao động chuyển đi phải có văn bản báo cáo BHXH Việt Nam giải quyết

Kết quả đóng BHXH: Hàng tháng căn cứ vào hồ sơ đăng ký tham gia BHXH

và hồ sơ bổ sung (nếu có), các chứng từ chuyển tiền của đơn vị, giấy báo có của Ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước trong tháng để kiểm tra, đối chiếu và xác định

số người tham gia BHXH, tổng quỹ tiền lương, số tiền phải đóng, số tiền đã đóng,

số tiền đóng thừa, thiếu và số tiền lãi chưa đóng, chậm đóng (nếu có); lập 02 bản

“Thông báo kết quả đóng BHXH bắt buộc” và gửi cho đơn vị sử dụng lao động 01 bản

Trường hợp người sử dụng lao động có hành vi vi phạm về đóng BHXH như không đóng, đóng không đúng thời gian quy định, đóng không đúng mức quy định, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH, ngoài việc phải đóng số tiền chưa đóng, chậm đóng và bị xử lý theo quy định của pháp luật, còn phải đóng số tiền lãi do chưa đóng, chậm đóng

Thời điểm tính lãi là sau ngày thứ 30 kể từ ngày hết hạn phải đóng BHXH và theo tỷ lệ % lãi suất của hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH trong năm

1.5.2 Tổ chức bộ máy thu BHXH ở Việt Nam

Hình 01 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH

Theo mô hình trên, việc phân cấp quản lý như sau:

- Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra tình hình thực hiện công tác quản lý thu, cấp sổ BHXH trong toàn ngành bao gồm cả BHXH thuộc

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ Xác định mức lãi suất bình quân trong năm của hoạt động đầu tư quỹ BHXH và thông báo cho BHXH tỉnh

- Bảo hiểm xã hội tỉnh:

+ Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để phân cấp quản lý thu BHXH cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ;

BHXH Việt Nam

BHXH

Tỉnh 1

BHXH Tỉnh 2

BHXH Huyện 61.1

BHXH Huyện 61.n

BHXH Bộ Công an,

Bộ Quốc phòng, Ban

cơ yếu Chính phủ

- Bảo hiểm xã hội huyện: Tổ chức, hướng dẫn thực hiện thu BHXH; cấp sổ BHXH đối với người sử dụng lao động và người lao động theo phân cấp quản lý;

- BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ: Trực tiếp thu BHXH, cấp sổ BHXH đối với người lao động do Bộ Quốc phòng, Bộ Công

an và Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý; xây dựng kế hoạch thu và báo cáo quyết toán thu BHXH, cấp sổ BHXH hàng năm với cơ quan BHXH Việt Nam [3]

1.5.3 Các tiêu chí đánh giá tổ chức thu BHXH

- Số lượng thu hoàn thành kế hoạch: là số lượng thu bằng hoặc lớn hơn chỉ tiêu thu do BHXH Việt Nam phân bổ cho các tỉnh, do BHXH tỉnh phân bổ chỉ tiêu thu cho các huyện thuộc tỉnh:

% hoàn thành kế hoạch số lượng thu BHXH = (Số lượng thu BHXH thực hiện/số lượng thu kế hoạch phân bổ) x 100%

- Thời gian hoàn thành thu: BHXH tỉnh, huyện thực hiện chế độ báo cáo tình hình thu BHXH bắt buộc định kỳ tháng, quý, năm; BHXH như sau:

+ BHXH huyện: Báo cáo tháng trước 22 hàng tháng; báo cáo quý trước ngày

20 tháng đầu quý sau; báo cáo năm trước ngày 25/01 năm sau

+ BHXH tỉnh: Báo cáo tháng trước 25 hàng tháng; báo cáo quý trước ngày cuối tháng đầu quý sau; báo cáo năm trước ngày 15/02 năm sau

+ BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ: Thực hiện báo cáo thu BHXH 6 tháng đầu năm trước ngày 30/7 và báo cáo năm trước ngày 15/2 năm sau

- Đối tượng thu bảo hiểm xã hội bắt buộc:

nhà nước thành lập theo Luật doanh nghiệp nhà nước đang trong thời gian chuyển đổi thành Công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc Công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp; các doanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang

+ Cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp; đơn vị vũ trang nhân dân

+ Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác;

+ Tổ chức, đơn vị hoạt động theo quy định của pháp luật;

+ Cơ sở ngoài công lập hoạt động trong các lĩnh vực: Giáo dục - đào tạo; Y tế; Văn hoá; Thể dục thể thao; Khoa học và công nghệ; Môi trường; Xã hội; Dân số, gia đình, bảo vệ chăm sóc trẻ em và các ngành sự nghiệp khác;

+ Hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã thành lập, hoạt động theo Luật hợp tác xã;

+ Hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn,

sử dụng, trả tiền lương, tiền công cho người lao động;

+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có sử dụng lao động là người Việt Nam, trừ trường hợp Điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác

+ Tổ chức bảo hiểm xã hội, bao gồm: BHXH Việt Nam; BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là BHXH tỉnh); BHXH quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là BHXH huyện); tổ chức BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ

- Giải quyết vấn đề nợ đọng:

Các trường hợp phải truy đóng, bao gồm:

+ Không đóng BHXH

+ Đóng không đúng thời gian quy định

+ Đóng không đúng mức quy định tại mục I phần này

+ Đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc

+ Người lao động sau thời gian làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3 tháng, khi hết hạn hợp đồng lao động mà vẫn tiếp tục làm việc hoặc ký hợp đồng lao động mới với đơn vị đó thì thời gian làm việc theo hợp đồng lao động trước đó phải truy đóng BHXH

Điều kiện truy đóng: Người lao động là đối tượng tham gia BHXH bắt buộc;

có tên trong danh sách lao động, tiền lương của đơn vị và có đủ hồ sơ liên quan đến thời gian truy đóng BHXH

Thủ tục truy đóng:

+ Người sử dụng lao động: Lập "Danh sách truy đóng BHXH bắt buộc" và công văn kèm theo các hồ sơ liên quan của người lao động gửi cơ quan BHXH + Cơ quan BHXH: Tiếp nhận hồ sơ, tiến hành kiểm tra, xác định số tiền phải truy đóng; mức truy đóng là 20% BHXH và 3% BHYT (nếu có) tính theo tiền lương, tiền công và mức lương tối thiểu tại thời điểm đóng

+ Trong thời gian phải truy đóng nếu người lao động bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và có khám chữa bệnh thì người sử dụng lao động phải chịu trách nhiệm bồi hoàn chi phí cho người lao động

+ Số tiền BHXH, BHYT phải truy đóng được nộp vào quỹ BHXH mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Phân cấp giải quyết: Các trường hợp truy đóng BHXH do BHXH tỉnh giải quyết, trừ trường hợp truy đóng để cộng nối thời gian tham gia BHXH trước 01/01/1995 thì phải có ý kiến bằng văn bản của BHXH Việt Nam [3]

1.6 Kinh nghiệm một số nước về công tác quản lý thu BHXH

1.6.1 Công tác quản lý thu BHXH ở Liên Bang Mỹ

Về mức đóng BHXH: Được chia ngang bằng cho chủ sử dụng lao động và người lao động, mỗi bên đóng 7,65 % tiền lương của người lao động (trong đó, đóng cho BHYT là 1,45%) Khu vực nông nghiệp và phi Chính phủ thì người lao động phải đóng 15,3% tiền lương tháng

Khi đóng phí BHXH, người lao động được cấp thẻ BHXH, họ có thể được nhận tối đa 4 thẻ BHXH trong một năm Khi thực hiện chi trả trợ cấp cho người lao động thì cơ quan BHXH sẽ thu lại thẻ BHXH đó để lưu trữ

Số tiền thu BHXH được dành dưới 1% cho chi phí quản lý hành chính, 70% chi cho trợ cấp hưu trí, 19% chi trợ cấp y tế, 10% chi trợ cấp khuyết tật và thân nhân

Ngoài hình thức BHXH bắt buộc, Liên bang Mỹ còn thực hiện loại hình BHXH tự nguyện, quỹ hưu trí của ngành Người lao động có thể tham gia vừa hình thức BHXH bắt buộc, vừa tham gia chế độ BHXH tự nguyện Hiện nay, có khoảng hơn nửa lực lượng lao động nước Mỹ tham gia BHXH tự nguyện Theo số liệu của Viện nghiên cứu trợ cấp của người lao động thì có tới 97% lao động nông nghiệp và 40% lao động tiểu thủ công nghiệp, phi chính quy tham BHXH tự nguyện Loại hình BHXH tự nguyện do Bộ lao động Mỹ quản lý theo quy định của Luật BHXH, BHXH chỉ thực hiện chế độ hưu trí Quỹ BHXH tự nguyện của Mỹ rất lớn, chiếm 50% thu nhập quốc dân của toàn nước Mỹ và chiếm 20% thị trường tài chính Mỹ Mức đóng góp vào quỹ BHXH tự nguyện của người lao động và chủ sử dụng lao động được quy định trong Luật BHXH do Quốc hội Mỹ ban hành

Mức trợ cấp của BHXH tự nguyện không cố định, phụ thuộc vào mức đóng góp của người lao động và hiệu quả đầu tư tăng trưởng Số tiền mà người lao động đóng hàng năm cùng với lãi thu được từ đầu tư bao nhiêu, mức trợ cấp được hưởng

sẽ được thông báo hàng năm tới người lao động Nhà nước sẽ bảo hộ cho quỹ BHXH tự nguyện trong các trường hợp quỹ có nguy cơ đổ vỡ

Việc thu phí BHXH tự nguyện thông qua tài khoản cá nhân, do vậy người lao động làm việc trong các DN hay làm việc cho Chính Phủ không thể trốn nộp BHXH vì mọi thu nhập của họ đều thông qua tài khoản cá nhân Nếu người lao động làm việc trong các cơ sở tư nhân, trả công bằng tiền mặt thì Chính Phủ khó có thể kiểm soát được Việc thu BHXH sẽ do người lao động tự kê khai và trích nộp trên cơ sở tự nguyện, tuy nhiên trên thực tế số này rất ít Người dân tự ý thức được quyền lợi của họ khi tham gia BHXH, nên họ tự nguyện đóng vào quỹ BHXH

1.6.2 Công tác quản lý thu BHXH ở Nhật Bản

Đặc điểm của Nhật Bản là không tồn tại một hệ thống bảo đảm xã hội thống nhất mà các chế độ được quản lý một cách riêng biệt tuỳ theo chức năng và đối tượng tham gia nên việc thu BHXH cũng do các cơ quan khác nhau thực hiện:

- Chế độ hưu trí:

Hệ thống hưu trí Nhật Bản bao gồm nhiều quỹ khác nhau đảm bảo chế độ hưu trí cho nhiều tầng lớp dân cư khác nhau Các quỹ hưu trí do Vụ hưu trí Bộ Y tế Phúc lợi chịu trách nhiệm giám sát chung Cơ quan BHXH quản lý hành chính trên toàn quốc gia và dưới là các chi nhánh cơ quan BHXH địa phương quản lý thực hiện thu và chi trả trợ cấp:

cao như: Viên chức các cấp, thuỷ thủ, Giáo sư đại học và những người lao động trong các cơ quan Nhà nước Mức đóng góp từ 10% đến 16% lương tháng Nhà nước hỗ trợ từ 15%-18% tổng mức trả tiền hưu hàng năm của quỹ

những người làm việc trong các đơn vị tư nhân có từ 5 lao động trở lên Mức đóng góp của người lao động và chủ sử dụng lao động tương tự như nhau: 8,675% lương tháng của người lao động (đối với những người làm nghề mỏ và ngư nghiệp 9,575%) Hàng năm Nhà nước hỗ trợ 20% tổng số tiền chi trả hàng năm và chi phí quản lý hành chính

động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, trong các xí nghiệp nhỏ, tư nhân với mức thu nhập thấp nhất trong xã hội, chỉ có 1/3 số người tham gia có thu nhập ổn định, số còn lại chủ yếu là phụ nữ và người có thu nhập thất thường, thậm chí không

có thu nhập phải dựa vào sự giúp đỡ của người thân để đóng bảo hiểm Mức đóng của người lao động và chủ sử dụng lao động ngang bằng nhau với mức: 12.800 yên/tháng, cộng với khoản phụ thêm tự nguyện là 400Yên để được nhận thêm một khoản lương hưu bổ sung Nhà nước hỗ trợ 1/3 tổng mức trả tiền hưu hàng năm của quỹ

Trong đó: mức đóng của chủ sử dụng lao động có 27 mức, từ 0,6% đến 13,4% lương tuỳ theo ngành nghề, mức độ rủi ro và số lao động làm việc

- Chế độ Bảo hiểm việc làm:

Đặt dưới sự quản lý trực tiếp của Chính Phủ, Bộ Lao động có trách nhiệm giúp Chính Phủ trong việc thực hiện bảo hiểm việc làm thông qua các văn phòng Bảo đảm việc làm công cộng và bộ phận bảo đảm việc làm của Phòng Lao động cấp huyện – hai cơ quan này trực tiếp làm những công việc hành chính có liên quan đến người lao động, tổ chức thu bảo hiểm theo Luật thu bảo hiểm việc làm… và truyền trực tiếp những dữ liệu đó lên Bộ Lao động theo hệ thống siêu máy tính Mức thu BHXH như sau: