I Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th
1 Khái ni m: Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th là s t ng ho c gi m s l ng cá th trong qu n
th
Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th là do nh ng y u t n i t i c a qu n th nh ti m n ng sinh
h c c a loài, quan h gi a các cá th trong qu n th … và các đi u ki n s ng c a môi tr ng nh kh n ng
cung c p ngu n s ng, s thay đ i c a các y u t khí h u… tác đ ng lên qu n th
2 Các ki u bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th
Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th n đ nh
Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th theo chu kì
Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th không theo chu kì
a Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th n đ nh: là s dao đ ng th p xung quanh m t m c n đ nh
ng v i kh n ng cung c p ngu n s ng c a môi tr ng
Ki u bi n đ ng này th ng g p qu n th có kích th c c th l n, s ng trong môi tr ng n đ nh
b Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th theo chu kì:
Là bi n đ ng x y ra do nh ng thay đ i có chu kì c a đi u ki n môi tr ng nh chu kì ngày đêm, tu n
tr ng, th y tri u, chu kì mùa, chu kì nhi u n m…
Chú ý: Bi n đ ng x y ra do nh ng thay đ i có tính chu kì c a đi u ki n môi tr ng
Nhi u qu n th chim và thú có s l ng cá th l n nh t vào mùa xuân khi có khí h u m áp và có s
l ng cá th nh nh t vào mùa đông giá l nh do t vong vì thi u th c n, nhi t đ không khí quá th p
H ng n m, s l ng mu i xu t hi n nhi u vào mùa hè nóng và m, r ng cây th ng r ng lá nhi u vào
mùa cu i mùa thu…
S bi n đ ng s l ng cá th qu n th c a mèo r ng theo chu kì 9,6 n m trùng v i chu kì bi n đ ng
s l ng th là th n c a mèo r ng
đ ng rêu ph ng b c, theo chu kì 3 – 4 n m/ l n, s l ng cáo l i t ng lên 100 l n và sau đó l i
gi m, đúng theo chu kì bi n đ ng c a chu t lemmut (con m i ch y u c a cáo)
Cá c m vùng bi n Peru có chu kì bi n đ ng là 7 n m, khi có dòng n c nóng ch y v làm cá ch t
hàng lo t
Vi t Nam: Mùa xuân, mùa hè có khí h u m áp, sâu h i xu t hi n nhi u Mu i th ng nhi u khi th i
ti t m áp và đ m cao, các loài ch nhái, có s l ng t ng đ t bi n vào mùa m a
c Bi n đ ng s l ng cá th không theo chu kì
Là bi n đ ng mà s l ng cá th c a qu n th t ng ho c gi m m t cách đ t ng t do đi u ki n b t
th ng c a th i ti t (l l t, h n hán, cháy r ng, d ch b nh…)
(TÀI LI U BÀI GI NG) Giáo viên: NGUY N QUANG ANH
ây là tài li u tóm l c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th thu c khóa h c
LTQG PEN-C: Môn Sinh h c (Th y Nguy n Quang Anh) t i website Hocma i.vn có th n m v ng ki n th c ph n
Bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th , B n c n k t h p xem tài li u cùng v i bài gi ng này
Trang 2Ví d : bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th do nh ng nhân t ng u nhiên nh : bão, l l t, cháy
r ng, ô nhi m môi tr ng… ho c do ho t đ ng khai thác tài nguyên m t cách quá m c c a con ng i
Ví d : mùa đông giá l nh hàng lo t trâu bò vùng S n La, Lai Châu b ch t do l nh
R ng tràm U Minh Th ng b cháy tháng 3 n m 2002 làm nhi u sinh v t r ng b tiêu di t, ho c không
còn ch c trú
II Nguyên nhân gây bi n đ ng và s đi u ch nh s l ng cá th c a qu n th
1 Nguyên nhân gây bi n đ ng s l ng cá thê c a qu n th
Các nhân t sinh thái vô sinh và h u sinh có nh h ng to l n đ n bi n đ ng s l ng cá th c a qu n
th do chúng tác đ ng đ n m c sinh s n, t vong, di c và nh p c c a qu n th
Ng i ta chia nguyên nhân bi n đ ng s l ng cá th c a qu n th thành 2 nhóm:
- Nhóm các nhân t sinh thái vô sinh (nhân t không ph thu c vào m t đ qu n th ): g m các nhân
t nh khí h u, th nh ng… Trong đó nhân t sinh thái khí h u có nh h ng th ng xuyên và rõ r t
nh t
G i nh th vì do các nhân t sinh thái trên khi tác đ ng lên qu n th không ch u chi ph i b i y u t
m t đ mà ch y u tác đ ng m t chi u lên các cá th c a qu n th , tác đ ng c a các nhân t sinh thái
không ph thu c vào m t đ nh h ng tr c ti p đ n tr ng thái sinh lí, ngu n th c n s l ng con m i …
c a sinh v t S ng trong đi u ki n t nhiên không thu n l i, thì s c sinh s n c a các cá th gi m, s c s ng
con non kém
Ví d , vào nh ng n m giá rét kéo dài th ng gây t vong nhi u loài chim n sâu b , loài g m nh m,
bò sát, ch nhái…
- Nhóm các nhân t sinh thái h u sinh (nhân t ph thu c vào đ qu n th ): là nh ng nhân t sinh thái
khi tác đ ng lên qu n th ch u s chi ph i c a y u t m t đ , nhân t sinh thái ph thu c vào m t đ
bao g m các m i quan h nh : quan h b tr , quan h c nh tranh gi a cá cá th trong qu n th , quan
h v t n th t – con m i, quan h kí sinh – v t ch …
Các nhân t sinh thái này tác đ ng và đi u ch nh s l ng cá th lúc t ng lúc gi m, đ m b o cho s
l ng cá th c a qu n th tr ng thái cân b ng
S c nh tranh gi a các cá th trong m t đàn, s l ng k thù n th t, s c sinh s n và m c đ t vong,
s phát tán c a các cá th trong qu n th … có nh h ng r t l n đ n s bi n đ ng s l ng cá th trong
qu n th
Các nhân t sinh thái ph thu c m t đ c ng ch u s tác đ ng tr c ti p c a ngu n s ng t môi tr ng
chim, s c nh tranh n i làm t nh h ng t i kh n ng sinh s n và n tr ng Nh ng loài đ ng v t có
ít kh n ng b o v vùng s ng nh cá, h u, nai thì kh n ng s ng sót c a con non ph thu c nhi u vào s
l ng k thù n th t (h , báo…) thì kh n ng c nh tranh đ b o v vùng s ng có nh h ng l n t i s
l ng cá th trong qu n th
2 S đi u ch nh s l ng cá thê c a qu n th
Là kh n ng n i t i c a m t qu n th khi không có s phù h p gi a s l ng cá th v i ngu n s ng trong môi tr ng
C ch : làm gi m s l ng do gi m m c sinh, t ng m c xu t c
T ng s l ng do t ng m c sinh, t ng m c nh p c
- Trong đi u ki n môi tr ng thu n l i, s c sinh s n c a qu n th t ng lên và m c đ t vong gi m,
nh p c c ng t ng lên s l ng cá th c a qu n th t ng lên nhanh chóng
Trang 3- S l ng cá th c a qu n th t ng lên quá m c làm ngu n th c n c n ki t c nh tranh gay g t
làm cho m c đ t vong t ng và m c sinh s n gi m, đ ng th i xu t c c ng có th t ng cao, s l ng cá
th c a qu n th l i đ c gi m xu ng, c nh tranh gay g t gi a các cá th c a qu n th d n đ n hi n t ng
t ta th a th c v t và hi n t ng đ ng v t cùng loài n l n nhau
3 Tr ng thái cân b ng c a qu n th
Kh n ng s l ng cá th c a qu n th không gi m xu ng quá th p ho c t ng lên quá cao, d n t i
tr ng thái cân b ng c a qu n th
Khi đó qu n th có s l ng cá th n đ nh và phù h p v i kh n ng cung c p ngu n s ng c a môi
tr ng
Giáo viên : Nguy n Quang Anh Ngu n : Hocmai.vn