I Qu n th :
1 Khái ni m qu n th :
Qu n th là nhóm cá th cùng m t loài ho căd i loài, khác nhau v gi i tính; v tu i và v kíchăth c, phân b trong vùng phân b c a loài, chúng có kh n ngăgiaoăph i t do v i nhau (tr d ng sinh s n vô tính)ăđ sinh ra các th h m i h u th
Ví d :
Qu n th là m t t ch c sinh h c m căcao,ăđ căđ cătr ngăb i nh ng tính ch t mà cá th không bao
gi cóănh ăc u trúc v gi i tính, v tu i, m c sinh s n, m c t vong - s ng sót và s dao đ ng s l ng cá
th c a qu n th
Nh ng loài nào có vùng phân b h p,ăđi u ki nămôiătr ngăkháăđ ng nh tăth ng hình thành m t qu n
th (loàiăđ nă hình:ăMonomorphis).ăNg c l i, nh ng loài có vùng phân b r ng,ăđi u ki nă môiătr ng khôngăđ ng nh t nh ng vùng khác nhau c a vùng phân b thìăth ng t o nên nhi u qu n th thích nghi
v iăcácăđi u ki năđ c thù c a t ngăđ aăph ngă(loàiăđaăhình:ăPolymorphis).ăTínhăđaăhìnhăcàngăl n, loài càng d dàng thích nghi v i s bi năđ ng có tính chu k hay b tăth ng c a các y u t môiătr ng trong vùng phân b r ng c a mình
Ýăngh aăsinhăh c quan tr ng c a qu n th là kh n ngăkhaiăthácăngu n s ng,ătr c h tălàăn ngăl ng
m t cách h p lý nh t Chi năl căn ngăl ng t iă uălàăkhuynhăh ng ch đ oăđ xác l p và phát tri n c u trúc c a qu n th
i v iăconăng i,ăýăngh aăquanătr ng nh t c a qu n th là kh n ngăhìnhăthànhăsinhăkh i c a nó hay
kh n ngăt o nên ch t h uăc ăd i d ngăcácăc ăth sinh v tămàăconăng i có th l a ch n cho m căđíchăs
d ng c a mình (nh ng s n ph m có l i, không có l i, có h i)
2 Quá trình hình thành qu n th
QU N TH SINH V T VÀ CÁC M I QUAN H TRONG QU N TH
(TÀI LI U BÀI GI NG) Giáo viên: NGUY N QUANG ANH
âyălàătàiăli uătómăl c các ki n th căđiăkèmăv i bài gi ng Qu n th sinh v t và các m i quan h sinh thái trong qu n
th thu c khóa h c LTQG PEN-C: Môn Sinh h c (Th y Nguy n Quang Anh) t iăwebsiteăHocmai.vn.ă có th n m
v ng ki n th c ph n Qu n th sinh v t và các m i quan h sinh thái trong qu n th , B n c n k t h p xe m tài li u cùng
v i bài g i ng này
Trang 2- u tiên, m t s cá th cùng loài phát tán t iămôiătr ng s ng m i c aămôiătr ng
- Nh ng cá th thíchănghiăđ c v iămôiătr ng thì t n t i và gi a chúng thi t l p m i quan h sinh thái
- Các cá th sinh s n và d n hình thành qu n th năđ nh
II Các m i quan h trong qu n th
- Trong qu n th có các m i quan h h tr và c nh tranh cùng loài
1 Quan h h tr
Ví d :
S t h p hay s ng thành b y,ăđàn:ăăcônătrùng,ăchim,ăcá,ăong,ătre, lau s y
Trong nhi uătr ng h p qu n t ch là t m th i nh ng th i gian nh tăđ nhănh ăconăcáiăg n bên cha
m , ho c cá th h păthànhăđànăđ sinh s n,ăs năm i, ch ng l i k thù
Trong b y,ăđànăcácăcáăth có nhi uăđ căđi m sinh lí và t p tính sinh thái có l iănh ăgi mătiêuăhaoăl ng ôxi,ăt ngăc ngăđ dinhăd ng, có kh n ngăch ng l iăcácăđi u ki n b t l iăchoăđ i s ng Hi năt ngăđóă
g iălàă“hi u su tănhóm”
S ng thành xã h i:ăcácăloàiăcônătrùngănh ăong,ăki n, m i Theo ki u m u h có s phân chia th b c
và ch căn ngăr tăch tăch và c ng nh c
Ýă ngh a:ă m b o cho qu n th t n t i m t cách năđ nh và khai thác t iă uă ngu n s ng c a môi
tr ng,ăt ngăkh n ngăs ng sót và kh n ngăsinhăs n c a cá th
2 Quan h c nh tranh
a Khái ni m
- Khi m tăđ cá th c a qu n th t ngălênăquáăcao,ăngu n s ng c aămôiătr ngăkhôngăđ cung c p cho m i
cá th trong qu n th các cá th tranh giành nhau th că n,ăn iă , ánh sáng và các ngu n s ng khác; các conăđ c tranh giành con cái
Các m i quan h c nh tranh trong loài
C nh tranh cùng ngu n
s ng
M tă đ qu n th v t quá s c chuă đ ng c a môiătr ng
Là hình th c CLTN,
nh m nâng cao m c
s ng sót c a qu n th
T t aă th aă th c v t, sinh s n tranh giành con cái
Kí sinh cùng loài Ngu n th că nă r t h n
h p
Gi m s c ép lên ngu n
th că năh n h p
Các s ng sâu Edriolychnus schmidti
và Ceratias sp năth tăđ ng lo i Ngu n th că năsuyăki t T n t i con non có s c
s ngăcaoăh n
Cáă v c châu Âu; cá
m p
Trang 3b Ý ngh a
- Quan h c nh tranh làm cho s l ng và phân b c a cá th trong qu n th đ c duy trì m c phù h p
v i ngu n s ng và không gian s ng,ăđ m b o s t n t i và phát tri n c a qu n th
c M t s câu h i
Câu 1: Có nh ng hình th c c nh tranh nào ph bi n? Nêu nguyên nhân và hi u qu c a các hình th c
c nhătranhăđó?
H ng d n:
- Các hình th c c nh tranh:
+ C nh tranh v ngu n s ng: th că n,ăn iă , ánh sáng
+ C nh tranh sinh s n:ăTranhăgiànhăconăđ c ho c con cái trong mùa sinh s n
- Nguyên nhân và hi u qu : K t qu d n t i nh ng cá th m nh kh e có s c s ngăcaoă h năs t n t i,
nh ng cá th y uăh năs b đàoăth i – b ch t, b năth t ho căphátătánăđiăn iăkhác,ăm tăđ cá th trong qu n
th duy trì m c phù h p
Câu 2: Hãy nêu nguyên nhân c a hi năt ng t t aăth aă th c v t Nguyên nhân và hi u qu c a vi c phát tán cá th đ ng v t ra kh iăđànălàăgì?ăNêuăvíăd ?
H ng d n:
Nguyên nhân c a hi n t ng t t a th a th c v t: Do các cây m c g n nhau nên thi u ánh sáng, ch t
dinhăd ng, khiăđóăc nh tranh gi a các cá th x y ra gay g tătranhăgiànhănhauăánhăsáng,ăn c và mu i khoáng, nh ng cây có kh n ngăv nălênăcaoăvàăh r phát tri n m nh, l yăđ c nhi uăánhăsáng,ăn c,
mu i khoáng, s t n t i và chi m c ph n trên cao c a tán r ng.ăNg c l i hàng lo t cây s ngăd i tán cây khác do thi u ánh sáng và ch tădinhăd ng s s m b ch t M tăđ cây còn l iăđ căđi u ch nh m c
đ phù h p
Nguyên nhân và hi u qu c a vi c phát tán cá th đ ng v t ra kh i đàn ệà: Do s c nh tranh v n iă ,
th că n,ăconăđ c tranh giành nhau con cái ho c do t p tính c a t ng loài ch t n t i v i 1 s l ng cá th
v a ph iătrongăđàn.ăHi u qu c a vi c phát tán cá th làm gi m nh c nh tranh gi a các cá th , h n ch s
c n ki t ngu n th că n,ăgi m m tăđ cá th và h n ch ô nhi m
Ví d : hi năt ng tách kh iăđànăc a h ,ăs ăt
Giáo viên : Nguy n Quang Anh