Vai trò của đồng chí cayxỏn phômvihản đối với sự ra đời của đảng nhân dân cách mạng lào

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC NGUYỄN THỊ HẠNH VAI TRÒ CỦA ĐỒNG CHÍ CAYXỎN PHÔMVIHẢN ĐỐI VỚI SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG NHÂN DÂN CÁCH MẠNG LÀO KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC S

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

NGUYỄN THỊ HẠNH

VAI TRÒ CỦA ĐỒNG CHÍ CAYXỎN PHÔMVIHẢN ĐỐI VỚI SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG NHÂN DÂN

CÁCH MẠNG LÀO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: ThS Đinh Ngọc Ruẫn

SƠN LA, NĂM 2015

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận này, em xin bầy tỏ lòng kính trọng và biết ơn

chân thành, sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn Đinh Ngọc Ruẫn đã tận tình chỉ

bảo, giúp đỡ em trong thời gian nghiên cứu, hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn các cơ quan, đoàn thể trong nhà trường, các thầy cô giáo trong khoa sử - địa cùng tập thể lớp k52 đại học sư phạm sử - địa đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Khóa luận chác chắn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luận này được đầy đủ và hoàn thiện hơn

Sơn La, tháng 5 năm 2015

Người thực hiện Nguyễn Thị Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ và đóng góp của đề tài 4

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 4

5 Cấu chúc của đề tài 5

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT THÂN THẾ VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐỒNG CHÍ CAYXỎN PHÔMVIHẢN 6

1.1 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong giai đoạn trước 1945 6

1.2 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong cuộc tham gia vận động giải phóng dân tộc (1945 - 1946) 11

1.3 Hoạt động của đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong những năm kháng chiến chống Pháp ( 1946- 1955) 14

1.4 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng trung ương đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu quốc ( 1955- 1975) 19

1.5 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng trung ương đảng lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước (1975 – 1992) 20

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA ĐỒNG CHÍ CAYXỎN PHÔMVIHẢN ĐỐI VỚI SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG NHÂN DÂN CÁCH MẠNG LÀO 26

2.1 Nhu cầu về việc thành lập một chính Đảng ở Lào 26

2.1.1 Tình hình Đông Dương sau hiệp định Giơnevơ 26

2.2.2 Tình hình ở Lào sau hiệp định Giơnevơ 27

2.2 Vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào 31

2.2.1 Vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong quá trình chuẩn bị tiến tới thành lập Đảng 31

2.2.2 Vai trò của đồng chí Cayxỏn phômvihản trong đại hội thành lập Đảng Nhân Dân Lào (23-5-1955) 48

KẾT LUẬN 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Năm 1930 Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, đã lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động ba nước Đông Dương chống kẻ thù chung là thực dân Pháp, thực hiện cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Sự ra đời của Đảng cộng sản Đông Dương, tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam, cũng là tiền thân của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào ngày nay, đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ba nước Đông Dương Từ đó, cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân các bộ tộc Lào bước sang thời kỳ mới với phương thức và chất lượng hoàn toàn mới Cách mạng Lào đã trở thành một bộ phận khăng khít của cách mạng Đông Dương Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng Sản Đông Dương, cách mạng Việt Nam và Lào đã liên tiếp giành được những thắng lợi quan trọng, cuộc kháng chiến chống Pháp với đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Thắng lợi này buộc thực dân pháp phải kí hiệp định Giơnevơ 1954, công nhận quyền dân tộc của nhân dân các nước Đông Dương

Đáp ứng cho yêu cầu của cách mạng Lào trong giai đoạn mới, năm 1955 Đảng Nhân dân Lào ra đời, ngày nay là Đảng Nhân dân cách mạng Lào Sự ra đời của Đảng Nhân dân Lào đánh dấu sự trưởng thành vẻ vang của cách mạng Lào, bước ngặt lịch sử vĩ đại của nhân dân các bộ tộc Lào Cách mạng Lào đã có một chính đảng chân chính duy nhất lãnh đạo – chính Đảng của giai cấp công nhân , đó là nhân tố quan trọng đầu tiên đưa cách mạng thắng lợi Đảng ra đời là một bằng chứng nói lên con đường của cách mạng Lào sẽ mãi mãi tiến theo ngọn cờ tư tưởng vĩ đại của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, có đường lối chiến lược đúng đắn và sách lược vô cùng mềm dẻo, khôn khéo Chiến lược và sách lược

đó đã từng bước đưa cách mạng Lào đến thành công

Một điều đáng chú ý là, sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào cùng những thắng lợi của cách mạng gắn liền với tên tuổi của đồng chí Cayxỏn Phômvihản Là người chuẩn bị những tiền đề về tư tưởng, chính trị, tổ chức sáng lập đảng nhân dân cách mạng lào, cùng với đó lãnh đạo và rèn luyện Đảng trong

việc xây dựng nước Cộng Hòa dân chủ nhân dân Lào Cayxỏn phômvihản là một trong những nhà hoạt động quốc tế tích cực của Đảng và Nhà nước Lào, đồng chí luôn nêu cao tinh thần trong sáng, đóng góp nhiệt tình vì sự nghiệp hòa bình, hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia, nhất là quốc gia trong khu vực Hoạt động quốc tế của đồng chí đã góp phần xứng đáng và việc làm cho uy tín

và vai trò của nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào không ngừng được nâng cao trên trường quốc tế Có thể nói Cayxon Phomvihan là ngọn đuốc soi sáng cho con đường độc lập, tự do, giải phóng đất nước Lào

Việc tìm hiểu: “Vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào”, có ý nghĩa quan trọng cả về lí luận và

thực tiễn Đây cũng là lí do mà tôi lựa chọn vấn đề trên làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

“Vai trò của đồng chí Cayxon Phomvihan đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào” là vấn đề thú vị, hấp dẫn, nên đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Có thể kể tới một số công trình tiêu biểu sau:

Cuốn “Cayxỏn Phômvihản tiểu sử và sự nghiệp” của PGS.TS Đức

Vượng – NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội – 2008 Đã trình bày chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Cayxỏn Phômvihản với cách mạng Lào Tuy nhiên cuốn sách này vẫn chưa làm rõ được vai trò của đồng chí đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Cuốn “ Lịch sử Lào hiện đại” tập II của tác giả Nguyễn Hùng Phi – T.S

Buasi Chalonssuc – NXB Chính trị quốc gia Hà Nội – 2006 nghiên cứu lịch sử Lào trong suốt thời kỳ từ năm 1954 – 1978 Cuốn sách này đề cập tới sự ra đời cũng như hoạt động của Đảng Nhân Dân Lào trong thời kỳ kháng chiến chống

mỹ Tuy nhiên cuốn sách này mới chỉ đề cập khái quát chứ chưa đi sâu vào nghiên cứu cụ thể vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Cuốn “Lịch sử các quốc gia Đông Nam Á (tập II), Lịch sử Lào” của tác

giả Lương Ninh (chủ biên) - Nguyễn Đình Vì - Đinh Ngọc Bảo – NXB trường Đại học sư phạm Hà Nội 1, Hà Nội 1991, đề cập tới vấn đề lịch sử phát triển của Lào đến năm 1975, trong đó có nói tới sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào Tuy nhiên, cuốn sách chủ yếu đề cập tới sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào chứ chưa đi vào tìm hiểu về vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Cuốn “Lược sử nước Lào” của tác giả Phan Gia Bền – Đặng Bích Hà –

Phạm Nguyên Long – Huỳnh Lứa – Lê Duy Lương – Nguyễn Hữu Thùy – NXB khoa học xã hội, Hà Nội – 1978 Cũng đã đề cập sơ lược tới lịch sử phát triển của cách mạng Lào

Cuốn “Chính phủ liên hiệp dân tộc lào trong cách mạng giải phóng dân tộc thời kỳ 1954 – 1975” của tác giả Nguyễn Thị Huế - NXB Khoa học xã hội

- 1998 đã trình bày khá chi tiết về sự ra đời và hoạt động của Đảng Nhân nhân cách mạng Lào Tuy nhiên, chưa đi nghiên cứu cụ thể vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Cuốn “Lịch sử thế giới hiện đại” quyển II của tác giả Trần Thị Vinh – Lê

Văn Anh – NXB Đại học sư phạm Hà Nội – 2008 đã đề cập sơ lược các giai đoạn phát triển của cách mạng Lào, trong đó nói đến sự ra đời và hoạt động của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Có thể nói từ trước đến nay có rất nhiều công trình nghiên cứu về quá trình hoạt động đóng góp của Đảng Nhân dân cách mạng Lào, vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản Tất cả công trình này đều đã ít nhiều đều đã thống nhất đánh giá sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào là một quá trình chuẩn bị lâu dài,sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào phù hợp với tình hình của đất nước Lào Tuy nhiên vấn đề “ Vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự

ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào” lại chưa có công trình nào nghiên cứu

và phản ánh một cách hoàn chỉnh, hệ thống, sâu sắc Mặc dù vậy những công trình nghiên cứu trên sẽ là cơ sở, tiền đề ban đầu rất quý giá giúp cho việc định hướng nguồn tài liệu, hướng nghiên cứu để tiếp tục sưu tầm, bổ sung tài liệu, làm rõ những vấn đề mà các nhà nghiên cứu trước chưa có điều kiện thực hiện

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ và đóng góp của

đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: “ vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào”

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu, làm rõ vấn đề quá trình chuẩn bị

để dẫn đến việc thành lập của Đảng Nhân dân Lào trước 1955

Về không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu về tiểu sử, vai trò, và những hoạt động của đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong quá trình hoạt động cách mạng tại Việt Nam và Lào

3.3 Nhiệm vụ của đề tài

Dựa vào nguồn tài liệu đa dạng phong phú Đề tài có nhiệm vụ khôi phục lại một cách có hoàn chỉnh, có hệ thống về vấn đề vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

3.4 Đóng góp của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài là nguồn tư liệu phục vụ cho việc học tập trong nhà trường cũng như phục vụ cho việc giảng dạy sau này

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu

Đề tài sử dụng các nguồn tài liệu gồm: các sách giáo trình, các tài liệu tham khảo, các tạp chí nghiên cứu lịch sử và các nguồn tài liệu trên các phương tiện

thông tin đại chúng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:

Phương pháp lịch sử

Phương pháp lôgíc

Phương pháp sưu tầm, thẩm định nguồn tài liệu

Phương pháp so sánh, đối chiếu

5 Cấu chúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, mục lục nội dung đề tài gồm có hai chương:

Chương 1: Khái quát về thân thế và sự nghiệp của đồng chí Cayxỏn Phômvihản

Chương 2: Vai trò của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đối với sự ra đời của Đảng Nhân dân cách mạng Lào

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT THÂN THẾ VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐỒNG CHÍ

CAYXỎN PHÔMVIHẢN

1.1 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong giai đoạn trước 1945

Cayxỏn Phômvihản ( lúc nhỏ tên là kẹo Cayxon Đoọcmay do một nhà sư đặt cho), sinh ngày 13-12-1920, tại bản Naxeng, huyện Khawmthabuli, tỉnh Xavẳnnakhệt, Lào, trong một gia đình mà thân phụ làm công chức, còn thân mẫu là công nhân Cayxỏn phômvihản lớn lên trong một gia đình rất nề nếp và nghiêm khắc, có thể chính sự nghiêm khắc đó đã góp phần tạo cho ông có được tính kỉ luật, ngăn nắp ngay từ khi còn nhỏ

Bảy tuổi ông được vào học trường tiểu học tiếng Lào ở trường Xayphapphum nằm trên mảnh đất của bản Thà Hé, sau đó, học tiếng pháp ở trường tiểu học XavẳnnaKhệt

Năm 1934, Cayxỏn Phômvihản học lớp nhất, lớp cuối của bậc tiểu học Trong những năm học tiểu học, Cayxỏn Phômvihản tỏ rõ tính thông minh, cần

cù học tập, tiếp thu tiếng Pháp khá nhanh Có thể nói, “về mặt học tập, đồng chí Cayxỏn Phômvihản là một trong những người học giỏi’’[5.tr.26] thời gian trôi qua nhanh, cuối năm học đã đến Cayxỏn phômvihản dành toàn bộ thời gian để lấy bằng tiểu học Cayxỏn Phômvihản vào trường thi với niềm tự tin sẽ thi đậu Kết quả rất đúng với niềm tin: thi đậu vào loại giỏi Sau khi học xong tiểu học Cayxỏn Phômvihản tiếp tục thi lên trung học

Năm 1935, Cayxỏn Phômvihản lấy tên là Nguyễn Trí Mưu rời thành phố quê hương Xavẳnnakhệt lên đường đi Hà Nội để dự thi vào Trường trung học Bảo hộ

Đến Hà Nội, Cayxỏn Phômvihản thi vào Trường trung học Bảo hộ (Collège

du Protectorat à Hanoi) mà người Việt Nam thường quen gọi là Trường Bưởi Trường Bưởi thành lập từ năm 1907 theo quyết định của Toàn quyền Pháp ở Đông Dương Đến năm 1908, Trường chính thức bắt đầu nhận học sinh vào học Trường nằm ngay bên cạnh Hồ Tây, một cái hồ to rộng hơn nhiều so với hồ

Hoàn Kiếm và hồ Thiền Quang của Hà Nội Trường đề ra một quy chế học tập hết sức chặt chẽ, quy định cụ thể về nhiệm vụ của giáo viên, học sinh, giờ lên lớp, giờ ôn bài, giờ vui chơi, vấn đề kỷ luật,… Ngoài quy chế học tập, học sinh của Trường còn tổ chức Hội học sinh với điều lệ chặt chẽ Học sinh của trường tuy được đào tạo trong một cái lò của nền giáo dục bảo hộ, nhưng rất nhiều người đã thoát ly được cái nền bảo hộ đó, có suy nghĩ độc lập về thời cuộc, sớm nảy sinh tư tưởng yêu nước và từ yêu nước dẫn đến cứu nước, có tinh thần dạy và học tốt Cayxỏn phômvihản thi vào trường Bưởi không khó khăn gì vì đã có sự chuẩn bị từ trước

Vào trung học, Cayxỏn Phômvihản phải qua hệ bốn năm: đệ nhất niên, đệ nhị niên, đệ tam niên, đệ tứ niên ( có nghĩa là năm thứ nhất, năm thứ hai, năm thứ ba, năm thứ tư ) chủ yếu học tiếng Pháp Tuần có 27 giờ rưỡi lên lớp, trong

đó có 12 giờ chuyên học tiếng Pháp, còn lại là các giờ học toán, vật lý, hóa học, khoa học; địa lý, văn, sử cũng bằng tiếng Pháp Còn chữ quốc ngữ dành cho môn văn học Việt Nam mà nhà trường quy định không được dạy quá ba giờ trong một tuần Cayxỏn Phômvihản học tiến Pháp, đồng thời trau dồi thêm tiếng Việt

Năm học đầu tiên của Cayxỏn Phômvihản (1935-1936) được nhà trường bố trí vào học lớp Đ Sang năm học thứ hai (1936-1937), Cayxỏn phômvihản được nhà trường chuyển sang học lớp C cho tới năm 1939

Ở Trường Bưởi, Cayxỏn Phômvihản kết thân với nhiều bạn bè Cayxỏn phômvihản làm lễ “Baxi, Xukhuan, Mặtkhẻngkhạmư” cho những người bạn

bè thân thiết nhất mà Cayxỏn Phômvihản muốn kết nghĩa làm anh em Đây là một phong tục rất đẹp của người Lào, phản ánh tình cảm cao quý giữa con người với con người, mặc dù họ ở những nước khác nhau Qua cử chỉ này, có

lẽ Cayxỏn Phômvihản muốn gieo hạt giống đầu tiên cho tình đoàn kết và hữu nghị Lào - Việt

Trong thời gian Cayxỏn Phômvihản học ở trường Bưởi, tại Việt Nam nổi lên phong trào đấu tranh quyết liệt của nhân dân chống chủ nghĩa phát xít câu kết với các thế lực phản động gây chiến tranh thế giới mới Mặt trận dân tộc dân

chủ Đông Dương ra đời bao gồm các giai cấp, đảng phái, sắc tộc, các đoàn thể chính trị tán thành cải cách dân chủ và tiến bộ, đẩy mạnh phong trào đấu tranh của quần chúng Cayxỏn Phômvihản đã tham gia phong trào này tại Việt Nam Báo chí yêu nước và cách mạng trong thời kì này xuất hiện khá nhiều Riêng năm 1936, ở Việt Nam đã có 277 tờ báo xuất bản, năm 1937 đã có 289 tờ được xuất bản công khai Nhiều tờ báo được đưa vào trường Bưởi Lợi thế của học sinh trường Bưởi là họ đọc được cả sách báo tiếng Việt và sách báo tiếng Pháp Nhiều tờ báo được truyền tay nhau đọc đến nhàu nát Cayxỏn phômvihản

thường đọc báo Le tracail (lao động), cơ quan ngôn luận của Đảng cộng sản

Đông Dương

Năm cuối của khóa học, Cayxỏn Phômvihản có dịp được đọc báo “ Dân chúng”, một tờ báo lớn của Đảng cộng sản Đông Dương Qua tờ báo này, lần đầu tiên Cayxỏn Phômvihản biết đến tên Đảng cộng sản Đông Dương với nhận thức như một người đọc thông thường chứ chưa có ý thức chính trị, chưa có ai giác ngộ cho một học sinh của xứ Lào xa xôi chưa đến tuổi thành niên

Trong thời kì 1936 – 1939, tại Việt Nam, nổi lên phong trào đấu tranh của thanh niên đòi tự do dân chủ Trường Bưởi thời Cayxỏn Phômvihản theo học thường được gọi là “cơn lũ của các sự kiện”, có nghĩa là có rất nhiều sự kiện chính trị, xã hội xảy ra ở Đông Dương, thì học sinh trường Bưởi biết rất sớm, vì học sinh của trường là phần lớn con em viên chức làm việc trong các cơ sở, ty của Pháp Hưởng ứng phong trào dân chủ do Đảng cộng sản Đông Dương phát động, học sinh trường Bưởi với sự tham gia của Cayxỏn Phômvihản kí tên vào bức thư chung của thống sứ bắc kỳ, yêu cầu viên thống sứ báo cáo lên toàn quyền Đông Dương biết đề nghị của học sinh trường Bưởi đòi cho nhân dân các dân tộc Đông Dương được quyền tự do, cơm áo, hòa bình Cayxỏn Phômvihản tham gia hội học sinh yêu nước của trường, tham gia việc tuyên truyền, giới thiệu những cuốn sách tiến bộ cho học sinh Cayxỏn phômvihản còn tham gia đoàn học sinh đi dự lễ kỷ niệm ngày quốc tế lao động 1-5 lần đầu tiên được tổ chức công khai tại Hà Nội vào năm 1938 Trong thời gian này, ở hà nội có

phong trào học võ để tự vệ, Cayxỏn phômvihản cũng tham gia vào học võ Việt Nam, võ Trung Quốc và Juđô

Năm 1939, bước vào tuổi 19, cayxỏn phômvihản học xong chương trình trung học, thi đậu Đíp Lôm vào loại giỏi

Cayxỏn phômvihản học đến năm 1943, thì tốt nghiệp tú tài toàn phần và thi

đỗ vào đại học luật

Cayxỏn phômvihản quyết định xin thi vào trường đại học luật Vì rất thích những vẫn đề về luật pháp và cũng muốn qua trường đại học luật mà tìm hiểu thực chất bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở Đông Dương ra sao Mục đích rõ ràng đã trở thành động cơ thúc đẩy Cayxỏn Phômvihản lao vào học tập với niềm say mê

Trong lúc Cayxỏn Phômvihản đang lao vào học tập thì ở Việt Nam, Lào, Campuchia nổi lên nhiều sự kiện chính trị trọng đại

Tháng 9 - 1939 chiến tranh thế giới thứ hai bùng bổ đã đặt các nước Đông Dương vào tình thế nước sôi lửa bỏng.Tháng 6 - 1940, phát xít Đức tiến đánh nước Pháp, Pháp thất bại Nhân cơ hội này phát xít nảy ra âm mưa đánh quân Pháp ở Đông Dương Như vậy lúc này ở Đông Dương có hai quân đội Pháp và Nhật chiếm đóng mà nhân dân Đông Dương gọi là “ một cổ hai chòng” Không chịu được cảnh áp bức bóc lột của Nhật và của Pháp, tại một số địa phương ở Lào, Việt Nam đã lần lượt nổi dậy chống Nhật - Pháp Mục tiêu lúc này của cách mạng Đông Dương là chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang đánh đổ phát xít Nhật – Pháp, giành chính quyền về tay nhân dân

Cayxỏn phômvihản đã nhận thấy rõ xu thế phát triển của cách mạng Lào

và việt nam, cho nên Cayxỏn phômvihản hoàn toàn tự nguyện bước chân vào con đường đấu tranh cách mạng

Tại Hà Nội,vào cuối năm 1944, Hội Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu( tức thành Hà Nội) đã quyết định kết nạp Cayxỏn phômvihản vào hội Tổ chức cách mạng hoạt động bấy giờ là phải bí mật, nên Cayxỏn Phômvihản được giao nhiệm vụ là vận động thanh niên, học sinh, sinh viên đấu tranh chống thực dân Pháp và phát xít Nhật

Tình hình chính trị ở Đông Dương vào đầu những năm 1945 hết sức phức

tạp Phát xít Nhật đang ráo riết làm mọi “thủ tục cần thiết” để hất cẳng thức dân Pháp ra khỏi Đông Dương Rõ ràng, đây là những dấu hiệu cụ thể chứng minh cuộc xung đột Nhật, Pháp đã đến lúc bùng nổ mà tổng bí thư trung ương Đảng cộng sản Đông Dương Trường Trinh đã nhiều lần dự đoán “ cái nhọt bọc” đã đến lúc “phải vỡ mủ” cuộc xung đột này đã gần tới lúc bùng nổ

Chiến tranh thế giới thứ hai đến giai đoạn quyết liệt, quân đồng minh sẽ đổ

bộ vào Đông Dương đánh Nhật Tư tưởng chỉ đạo có tính chất bao trùm của chỉ thị là “ Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” chính là chương trình hành động cách mạng của nhân dân Đông Dương trước ngày khởi nghĩa, bằng việc lập “ mặt trận dân chủ thống nhất ở Đông Dương”, thực hiện khẩu hiệu chính quyền cách mạng của nhân dân” Cần hành động ngay, hành động kiên quyết, triệt để, nhanh chóng, chủ động, sáng tạo, táo bạo,không chùn bước, không chịu bó tay khi tình thế biến chuyển thuận lợi, đẩy nhanh cao trào kháng Nhật, cứu nước, tiến tới tổng khởi nghĩa

Đang học ở Hà Nội, Cayxỏn Phômvihản được bạn sinh viên đưa cho xem chỉ thị: “Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” Tuy chưa biết tình hình cụ thể ở Lào lúc ấy ra sao, song Cayxỏn phômvihản biết rõ rằng nước Lào bị thực dân Pháp xác nhập vào liên bang Đông Dương từ ngày 14-9-1899, cho nên Cayxỏn Phômvihản nghiên cứu rất kĩ tình hình quá trình Pháp, Nhật xâm chiếm Đông Dương, trong đó có Lào

Ngày 15-3-1945, chính phủ Nhật công nhận vương quốc Lào ép buộc Lào phải đọc tuyên bố theo sự chỉ định của Nhật : “ vương quốc Lào thuộc Pháp trước đây, nay trở thành một nước độc lập và vương quốc Lào quyết định cộng tác với Nhật trên mọi lĩnh vực”[5.tr.60]

Sau khi Nhật đảo chính Pháp ở Hà Nội, trường đại học luật Phương Đông tạm đóng cửa một thời gian Cayxỏn Phômvihản không phải đến trường học, và dành thời gian hăng hái tham gia hoạt động trong Hội Thanh niên cứu quốc Nhớ tổ quốc và quê hương Lào, Cayxỏn Phômvihản nảy ra ý định trở về quê hương Xavannakhet với mục đích là tổ chức và tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tại tỉnh nhà

Ý nghĩ ấy đã thôi thúc Cayxỏn Phômvihản trở về tổ quốc Lào và quê hương Xavẳnnakhệt Tháng 4 – 1945 Cayxỏn Phômvihản đã rời Hà Nội để về Lào

1.2 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong cuộc tham gia vận động giải phóng dân tộc (1945 - 1946)

nhiều người, nhiều nguồn, Cayxỏn Phômvihản thấy rõ tương quan giữa lực lượng cách mạng và lực lượng phản cách mạng ở Lào Lực lượng phản cách mạng ở Lào lúc này là quân Nhật, quân Pháp và tay sai người Lào Bọn Pháp và bọn tay sai của Pháp tuy rệu rã, hoang mang, nhưng đã nhanh chóng quay sang bợ đỡ Nhật Còn Nhật thì sau khi lật được Pháp thì tìm cách cố thủ ở Lào Phía quần chúng nhân dân có tinh thần yêu nước thiết tha, chưa được chuẩn bị, chưa được

tổ chức

Trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 12 năm 1946, Cayxỏn Phômvihản tham gia công tác trong ban liên lạc Lào - Việt tại Hà Nội Cơ quan này tập hợp những người Lào ở Hà Nội và các tỉnh ở Việt Nam, để tổ chức thành các đoàn thể cứu quốc của người Lào đã sinh sống hoặc tản cư ở Việt Nam

Cayxỏn Phômvihản đã đi tuyên truyền tư tưởng yêu nước trong nhân dân và thanh niên ở Xavannakhet Cayxỏn Phômvihản nói cho mọi người biết là thực dân Pháp đã bị phát xít Nhật đánh cho thua tơi tả ở Việt Nam, Lào Nhật đang thống trị Đông Dương Vì vậy, nhiệm vụ lúc này của nước Lào là phải chuẩn bị lực lượng

để vùng lên chống Nhật, cứu nước

Cayxỏn phômvihản đã giới thiệu được một số thanh niên gia nhập Hội Thanh niên cứu quốc Lào Một số đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương ở Lào

đã lãnh đạo Hội Thanh niên cứu quốc Lào, tổng hội Việt kiều cứu quốc ở Lào và Thái Lan với sự giúp đỡ của lược lượng dân chủ Thái Lan chống phát xít Nhật,

đã tập hợp nhau lại thành lược lượng quan trọng và to lớn chuẩn bị cho một cuộc

khởi nghĩa sắp tới ở Lào Lực lượng này lấy tên gọi là đội quân Ítxalạ

Tình hình thế giới diễn biến mỗi lúc một mau lẹ Tháng 5-1945, các lượng lượng dân chủ đã đánh tan toàn bộ lực lượng của phát xít Hít Le 9-8-1945, quân đội Liên Xô đánh mạnh vào Mãn Châu Tiếp đó ngày 10-8-1945, quân giải

phóng nhân dân Trung Quốc mở cuộc tiến công quân Nhật ở Hoa bắc, Đông Bắc, Trung Hoa, Hoa Nam Những thắng lợi của quân đội cách mạng Liên Xô

và Trung Quốc làm xoay chuyển cục diện chính trị thế giới, đẩy quân Nhật vào thế sụp đổ sau sự sụp đổ của quân phát xít Đức Hít Le

Chớp thời cơ, trung ương Đảng cộng sản Đông Dương đã triệu tập khẩn cấp hội nghị toàn quốc của Đảng vào ngày 13-8-1945, tại xã Tân Trào, huyện Sơn Dương,tỉnh Tuyên Quang của Việt Nam Xứ ủy Lào cử đại biểu tới dự Hội nghị phân tích tình hình thế giới, tình hình các nước Đông Dương và cho rằng thời cơ dành chính quyền đã đến

Tình hình rất khẩn trương Ngày 14-8-1945, Nhật chính thức đầu hàng Liên

Xô và các nước Đồng minh không điều kiện Đây chính là lúc vùng lên của nhân dân các dân tộc Đông Dương Ngay trung tuần tháng 8-1945

Cách mạng Tháng 8 ở Việt Nam thành công đã ảnh hưởng tực tiếp tới cuộc cách mạng giành chính quyền ở Lào Tháng 10 - 1945 cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Lào bùng nổ

Ngày 1 và ngày 3-10-1945, tại Dinh thống xứ Pháp ở Viêng Chăn đã diễn

ra một cuộc hội nghị của những đại biểu yêu nước Lào bàn việc tổ chức chính phủ Ítxala, dự thảo hiến Pháp, quyết định quốc kỳ, quốc ca, thông qua các danh sách thành viên các chính phủ đốc lập lâm thời Lào Cuộc họp quan trọng này đã dẫn tới sự kiện chính trị trọng đại của nước Lào mới

Ngày 12 – 10 -1945 Là sự kiện trọng đại tại sân vận động Viêng Chăn, đã diễn ra nước Lào tuyên bố độc lập với bản hiến pháp tiến bộ, khẳng định nước Lào là một khối thống nhất, mọi công dân đều có quyền bình đẳng trước pháp luật, chính phủ mới của nước Lào độc lập lấy tên chính phủ lâm thời Ítxala Sau khi chính phủ lâm thời Lào được thành lập, ngày 14 -10 -1945 Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa gửi điện chúc mừng, công nhận độc lập tự do của Lào và thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Ngày 30 - 10 - 1945 chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa và chính phủ Lào đã ký hiệp định thành lập liên quân Lào - Việt Theo hiệp định này các đơn vị vũ trang Lào và Việt Nam phối hợp cùng nhau chống kẻ thù chung của hai dân tộc là thực dân Pháp

và đế quốc Mỹ Hiệp định đó đặt cơ sở đầu tiên cho sự giúp đỡ hợp tác huấn luyện đào tạo cán bộ quân sự và liên minh chiến đấu chống kẻ thù chung của hai dân tộc Việt - Lào Thắng lợi của cách mạng tháng 8 ở Việt Nam và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tháng 10 - 1945 ở Lào dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông Dương là thắng lợi của hai nước có chung mục tiêu, gắn bó chặt chẽ với nhau, cùng đấu tranh và giành thắng lợi

Việt Nam và Lào độc lập chưa được bao lâu, thì thực dân Pháp toan tính chiếm lại Đông Dương, trong đó có Lào Trước tình hình đó, ngày 25-11-1945, ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Đông Dương ra chỉ thị về kháng chiến kiến quốc

Đảng cộng sản Đông Dương tiếp tục xác định cuộc cách mạng ở Đông Dương vẫn là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Trong khi đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống Pháp ở Việt Nam Đảng cộng sản Đông Dương kịp thời chỉ đạo việc mở rộng mặt trận kháng chiến ở Lào và Campuchia thiết lập nhiều căn

cứ địa cách mạng trên đất Lào, xây dựng chỗ đứng vững chắc cho chính phủ Lào độc lập phát triển cơ sở du kích của nhân dân Lào

Công tác ở Xavanakhet một thời gian Cayxỏn Phômvihản rời quê hương trở

về Hà Nội Đến Hà Nội, Cayxỏn Phômvihản thuê một gian nhà ở số 44 phố Caro Vào khoảng đầu năm 1946, Cayxỏn Phômvihản đã gặp chủ tịch Hồ Chí Minh Lần đầu tiên trong đời, ông được gặp vị lãnh tụ của nhân dân Việt Nam Cayxỏn phômvihản kể rằng: “ Người đã nói nhiều vấn đề, nhưng nội dung hơn

cả là người Việt Nam, người lào cần phải đoàn kết với nhau chống thực dân pháp để cứu nước Người lào cần tổ chức ủy ban kháng chiến lào, cần xây dựng

cơ sở cách mạng trong nước lào, xây dựng lực lược vũ trang ”[ 5.tr.79] Cuộc gặp này đã tạo bước ngoặt quan trọng đưa anh thanh niên Lào có chí lớn, sau này trở thành nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng và Nhà nước Lào

Đúng như dự đoán của Đảng cộng sản Đông Dương Quân Pháp lần lượt trở lại chiếm Việt Nam, Lào, Campuchia

Thực hiện kháng chiến toàn dân, toàn diện, kháng chiến lâu dài chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa quyết định chuyển cơ quan rời khỏi Hà Nội

Cayxỏn phômvihản cùng cơ quan Nha Thông Tin Việt Nam cũng rút khỏi Hà Nội sang phía bắc của Việt Nam

Đầu 1947, Cayxỏn Phômvihản công tác tại một cơ quan tuyên truyền khu

12 Những ngày làm việc tại đây, ông đã viết một số bài cổ vũ cho cuộc chiến đấu vừa được bắt đầu của nhân dân lào và nhân dân Việt Nam Làm việc ở đây cho đến khoảng cuối năm 1947 Ông quyết định trở về Lào, tiếp tục hoạt động

Từ đây cuộc đời của đồng chí Cayxỏn Phômvihản chuyển sang một giai đoạn mới: giai đoạn cùng nhân dân các bộ tộc Lào đoàn kết tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

1.3 Hoạt động của đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong những năm kháng chiến chống Pháp ( 1946- 1955)

Tháng 3 - 1946, thực dân Pháp trở lại xâm lược Lào Nhân dân Lào một lần nữa phải cầm súng kháng chiến bảo vệ nền độc lập Cuộc kháng chiến chống pháp trở lại xâm lược Lào là cuộc kháng chiến trường kì và đầy gian khổ của nhân dân các bộ tộc Lào, cũng là cuộc kháng chiến liên hoàn giữa chiến trường Việt Nam và chiến trường Lào, cùng nhau chiến đấu và chiến thắng

Cuối năm 1947, đội vũ trang tuyên truyền Lào – Việt, dưới sự chỉ huy của Cayxỏn Phômvihản và Thao Ma, từ Tây Bắc Việt Nam tiến đến về chiến đấu ở Xiềng Khọ Được một thời gian, Cayxỏn Phômvihản lại trở sang Việt Nam để tham gia thành lập đội xung phong Bắc Lào

Ngày 27-2-1948, Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương quyết định tổ chức đội xung phong khu Bắc Lào, Đội xung phong khu Bắc Lào do Cayxỏn Phômvihản là đội trưởng Đơn vị này làm nhiện vụ xây dựng cơ sở chính trị, tổ chức lực lượng vũ trang, xây dựng khu căn cứ địa, lấy vùng Lao Hùng, huyện Xiêng Khọ, tỉnh Hủa Phăn làm địa bàn trung tâm

Hoạt động hăng hái, sôi nổi, đầy tinh thần chiến đấu trong đội xung phong Bắc Lào, Cayxỏn Phômvihản ngày càng được anh em quý mến, các đồng chí trong chi bộ Đảng rất có cảm tình với đồng chí Vì vậy, đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã được toàn thể chi bộ xung phong Bắc Lào nhất trí kết nạp vào

Đảng cộng sản Đông Dương vào ngày 6-1-1949, và trở thành đảng viên chính thức vào ngày 28-7-1949

Thực hiện nghị quyết của của trung ương Đảng cộng sản Đông Dương Ngày 20-1-1949, quân đội Ítxala tuyên bố chính thức thành lập Lễ thành lập quân đội Ítxala diễn ra tại đơn vị latxavong ở xã Lao Hùng, huyện Xiêng Kho,tỉnh Sầm Nưa Đồng chí Cayxon Phomvihan được bầu làm tổng chỉ huy quân đội Ítxala ngay từ khi thành lập Bộ chỉ huy quân đội lào Ítxala gồm các đồng chí Cayxỏn Phômvihản, Khămlày xiphănđon, Phun xi pa xớt và Thao xingcapo chunnamali

Sự ra đời của quân đội Lào Ít-xa-la là tiền thân của Quân đội nhân dân Lào ngày nay Sống trong sự đùm bọc, nuôi dưỡng của nhân dân cả nước, các đơn vị của quân đội Lào cùng với quân tình nguyện Việt Nam chiến đấu bền bỉ vừa đánh địch vừa vận động nhân dân xây dựng cơ sở chính trị vững chắc, tổ chức dân quân du kích chống càn, xây dựng chính quyền mới ở những vùng giải phóng Chính phủ lâm thời Lào Ítxala do Khăm Mao làm Thủ tướng, sau thời gian tạm thời lánh sang Thái Lan, bị phân hóa rồi tuyên bố giải tán ngày 25-10-

1949 Trong vòng gần một năm, ở Lào không có chính phủ kháng chiến cấp trung ương mà chỉ có Ủy ban kháng chiến các cấp hoạt động

Từ ngày 13 đến 15-8-1950, diễn ra đại hội các lực lượng kháng chiến ở lào, họp tại Tuyên Quang thuộc khu việt bắc Việt Nam đồng chí Cayxỏn Phômvihảnlà người chủ trì và điều khiển mọi công việc của Đại hội Phân tích sâu sắc tình hình Lào, đồng chí đề nghị Đại hội thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất để chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông Dương Đại hội thảo luận và thông qua Cương lĩnh với nội dung đánh đuổi thực dân Pháp, can thiệp Mỹ và bè lũ tay sai bán nước; xây dựng một nước Lào độc lập, thống nhất Đại hội đã bầu ra Ban lãnh đạo Trung ương Neo Lào Ítxala và Chính phủ kháng chiến của Pa-thét Lào do Hoàng thân Xu-pha-nu-vông làm Thủ tướng Đồng chí Cayxỏn Phômvihản làm Bộ trưởng Quốc phòng

Bước sang năm 1951, một sự kiện có ý nghĩa quyết định đối với cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc của mỗi nước và tinh thần đoàn kết chiến đấu ba nước đông dương đó là đại hội Đảng cộng sản Đông Dương họp lần thứ II từ ngày 11 đến 19-2-1951 Tại xã Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang thuộc khu việt bắc của Việt Nam Đây là lần đầu tiên từ khi ra đời, Đảng đã họp một đại hội có đông đủ đại biểu các đảng bộ của ba nước Lào, Việt Nam, Campuchia Đoàn đại biểu Đảng cộng sản Lào tham dự đại hội do đồng chí Cayxỏn Phômvihản làm trưởng đoàn Trong những ngày họp Đại hội, đồng chí đã có những đóng góp nhiều ý kiến quan trọng về con đường phát triển của cách mạng Đông Dương, phân tích tính chất xã hội Lào, đối tượng cách mạng và lực lượng cách mạng Lào, việc cần thiết tổ chức và xây dựng Đảng cách mạng ở Lào Đại hội đã có quyết định lịch sử tổ chức ở mỗi nước một Đảng cách mạng riêng, phù hợp với tình hình mới và phát triển cách mạng ở mỗi nước

Sau đại hội II Cayxỏn phômvihản triệu tập hội nghị đại biểu đảng viên của đảng bộ lào để lập ra “Nhóm nhân dân lào”, tiếp tục lãnh đạo cách mạng Lào Đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản được Đảng Cộng sản Đông Dương giao nhiệm

vụ cùng với các đồng chí lãnh đạo Lào chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức

để thành lập Đảng Cách mạng Lào

Cách mạng lào càng trưởng thành đòi hỏi sự phối hợp chặp chẽ cùng nhau hành động giữa cách mạng lào với cách mạng Việt Nam và cách mạng Campuchia Sự liên minh giữa ba nước ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Vì vậy ngày 11-3-1951, hội nghị liên minh Việt- Miên- Lào họp tại việt bắc (Việt Nam) Hội nghị gồm đại biểu của ba mặt trận dân tộc thống nhất của ba nước lào, việt nam, campuchia là mặt trận lào Ítxala (Lào), mặt trận liên Việt (Việt Nam), mặt trận Itxarac (Campuchia) Đoàn đại biểu mặt trận lào Ítxala do hoang thân Xuvanuvông làm trưởng đoàn tham dự hội nghị

Sự hình thành của mặt trận liên minh nhân dân của ba nước là một thắng lợi

có ý nghĩa chiến lược của cách mạng Đông Dương Nó giáng một đòn vào “chính sách chia để trị” của chủ nghĩa đế quốc Cayxỏn phômvihản hoan nghênh việc

thành lập liên minh nhân dân Việt – Miên –Lào, coi đây là một mốc lịch sử quan trọng của tình đoàn kết chiến đấu của ba dân tộc Việt Nam, Lào, Campuchia

Những năm 1952 - 1954, dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Cay-xỏn Phôn-vi-hản, Quân đội Lào Ít-xa-la đã chủ động, tích cực đánh địch ở nhiều nơi

từ Bắc đến Nam Lào, gây cho địch nhiều tổn thất Trong quá trình tác chiến, Quân đội Lào Ítxala đã đoàn kết chiến đấu chặt chẽ với Quân tình nguyện Việt Nam, qua

đó giành được những thắng lợi quyết định, tạo bước ngoặt cho cách mạng Lào như: chiến dịch Thượng Lào ( từ ngày 8 – 4 đến ngày 3 – 5 – 1953), chiến dịch Trung Lào ( 12 – 1953) , mặt trận Nam Lào ( cuối tháng 1 – 1945 đến thượng tuần tháng 2 -2 1945) Kết quả đều giành thắng lợi Nó tại ra nhiều điều kiện thuận lợi mới để đẩy mạnh phối hợp chiến trường trong đông xuân 1953- 1954

Cuối 1953- 1954 , tình hình quân sự trên chiến trường Đông Dương tiến triển ngày một bất lợi cho quân đội viễn chinh Pháp

Một cuộc tiến công chiến lược mới được ráo riết chuẩn bị vào cuối năm

1953 Chính phủ kháng chiến và bộ chỉ huy quân tối cao quân đội ba nước Lào – Việt Nam - Campuchia thống nhất mở cuộc tấn công chiến lược mùa khô 1953 -

1954 ( gọi là chiến lược đông xuân 1953 – 1954 ) nhằm đập tan những âm mưu

kế hoạch của Nava, giành thắng lợi có tính chất quyết định trong cuộc kháng chiến chống pháp ở Việt Nam, Lào, Campuchia

Để đưa cuộc tiến công chiến lược đông xuân 1953 – 1954 đến toàn thắng, chính phủ kháng chiến và bộ chỉ huy quân đội lào Itxala triển khai gấp các cơ sở hậu cần ở Nậm xương, Nậm U (bắc lào) chuẩn bị phối hợp với quân đội cách mạng việt nam mở cuộc chiến đấu

Sau hơn một tháng chiến đấu liên tục và mãnh liệt của bộ đội việt nam, chiến dịch Điện Biên Phủ hoàn toàn thắng lợi Tin Điện Biên Phủ hoàn toàn chiến thắng, nhân dân Lào rất vui mừng Thủ tướng Xuvanuvuong thay mặt nhân dân Lào và quân đội kháng chiến Lào gửi điện chúc mừng chiến thắng điện biên phủ, bức điện có đoạn“ chiến thắng Điện Biên Phủ có ảnh hưởng và giá trị

vô cùng to lớn đối với cuộc kháng chiến chung của ba nước Việt- Miên – Lào, các bạn chiến đấu ở Điện Biên Phủ hiện nay, ngoài nhiệm vụ giải phóng cho đất

nước các bạn, chính các bạn cũng đang làm nhiệm vụ giúp đỡ đẩy mạnh cuộc kháng chiến của Pathet Lào” [5,tr.129]

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản kêu gọi nhân dân Itxala học tập và rút kinh nghiệm mở chiến dịch điện biên phủ để đanh quân pháp trên chiến trường lào Thắng lợi to lớn ở trận Điện Biên Phủ, buộc Pháp phải kí hiệp định Giơnevơ

Ngày 20 – 7- 1954 hiệp định Giơnevơ về Đông Dương được kí kết

Đây là thắng lợi vô cùng to lớn cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc dựa trên sự liên minh đoàn kết ba nước Đông Dương Đúng như đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã từng nói : “ Đây là thắng lợi của lịch sử nhân dân lào cũng như của nhân dân hai nước Việt Nam và Campuchia, kết thúc ách thống trị hơn 60 năm của thực dân Pháp trên đất nước ta, góp phần mở đầu và thúc đẩy quá trình tan rã của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn thế giới”.[5.Tr,131]

Sau khi hiệp định Giơnevơ được kí kết, Cayxỏn Phômvihản đã dành thời gian nghiên cứu, tổng kết một trạng đường lịch sử cách mạng Lào, rút ra những bài học cần thiết để chuẩn bị cho một đường lối mới, đưa cách mạng lào tiếp tục tiến lên

Ngoài công việc chung của đất nước, của cách mạng vị bộ trưởng 34 tuổi mới bắt đầu suy nghĩ đến mỗi tình riêng của mình Vào ngày 29 – 10 – 1954 , Cayxỏn Phômvihản cưới vợ là Thông Tin một cán bộ phụ nữ rất xinh đẹp, làm công tác dân vận Lễ cưới được tổ chức ở bản Nahia, huyện viên xay, tỉnh Sầm Nưa, trong ngôi nhà của ông Xuvanuvong

Vào giai đoạn này cách mạng Lào có sự trưởng thành vượt bậc Cơ sở chính trị phát triển rộng khắp trong cả nước lược lượng lãnh đạo cách mạng được bổ sung về số lượng và nâng cao về chất lượng Xu thế phát triển đó đã dẫn tới việc thành lập Đảng Nhân dân Lào, nay là Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Đại hội thành lập Đảng Nhân dân Lào (sau này là Đảng Nhân dân cách mạng Lào) họp từ ngày 22-3-1955 đến 6-4-1955 tại chiến khu Sầm Nưa Đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản đọc báo cáo chính trị nêu bật tình hình trong nước và quốc tế, tôn chỉ, mục đích và tính chất của Đảng là theo chủ nghĩa Mác - Lênin,

kế tục sự nghiệp của Đảng Cộng sản Đông Dương Đại hội bầu ra Ban chỉ đạo Trung ương Đảng Đồng chí Cayxỏn Phômvihản được bầu làm Bí thư Ban chỉ đạo Trung ương kiêm Bí thư Quân ủy Trung ương

Sau đại hội, đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng với các đông chí trong ban chỉ đạo trung ương bắt tay vào việc xây dựng một dự thảo, một kế hoạch cụ thể xây dựng Đảng Lào thành một Đảng chân chính ,vững mạnh

Từ đây cách mạng Lào bước sang trang sử mới

1.4 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng trung ƣơng đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu quốc ( 1955- 1975)

Cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược vừa kết thúc thắng lợi, cũng

là lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở Lào bắt đầu

Ngay sau khi hiệp định Giơnevơ được kí kết, Mỹ trực tiếp nhảy vào xâm lược Lào với âm mưu tiêu diệt cách mạng Lào, biến Lào thành căn cứ quân sự

và thuộc địa kiểu mới ở Mỹ Vì vậy Mỹ đã lôi kéo đồng minh các chư hầu của

Mỹ thành lập khối quân sự Đông Nam Á ( SEATO) Ngày 8-9-1954, Mỹ ngang nhiên tuyên bố đặt miền nam Việt Nam – Lào – Campuchia trong sự bảo hộ của khối xâm lược này Cơ quan PEO được thiết lập ở Viêng Chăn, nắm việc chỉ huy và xây dựng quân đội tay sai của Mỹ ở Lào Trong hai mùa khô 1954-

1955 và 1955 -1956 , mỹ huấn luyện 14 tiểu đoàn lính ngụy viêng chăn tiến công các đơn vị Pathet Lào, đồng thời, tiến công vào hai tỉnh Sầm Nưa và Phongsalỳ Những tỉnh khác, Mỹ bắt đầu chiển khai chiến dịch khủng bố những người kháng chiến cũ

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng tập thể Ban lãnh đạo của Đảng tập trung chăm lo xây dựng tổ chức cơ sở Đảng vững mạnh, xây dựng chính quyền, mặt trận, xây dựng quân đội, mở rộng vùng giải phóng Cách mạng Lào nhanh chóng chuyển từ hòa bình sang đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang

Trong từng giai đoạn lịch sử, Đảng Nhân dân Lào đề ra nhiệm vụ cụ thể, sáng tạo, tập hợp các lực lượng yêu nước, trung lập vào cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do

Sau Hiệp định Viêng Chăn ký ngày 21-2-1973, cam kết chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình, Mỹ phải rút hết quân đội và phương tiện chiến tranh ra khỏi Lào Cục diện Lào có 3 vùng: vùng giải phóng, vùng kiểm soát của đối phương và vùng trung lập Tồn tại 3 chính quyền: chính quyền cách mạng, chính quyền phái hữu Viêng Chăn và chính quyền liên hiệp trung lập

Dưới sự lãnh đạo của Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng tập thể Trung ương Đảng, quân và dân Lào đã nổi dậy đập tan chính quyền phản động tay sai, đuổi đế quốc Mỹ ra khỏi đất nước, giành thắng lợi trọn vẹn

Ngày 2-12-1975, Quốc dân đại hội Lào họp, tại thủ đô Viêng Chăn Đại hội nhất trí quyết nghị: thành lập Nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, xóa bỏ tên gọi vương quốc Lào, thông qua việc lấy lá cờ của cách mạng làm quốc kì của chế độ mới Về quốc thay lời mới, nhưng vân giữ phần nhạc của quốc ca cũ Lấy tiếng Lào làm ngôn ngữ chính thức, không dùng các từ ngữ cung đình Đại hội nhất trí cử đồng chí Xuphanuvông làm chủ tịch nước, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tối cao Ông Xivavang Vátthana ( cựu hoàng đế) được cử làm cố vấn của chủ tịch nước Đồng chí Cayxỏn Phômvihản được cử làm thủ tướng chính phủ đầu tiên của của nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào và phó thủ tướng : Nuhắc Phunxavản, Phumi Vôngvichít, Khăm Tày Xiphănđon , Phu XipaXớt, Chậu Xuvănna được cử làm cố vấn của thủ tướng

Và ngày 2-12-1975 trở thành ngày quốc khánh của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Việc ra đời nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào là thắng lợi lớn nhất, oanh liệt nhất trong lịch sử đấu tranh dựng nước từ thời Phạm Văn Ngừ đến nay của nhân dân các bộ tộc Lào Với thắng lợi này nhân dân các dân tộc lào bước vào kỷ nguyên mới : độc lập, tự do, hòa bình, tiến bộ

1.5 Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cùng trung ương đảng lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước (1975 – 1992)

Đất nước thống nhất giang sơn quy về một mối Vị tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản bắt đầu có những suy nghĩ mới về công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Sẽ thật sai lầm nếu coi đất nước Lào lúc này hoàn toàn yên ổn Tuy đế quốc Mỹ đã rút khỏi Lào, ngụy quân và ngụy quyền đã bị đánh sập, nhưng tàn

dư của chúng vẫn còn Trước tình hình phức tạp đó, Đảng vẫn kiên trì đường lối bảo vệ và xây dựng đất nước

Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản và trung ương đã đề ra chương trình tổng kết và xây dựng đất nước sau chiến tranh, phát triển kinh tế, văn hóa, chú trọng phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp, giao thông vận tải, từng bước nâng cao mức sống của nhân dân

Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản đã dành nhiều thời gian đi các địa phương để nắm tình hình xuống huyện Xalaxombun của tỉnh Champaxac, đồng chí xuống thăm bản Xolohay, Xolonoi, Bản Nhìu, Bản Keng Nhan Tìm hiểu tình hình một số tỉnh ở Trung Lào, ở thủ đô Viêng Chăn, kiểm tra và chỉ đạo công việc các ngành nông nghiệp, khai thác chế biến gỗ, giao thông vận tải, xây dựng, giáo dục đồng chí nói : “ không nắm chắc tình hình thực tế ở các địa phương thì không thể định ra đường lối chính sách đúng”[5.tr,258]

Tổng bí thư Cayxỏn phômvihản cho rằng, tương lai của chủ nghĩa xã hội ở Lào trước hết bắt nguồn từ sự nghiệp giáo dục Vì vậy ngay khi giải phóng, đồng chí đã nhanh chóng chuyển hệ thống giáo dục của chế độ cũ sang hệ thống giáo dục mới; chỉ thị cho xây dựng thêm hệ thông giáo dục và trường học, đảm bảo ít nhất cho mỗi xã có một trường tiểu học và mỗi huyện ít nhất phải có một trường trung học Hệ thống giáo dục chuyên nghiệp từ sơ cấp đến Đại học được bắt đầu từ những tháng sau khi đất nước được giải phóng nhờ có tầm nhìn chiến lược, đồng chí đã khẳng định đúng đắn “ vai trò, vị trí của giáo dục đối với

sự nghiệp cách mạng lào”[5.tr,259]

Tháng 12 – 1978, Bộ chính trị mở hội nghị trao đổi, thảo luận về công tác giáo dục trong giai đoạn mới Tại hội nghị, đồng chí Cayxỏn phômvihản phân tích sâu sắc thực trạng kinh tế, xã hội, văn hóa trong 30 năm qua kể từ sau khi đất nước được hoàn toàn giải phóng Đồng chí giải thích: “ người mù chữ ở lào còn chiếm hơn 60% dân số, chúng ta còn thiếu nhiều công nhân kỹ thuật, thiếu cán bộ khoa học – kỹ thuật và cán bộ quản lý kinh tế, văn hóa – xã hội” [5.tr.260] vì vậy, “ đưa giáo dục đi trước một bước có nghĩa là phải phấn đấu thực hiện đồng thời 3 nhiệm vụ: xóa nạn mù chữ, nâng cao trình độ văn hóa,

khoa học – kỹ thuật cho nhân dân lao động các bộ tộc; đào tạo các thế hệ trẻ thàng các người mới, lớp người kế tục sự nghiệp lãnh đạo của Đảngvà nhân dân Lào; bồi dưỡng đội ngũ công nhân lành nghề, đào tạo cán bộ khoa học_ kỹ thuật, cán bộ quản lý kinh tế, văn hóa trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với cánh mạng”[5.tr.260]

Đối với chính sách ngoại giao đồng chí cayxỏn phômvihản đặt vấn đề đối sách hết sức uyển chuyển trong công tác ngoại giao

Những năm đầu kể từ khi đất nước được giải phóng, đồng chí Cayxỏn phômvihản đã đi thăm một số nước với tư cách người đứng đầu Chích phủ nhằm

mở rộng quan hệ quốc tế Đồng chí đã tới Việt Nam, Campuchia, Trung Quốc, Liên Xô và các nước khác, đi dự đại hội các Đảng anh em và các hội nghị quốc

tế Đồng chí nói: “kháng chiến đã thắng lợi, chúng ta cần đến các nước để cảm

ơn họ đã giúp chúng ta”[5,tr.261]

Trong chương trình hành động của chính phủ công bố tại Đại hội Quốc dân Lào ( 12_1975), tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản nêu rõ: “Chúng ta chủ trương thiếp, lập tăng cường, củng cố quan hệ tốt giữa lào với các nước thế giới thứ 3 Tiếp tục duy trì quan hệ ngoại giao và phát triển quan hệ thương mại bình thường với tất cả các nước, không phân biệt chế độ chính trị, xã hội, tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của Chích phủ và nhân dân các nước có thiện ý muốn giúp

đỡ chính phủ và nhân dân Lào trong việc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế, văn hóa, không ngừng cải thiện đời sống nhân dân Lào”[5,tr.263]

Năm 1976, tổng bí thư Cayxỏn phômvihản nói về kết quả chính sách ngoại giao ở Lào Chích sách ngoại giao này đã tranh thủ được sự ủng hộ quốc tế với Lào Nhiều vị nguyên thủ quốc gia đến thăm lào từ khi đất nước được giải phóng

Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản và các nhà lãnh đạo Lào đã đặt mối quan

hệ lâu dài và thân thiện đối với ASEAN nhằm xây dựng Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác

Đồng chí Cayxỏn phômvihản luôn có những suy nghĩ mới về công tác đối ngoại, nêu phương châm hoạt động ngoại giao của Lào là gắn quan hệ chính trị, ngoại giao và quan hệ kinh tế với nước ngoài Quan điểm ngọai giao của đồng chí Cayxỏn phômvihản là quan điểm ngoại giao hòa bình, trước hết là hòa bình

ở biên giới

Chăm lo đến công tác đối ngoại bao nhiêu, Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản càng chăm lo đến công tác đối nội bấy nhiêu Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân luôn luôn là chính sách hàng đầu của Đảng Sự quan tâm của Trung ương Đảng Bộ chính trị và đồng chí cayxỏn phômvihản đã dẫn đến Đại hội mặt trận cấp trung ương và các Đại hội mặt trận cấp địa phương Đại hội đại biểu Neo Lào Hacxat họp từ ngày 16 đến ngày 20_2_1979, tại thủ đô Viêng chăn

đã quyết định đổi tên thành Neo Lào Coxang Xạt (Mặt trận Lào xây dựng đất nước), đoàn kết chặt chẽ các tầng lớp nhân dân, các bộ tộc, các tôn giáo, các đoàn thể chung sức chung lòng bảo vệ và xây dựng đất nước giàu mạnh

Giai đoạn này, dù bận nhiều công việc, nhưng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng vẫn luôn là nhiệm vụ trọng tâm của Đảng nhân dân cách mạng Lào

Do vậy, trên cương vị là Tổng Bí thư, đồng chí Cayxỏn Phômvihản coi việc xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức là khâu then chốt để xây dựng Đảng nhân dân cách mạng Lào vững mạnh toàn diện

Nhấn mạnh quan điểm này, Tại đại hội III của Đảng Nhân dân cách mạng Lào khai mặc ngày 27-4-1982, tại thủ đô Viêng chăn 228 đại biểu thay mặt cho 3,5 vạn đảng viên của cả nước đã về dự Đại hội Đại hội thông qua báo cáo sửa đổi Điều lệ Đảng, bầu Ban Chấp hành Trung ương mới gồm 55 đồng chí, do đồng chí Cayxỏn Phômvihản làm Tổng Bí thư.Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihan là một đồng chí lãnh đạo đã mở đầu sự nghiệp đổi mới ở lào

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản nhấn mạnh, phải “xây dựng Đảng thực sự vững mạnh cả ba mặt: chính trị, tư tưởng và tổ chức Việc xây dựng Đảng phải gắn chặt với phong trào quần chúng thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Đảng trong từng giai đoạn; việc củng cố, phát triển Đảng phải gắn liền với việc xây dựng, củng cố bộ máy và các tổ chức quần chúng; xây dựng củng cố tổ chức của

Đảng phải kết hợp với việc nâng cao chất lượng của cán bộ đảng viên; kết nạp những người đủ tiêu chuẩn vào Đảng, đưa những người không đủ tiêu chuẩn ra khỏi Đảng ” [5.tr.277,278]

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của đảng được họp từ ngày 13 đến ngày 15 – 11- 1986 Đại hội tiến hành tại Thủ đô Viêng-Chăn, với 296 đại biểu, đại diện cho 40.000 đảng viên Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương mới gồm 60 đồng chí Đồng chí Cayxỏn Phômvihản tiếp tục được bầu làm Tổng

Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng

Công tác xây dựng Đảng tiếp tục được đồng chí Cayxỏn Phômvihản chỉ

rõ, phải tăng cường củng cố các tổ chức lãnh đạo và quản lý, nâng cao sức chiến đấu của tổ chức cơ sở, cải tiến công tác cán bộ, phát huy vai trò tiền phong gương mẫu của đảng viên, xây dựng tác phong làm việc mới, giữ vững các nguyên tắc tổ chức và tiến hành sinh hoạt Đảng một cách nghiêm túc, tăng cường mạnh mẽ công tác tư tưởng nhằm tiếp thu nhận thức mới và tư duy mới Nhờ làm tốt công tác xây dựng Đảng, Đảng Nhân dân cách Lào có bước phát triển nhanh chóng Tính đến năm 1991, Đảng Nhân cách mạng Lào có khoảng 5 vạn đảng viên sinh hoạt trong các chi bộ Đảng Các đảng viên Đảng Nhân dân cách mạng Lào luôn thể hiện vai trò tiền phương gương mẫu, là những ngọn cờ đầu trong lao động sản xuất và bảo vệ Tổ quốc

Đường lối của đại hội IV được cụ thể hóa trong các hội nghị trung ương 5,6,7 (khóa IV)

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V Đảng Nhân dân cách mạng Lào (từ ngày 27 - 29/3/1991), đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản được bầu làm Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng

Sau đại hội đồng chí đi công tác ở một số địa phương, kiểm tra tình hình và thông báo cho đảng bộ và nhân các các địa phương biết kết quả của đại hội V của Đảng Đồng chí nói : vấn đề quan trọng là phải đưa nghị quyết của đảng vào cuộc sống

Ngày 15 – 8 – 1991, tại kỳ họp thứ VI hội đồng nhân dân tối cao khóa II, đồng chí Cayxon phômvihản được bầu làm chủ tịch nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào, trở thành người lãnh đạo cao nhất của đảng và nhà nước

Cuối 1991, đồng chí Cayxỏn phômvihản lên đường đến Pari dự hội nghị cấp cao các nước nói tiếng Pháp Đồng chí là một 7 vị nguyên thủ quốc gia đã phát biểu ý kiến bằng tiếng Pháp

Giữa lúc sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ đất nước đang trên đà phát triển, đồng chí Cayxỏn Phômvihản qua đời ngày 21/11/1992, hưởng thọ 72 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với toàn Đảng, toàn quân và toàn thể nhân dân các bộ tộc Lào

Có thể nói, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, dù ở đâu và trong bất cứ hoàn cảnh nào, đồng chí Cayxỏn Phômvihản cũng luôn cống hiến hết sức lực và trí tuệ của mình vào việc xây dựng và phát triển Đảng nhân dân cách mạng Lào lớn mạnh cả về chính trị, tư tưởng lẫn tổ chức Dù đồng chí đã đi xa, nhưng công lao to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng Lào nói chung

và đối với Đảng nhân dân cách mạng Lào nói riêng vẫn còn mãi, luôn được toàn Đảng, toàn quân và toàn thể nhân dân các bộ tộc Lào học tập, noi theo