TIỂU LUẬN QUAN hệ QUỐC tế THỜI cơ, THÁCH THỨC và TRIỂN VỌNG của VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH hội NHẬP KINH tế KHU vực và TRÊN THẾ GIỚI

Hiện nay toàn cầu hoá mà cốt lõi là toàn cầu hoá kinh tế đã trở thành một xu thế khách quan của thế giới đương đại, Toàn cầu hoá, một mặt nó là sự nối tiếp và hoàn thiện các khuynh hướng đã hình thành trong lịch sử thế giới, mặt khác, nó lại là một hiện tượng mới, bắt đầu bằng toàn cầu hoá về kinh tế, rồi dần dần lôi cuốn theo toàn cầu hoá về văn hoá và tác động mạnh mẽ đến chính trị. Từ sau chiến tranh lạnh, trước sự sụp đổ ché độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, thế giới từ trật tự 2 cực trở thành thế giới đa cực với một siêu cường duy nhất là Mỹ. Ngày nay Mỹ đang từng bước thực hiện chủ nghĩa bá quyền và chính trị cường quyền, nhằm biến toàn cầu hoá thành Mỹ hoá cả về kinh tế, văn hoá và chính trị, nuôi hy vọng chiếm địa vị độc tôn và làm bá chủ thế giới.

THỜI CƠ, THÁCH THỨC VÀ NHỮNG TRIỂN VỌNG

CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ

mẽ đến chính trị Từ sau chiến tranh lạnh, trước sự sụp đổ ché độ xã hội chủnghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, thế giới từ trật tự 2 cực trở thành thế giới đacực với một siêu cường duy nhất là Mỹ Ngày nay Mỹ đang từng bước thựchiện chủ nghĩa bá quyền và chính trị cường quyền, nhằm biến toàn cầu hoáthành Mỹ hoá cả về kinh tế, văn hoá và chính trị, nuôi hy vọng chiếm địa vịđộc tôn và làm bá chủ thế giới

Toàn cầu hoá là một quá trình chứa chất đầy mâu thuẫn, nó có hai mặttương phản: mặt tích cực và mặt tiêu cực Toàn cầu hoá một mặt tăng cườngquyền lực của tư bản chủ nghĩa, mặt khác nó lại làm sâu sắc thêm những mâuthuẫn nội tại của chúng, và chuẩn bị một cách tự giác những tiền đề cho chủnghĩa xã hội Mấy chục năm qua trên thế giới, toàn cầu hoá vừa là hệ quả của

sự phát triển lực lượng sản xuất hiện đại; vừa là động lực mạnh mẽ thúc đẩylực lượng sản xuất phát triển Thông qua toàn cầu hoá, các nước đang pháttriển có thể tiếp cận khoa học công nghệ hiện đại, tranh thủ nguồn vốn vay vàvốn đầu tư trực tiếp từ các quốc gia tư bản giàu có, để tiến hành công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước Đặc biệt đối với những nước đi lên chủ nghĩa xãhội bỏ qua chế độ phát triển tư bản chủ nghĩa như nước ta, việc hội nhập kinh

tế thế giới là một vấn đề mang tính cần thiết Tuy nhiên không phải mọi quốcgia tham gia vào quá trình toàn cầu hoá đều giống nhau và được bình đẳngnhư nhau mà phải gánh chịu nhiều mặt, cả thời cơ và thách thức, đòi hỏi tất cảcác nước phải chớp lấy thời cơ, vượt qua thử thách trong quá trình hội nhậpkinh tế thế giới Đối với nước ta, thực hiện đương lối đối ngoại độc lập tựchủ, đa phương hoá, đa dạng hoá, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế thế giới

và khu vực với tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tácquốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm lợiích dân tộc và an ninh quốc gia, chúng ta đã thu được nhiều thắng lợi Songbên cạnh đó, quá trình hội nhập kinh tế thế giới đối với chúng ta là một quátrình mới mẽ, tham gia vào toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế thế giới chúng ta cónhiều thời cơ, nhưng cũng gặp không ít những thách thức, đòi hỏi phải đổimới nhận thức, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, hội nhập kinh tế thếgiới, mới giữ vững được mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Vì vậynghiên cứu thời cơ, thách thức và những triển vọng của Việt Nam trong quátrình hội nhập kinh tế thế giới và khu vực là một vấn đề mang tính lý luận vàthực tiễn

triển Để thích ứng với quá trình này, các nước cần có đường lối chiến lượccùng hệ thống giải pháp đông bộ, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội nhằmchủ động nắm bắt, đón nhận các xu hướng mới, tuân thủ nội dung cam kết của

hệ thống quốc tế về hội nhập kinh tế thế giới Trong bối cảnh toàn cầu hoá,

mà đặc biệt là toàn cầu hoá kinh tế thế giới hiện nay, việc nước ta tham giahội nhập kinh tế thế giới và khu vực là một vấn đề mang tính cần thiết

Toàn cầu hoá kinh tế đang là một xu thế khách quan, bắt nguồn từ sựphát triển của lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hoá ngày càng cao,dưới tác động của khoa học và công nghệ hiện đại Mặc dù quá trình toàn cầuhoá kinh tế đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bảnxuyên quốc gia chi phối, nên có nhiều mặt hạn chế, tiêu cực như: đe doạ độclập chủ quyền của các quốc gia dân tộc đang phát triển; gây sức ép buộc cácnước phải lệ thuộc vào chủ nghĩa tư bản song nó cũng có những tác độngtích cực lôi cuốn tất cả các nước trên thế giới vào vòng xoáy của nó Nhữngtác động tích cực đó là: tạo điều kiện thuận lợi cho các nước đang phát triển

mở rộng kinh doanh, khai thác các nguồn lực về vốn đầu tư, kinh nghiệmquản lý, công nghệ, thị trường, của thế giới để phát triển sản xuất trong nước,cải thiện cơ cấu kinh tế và nâng cao đồi sống của nhân dân Tham gia vào cácquan hệ kinh tế toàn cầu, các nước đang phát triển có điều kiện thực hiện sựđan cài lợi ích, tạo nên thế và lực mới trong bảo vệ nền kinh tế độc lập tự chủcủa mình; đồng thời mỗi nước còn tạo được cho mình một vị trí xứng đáng đểtránh phân biệt đối xử, và có thể sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp quốc tế

để bảo vệ lợi ích của mình, vừa tăng thêm độ tinh cậy cho các đối tác vì thế

mà hầu hết các nước trên thế giới đều đã và đang tham gia hội nhập kinh tếthế giới Nước ta cũng không nằm ngoại lệ, do vậy tham gia hội nhập kinh tếthế giới và khu vực ở nước ta hiện nay là một vấn đề tất yếu khách quan, nếukhông muốn mình bị cô lập về kinh tế

Mặt khác hội nhập kinh tế quốc tế và xây dựng nền kinh tế độc lập tựchủ không mâu thuẫn với nhau, mà ngược lại nó còn hổ trợ cho nhau Nếuđóng cửa, từ chối hội nhập kinh tế quốc tế thì sớm hay muộn sẽ đưa đất nước

đi đến chổ tụt hậu xa hơn so với các nước trên thế giới, và kết cục sẽ rơi vàotrạng thái phụ thuộc, dẫn tới những bất ổn về chính trị - xã hội Vì vậy xâydựng nền kinh tế độc lập tự chủ hiện nay phải trên cơ sở tư duy mới, mà trướchết là độc lập tự chủ về việc lựa chọn mô hình phát triển kinh tế, cùng đườnglối phát triển kinh tế - xã hội, tạo lập cho đất nước có một tiềm lực kinh tế, cơ

sở vật chất kỷ thuật, khoa học, công nghệ đủ mạnh; xây dựng cơ cấu kinh tếhợp lý, có hiệu quả, có sức cạnh tranh cao, có mức tích luỹ khá từ nội bộ nềnkinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển đúng hướng, mang tính vững chắc.Thực hiện tốt điều đó đòi hỏi nước ta phải chủ động hội nhập kinh tế thế giới

và khu vực

Trong điều kiện nước ta quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ

tư bản chủ nghĩa, từ một nước thuộc địa nữa phong kiến, nền sản xuất nhỏ làchủ yếu, lại trải qua nhiều năm chiến tranh bị tàn phá nặng nề, nền kinh tế cònnhỏ lẽ, sức cạnh tranh thấp Thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hộicủa Đảng là: phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước côngnghiệp theo hướng hiện đại Để thực hiện được mục tiêu chiến lược đó, đi đôivới chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong nước, chúng ta phải chú trọngđến quan hệ giữa nước ta với các nước trên thế giới và khu vực Thông qua đógiải quyết hợp lý mối quan hệ hợp tác và phát triển giữa các nước, các lựclượng để giữ ưu thế có lợi cho phát triển kinh tế đất nước Dưới tác động củatoàn cầu hoá kinh tế, các nước ngày càng quan hệ chặt chẽ với nhau, và khôngmột nước nào có thể tồn tại, phát triển một cách biệt lập được Hạn chế lớnnhất của nước ta từ thời bao cấp đến nay là sự hoạch định phát triển kinh tếcủa ta không đặt trong khuôn khổ chung của nền kinh tế thế giới, do đó về

mặt này chúng ta chưa phát huy được sức mạnh của dân tộc với sức mạnh củathời đại, không phát huy được ưu thế của ta trên trường quốc tế dẫn đến nhiềumặt hàng của chúng ta còn nhiều hạn chế, sứ cạnh tranh thấp, không còn phùhợp với sự phát triển năng động của tình hình kinh tế thế giới Chỉ có thôngqua giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập tựchủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta mới thấy hết được nhữngđiểm mạnh, điểm yếu của nền kinh tế, và tìm ra cho mình một sự phân cônglao động quốc tế phù hợp, để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước Vì vậy để hoàn thành tốt sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng

ta khởi xướng và lãnh đạo, một vấn đề mang tính cấp thiết, khách quan là phảichủ động tham gia hội nhập kinh tế thế giới và khu vực

Sau khi giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước chúng ta đã hìnhthành các chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia vào hội đồng tươngtrợ kinh tế, tích cực tham gia vào phong trào không liên kết, Liên hợp quốc

mà một trong những nội dung cơ bản là đấu tranh cho mốt trật tự thế giới mớicông bằng, bình đẳng Bên cạnh sự hợp tác toàn diện với các nước xã hội chủnghĩa, chúng ta đã thúc đẩy mạnh quan hệ hợp tác bình đẳng, cùng có lợi vìmục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Đại hội Đảng toàn quốc lần thứVIII (9/1996) Đảng ta chủ trương: “xây dựng một nền kinh tế mở”, “đẩynhanh quá trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới” Nghị quyết TrungƯơng 4 khoá VIII nêu lên nhiệm vụ: Tích cực chủ động thâm nhập và mởrộng thị trường thế giới; tiến hành khẩn trương, vững chắc việc đàm phánhiệp định thương mại với Mỹ, gia nhập AFEC, WTO, có kế hoạch cụ thể đểchủ động thực hiện cam kết trong khuôn khổ AFTA Đại hội IX (4/2001)tiếp tục khẳng định chủ trương của các đại hội trước và khẳng định: “ViệtNam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế,

phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển”1 Tháng 12/2001 Bộ chính trị raNghị quyết số 07/BCT về chủ động hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam và

cụ thể hoá hơn nữa đường lối đã được vạch ra ở Đại hội lần thứ IX Văn kiệnĐại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định: “Thực hiện nhất quánđường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hoà bình hợp tác và phát triển; chính sáchđối ngoại rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế Chủđộng và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tếtrên các lĩnh vực khác Việt Nam sẵn sàng là bạn, đối tác tin cậy của các nướctrong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế vàkhu vực”1 Quán triệt tinh thần Nghị quyết, và các chủ trương, chính sách củaĐảng, quá trình tham gia hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, chúng ta đã cóbước đi phù hợp Năm 1993 chúng ta đã khai thông quan hệ với các tổ chứctài chính tiền tệ quốc tế IMF, WB, ADB, trong quan hệ với các tổ chức này,chúng ta chỉ chấp nhận sự hổ trợ tài chính, nếu yêu cầu của họ không trái vớiđường lối chính sách của Đảng

Ngày 25/7/1995 nước ta gia nhập ASEAN, đồng thời tham gia khu vựcmậu dịch tự do ASEAN (AFTA), và từ 1/1/1996 chúng ta bắt đầu thực hiệncác cam kết và nghĩa vụ trong chương trình ưu đãi thuế quan, có hiệu lựcchung của AFTA (CEPT) Theo quy định của CEPT ta có nghĩa vụ giảm thuếnhập khẩu xuống còn từ 0 đến 5% vào năm 2006; tới năm 2001, 6 nước thànhviên cũ sẽ thực hiện toàn bộ các mặt hàng có thuế suất bằng 0% và Việt Namđến năm 2010 Ngoài ra chúng ta còn tham gia chương trình hợp tác côngnghiệp (AICO), khu vực đầu tư ASEAN (CAIA) và các chương trình hợp táckhác của ASEAN

Tháng 3/1996 nước ta tham gia diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) nhằmthuận lợi hoá thương mại và đầu tư; hợp tác giữa các nhà doanh nghiệp Á -

1 ĐCSVN Văn kiện đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ IX Nxb CTQG, H 2001, tr 119.

1 ĐCSVN, Văn kiện đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ X Nxb CTQG, H, 2006, tr 112.

Âu, cam kết về tự do hoá thương mại và đầu tư Tháng 10/2004 Việt Nam lànước đăng cai tổ chức thành công hội nghị ASEM 5 với chủ đề chính: Tiếntới quan hệ đối tác Á - Âu sống động và thực chất hơn.

Tháng 11/1998 Việt Nam gia nhập AFEC và sẽ trở thành thành viênđầy đủ của tổ chức này vào năm 2020

Tháng 12/1994 chúng ta gửi đơn gia nhập tổ chức thương mại thế giới;đến nay các phiên đàm phán với các tổ chức đã cơ bản hoàn thành, dự kiến07/11/2006 chúng ta sẽ chính thức gia nhập WTO

Từ 16/9/1996 đến 13/7/2000, trải qua 10 vòng đàm phán, hiệp địnhthương mại Việt - Mỹ đã được ký kết, ngày 10 tháng 12 năm 2001 hiệp định bắtđầu có hiệu lực Việc ký kết hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ đã mở ramột thời kỳ mới, bình thường hoá quan hệ kinh tế thương mại giữa 2 nước

Quán triệt tinh thần mở cửa đổi mới của Đảng, chúng ta đã chủ độngtham gia hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, thực tế chúng ta đã giành đượcnhiều thành tựu đáng khích lệ Chúng ta đã phá được thế bao vây, cấm vậncủa các thế lực thù địch, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại, tạo dựng môitrường thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao được

vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Khắc phục được tình trạng hụt hẫng

về thị trường, do hệ thông các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âusụp đổ Không bị cuốn sâu vào cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ năm 1997

ở một số nước châu Á, mở rộng được thị trường xuất nhập khẩu Hiện naychúng ta đã có quan hệ hợp tác thương mại với trên 170 nước và vùng lãnhthổ, xuất khẩu đạt từ 2,404 tỷ USD năm 1990 tăng lên 15 tỷ USD năm 2000;nhờ mở rộng thị trường xuất khẩu chúng ta đã phát triển được sản xuất, tạothêm công ăn việc làm, mở mang được nhiều ngành nghề mới Thu hút đượcnguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI), cho đến hết năm 2001 đã có 66 nước vàvùng lãnh thổ với nhiều tập đoàn, công ty đã đầu tư trực tiếp vào Việt Nam,

với 3265 dự án được cấp giấy phép, vốn đăng ký đầu tư hơn 38,6 tỷ USD.Nguồn vốn đầu tư nước ngoài chiếm hơn 30% sản lượng công nghiệp, 23%kim ngạch xuất khẩu, thu hút hơn 30 vạn lao động trực tiếp và hàng vạn laođộng gián tiếp Nguồn viện trợ phát triển (ODA) ngày càng lớn, giảm đáng kể

nợ nước ngoài Cho đến nay tổng mức cam kết tài trợ cho Việt Nam là 13,40

tỷ USD, ta đã ký được hơn 10 tỷ và giải ngân được 6 tỷ Việc khai thông vớiquỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và ngân hàng thế giới (WB) đã tạo điều kiện cho tađàm phán xoá và giảm nợ nước ngoài

Quá trình hội nhập kinh tế thế giới giúp chúng ta tiếp thu được khoahọc - công nghệ, kỹ năng quản lý, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý vàkinh doanh Từng bước đưa hoạt động của các doanh nghiệp thuộc mọi thànhphần kinh tế và cả nền kinh tế vào môi trường cạnh tranh, tạo ra tư duy làm ănmới, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, nâng cao hiệuquả sản xuất kinh doanh Kết hợp tốt nội lực với ngoại lực, hình thành sứcmạnh tổng hợp tạo nên những thành tựu to lớn, giữ vững được độc lập tự chủ,

an ninh quốc gia, thực hiện tốt định hướng xã hội chủ nghĩa và giữ vững bảnsắc văn hoá dân tộc

Tuy nhiên quá trình tham gia hội nhập kinh tế thế giới và khu vựcchúng ta còn nhiều mặt yếu kém, bất cập cần phải khắc phục đó là: Chưa làmtốt công tác chuẩn bị cho hội nhập, tuy chủ trương đã được khẳng định trongnhiều Nghị quyết và đã được thực hiện từng bước, nhưng nhận thức hội nhậpchưa đạt được sự nhất trí cao, điều đó làm ảnh hưởng đến quá trình đề xuấtchính sách và triển khai thực hiện Công tác nghiên cứu triển khai còn chậm,chủ yếu tập trung ở cấp Trung Ương, còn các cấp các ngành tuy có đặt ranhưng còn yếu và không đồng bộ, làm hạn chế sức mạnh của chúng ta trongquá trình hội nhập Luật pháp, chính sách quản ký kinh tế, thương mại cònchưa hoàn chỉnh Các doanh nghiệp Việt Nam còn yếu cả về sản xuất, quản lý

và khả năng cạnh tranh, quy mô sản xuất nhỏ, yếu cả về công nghệ và quảnlý; chưa bỏ được thói quen bao cấp Nhà nước chưa có cơ chế hiệu lực nhằmkích thích các doanh nghiệp, gắn sự tồn tại và phát triển của mình với khảnăng cạnh tranh trên thương trường quốc tế Đội ngũ cán bộ còn yếu, công tác

tổ chức chỉ đạo chưa thích hợp, đặc biệt là đội ngũ cán bộ làm công tác hợptác quốc tế

1.2 Những thời cơ và thách thức của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực

Đối với tất cả các nước, nhất là đối với các nước đang phát triển, đangtừng bước tham gia vào quá trình toàn cầu hoá kinh tế như nước ta, thì thamgia hội nhập kinh tế quốc tế luôn đứng trước cả những thời cơ và thách thức

Nói đến thời cơ (còn gọi là cơ hội), là nói đến sự xuất hiện những điềukiện trong nước, quốc tế thuận lợi tạo khả năng khách quan cho việc giảiquyết những nhiệm vụ cách mạng trọng đại Thời cơ trước hết được tạo ra từthắng lợi của cách mạng, từ sự lớn mạnh của nội lực cách mạng (thời cơ bêntrong) Thời cơ còn được tạo ra từ những chuyển biến của tình hình quốc tế(thời cơ bên ngoài)

Thách thức là những khó khăn trở lực lớn phải vượt qua, những kẻ địchnguy hiểm phải chiến thắng, những mâu thuẫn phức tạp phải giải quyết đểcách mạng có thể tự bảo vệ và tiếp tục tiến lên Những khó khăn phức tạp đó

có thể phát triển thành nguy cơ đe doạ đến thành quả của cách mạng Tháchthức có cả thách thức bên trong, từ tình hình kinh tế - xã hội, chính trị của đấtnước, và có cả thách thức từ bên ngoài, do bối cảnh tình hình quốc tế đem lại.Thời cơ và thách thức quan hệ chặt chẽ tác động qua lại biện chứng với nhau.Trong thời cơ có thách thức và ngược lại, trong thách thức có những yếu tốcủa thời cơ; những thời cơ và thách thức bên ngoài có thể chuyển hoá thànhnhững thời cơ và thách thức bên trong và ngược lại

Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của

nhân dân ta hiện nay, đang chịu sự tác động của điều kiện quốc tế phức tạp

chưa từng thấy; nó tạo ra một số cơ hội quý báu, nhưng cũng tiềm ẩn nhiềunguy cơ không thể xem thường Đảng ta nhấn mạnh: “Nắm bắt cơ hội, vượtqua thách thức, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới, đó là vấn đề có ý nghĩasống còn đối với Đảng và nhân dân ta”1 Vì vậy quá trình hội nhập kinh tế thếgiới và khu vực chúng ta cần nhận thức đầy đủ cả thời cơ và thách thức, để cóđường lối chiến lược, sách lược sát đúng

Về thời cơ, thứ nhất là, xu thế hoà bình, ổn định và hợp tác để phát triển

là điều kiện quốc tế thuận lợi để nước ta thực hiện công cuộc đổi mới, đẩymạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệvững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Vào những năm 80 của thế kỷ XX, nước ta đang trong tình trạng khủnghoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, nếu để khủng hoảng kéo dài sẽ dẫn đếnnguy cơ về chính trị Vì vậy thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xãhội là vấn đề sống còn của sự nghiệp cách mạng nước ta, vì mục tiêu độc lậpdân tộc và chủ nghĩa xã hội Muốn thoát ra khỏi tình trạng đó chúng ta phảinắm bắt cơ hội mới do tình hình quốc tế đem lại Với đường lối đổi mới, hộinhập quốc tế đúng đắn, chúng ta không những đã thoát khỏi khủng hoảngkinh tế - xã hội, mà còn vững bước tiến vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiệnđại hoá, bằng những thành tựu mà thế giới phải thừa nhân và thán phục

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, thời cơ là xu thế hoà bình, ổn định,hợp tác để phát triển trở thành xu thế cơ bản Đây là xu thế khách quan,không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của bất kỳ quốc gia dân tộc nào.Chính trong xu thế hoà bình, hợp tác để phát triển, hướng vào làm ăn kinh tế

mà hầu hết các quốc gia dân tộc trên thế giới, kể cả một số nước thù địch với

1 ĐCSVN Văn kiện đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 67 - 68.

Việt Nam đã có những phản ứng thuận lợi, tích cực đối với đường lối đổimới, hội nhập của nước ta.

Từ môi trường quốc tế đặt ra vấn đề cần phải đổi mới tư duy, cần phảinhận thức rõ cả thời cơ và thách thức, khắc phục lối tư duy mang nặng tínhgiáo điều, bảo thủ, máy móc, thể hiện ở việc kéo dài mô hình cũ về chủ nghĩa

xã hội Chúng ta đã tranh thủ được môi trường hoà bình, ổn định, xu thế hợptác để phát triển trên thế giới, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á, để thực hiệncông cuộc đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước Đồng thời xu thế mới của quốc tế đã tạo điều kiệnthuận lợi cho chúng ta thực hiện thắng lợi chính sách đối ngoại độc lập, tựchủ, mở rông, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế, trên tinh thầnViệt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộngđồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển Hiện nay chúng ta

đã quan hệ ngoại giao với hơn 190 nước, quan hệ thương mại với hơn 170nước và vùng lãnh thổ, ký hiệp định thương mại với hơn 60 nước, trong đó cóhiệp định thương mại Việt - Mỹ Những thắng lợi cơ bản đó, đã thể hiện xuthế hoà bình, ổn định để phát triển, là điều kiện thuận lợi cho chúng ta trongquá trình hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, đòi hỏi chúng ta phải nắm bắttốt cơ hội đó để đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nướctrong giai đoạn cách mạng hiện nay Đảng ta khẳng định: “tranh thủ cơ hội,vượt qua thách thức, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ hơn,phát triển với tóc độ nhanh hơn và bền vững hơn”1

Thuận lợi cơ bản thứ hai là, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đạitạo ra những cơ hội lớn cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi phải có tiền đề về khoa học công nghệ của quốc tế Trước đây tiền đề quốc tế chủ yếu, quan trong nhất là

-1 ĐCSVN Văn kiện đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứi X Nxb CTQG, H, 2006, tr 23.

sự giúp đỡ về kinh tế, kỷ thuật của các nước xã hội chủ nghĩa tiên tiến, ngàynay tiền đề quốc tế quan trọng nhất chính là cuộc cách mạng khoa học kỷthuật và công nghệ hiện đại Sử dụng tiền đề đó, thực chất là chủ động tiếpcận những thành quả kinh tế, khoa học công nghệ của chủ nghĩa tư bản hiệnđại thông qua con đường hợp tác, giao lưu kinh tế quốc tế, thông qua dòngchảy mạnh mẽ của xu hướng toàn cầu hoá Nếu không tận dụng được những

cơ hội thuận lợi do cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại mang lại, thìchúng ta không có được những điều kiện về kinh tế - kỷ thuật, để xây dựngchủ nghĩa xã hội, vì vậy đòi hỏi chúng ta phải có chiến lược hội nhập đúngđắn Biết nắm bắt, tận dụng tốt khoa học - công nghệ hiện đại chúng ta sẽ pháttriển nhanh, bền vững kinh tế - xã hội, đẩy nhanh được tiến trình công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước Những thành tựu sau hơn 20 năm đổi mới đãchững minh: Do áp dụng tốt khoa học - công nghệ tiên tiến chúng ta đạt đượcnhiều thành tựu nổi bật, đặc biệt lĩnh vực kinh tế tăng trưởng khá năng động,chính trị an ninh được giữ vững, đời sống nhân dân được cải thiện, đất nước

đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, thế và lực của ta ngàycàng được nâng cao Hiện nay chúng ta tham gia vào thị trường khu vực vàthế giới với tư cách là một môi trương đầu tư thuận lợi, nhiều mặt hàng xuấtkhẩu chủ lực có lợi thế trên trường quốc tế, chúng ta có nhiều tiềm năng về tàinguyên, du lịch, về con người, về vị trí địa chính trị, và môi trường hoà bình

ổn định Đây là cơ sở để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, tạotiền đề cho chúng ta tiếp cận tốt khoa học - công nghệ hiện đại, để phát triểnkinh tế - xã hội đất nước

Thuận lợi cơ bản thứ ba là, quá trình toàn cầu hoá tạo ra những cơ hộimới cho Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển

Quá trình toàn cầu hoá, đặc biệt là toàn cầu hoá kinh tế xâm nhập đếntất cả các quốc gia dân tộc trên thế giới, nó đặt ra nhiều thách thức, song cũng

tạo những cơ hội mới cho các nước đang phát triển, trong đó có nước ta.Thuận lợi trước hết đó là tạo điều kiện cơ hội cho ta thâm nhập vào thị trườngkhu vực và thế giới Hiện nay vấn đề thị trường xuất nhập khẩu là một trongnhững vấn đề sống còn của bất cứ nền kinh tế nào Đổi mới hội nhập là quátrình đột phá, chiếm lĩnh thị trường thế giới Trước trào lưu toàn cầu hoá, nềnkinh tế nước ta đã và đang khai thác thị trường quốc tế rộng lớn, đa dạng, nếutrước đây, thời kỳ bao cấp, kim ngạch xuất khẩu nước ta có năm chỉ đạt 500triệu USD, thì ngày nay là trên 30 tỷ USD, trong đó có hơn 16 tỷ USD xuấtkhẩu Nếu thực hiện đầy đủ những cam kết của AFTA vào năm 2006, thìhàng hoá Việt Nam có thể xâm nhập tự do vào tất cả các nước ASEAN.Chúng ta gia nhập WTO, chúng ta sẽ được hưởng quy chế MFN trong quan

hệ thương mại với 150 thành viên của WTO, và hàng hoá Việt Nam sẽ có mặttại các thị trường rộng lớn và đa dạng

Toàn cầu hoá tạo ra cho chúng ta một cơ hội nữa là, thu hút được vốnđầu tư nước ngoài Để tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá chúng ta cần

có vốn đầu tư lớn khoảng trên 300 tỷ USD, trong khi đó khả năng huy độngvốn trong nước khoảng hơn 200 tỷ USD, còn lại là phải huy động vốn nướcngoài dưới hình thức đầu tư trực tiếp, hoặc vay vốn ODA và vốn vay thươngmại Trong 5 năm (2001 - 2006) để có tóc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm7,5%, nhu cầu tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần khoảng hơn 6 tỷ đô la, chiếmtrên 30% GDP Vốn trong nước khoảng 60 - 65%, vốn nước ngoài 35 - 40%.Theo thống kê, tính đến hết năm 2001, nước ta nhận được khoản cam kếtODA gần 20 tỷ USD, trong đó giải ngân được gần 10 tỷ; về vốn FDI, cho đếnnay đã có trên 3600 dự án với tổng số vốn đăng ký là 42 tỷ USD, thực hiệnđược khoảng 22 tỷ, Nước ta trở thành thành phần kinh tế có vốn đầu tư nướcngoài chiếm tỷ trọng khoảng 13% GDP và có tốc độ tăng trưởng 20%/ năm.Việc tranh thủ các luồng vốn đầu tư nước ngoài tuy có nhiều khó khăn, song

có nhiều tiềm năng rất lớn; lượng vốn của các nước và các công ty đa quốcgia đầu tư ra nước ngoài hàng năm lên tới 800 tỷ USD, trong đó đầu tư vàocác nước đang phát triển là chiếm 1/3, vì vậy chúng ta cần tranh thủ những cơhội đó để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Bên cạnh đó, sự hội nhập kinh tế thế giới, toàn cầu hoá kinh tế chochúng ta cơ hội tiếp nhận và đổi mới trang thiết bị, nhất là khoa học côngnghệ hiện đại Là nước đi sau, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để tiếp nhậncông nghệ tiên tiến của các nước phát triển, để đẩy nhanh tiến trình côngnghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội Thamgia vào nền kinh tế toàn cầu, nước ta có cơ hội được hưởng những thành quảtiến bộ của khoa học và công nghệ mới, đó là một cơ hội cho những nướcchậm phát triển như nước ta Ngày nay, tốc độ phổ cập tri thức mới, kỹ thuật,công nghệ tiên tiến đang diễn ra nhanh chống, thông qua nhiều hình thức vànhiều kênh thông tin khác nhau; phổ biến nhất là chuyển giao công nghệ, nhờ

đó các nước đang phát triển, nhất là nước ta có thể thực hiện và rút ngắn quátrình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Hơn nữa, quá trình mở cửa giao lưu cũng tạo điều kiện cho chúng taphát huy được nội lực Nước ta với dân số hơn 80 triệu người, chúng ta cónguồn nhân lực dồi dào, người Việt Nam thông minh, cần cù, sáng tạo; nhưngnếu đứng ngoài toàn cầu hoá thì việc sử dụng nguồn nhân lực đó sẽ rất lãngphí và không hiệu quả Hội nhập kinh tế quốc tế là cơ hội để khai thác, sửdụng tốt nguồn nhân lực của đất nước Thông qua hội nhập kinh tế, quá trìnhphân công lao động mới và xã hội hoá lao động sẽ diễn ra nhanh chống, chắcchắn chất lượng nguồn nhân lực nước ta sẽ được nâng cao Mặt khác quá trìnhchuyển giao công nghệ từ các nước phát triển, tạo cơ hội cho sự chuyển đổi từlao động giản đơn sang lao động kỹ thuật máy móc ở nước ta diễn ra nhanhchống Tham gia vào nền kinh tế thế giới, các nhà quản lý, các nhà doanh

nghiệp Việt Nam có điều kiện tiếp cận vào các thị trường một cách bình đẳng,

và họ được làm quen với môi trường cạnh trang khắc nghiệt của cả thị trườngtrong và ngoài nước, vì vậy bắt buộc phải đổi mới cách tổ chức sản xuất, đổimới công nghệ và trang thiết bị, tiếp thu những phương pháp quản lý tiên tiến,mới không ngừng nâng cao được sức cạnh tranh của mình, tiến hành hội nhậpkinh tế thế giới và khu vực có hiệu quả

Về thách thức, từ những năm 80 của thế kỷ XX cho đến nay, trước bối

cảnh tình hình thế giới diễn biến phức tạp, sự nghiệp cách mạng nước ta đangđứng trước những thách thức rất lớn trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị,văn hoá, xã hội và quốc phòng an ninh Những thách thức đó vừa mang tínhthời đại, vừa mang tính đa dạng phức tạp Có những thách thức mang tínhnhất thời, song phần lớn là những thách thức lâu dài; có những thách thức đã

lộ diện, có thể dự đoán được, nhưng cũng có những thách thức còn tiềm ẩn

mà hậu quả của nó để lại khó lường, vì vậy trong quá trình hội nhập kinh tếthế giới và khu vực chúng ta cần nhận thức đầy đủ những thách thức cơ bản

để có đường lối chiến lược, sách lược đúng đắn trong quan hệ đối ngoại.Những thách thức cơ bản đó là:

Thứ nhất, thách thức về kinh tế, có thể thấy rằng những thách thức vềkinh tế từ điều kiện quốc tế đem lại cho nước ta hiện nay là những thách thứclớn và phức tạp Có những khó khăn thử thách đơn thuần về kinh tế như cạnhtranh trên trường quốc tế, nhưng cũng có những thách thức kinh tế gắn chặtvới chính trị, như tạo khó khăn, gây sức ép chính trị đối với nước ta Nếukhông vượt qua được những thách thức từ bên ngoài về kinh tế, thì không thểxoá bỏ được nguy cơ tụt hậu về kinh tế Đại hội Đảng IX đã xác định, chúng

ta có 4 nguy cơ cơ bản, trong đó nguy cơ tụt hậu về kinh tế là vấn đề cấp báchđòi hỏi phải giải quyết

Những năm qua, mặc dù chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu kinh tế

-xã hội, quan trọng đáng khích lệ, nhưng về cơ bản nước ta vẫn là nước đangphát triển, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá từ điểm xuất phát thấp,GDP bình quân đầu người được xếp vào loại thấp trên thế giới Hội nhập kinh

tế thế giới trong môi trường cạnh tranh khóc liệt, đây là thách thức lớn đặt racho chúng ta cần giải quyết Mặt khác, nước ta không những là nước đangphát triển, mà còn là nước xã hội chủ nghĩa, do đó thách thức về kinh tế từ tácđộng của toàn cầu hoá lại càng phức tạp hơn Hiện nay trên bình diện chung,khoảng cách về trình độ phát triển của Việt Nam so với các nước NICs làkhoảng 30 năm, với Thái Lan khoảng 20 năm, với Trung Quốc khoảng 10năm, đới với các nước phát triển chắc còn xa hơn nữa Đó là sản phẩm củalịch sử, song không vì thế mà cuộc cạnh tranh kinh tế lại nhân nhượng chúngta; mặc dù hơn 20 năm qua chúng ta đã nổ lực rất lớn, có nhiều bước pháttriển vượt bậc, song tình hình về khoảng cách phát triển vẫn chưa cải thiệnđược nhiều, thậm chí có một số mặt khoảng cách chênh lệch còn lớn hơn

Nguy cơ tụt hậu về kinh tế biểu hiện rõ rệt, khi sức cạnh tranh của ViệtNam còn yếu, năm 2000 Việt Nam đứng thứ 53/59, và năm 2001 đứng thứ62/69 những nước có hoạt động ngoại thương khá Máy móc, trang thiết bịkhoa học, công nghệ thuộc tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tếnước ta còn ở trình độ thấp hơn các nước trung bình của thế giới từ 1 đến 3thế hệ, nên ảnh hưởng rất lớn đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm;chính vì năng suất lao động thấp, giá thành cao, nên việc tiếp cận, chiếm lĩnhthị trường khu vực và thế giới của sản phẩm Việt Nam còn gặp nhiều khókhăn, nhiều mặt hàng phải chịu thua thiệt, không những trên thị trường quốc

tế mà còn phải chịu lép vế ngay ở thị trường trong nước Việc gia nhập WTO

là một thuận lợi lớn, nhưng đồng thời là một thách thức đối với chúng ta Khigia nhập WTO chúng ta phải chia sẽ thị trường trong nước với các đối tác

nước ngoài, kể cả các lĩnh vực mà lâu nay các nhà đầu tư trong nước chiếmlĩnh, chúng ta phải giảm thuế nhập khẩu, sản xuất trong nước phải đương đầuvới việc không được nhà nước bảo trợ như trước đây Các doanh nghiệp,trong đó có cả doanh nghiệp nhà nước quản lý, khó tránh khỏi sự phá sản dohiểu biết không đầy đủ về hội nhập quốc tế.

Cách mạng khoa học, công nghệ cùng với sự phát triển của kinh tế tríthức tạo thời cơ và vận hội cho nước ta đi tắt đón đầu, để tiến hành côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo con đường rút ngắn Nhưng những vấn

đề đặt ra cho việc đi tắt đón đầu không hề đơn giản; trước hết là vấn đề yêucầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực, trong khi đó đối với nước ta, laođộng giản đơn là cơ bản, kỷ thuật tay nghề còn thấp, mức lương cơ bản chưacao tính ổn định nghề nghiệp còn nhiều phức tạp đó là những nhược điểm

cơ bản mà chúng ta chưa thể nhanh chống khắc phục được Bên cạnh đó đểrút ngắn tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chúng ta cần thuhút vốn và đầu tư nước ngoài; nhưng sự cạnh tranh giữa các nước, đặc biệt làcác nước Châu Á và Đông Nam Á, thì sự cạnh tranh về vốn, thu hút đầu tưngày càng trở nên gay gắt hơn, nhất là từ khi Trung Quốc trở thành thành viêncủa WTO Vấn đề vay vốn, công nghệ và sử dụng vốn cho có hiệu quả cũng

là một thách thức lớn đối với chúng ta Nhìn chung, hiệu quả sử dụng vốn chocác dự án còn thấp và chưa được chú ý đúng mức; hiệu quả kinh tế của dự ánchưa cao, đầu tư vào dự án không đúng mục đích, bên cạnh đó vốn đầu tư còn

bị thất thoát bởi tệ quan liêu, tham nhũng

Do tác động của toàn cầu hoá, sự phân hoá giàu nghèo giữa các tầnglớp dân cư, giữa các vùng miền ngày càng gia tăng, đó là những vấn đề nangiải do mặt trái của quá trình toàn cầu hoá đem lại Mặc dù bản chất của chế

độ ta khác với các nước tư bản; Đảng và nhà nước ta đã có những chính sáchkinh tế - xã hội đúng đắn, thực hiện chính sách xoá đói giảm nghèo đạt hiệu