Bước đầu tìm hiểu về căn cứ kháng chiến ba vì (1945 – 1954)

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân pháp và đế quốc Mỹ giải phóng dân tộc, Đảng cộng sản Việt nam đã biết dựa vào dân, từ xây dựng cơ sở chính trị trong nhân dân tiến tới xây dựng

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành khóa luận này em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo Bùi Thị Nguyệt Quỳnh, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Sử - Địa đã tạo điều kiện giúp em trong quá trình làm khóa luận Em xin cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của thư viện trường Đại học tây Bắc, thư viện - đảng bộ tỉnh Sơn Tây đã giúp đỡ em trong việc tìm kiếm, sưu tầm tài liệu

Tôi xin cảm ơn tới tập thể lớp K52 ĐHSP Sử - Địa, cùng gia đình và người thân đã hỗ trợ tôi trong thời gian thực hiện khóa luận

Do hạn chế về thời gian, nguồn tài liệu nên khóa luận không tránh khỏi thiếu xót, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Ðối tượng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ và đóng góp của đề tài 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu 6

3.3 Nhiệm vụ của đề tài 6

3.4 Đóng góp của đề tài 6

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 7

4.1 Nguồn tư liệu 7

4.2 Phương Pháp nghiên cứu 7

5 Cấu trúc của đề tài 8

CHƯƠNG 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CĂN CỨ KHÁNG CHIẾN BA VÌ 9

1.1 Điều kiện địa lý tự nhiên và kinh tế - xã hội huyện Ba Vì (bao gồm các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai trước đây) 9

1.1.1 Điều kiện địa lý tự nhiên 9

1.1.2 Điều kiện kinh tế, văn hóa – xã hội 11

1.2 Tập trung xây dựng chính quyền, tạo cơ sở cho việc xây dựng khu du kích và căn cứ du kích ( 8/1945 – 11/1948) 16

1.2.1 Xây dựng chính quyền và các đoàn thể chính trị 16

1.2.2 Xây dựng tổ chức và phát triển cơ sở Đảng 20

1.2.3 Từng bước xây dựng lực lượng vũ trang địa phương và khu du kích của các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai 22

1.3 Ba Vì trở thành căn cứ kháng chiến của tỉnh Sơn Tây (11/1948 - 12/1950) 23 1.3.1 Chủ động chống địch bình định, lấn chiếm 23

1.3.2 Xây dựng sườn Đông và sườn Tây núi Ba Vì thành an toàn khu của Tỉnh ủy và Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Sơn Tây 24

CHƯƠNG 2 CĂN CỨ KHÁNG CHIẾN BA VÌ TRONG GIAI ĐOẠN TIẾN CÔNG CHIẾN LƯỢC CỦA CUỘC KHÁNG CHIẾN (1951 – 1954)

26

2.1 Vừa xây dựng lực lượng kháng chiến, vừa chống địch càn quét bình định, từng bước phát triển chiến tranh du kích và xây dựng căn cứ kháng chiến vùng địch hậu (1951 - 1952) 26

2.1.1 Tích cực xây dựng lực lượng kháng chiến và tiếp tế cho Việt Bắc 26

2.1.2 Căn cứ kháng chiến Ba Vì trong hai chiến dịch Sơn Tây năm 1951 27

2.1.3 Chống địch càn quét vào an toàn khu của tỉnh và tham gia chiến dịch Sông Đà - Hòa Bình 30

2.2 Đẩy mạnh cuộc chiến đấu và mở rộng khu du kích, phát triển cơ sở ở vùng tạm chiếm (2/1952 - 7/1953) 36

2.2.1 Đẩy mạnh công tác phá tề, trừ gian, mở rộng khu du kích 36

2.2.2 Phát triển cơ sở vùng tạm chiếm 38

2.3 Phối hợp với chiến trường chính trong Đông Xuân 8/1953 – 7/1954, mở rộng căn cứ du kích tiến lên giải phóng quê hương 39

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA CĂN CỨ KHÁNG CHIẾN BA VÌ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 44

3.1 Một số đặc điểm về căn cứ kháng chiến Ba Vì 44

3.2 Vai trò của căn cứ kháng chiến Ba Vì 45

3.3 Một số bài học kinh nghiệm lịch sử 48

KẾT LUẬN 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân pháp và đế quốc Mỹ giải phóng dân tộc, Đảng cộng sản Việt nam đã biết dựa vào dân, từ xây dựng cơ sở chính trị trong nhân dân tiến tới xây dựng căn cứ địa nhỏ, rồi lớn, từ bí mật rồi đến công khai, từ chưa hoàn chỉnh đến ngày càng hoàn thiện trên cơ sở phát triển lực lượng chính trị kết hợp với xây dựng lực lượng vũ trang bao gồm cả bộ đội chủ lực, bội đội địa phương và dân quân du kích; kết hợp các hình thức đấu tranh để giành thắng lợi cuối cùng

Do đặc điểm về điều kiện địa lý tự nhiên, xã hội và đặc điểm của cuộc chiến tranh nhân dân ở nước ta mà hệ thống căn cứ địa hình thành và phát triển một cách đa dạng và phong phú, trải dài từ miền Bắc tới miền Nam, từ miền núi tới đồng bằng, ven biển, từ vùng giải phóng đến vùng sau lưng địch; có căn cứ của Trung ương, căn cứ của vùng, căn cứ của tỉnh, căn cứ của huyện

Quán triệt và vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân và nghệ thuật quân sự của Đảng cùng với Trung ương xây dựng căn cứ địa Việt Bắc, các

xứ ủy, các khu ủy, tỉnh ủy đã xây dựng được một hệ thống căn cứ địa liên vùng đan xen trải dài từ Bắc vào Nam Đó là các căn cứ Hòa - Ninh - Thanh; Ba Vì;

Thanh - Nghệ - Tĩnh; Nam - Ngãi - Bình - Phú; Dương Minh Châu; Đồng Tháp Mười; Xuyên Phước Cơ; Rừng Sác, Củ Chi Những căn cứ này thực sự là nơi đứng chân của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy kháng chiến; nơi xây dựng các cơ sở chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội; nơi đứng chân và là bàn đạp cho các lực lượng vũ trang tiến công địch trên khắp các chiến trường

Trong chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945- 1954), trên địa bàn tỉnh Sơn Tây, Ba Vì có vị trí, vai trò quan trọng Bởi đây là vùng đất nằm về phía Tây Thủ đô Hà Nội, đồng bằng Bắc Bộ và nối liền giữa đồng bằng Bắc Bộ với phía Tây Nam chiến khu Việt Bắc Đặc biệt, Ba Vì chỉ cách trung tâm Thủ đô Hà Nội khoảng 40 km, là cửa ngõ đi Hòa Bình và các tỉnh Tây Bắc, đồng thời đây cũng là cửa ngõ nối liền Khu IV và Khu III với vùng Tây Bắc Tổ quốc Chính vì vậy, trong suốt cuộc kháng chiến, địa bàn Ba

Vì là nơi diễn ra cuộc tranh chấp, giằng co quyết liệt giữa ta và địch Với địch,

Ba Vì được xem như là một trong những mắt xích trên tuyến phòng thủ đồng bằng Bắc Bộ của chúng, một bàn đạp để tấn công lên Việt Bắc, Tây Bắc và xuống Thủ đô Hà Nội (trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội và là trung tâm vận hành bộ máy chiến tranh của thực dân Pháp và chính quyền tay sai) cũng như tiến sâu vào đồng bằng Bắc Bộ

Trong hoàn cảnh đó, hoạt động kháng chiến của quân và dân các dân tộc huyện Ba Vì diễn ra vô cùng khó khăn, gian khổ Nhưng cũng từ chính những gian khổ, khó khăn ấy, mỗi trận đánh, mỗi kết quả phá tề trừ gian, khôi phục và phát triển lực lượng về mọi mặt trong từng giai đoạn của cuộc kháng chiến đều

có ý nghĩa to lớn Những kết quả đó đã tác động sâu sắc tới nỗ lực chiếm đóng, bình định của thực dân Pháp, có ảnh hưởng lớn tới tuyến phòng thủ phía Tây đồng bằng Bắc Bộ của chúng Với ta, cuộc kháng chiến trên địa bàn Ba Vì khiến cho địch không thể rảnh tay bình định Thủ đô Hà Nội, tỉnh Sơn Tây cũng như toàn bộ đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời chúng không thể dễ dàng tập trung lực lượng để tấn công vào căn cứ địa Việt Bắc, Tây Bắc và khu căn cứ Hòa - Ninh - Thanh

Vì vậy, trong suốt cuộc kháng chiến, thực dân Pháp và chính quyền tay sai đã dồn về đây những nỗ lực cao nhất để đè bẹp cuộc kháng chiến Nhưng cuối cùng, lực lượng kháng chiến đã giành thắng lợi Trong thắng lợi đó có vai trò to lớn của căn cứ Ba Vì với tư cách là hậu phương tại chỗ

Có thể nói, trong các cuộc đấu tranh vũ trang giải phóng dân tộc, chúng ta

đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm và rút ra được nhiều bài học về xây dựng căn cứ địa ở các vùng miền khác nhau Hơn nữa, việc xây dựng căn cứ địa ở một địa bàn sát với Thủ đô, kề cận với bộ máy vận hành chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp còn là một hiện tượng độc đáo của chiến tranh cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Vì vậy, việc nghiên cứu để làm sáng tỏ quá trình hình thành, phát triển cũng như việc bảo vệ và phát huy vai trò của căn cứ

Ba Vì trong cuộc kháng chiến chống Pháp vừa có ý nghĩa khoa học vừa mang tính thực tiễn, đồng thời rút ra được những bài học kinh nghiệm bổ ích, có tác dụng gợi mở cho việc xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, nhất là khi Thủ đô Hà Nội được mở rộng theo Nghị quyết số 15 - NQ/QHXII của Quốc hội khóa XII ngày 29 tháng 5 năm 2008, theo đó, huyện Ba Vì đã thuộc quyền quản lý hành chính của Thủ đô

Chính vì những lí do trên em đã chọn nghiên cứu đề tài “Bước đầu tìm hiểu về căn cứ kháng chiến Ba Vì (1945 – 1954)” làm khóa luận tốt nghiệp

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Có thể chia các công trình nghiên cứu theo hai nhóm chủ yếu sau:

Trong các tác phẩm: Mấy vấn đề về đường lối quân sự của Đảng ta, (Nxb

Sự Thật, Hà Nội, 1971), Dân quân tự vệ một lực lượng chiến lược (Nxb Sự thật;

Hà Nội 1974) và Đường lối quân sự của Đảng là ngọn cờ trăm trận trăm thắng của chiến tranh nhân dân ở nước ta (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội 1973), Chiến tranh nhân dân Việt Nam (Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội 2002), Tổng

bí thư Lê Duẩn và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trình bày về căn cứ địa dưới góc

độ lý luận, giải quyết một số vấn đề: Khái niệm căn cứ địa, các hình thức phát

triển từ thấp đến cao của căn cứ địa, cơ sở để xây dựng và vai trò của căn cứ địa trong chiến tranh giải phóng

Từ sau năm 1975 đến nay, do nhu cầu bảo vệ tổ quốc, đề tài căn cứ địa được tiếp tục nghiên cứu trên cả hai bình diện: lý luận, tổng kết và viết lịch sử

Về lý luận, xuất hiện nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu trong và ngoài

quân đội, đáng chú ý là các bài của nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng: “Vài suy nghĩ về hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam” (Tạp chí Lịch sử quân sự,

số 3 năm 1993) và của Giáo sư Sử học Văn Tạo: “Căn cứ địa cách mạng - truyền thống và hiện tại” (Tạp chí Lịch sử quân sự, số 4 năm 1995) Các bài viết

này tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận về căn cứ địa như: khái niệm, nguồn gốc, tính chất, đặc điểm nêu bật những đặc trưng của căn cứ địa ở Việt Nam nói chung và trong hai cuộc kháng chiến nói riêng

Về tổng kết, có một số công trình quan trọng Tổng kết chung công tác

xây dựng hậu phương của cả nước có các tác phẩm: Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945 – 1975) (Bộ quốc phòng – Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1997), Hậu phương lớn, tiền tuyến lớn trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 – 1975) (Nxb Từ điển bách khoa,

Hà Nội 2005), Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945 - 1975 thắng lợi và bài học kinh nghiệm (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000) Những công trình

này đã nghiên cứu một cách khái quát về căn cứ địa trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đem lại những kiến thức bổ ích và những bài học về phương pháp luận cho việc nghiên cứu

Qua đó, có thể thấy đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, tác phẩm đề cập đến một số mặt lý luận và thực tiễn của việc xây dựng căn cứ địa ở các thời

kỳ và các địa phương cụ thể Qua các nghiên cứu này, các tác giả đã lý giải về khái niệm căn cứ địa, về chức năng hoạt động, nội dung xây dựng và vai trò của căn cứ địa đối với sự nghiệp kháng chiến nói chung và kháng chiến chống Pháp nói riêng, đưa ra một số đặc trưng của căn cứ địa ở Việt Nam, các kiến thức về một số căn cứ địa cụ thể

Đối với căn cứ kháng chiến Ba Vì, cho đến nay tuy chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đầy đủ nhưng đã có một số sách, tài liệu ít nhiều đã

đề cập đến nội dung này như: cuốn Lịch sử Sư đoàn 312 (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội 1989); Lịch sử Đảng bộ Hà Tây, tập II (1945 - 1954) (Hà Tây 1994); Hà Tây trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954) (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội 1998); Công an Hà Tây trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) ( Nxb Công an nhân dân, Hà Nội 1992); Các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tây 1947 - 2005 (Hà Tây, 2005); Bác Hồ với Hà Tây ( Hà Tây, 2005); Lịch sử cách mạng huyện Ba Vì (1925 - 1945), tập I (Nxb Hà Nội; Hà Nội.1986); Lịch sử cách mạng huyện Ba Vì (1945 - 1954), tập II (Ba Vì, 2001); Đảng bộ huyện Ba Vì qua các kỳ Đại hội 1948 – 2010 (Ba Vì, 2010); Lịch sử Công an huyện Ba Vì 1945 - 2008 (Ba Vì, 2008) Cùng với đó, trong tổng số

31 xã và thị trấn của huyện Ba Vì đã có 25 xã, thị trấn hoàn thành việc sưu tầm biên soạn cuốn lịch sử Đảng bộ của xã mình, đó là xã: Cổ Đô, Phong Vân, Tản Hồng, Khánh Thượng, Minh Quang, Ba Trại, Thuần Mỹ, Sơn Đà, Tòng Bạt, Cẩm Lĩnh Ngoài ra, liên quan đến hoạt động tại căn cứ kháng chiến Ba Vì, các huyện, thị xã trong tỉnh Sơn Tây cũ cũng đã cho xuất bản cuốn lịch sử đảng bộ huyện, thị xã thời kỳ kháng chiến chống Pháp

Các công trình trên đã phán ánh khá đầy đủ, toàn diện về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng Bộ và nhân dân huyện Ba Vì Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về căn cứ kháng chiến ở Ba Vì một cách toàn diện và có hệ thống Với khóa luận này, tôi sẽ tiếp tục quá trình tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn về căn cứ kháng chiến trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên địa bàn Ba Vì

3 Ðối tƣợng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ và đóng góp của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong khóa luận này, tôi tập trung nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển và các hoạt động của căn cứ kháng chiến Ba Vì trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Từ đó, rút ra những đặc điểm và đánh giá vai trò của nó đối với tiến trình chung của cuộc kháng chiến

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Khóa luận tập trung nghiên cứu quá trình hình thành, phát

triển và các hoạt động của căn cứ kháng chiến Ba Vì trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1945 đến năm 1954

Về không gian: Đề tài giới hạn trong địa bàn huyện Ba Vì, huyện ngoại

thành của thành phố Hà Nội hiện nay (trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, huyện Ba Vì ngày nay bao gồm địa bàn các huyện Quảng Oai, Bất Bạt và Tùng Thiện, gồm 43 xã)

3.3 Nhiệm vụ của đề tài

Một là: Thông qua các nguồn tư liệu hiện có, chúng tôi sẽ phục dựng lại

một cách chân thực quá trình hình thành, phát triển của căn cứ kháng chiến Ba

Vì trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1945 - 1954

Hai là: Phân tích làm sáng tỏ đặc điểm, vị trí, vai trò của căn cứ kháng

chiến Ba Vì đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên địa bàn huyện

Ba Vì, tỉnh Sơn Tây

Ba Là: Từ những thành công và hạn chế, rút ra những bài học kinh

nghiệm phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh trên địa bàn huyện Ba Vì trong tình hình mới

3.4 Đóng góp của đề tài

Đề tài là công trình nghiên cứu đầu tiên dựng lại toàn bộ quá trình hình thành, phát triển và những hoạt động của căn cứ kháng chiến Ba Vì trong tiến trình của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ các cấp

Qua việc đánh giá, phân tích, khóa luận nêu lên những đặc điểm, vai trò

và những giá trị và kinh nghiệm mà căn cứ kháng chiến Ba Vì để lại, bổ sung thêm vào những mảng còn trống trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam hiện đại, đặc biệt là lịch sử địa phương; góp phần vào nghiên cứu về chiến tranh cách mạng nói chung, về căn cứ kháng chiến trong chiến tranh cách mạng nói riêng

Kết quả nghiên cứu của khóa luận sẽ cung cấp thêm nguồn tư liệu phục vụ việc nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và giảng dạy lịch sử, giáo dục truyền thống

yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các tầng lớp nhân dân huyện Ba Vì Đồng thời, khơi dậy ý thức giữ gìn, bảo tồn các khu di tích lịch sử cách mạng trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là khi các khu căn cứ trước đây hiện nay đã trở thành các điểm du lịch

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Để hoàn thành đề tài này, khóa luận sẽ sử dụng các nguồn tư liệu sau:

- Các Nghị quyết, Chỉ thị, Thông tri của cấp trên gửi cho Huyện ủy, Ủy ban kháng chiến hành chính các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)

- Các Báo cáo chuyên đề, Báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy, Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Sơn Tây, các ngành của tỉnh; các báo cáo của các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)

- Các sách, báo viết về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và sách báo viết về lịch sử đấu tranh cách mạng của các địa phương có liên quan đến đề tài luận án

- Các hồi ký của nhân chứng chiến tranh

4.2 Phương Pháp nghiên cứu

Khóa luận dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đặc biệt là lý luận về cách mạng giải phóng dân tộc và căn cứ địa

để làm cơ sở nghiên cứu

Về phương pháp chuyên ngành, khóa luận vận dụng phương pháp lịch sử

là chủ yếu, nhằm trình bày nội dung của đề tài theo tiến trình lịch sử Đồng thời phương pháp lôgic cũng được sử dụng để dựng lại toàn bộ quá trình hình thành, phát triển và các hoạt động chức năng của căn cứ kháng chiến Ba Vì với tất cả những diễn biến, sự kiện điển hình một cách chân thực như nó từng có

Ngoài ra, khóa luận còn sử dụng các phương pháp khác như: phỏng vấn các nhân chứng lịch sử, phương pháp so sánh lịch sử, phương pháp tổng hợp, trên cơ sở khảo cứu các nguồn tư liệu để nghiên cứu và trình bày khóa luận

5 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo đề tài có 3 chương chính sau:

Chương 1 Qúa trình hình thành căn cứ kháng chiến Ba Vì

Chương 2 Căn cứ kháng chiến Ba Vì trong giai đoạn tiến công chiến lược của cuộc kháng chiến (1951 – 1954)

Chương 3 Một số đặc điểm, vai trò và bài học kinh nghiệm của căn cứ kháng chiến Ba Vì trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

CHƯƠNG 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CĂN CỨ KHÁNG CHIẾN

BA VÌ

1.1 Điều kiện địa lý tự nhiên và kinh tế - xã hội huyện Ba Vì (bao gồm các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai trước đây)

1.1.1 Điều kiện địa lý tự nhiên

Vị trí địa lý: Huyện Ba Vì hiện nay có diện tích tự nhiên là 424,5 km2

, tiếp giáp với 3 tỉnh (Hòa Bình, Phú Thọ và Vĩnh Phúc) và các huyện, thị xã là: Sơn Tây, Thạch Thất, Quốc Oai của thành phố Hà Nội Phía Bắc có sông Hồng làm ranh giới tự nhiên với tỉnh Vĩnh Phúc, phía Tây có sông Đà làm ranh giới tự nhiên với tỉnh Phú Thọ, phía Đông tiếp giáp với thị xã Sơn Tây, phía Nam và Tây Nam tiếp giáp với các huyện Thạch Thất, Quốc Oai (của thành phố Hà Nội)

và các huyện Lương Sơn, Kỳ Sơn (của tỉnh Hòa Bình) Huyện Ba Vì được thành lập trên địa bàn các huyện cũ Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai của tỉnh Sơn Tây Thời kì 1975 – 1978, huyện thuộc tỉnh Hà Sơn Bình Từ năm 1978 đến năm 1991 thuộc thành phố Hà Nội Sau đó lại trở về tỉnh Hà Tây và từ tháng 8/2008 lại thuộc về thành phố Hà Nội Huyện thuộc vùng bán sơn địa ở phía tây bắc tỉnh Hà Tây cũ

Địa hình của huyện được chia thành ba vùng: vùng núi gồm 7 xã; vùng đồi gò (trung du) gồm 14 xã; vùng đồng bằng gồm 10 xã (tổng huyện Ba Vì bao gồm thị trấn Tây Đằng và 30 xã là: Thái Hòa, Ba Vì, Cổ Đô, Phú Cường, Tản Hồng, Châu Sơn, Vạn Thắng, Phong Vân, Phú Đông, Phú Phương, Phú Châu, Phú Sơn, Đồng Thái, Đông Quang, Chu Minh, Minh Châu, Vật Lai, Cẩm Lĩnh, Tản Lĩnh, Tòng Bạt, Tiền Phong, Cam Thương, Thuỵ An, Ba Trại, Sơn Đà, Thuần Mỹ, Vân Hoà, Yên Bài, Khánh Thượng, Minh Quang Vùng núi chiếm 47,5% diện tích, có các núi cao trên 700m trong đó cao nhất là Tản Viên (còn gọi là Ngọc Tản, Tản Sơn hoặc Phượng Hoàng Sơn) Núi này cao 1296m, gần đỉnh thắt lại, đến đỉnh lại xòe ra như chiếc ô nên gọi là Tản Chân núi này có đền

Hạ, lưng chừng núi có đền Trung, đỉnh núi có đền Thượng (tọa độ: 2103’30’’B –

105021’59’’Đ) là nơi thờ Sơn Tinh (Đức Thánh Tản) Ngoài Tản Viên trên Ba

Vì còn có các núi cao là Ngọc Lĩnh, Tương Miêu, U Bò, Núi Tre, Ghẹ Đùng, Trăm Voi, Ngọc Hoa và Núi Vua cao trên 1000m Trên đỉnh Núi Vua có đền thờ

Hồ Chí Minh Vùng đồng bằng lại được bao bọc và bồi đắp bởi hai con sông là sông Hồng và sông Đà nên đất đai rất phì nhiêu, màu mỡ Huyện có hai hồ rất lớn là hồ Suối Hai và hồ Đồng Mô Trên địa bàn huyện có vườn quốc gia Ba Vì

Ở ranh giới của huyện với tỉnh Phú Thọ có hai ngã ba sông là: ngã ba Trung Hà giữa sông Đà và sông Hồng (tại xã Phong Vân) và ngã ba Bạch Hạc giữa sông Hồng và sông Lô (tại các xã Tản Hồng và Phú Cường, đối diện với thành phố Việt Trì) Trong tâm thức người Việt núi Ba Vì được coi là “Núi tổ của nước Nam”

Khí hậu vùng Ba Vì: khu vực Ba Vì nằm ở khoảng vĩ tuyến 210B, chịu tác động của cơ chế gió mùa Tác động phối hợp của vĩ độ và gió mùa tạo nên loại khí hậu nhiệt đới ẩm có hai mùa rõ rệt đó là mùa đông lạnh và khô – mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều Mùa hè từ tháng 4 đến tháng 10, mùa đông lạnh từ tháng

11 đến tháng 3 năm sau Về khí hậu vùng núi Ba Vì phân bố không đều, địa hình

và độ cao là hai nhân tố chủ yếu dẫn đến sự phân hóa khí hậu, thể hiện rõ biên

độ ngày và đêm của chế độ nhiệt và mưa ở các độ cao khác nhau, chế độ nhiệt ở đây mang đầy đủ tính chất nhiệt đới nội chí tuyến, tạo ra đai nội chí tuyến từ khô đến ẩm trên núi Càng lên cao nhiệt độ không khí càng giảm, độ ẩm càng tăng phát sinh đai á nhiệt đới hơi ẩm đến ẩm ướt trên núi, có thể nhận biết đai á nhiệt đới ở độ cao từ 900m trở lên với sự xuất hiện của các loại cây trong ngành hạt trần, họ đỗ quyên và thực vật phụ sinh dày đặc trên các cây gỗ Địa hình nhô cao, đón gió từ nhiều phía nhất là gió hướng đông nên lượng mưa khá phong phú và phân bố không đều trên khu vực

Địa bàn huyện có nhiều sông, suối, hồ lớn nhỏ khác nhau như: Ao Vua, Khoang Xanh, Thác Mơ… và nhiều tuyến giao thông đường bộ như: quốc lộ 32, tỉnh lộ 89A… và các tuyến đường thủy qua sông Hồng và sông Đà có tổng chiều dài 70km Với những lợi thế về giao thông đường thủy, đường bộ Ba Vì có điều kiện khá thuận lợi trong giao lưu kinh tế, văn hóa với bên ngoài, tiếp thu những tiến bộ khoa học kĩ thuật để phát triển kinh tế với cơ cấu đa dạng nông nghiệp,

dịch vụ, du lịch, công nghiệp Ba Vì là vùng đất được thiên nhiên ưu ái, ban tặng nhiều cảnh quan đẹp, lại là địa bàn quan trọng trong lịch sử đấu tranh dựng nước

và giữ nước của dân tộc nên rất thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch Ngoài ra Ba Vì còn có một loạt những di tích, địa danh đã đi vào lịch sử như khu căn cứ kháng chiến của tỉnh Sơn Tây, vùng rừng thông Đá Chuông, khu tưởng niệm Bác Hồ và hàng loạt các đình, đền, chùa đã được xếp hạng

Về địa – quân sự, địa bàn huyện có vị trí chiến lược về quốc phòng – an ninh Với vị trí thuận lợi trên đã tạo cho địa bàn huyện Ba Vì có khả năng cơ động trong các hoạt động quân sự, nhất là trong việc phòng thủ đồng bằng Bắc

bộ, trong đó có trung tâm thủ đô Hà Nội từ phía Tây Trong tác chiến chiến dịch, chiến lược với lợi thế dựa vào núi Ba Vì, đường 89B, sông Đà, địa bàn xã có thể phối hợp tác chiến với địa bàn các huyện phía Đông Bắc tỉnh Hòa Bình, huyện Thanh Sơn của tỉnh Phú Thọ (đây là các ngõ đi các tỉnh Tây Bắc) Do đó trải qua các thời kì đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, địa bàn huyện trở thành nơi đứng chân cho các hoạt động chống xâm lăng Nếu như “sông Hồng

và sông Đà là cái đai, thì núi Ba Vì là cái án trong việc bảo vệ kinh thành Thăng Long” Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Ba Vì đã trở thành căn cứ kháng chiến của tỉnh Sơn Tây

Từ đặc điểm của điều kiện địa lý tự nhiên cho nên về kinh tế, Ba Vì có nhiều thuận lợi để phát triển kinh tế huyện theo hướng đa dạng bao gồm cả nông – lâm – tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và du lịch sinh thái; về quân sự, địa bàn huyện có thế hiểm yếu trong phòng thủ cũng như tấn công và giữ một vị trí quan trọng giữa phía Tây đồng bằng Bắc bộ với các tỉnh Tây Bắc Tổ Quốc

1.1.2 Điều kiện kinh tế, văn hóa – xã hội

Ba Vì có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng tạo điều kiện khá thuận lợi trong giao lưu kinh tế, văn hóa với bên ngoài, tiếp thu những tiến

bộ khoa học - kỹ thuật để phát triển kinh tế với cơ cấu đa dạng nông nghiệp,

dịch vụ, du lịch, công nghiệp

Thế mạnh kinh tế của huyện là nông nghiệp Cây lúa được trồng ở các vùng bãi ven sông Cây công nghiệp và cây ăn quả được trồng ở các vùng đồi núi

Toàn huyện hiện có 1.200 ha chè, cung cấp nguồn nguyên liệu khá ổn định cho các nhà máy chế biến chè ở địa phương Ngành chăn nuôi cũng phát triển, đặc biệt là chăn nuôi bò thịt và bò sữa Cùng với phát triển ngành nông nghiệp, Ba Vì đặc biệt chú ý khai thác tiềm năng về du lịch – dịch vụ Ba Vì cũng là vùng đất thuận lợi cho việc giao lưu văn hóa, tiếp thu những tiến bộ của khoa học kĩ thuật để phát triển kinh tế Cơ cấu kinh tế của huyện khá đa dạng, trong đó huyện đã ưu tiên cho việc phát triển dịch vụ du lịch bên cạnh phát triển nông nghiệp và công nghiệp

Về nông nghiệp: huyện đang từng bước đẩy mạnh cơ cấu cây trồng có giá trị kinh tế cao, tăng diện tích gieo trồng lên 28.567 ha Phát triển chăn nuôi toàn diện, đa dạng hóa vật nuôi, tăng đàn bò lên 30 ngàn con, hàng năm cung cấp 4.200 tấn sữa và 1.400 tấn thịt Quy hoạch 4 khu vành đai rau sạch có diện tích hàng chục ha Với đặc thù đồng đất chia làm ba vùng là núi, bán sơn địa và đồng bằng , những năm qua huyện Ba Vì còn đẩy mạnh thực hiện các dự án chăn nuôi

bò sữa, bò thịt, trồng chè, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi gia súc, gia cầm…phù hợp từng vùng để khai thác thế mạnh Đến nay, diện tích trồng chè toàn huyện chiếm khoảng 1.650 ha, sản lượng hàng năm đạt gần 13 nghìn tấn, giá trị đạt trên 50 triệu đồng/ha; tổng đàn bò sữa đạt gần 3.000 con, đàn bò thịt phát triển mạnh với hơn 50.000 con Ngoài ra, Ba Vì còn định hướng các xã vùng bán sơn địa và miền núi phát triển chăn nuôi lợn quy mô lớn Toàn huyện hiện có gần

100 trang trại chăn nuôi lợn tập trung với quy mô (500 – 2.000 con) Đối với 15

xã đồng bằng, huyện chỉ đạo đưa giống mới năng suất cao, chất lượng tốt vào sản xuất, đồng thời chuyển giao tiến bộ KHKT cho nông dân để nâng cao năng suất cây trồng Ở những vùng đất trũng, canh tác lúa kém hiệu quả, huyện đã chỉ đạo chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản Hiện nay Ba Vì đã xây dựng được vùng nuôi thủy sản Vạn Thắng (diện tích 90 ha) và Cổ Đô 350 ha cho hiệu quả kinh tế cao gấp 5 lần trồng lúa

Về du lịch – dịch vụ: Đổi mới phương thức hoạt động theo cơ chế thị trường doanh thu sẽ tăng nhiều lần và đón 5 triệu lượt khách mỗi năm, giải quyết việc làm, tạo thu nhập ổn định cho 1.600 đến 6.000 dân, đưa du lịch thành

ngành kinh tế mũi nhọn Ba Vì được thiên nhiên ưu đãi cả bức tranh sơn thủy hữu tình, với hệ sinh thái phong phú, thảm thực vật đa dạng, được coi là “lá phổi xanh” phía Tây thủ đô Hà Nội, là điểm đến của khách du lịch trong và ngoài nước Đó chính là Vườn Quốc Gia Ba Vì Nơi đây có rất nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp như: Núi, rừng, thác, suối, sông, hồ cùng với các danh lam thắng cảnh nổi tiếng như: Ao Vua, Khoang Xanh – Suối Tiên, Hồ Tiên Sa, Thiên Sơn – Suối Ngà, Khu du lịch Tản Đà, Thác Đa, Hồ Suối Hai, Hồ Cẩm Qùy, Rừng nguyên sinh Bằng Tạ - Đầm Long, Đồi cò Ngọc Nhị… nơi có nhiều trang trại đồng quê, nhiều sản phẩm nông nghiệp phong phú Có nguồn nước khoáng nóng thiên nhiên tại Thuần Mỹ rất thuận lợi cho phát triển du lịch nghỉ dưỡng

Về công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp: tiếp tục kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài huyện có chương trình kế hoạch quy hoạch đất đai, dành quỹ đất thích hợp cho các điểm công nghiệp Huyện Ba Vì cũng là địa phương có các hoạt động xã hội rất tốt, tiêu biểu là hoạt động xóa đói giảm nghèo Năm 2009 huyện Ba Vì đã giải quyết việc làm cho 10.500 lao động; xóa được 3.116 hộ nghèo, giảm 3,2% so với đầu năm 2009 Nhiều xã thuộc diện xã nghèo như Khánh Thượng tỷ lệ hộ nghèo chiếm 36,24%; thị trấn Tây Đằng 29,12%; Thái Hòa 27,37% song với nỗ lực trong công tác xóa đói giảm nghèo các xã này đã

“ra” khỏi diện xã nghèo

Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, Ba Vì là vùng đất cổ, gắn liền với truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh Núi Ba Vì chiếm một

vị trí quan trọng không những về mặt địa lý mà còn có địa vị độc tôn trong tâm linh người Việt Trong nhiều thế kỉ qua, nhiều sách vở, công trình nghiên cứu đã

có một số kết luận về nền văn hóa dân gian xứ Đoài gắn với truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh liên quan đến núi Ba Vì Núi Ba Vì không chỉ là ngọn núi huyền thoại về Sơn Tinh – Thủy Tinh mà còn là ngọn núi linh của xứ Đoài Những phát hiện về khảo cổ học vùng văn hóa cổ Ba Vì đã chứng tỏ đây là một vùng truyền thuyết lớn phát triển sớm trong lịch sử hình thành dân tộc Cho đến trước Cách mạng Tháng 8 năm 1945, vùng đất Ba Vì còn lưu giữ được nhiều công trình văn hóa vật thể nổi bật như: đình (thôn Phú Thứ); chùa Kho (thôn Sui

Quán); đình (thôn Khánh Chúc Đồi), đình Nêm (thôn Gò Đình Muôn) và một số quán, miếu thờ sơn thần, thổ địa… Những kiến trúc của các ngôi đình, chùa làng cùng lễ hội dân gian truyền thống đã phản ánh sâu đậm truyền thống văn hóa của nhân dân Ba Vì Trong tâm thức, đồng bào Mường đều thờ cúng tổ tiên và coi Sơn Tinh là PUA BA VÍ, được suy tôn là:

“Tản viên sơn thần

Đệ nhất phúc đẳng thần

Đệ nhất bách thần Thượng đẳng tối linh thần Nam thiên thánh tổ”

Đây là nơi ngự trị muôn đời của Thánh Tản Viên – Sơn Tinh, vị thần tối linh trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam

Là nơi khởi nguồn phát tích của nền văn minh sông Hồng của người Việt (thông qua các phát hiện khảo cổ học và các công trình kiến trúc còn lưu giữ đến ngày nay…) Theo các tài liệu nghiên cứu về khảo cổ học thì vùng đất xứ Đoài – nơi có núi Ba Vì còn rất nhiều các hiện vật bằng đá như rìu, bàn mài, chì lưới, mũi nhọn, bàn đập, hòn kè, giáo, đục, mũi tên, đồ trang sức và nhiều các hiện vật là đồ đồng, đồ gốm có niên đại từ thời văn hóa Sơn Vi, tồn tại qua bốn giai đoạn văn hóa kế tiếp nhau từ thời Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun đến Đông Sơn cách ngày nay hàng nghìn năm Đây là một quá trình phát triển lâu dài với bao biến cố, thăng trầm, nhân dân các dân tộc trong huyện đã tạo dựng nên một nền văn hóa phong phú, đa dạng, đậm tính nhân văn

Trong quá trình xây dựng quê hương, nhân dân Ba Vì không phân biệt dân tộc, giới tính, lứa tuổi đã đoàn kết lại với nhau Từ trong lao động sản xuất, chống thiên tai, địch họa mà nhiều truyền thống tốt đẹp đã ra đời Cùng với truyền thống cần cù lao động, yêu quê hương, đất nước, ham học hỏi, nhân dân

Ba Vì luôn đoàn kết thương yêu, đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau trong khó khăn hoạn nạn Đây chính là những tác nhân quan trọng để xây dựng nghĩa tình ngày càng bền chặt

Cùng với truyền thống đoàn kết, nhân dân Ba Vì cũng rất tự hào với truyền thống yêu quê hương, đất nước Là địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng, trước mặt là sông, sau lưng là núi, là cửa ngõ tiếp xúc với các tỉnh Tây Bắc Tổ Quốc nên trải qua các thời kì lịch sử, địa bàn huyện là nơi đứng chân cho các phong trào yêu nước và các hoạt động quân sự chống xâm lăng Đồng bào các dân tộc thiểu số còn gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc Đây là vùng có nhiều dân tộc sinh sống nên nét văn hóa đặc trưng của người Dao, người Mường cũng là một điểm nhấn thu hút khách du lịch Đặc biệt xã Ba

Vì có khoảng gần 2100 nhân khẩu người Dao và là nơi vẫn còn bảo lưu, giữ gìn được nhiều nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của dân tộc này như phong tục Tết nhảy Tết nhảy là một nghi lễ đặc biệt trong thờ cúng tổ tiên của người Dao Quần Chẹt ở Ba Vì nói riêng và của dân tộc Dao nói chung Mục đích của Tết nhảy là thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, Bàn Vương đã cứu mạng ngoài biển năm xưa; luyện âm binh để bảo vệ cuộc sống của gia đình, dòng tộc; cầu xin tổ tiên phù hộ, che chở cho mọi thành viên trong gia tộc được mạnh khỏe, ngày càng làm ăn phát đạt

Công tác xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể luôn có sự chỉ đạo tập trung; hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở được củng

cố, đảm bảo sự lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện thắng lợi Nghị quyết đề ra Với truyền thống đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động, sản xuất và bảo vệ tổ quốc được sự quan tâm giúp đỡ của Trung ương, của Thành ủy, HĐND UBND

và các Sở ngành Thành phố, sự đóng góp của các doanh nghiệp Đảng bộ và nhân dân huyện Ba Vì phấn đấu thực hiện thắng lợi Nghị quyết đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXI đã đề ra (2010 – 2015) Xây dựng Ba Vì trở thành huyện phát triển của thành phố Hà Nội vững bước trên con đường hội nhập và phát triển

1.2 Tập trung xây dựng chính quyền, tạo cơ sở cho việc xây dựng khu du kích và căn cứ du kích ( 8/1945 – 11/1948)

1.2.1 Xây dựng chính quyền và các đoàn thể chính trị

Có thể nói, những năm sống dưới chế độ thực dân phong kiến, nhân dân

Ba Vì phải chịu biết bao sự bóc lột, áp bức vô cùng dã man, tàn bạo Trong mỗi người dân luôn ẩn chứa lòng căm thù sâu sắc, chờ có dịp là vùng lên đấu tranh giành lấy quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc Tuy nhiên các phong trào đấu tranh của nhân dân trước khi Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời đều thất bại Sau một quá trình vận động, ngày 3/2/1930 Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời

với tôn chỉ “Độc lập dân tộc, người cày có ruộng tiến tới xã hội cộng sản” là

bước ngoặt quan trọng trong tiến trình lịch sử dân tộc Đảng Cộng Sản Việt Nam

ra đời đã chấm dứt thời kì khủng hoảng về đường lối cứu nước và mở ra một kỷ nguyên mới cho nhân dân ta – kỷ nguyên đấu tranh giành độc lập dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nhân dân ta đã giành được chính quyền Ngày 2/9/1945 tại vườn hoa Ba Đình, trước hàng vạn quốc dân đồng bào, chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công nông đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á Tuy nhân dân ta đã giành được chính

quyền nhưng trên thực tế thì tình thế cách mạng như “ngàn cân treo sợi tóc” Nhà nước công nông mới thành lập nhưng phải đối mặt với “giặc đói”, “giặc dốt” và “giặc ngoại xâm” cùng biết bao khó khăn thách thức khác do chế độ cũ

để lại

Sau ngày cách mạng tháng 8/1945 thành công, nhân dân các dân tộc ở Ba

Vì cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức Chính quyền cách mạng mới thành lập phải tiếp quản một di sản kinh tế xã hội vô cùng nghèo nàn và lạc hậu Những năm sống dưới sự thống trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật, với biết bao thứ thuế, phu phen tạp dịch Vì thế đời sống nhân dân rất cực khổ bần hàn Nạn đói xảy ra đến lúc này vẫn chưa chấm dứt Nhiều gia đình hết cái ăn, trong khi ngân khố của Uỷ ban cách mạng lâm thời các làng hầu như trống rỗng Cùng với đó,

nước sông Đà lên cao làm chìm ngập các làng, xóm từ phố Chẹ đến Phú Thứ, giao thông đi lại gặp nhiều khó khăn Việc trao đổi buôn bán với các xã bên ngoài hầu như bị cô lập, đình trệ Các dịch bệnh như đau mắt hột, sốt xuất huyết, dịch tả xảy ra và kéo dài Một khó khăn lớn nhất đối với nhân dân các dân tộc trong huyện lúc này chính quyền cách mạng mới thành lập, tổ chức Đảng và đảng viên chưa có Trong khi đó Uỷ ban cách mạng lâm thời các xã vừa thiếu về

số lượng, vừa hạn chế về hiểu biết trong quản lý kinh tế xã hội Mặt khác, trình

độ dân trí thấp, sự hiểu biết của nhân dân về cách mạng còn hạn chế Từ giữa tháng 10/1945 đến đầu tháng 4/1946 đây là quãng thời gian mà phong trào cách mạng ở huyện phải đối mặt với nhiều khó khăn không chỉ về kinh tế, xã hội mà

còn phải đối mặt với nhiều thế lực chính trị phản động

Bên cạnh những khó khăn, nhân dân các dân tộc trong huyện sau ngày cách mạng Tháng Tám thành công cũng có nhiều thuận lợi Đất nước được độc lập Nhân dân đã thành lập được chính quyền và được giải phóng khỏi ách nô lệ, trở thành người làm chủ quê hương, đất nước, tin tưởng vào Đảng Chính phủ và Mặt trận Việt Minh do Hồ Chủ tịch đứng đầu Những thuận lợi đó đã tạo cho nhân dân thế và lực quan trọng, làm động lực để củng cố, xây dựng chính quyền mới Nhằm giúp nhân dân Ba Vì xây dựng hệ thống chính trị, tháng 9/1945 Huyện bộ Việt Minh huyện Bất Bạt đã cử đồng chí Nguyễn Ngọc Diệp về địa phương xây dựng phong trào Trong việc củng cố và xây dựng chính quyền mới Mặc dù chính quyền thành lập tự phát ở các thôn xã với các thành phần tầng lớp trên, có lý lịch nguồn gốc phức tạp nhưng huyện bộ Việt Minh Bất Bạt đã chủ trương giáo dục uốn nắn cán bộ trong bộ máy chính quyền dần dần, từng bước loại bỏ những tư tưởng, suy nghĩ không đúng của họ, phát huy những yếu tố tích cực Đưa dần họ vào guồng máy mới của cách mạng Thực tế đến lúc này, tiếng nói của họ vẫn có ảnh hưởng lớn đến quần chúng nhân dân trong huyện Cuối tháng 9/1945, Huyện bộ Việt Minh huyện Bất Bạt đã mời các chủ tịch Uỷ ban nhân dân lâm thời của Khánh Thượng – Ba Vì về huyện để tập huấn về công tác xây dựng, lãnh đạo chính quyền mới Sau đợt tập huấn này các ông chủ tịch đã được giác ngộ cách mạng, hiểu rõ thể chế mới của chính quyền nhân dân Trở về

địa phương họ đã tích cực hoạt động xây dựng phong trào Từ tình hình thực tiễn của địa phương, sau cách mạng Tháng Tám thành công, Uỷ ban cách mạng lâm thời các xã đều xác định rõ: Chính quyền cách mạng trụ vững cần có những giải pháp kịp thời, cụ thể để nhanh chóng ổn định đời sống nhân dân, làm cơ sở đấu tranh với địch và các thế lực phản động, gây thanh thế cho chính quyền mới

Do đó liên tiếp trong tháng 9, tháng 10/1945 được sự giúp đỡ của cán bộ Việt Minh huyện Bất Bạt, Uỷ ban cách mạng lâm thời các xã đã họp với các tầng lớp nhân dân để vận động quần chúng tích cực thực hiện các chính sách của Mặt trận Việt Minh, của Chính phủ với các nhiệm vụ cụ thể là: Tuyên truyền, phổ biến những lời kêu gọi của Việt Minh và Chính phủ lâm thời; thi hành những chủ trương công tác gia tăng sản xuất, chống đói cho dân, nhanh chóng hoàn thành sản xuất vụ mùa với các loại rau màu ngắn ngày; vệ sinh phòng bệnh, đồng thời tiến hành diệt giặc dốt; thành lập các đội tự vệ để bảo vệ chính quyền

và giữ gìn trật tự xóm ngõ Xúc tiến việc thành lập các tổ chức quần chúng để xây dựng lực lượng cách mạng, bảo vệ chính quyền

Từ tháng 9 đến tháng 12/1945 việc xây dựng các đoàn thể cứu quốc ở địa phương được lãnh đạo huyện bộ Việt Minh hết sức quan tâm Từ chỗ sau cách mạng Tháng Tám địa phương chưa có tổ chức quần chúng nào, đến cuối tháng 9 đầu tháng 10/1945 mỗi thôn đã xây dựng được một tổ chức thanh niên cứu quốc Tháng 11/1945 xây dựng các tổ phụ nữ cứu quốc, nông hội cứu quốc Tháng 12/1945 xã bộ Việt Minh Khánh Thượng được thành lập với 15 tổ chức cứu quốc của các giới do ông Nguyễn Văn Khuê (xóm Gò) làm chủ nhiệm xã bộ Việt Minh

Cùng với việc xây dựng hệ thống chính trị, các đoàn thể cứu quốc, xây dựng xã hội mới dưới sự chỉ đạo của cán bộ Việt Minh huyện, nhân dân các dân tộc đã nêu cao truyền thống đoàn kết, hướng theo sự chỉ đạo của xã bộ Việt Minh tập trung thực hiện 3 cuộc vận động: chống giặc đói, chống giặc dốt, chống giặc ngoại xâm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động Khắp nơi trong huyện Bất Bạt việc chống giặc đói được đề ra như một công việc cấp bách trước mắt Tuy nhiên lúc này ở khắp các thôn xóm của Ba Vì, nạn đói cũng xảy ra

nhưng do biết dựa vào rừng núi, nhiều sản vật, hoa quả củ rừng với bàn tay cần

cù của người dân miền núi nên cái đói có phần không gay gắt bằng những xã vùng xuôi của huyện Các ủy ban cách mạng lâm thời ở mỗi làng đều thành lập ban vận động sản xuất chống đói, thực hiện phương châm tương trợ giúp đỡ kết hợp với đẩy mạnh sản xuất Tháng 12/1945, Uỷ ban cách mạng lâm thời của các làng đã thông báo miễn thuế cho nhân dân theo Nghị định ngày 26/10/1945 của Chính phủ Tiếp đến tháng 1/1946, trước khi diễn ra cuộc bầu cử Quốc hội khóa

I, Uỷ ban cách mạng lâm thời các xã đã họp và quyết định tạm chia ruộng đất cho nhân dân theo thông tư ngày 16/11/1945 của Chính phủ và các địa chủ, phú nông giảm tô 25% cho nông dân theo Thông tư ngày 20/11/1945 của Uỷ ban nhân dân Bắc Bộ Do có những chủ trương và cách làm phù hợp nên nạn đói ở đây từng bước được đẩy lùi Lần đầu tiên đồng bào, cán bộ tỉnh được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm là vào trung tuần tháng 12 - 1945 Thấy trong đội ngũ

cán bộ tỉnh có nhiều đồng chí còn rất trẻ, Bác căn dặn: “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà mới ra đời, cán bộ còn trẻ cũng là lẽ dĩ nhiên Điều quan trọng là phải hết lòng phục vụ nhân dân…, nhất là không được coi mình như làm quan cách mạng và coi thường nhân dân” [5;35] Những năm tiếp theo, trong hoàn cảnh cam go phải đối phó với “thù trong giặc ngoài”, giữ gìn thành quả mà cuộc

cách mạng tháng Tám vừa mới giành được, dù bận trăm công nghìn việc trên cương vị là Chủ tịch nước nhưng Bác Hồ vẫn luôn quan tâm đến vùng đất phên giậu phía Tây - Nam thủ đô Hà Nội Tháng 5-1946, sau khi về dự lễ khai giảng khoá I của Trường võ bị Trần Quốc Tuấn, Bác đã đến làm việc với Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn Tây Sau đó Người gặp gỡ và nói chuyện với đông đảo đồng bào và cán bộ đang tập trung trước cửa Trụ sở Ủy ban nhân dân tỉnh Người nhấn mạnh tới các nhiệm vụ như: Phải cố gắng tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm để chống đói và đi học bình dân học vụ; góp sức người, sức của ủng hộ đồng bào Nam Bộ kháng chiến; đoàn kết toàn dân, tránh địch khiêu khích… Cũng trong năm 1946, ngày 10/10 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm khu vực chùa Thầy - một danh thắng nổi tiếng và là nơi sớm có phong trào cách mạng của tỉnh Hà Tây Người dừng chân trước cửa trụ sở Mặt trận Việt Minh

xã, thân mật hỏi chuyện đồng bào về tình hình sản xuất, đời sống và bình dân

học vụ Biết nhân dân được mùa, Người rất vui và ân cần nhắc nhở: “Lúa tốt thì dân được no Bây giờ no nhưng phải biết phòng lúc đói, phải tiết kiệm”.[7;15]

Tập trung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chính quyền và các đoàn thể từ huyện đến cơ sở đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ kháng chiến Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, Uỷ ban cách mạng lâm thời và Mặt trận Việt Minh huyện

đã cử đồng chí Nguyễn Ngọc Diệp về xây dựng cơ sở cách mạng tại tiểu khu miền núi của huyện Bất Bạt Cuối năm 1946, ban cán sự huyện Bất Bạt bổ sung thêm đồng chí Nguyễn Văn Thọ Đặc biệt đồng chí Nguyễn Ngọc Diệp được ban cán sự phân công xây dựng và chỉ đạo phong trào ở xã Tân Dân, Minh Quang Thường xuyên nắm bắt, giao nhiệm vụ cho ủy ban hành chính và đội tự

vệ quốc xã, giúp nhân dân thường xuyên đề cao cảnh giác, phát triển lực lượng, dựa vào địa hình rừng núi sẵn sàng chiến đấu và phục vụ chiến đấu bảo vệ xóm làng Đứng trước tình thế cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp đang tới gần Ngay từ tháng 9/1946, huyện bộ Việt Minh Bất Bạt đã chọn một số chiến

sỹ ưu tú có kiến thức, năng lực trong 3 trung đội tự vệ cứu quốc xã Tân Dân đi học tập lớp quân sự tập trung tại huyện Đây chính là thời cơ thuận lợi để giác ngộ, rèn luyện những con người ưu tú, những hạt giống đỏ của quê hương

1.2.2 Xây dựng tổ chức và phát triển cơ sở Đảng

Tỉnh ủy điều động cho các huyện Bất Bạt, Quảng Oai và Tùng Thiện nhiều cán bộ để xây dựng cơ sở phong trào Tháng 12/1946 sau bốn tháng huấn luyện quân sự và giác ngộ chính trị đồng chí Nguyễn Văn Điện được ban cán sự huyện kết nạp vào Đảng Cộng Sản Đông Dương và sinh hoạt tại Chi bộ tiểu khu miền núi của huyện Bất Bạt Đầu tháng 2/1947 đồng chí Trần Như Yên, Quách Văn Khoa được kết nạp vào Đảng Cộng Sản Đông Dương Đồng chí Nguyễn Văn Điện và Trần Như Yên được sinh hoạt trong chi bộ ghép tiểu khu miền núi gồm 4 xã Tân Dân, Minh Quang, Ba Vì và Ba Trại Trung tuần tháng 2/1947, chi bộ tiểu khu miền núi đã kết nạp được thêm các đồng chí: Nguyễn Hữu Lợi, Nguyễn Văn Trọng, Nguyễn Văn Hợi, Trần Thị Thanh, Triệu Phú Hồng, Dương Phú Hưng, Đinh Công Tính…

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, một yêu cầu đối với địa phương là phải có chi bộ Đảng trực tiếp lãnh đạo phù hợp với hoàn cảnh khẩn trương của cuộc kháng chiến kiến quốc Từ thành lập các Chi bộ đảng tiểu khu đến thành lập các chi bộ đảng của từng xã, tạo chỗ đứng chân vững chắc, lâu dài cho nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc Ngay sau khi được thành lập, chi bộ đã họp phiên đầu tiên dưới sự chỉ đạo của cán bộ huyện ủy Bất Bạt Tại hội nghị này, chi bộ đã xác định rõ những việc cần giải quyết ngay: vận động nhân dân tích cực đẩy mạnh sản xuất nhằm đảm bảo nhu cầu lương thực phục vụ sản xuất, kháng chiến; giữ vững vai trò lãnh đạo của Chi bộ với chính quyền và các đoàn thể cứu quốc, phân công đảng viên tham gia vào nhóm nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lê Nin từ đó bồi dưỡng, giáo dục, rèn luyện qua thực tế phong trào cách mạng địa phương khi đủ điều kiện thì nhanh chóng kết nạp vào đảng; đẩy mạnh phong trào bình dân học vụ, công tác tuyên truyền cổ động; củng cố Chi bộ, Ủy ban hành chính và các đoàn thể cứu quốc vững chắc về chính trị, tư tưởng, tổ chức chuẩn bị mọi điều kiện tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp khi chúng đánh vào quê hương Sự ra đời của chi bộ xã đã đánh dấu sự trưởng thành về mọi mặt của nhân dân địa phương Đó là sự lựa chọn, sàng lọc nghiêm túc và đúng đắn của lịch sử xã nhà Từ đây mọi phong trào cách mạng của xã đều được tổ chức thống nhất dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chi bộ Đảng mà

trọng tâm là hai nhiệm vụ “kháng chiến và kiến quốc” Chi bộ Đảng xã được

thành lập đã chứng tỏ sự trưởng thành vượt bậc cả về nhận thức và hành động cách mạng của nhân dân các dân tộc trong xã mà tiêu biểu là những đảng viên trung kiên như các đồng chí: Nguyễn Văn Điện, Trần Như Yên, Nguyễn Văn Hợi, Trần Thị Thanh Đây là cơ sở cho những thắng lợi có ý nghĩa quan trọng và những bước phát triển có tính quật khởi của phong trào cách mạng ở địa phương những năm sau này Chi bộ Đảng của xã ra đời là ngọn cờ tiêu biểu để tập hợp, đoàn kết toàn dân, xây dựng lực lượng cho cách mạng, tạo nên sức mạnh tổng hợp để cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trong xã từng bước vượt qua những khó khăn, thử thách vươn lên hoàn thành nhiệm vụ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cũng như các giai đoạn cách mạng tiếp theo

1.2.3 Từng bước xây dựng lực lượng vũ trang địa phương và khu du kích của các huyện Bất Bạt, Tùng Thiện và Quảng Oai

Tập trung xây dựng lực lượng tự vệ chiến đấu ở các xã Từ cuối năm 1945 các đơn vị cơ sở của xã bộ Việt Minh Ba Vì đã xây dựng được ba đội tự vệ cũng được xây dựng ở các xã với số lượng từ 15 – 25 người/đội, chủ yếu là thanh niên, trung niên khỏe mạnh Đây chính là tiền thân của lực lượng vũ trang địa phương Đội tự vệ của các xã được trang bị các loại vũ khí thu được của các chủ đồn điền, chính quyền thực dân, phong kiến và do nhân dân tự tạo Các đội tự vệ này làm nhiệm vụ huấn luyện quân sự, giữ gìn trật tự trị an thôn xóm, bảo vệ sản xuất, bảo vệ chính quyền cách mạng Phương pháp hoạt động của các đội tự vệ

là ban ngày thì tham gia sản xuất, đêm đến thì đi tuần tra canh gác không cho các phần tử phản động vào làng hoạt động, chống phá chính quyền cách mạng

Có thể nói những ngày đầu cách mạng việc thành lập các đội tự vệ ở địa phương làm công cụ trấn áp phản cách mạng đã gây được lòng tin rất lớn cho nhân dân vào chế độ mới Từ ba đội tự vệ, sau này nhiều chiến sĩ ưu tú đã được giác ngộ rèn luyện sau này trở thành những cán bộ cốt cán ở địa phương Cùng với việc thành lập các đội tự vệ, mỗi thôn xóm trong xã đều lập ra các tổ tự vệ, nhiều tổ được chuyển từ các đội phiên tuần sang ngay sau khi lập chính quyền mới Tuy nhận thức còn hạn chế về cách mạng nhưng chỉ trong một thời gian ngắn cùng với các phong trào ở địa phương họ nhanh chóng hòa mình vào cuộc sống mới Các đội viên tự vệ đã đi từng nhà tuyên truyền vận động bà con thực hiện nếp sống mới, bỏ phong tục lạc hậu trong đám cưới, đám ma… được quần chúng nhân dân đồng tình ủng hộ, nề nếp phong tục và các sinh hoạt mới được bắt đầu Sau khi củng cố được chính quyền và các đoàn thể cứu quốc, từ trung tuần tháng 5/1946, trước những diễn biến mau lẹ của các vùng lân cận, Mặt trận Việt Minh và chính quyền xã đã tập trung vào củng cố lực lượng vũ trang địa phương Cũng từ đây, lực lượng tự vệ của các làng được đổi thành lực lượng tự

vệ chiến đấu, gồm những anh em hăng hái nhất trong tổ chức thanh niên cứu quốc tham gia, thành lập các trung đội tự vệ ở xã Tân Dân, Khánh Thượng,

Minh Quang Bên cạnh đó, mỗi thôn còn thành lập được một trung đội bạch đầu quân

Huyện đội được thành lập ở các huyện và bước đầu thành lập các khu du kích, chuẩn bị về mọi mặt cho cuộc kháng chiến Công an Hùng Sơn được thành lập là nét độc đáo trong công tác giữ gìn an ninh trật tự, trấn áp các tổ chức phản động và bảo vệ các cơ sở cách mạng Các huyện Quảng Oai, Tùng Thiện và Bất Bạt tập trung xây dựng căn cứ kháng chiến của huyện

1.3 Ba Vì trở thành căn cứ kháng chiến của tỉnh Sơn Tây (11/1948 - 12/1950)

từ đầu tháng 11/1948 đứng trước sự tấn công, đánh chiếm của giặc rất nhiều cơ quan, đơn vị của tỉnh, huyện Bất Bạt và nhân dân di chuyển đến xã Khánh Thượng Là huyện trong căn cứ kháng chiến của tỉnh, trước tình hình rất nhiều

cơ quan đoàn thể nhân dân đến tản cư, yêu cầu phòng gian bảo mật, giữ an toàn cho khu căn cứ là nhiệm vụ rất cần thiết Để thực hiện tốt công tác này Chi bộ, chính quyền và các đoàn thể đã cử cán bộ xuống từng ngõ, xóm thành lập từng

nhóm 5 gia đình cư trú gần nhau trong các “ngũ gia liên bảo”, liên kết giúp đỡ

nhau trong lao động sản xuất, thường xuyên giúp đỡ, nhắc nhở nhau đề cao cảnh giác không để thám báo, chỉ điểm có đất hoạt động

Công tác an ninh lúc này không chỉ được thực hiện ở các huyện mà còn được thực hiện nghiêm túc có hiệu quả ở những khu vực nhân dân tản cư, thực hiện “ công tác phá hoại ngăn giặc” và phát động chiến tranh du kích Những tháng đầu năm 1949, cùng với công tác vận động nhân dân đẩy mạnh gia tăng sản xuất, thì nhiệm vụ ủng hộ, đóng góp cho kháng chiến cũng được Chi bộ

quan tâm Từ năm 1947 công tác này được nhân dân tự giác tiến hành thường

xuyên, đến năm 1949 phong trào lập “hũ gạo kháng chiến” được thực hiện rất

nề nếp Bên cạnh đó còn “diệt giặc dốt”, giữa năm 1949 trường phổ thông cấp I đầu tiên được thành lập ở Giáp Thượng với 4 lớp học từ lớp 1 đến lớp 4, ngay tháng đầu tiên đã thu hút hơn 50 học sinh tới học tập Đây là khóa học sinh đầu tiên phổ cập cấp I trong kháng chiến Từ những kiến thức cơ bản ban đầu này nhiều người đã cố gắng học lên trở thành cán bộ cốt cán của xã, cán bộ huyện, tỉnh như các đồng chí: Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Văn Thật, Nguyễn Ngọc

Viết, Nguyễn Văn Ý…

1.3.2 Xây dựng sườn Đông và sườn Tây núi Ba Vì thành an toàn khu của Tỉnh ủy và Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Sơn Tây

Từ giữa năm 1949 đến năm 1950 là quãng thời gian đầy khó khăn gian khổ của nhân dân tỉnh Sơn Tây trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Do địch thường xuyên tấn công uy hiếp nên bộ phận nhân dân tản cư lên núi tránh giặc, sản xuất rất khó khăn, ruộng đồng không được chăm sóc, nguồn lương thực dự trữ cạn dần, mặt khác lại ố đau, bệnh tật nhiều nên càng khó khăn hơn Khắc phục tình trạng này, chi bộ vận động nhân dân tăng cường phát nương trồng ngô, khoai sắn giúp nhau giống, vốn làm lúa nương Là vùng căn cứ thường xuyên tiếp xúc với các cơ quan, cán bộ tỉnh, huyện trong lúc khó khăn cán bộ nhân dân cùng động viên nhau, chia sẻ ngọt bùi, tin tưởng vào ngày kháng chiến thắng lợi Vì vậy tinh thần cách mạng của quần chúng nhân dân ngày càng nâng cao Trong 3 năm 1948 đến năm 1950, chi bộ Đảng Sơn Tây ngày càng lớn mạnh, thực sự là nhân tố quyết định cho mọi thắng lợi các phong trào kháng chiến ở địa phương Từ những đảng viên đầu tiên, mới thành lập lại nhận trách nhiệm lãnh đạo một địa vực rộng lớn dân cư thưa thớt, ở cách xa nhau, địa hình phức tạp nhưng với tinh thần cách mạng cao, tất cả đảng viên được chi bộ đưa xuống các xóm, thôn đã làm tốt công tác vận động quần chúng xây dựng chính quyền, xây dựng các đoàn thể cứu quốc, xây dựng lực lượng tự

vệ địa phương Cuối năm 1948 đầu năm 1949 đã xây dựng được tổ chức đảng ở các thôn xóm Việc xây dựng tổ chức đảng cũng là nhân cốt thúc đẩy hiệu quả

hoạt động của các tổ chức quần chúng trong thời kỳ đầy khó khăn của cuộc kháng chiến

Căn cứ Ba Vì trở thành nơi giữ nhân mối liên lạc giữa Trung ương với Liên khu III và tỉnh Sơn Tây Sở dĩ như vậy, vì Sơn Tây nằm ở phía Tây đồng bằng Bắc Bộ là nơi có nhiều tuyến đường giao thông thủy, bộ rất quan trọng, nối liền Việt Bắc với đồng bằng Bắc Bộ Đồng thời, Sơn Tây là vùng đệm, bảo vệ thủ đô Hà Nội từ phía Tây và Tây Bắc Do đó về mặt quân sự, Sơn Tây có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng không chỉ đối với ta mà cả với địch Từ đầu năm

1948, quân Pháp đã ráo riết tiến hành chiếm đóng, bình định Sơn Tây, thiết lập phòng tuyến sông Đà, khu tam giác sắt Hà Nội – Sơn Tây – Hòa Bình và chia cắt liên khu III, liên khu IV với Việt Bắc, bảo vệ đồng bằng Bắc Bộ từ hướng Tây