BÀI GIẢNG điện tử QUAN hệ QUỐC tế CHÍNH SÁCH đối NGOẠI của ĐẢNG và NHÀ nước TA TRONG THỜI kỳ đổi mới

Chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là :Hệ thống các quan điểm lý luận với tính cách là những định hướng cơ bản về quan hệ đối ngoại của đất nước trong một giai đoạn nhất định.Là những chính sách được Nhà nước hoạch định với tư cách là chủ thể đại diện cho chủ quyền quốc gia tham gia vào đời sống chính trị quốc tế.

CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG

VÀ NHÀ NƯỚC TA THỜI KỲ ĐỔI MỚI

PGS,TS Thái Văn Long

Phó viện trưởng Viện QHQT

Đổi mới

III

Những nội dung

Cơ bản trong Chính sách đối ngoại

Đại hội XII

Chính sách đối ngoại của Đảng

và Nhà nước ta là :Hệ thống các quan điểm lý luận với tính cách là những định hướng cơ bản về quan hệ đối ngoại của đất nước trong một giai đoạn nhất định.Là những chính sách được Nhà nước hoạch định với tư cách là chủ thể đại diện cho chủ quyền quốc gia tham gia vào đời sống chính trị quốc tế

Kh¸i

niÖm

Kh¸i

niÖm

Do Đảng và Nhà nước ban hành thông qua các văn bản nghị quyết,chỉ thị hoặc bài phát biểu của các nguyên thủ quốc gia …

Đảng và Nhà nước vừa là chủ thể soạn thảo,vừa trực tiếp thực hiện,vừa ban hành ,vừa thẩm định,điều chỉnh

Đảng và Nhà nước vừa là chủ thể soạn thảo,vừa trực tiếp thực hiện,vừa ban hành ,vừa thẩm định,điều chỉnh

Phần 1:CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH ĐỐI

NGOẠI ĐỔI MỚI Phần 1:CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH ĐỐI

NGOẠI ĐỔI MỚI

Kinh tế

•Cải cách và mở cửa xuất hiện như một trào lưu

•Xu thế toàn cầu hóa và liên kết khu vực

•Quốc tế hoá lực lượng sản xuất, đưa phân công lao động vào thời kỳ chuyên môn hoá ngày càng sâu

Trước Đổi mới : Nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp, nhiều sai lầm, hạn chế

Nền kinh tế bị rơi vào khủng hoảng trầm trọng; tăng trưởng

âm; siêu lạm phát ba năm liền tới ba con số (1986: 774,7%;

1987: 223,1%; 1988: 393,8%)

Những năm đầu 1990: Quá trình cải cách mở cửa đạt được những kết quả nhất định, nhưng còn rất nhiều khó khăn

Đồng minh chủ yếu và cũng là nước viện trợ chủ yếu của chúng ta là Liên Xô tan rã Mỹ, Phương Tây bao vây cấm vận, các nước ĐNÁ, ASEAN thù địch

Cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội vẫn diễn biến phức tạp

Lạm phát vẫn ở mức cao (1991: 67%)

Làm sụt giảm nguồn viện trợ và hợp tác kinh tế

Môi trường đối ngoại tiếp tục khó khăn

2.Tình hình trong nước

Tóm lại:

Tình hình thế giới và trong nước thời kỳ đầu Đổi mới chứa đựng nhiều nhân tố bất lợi về chính trị, kinh tế -

xã hội, đặt ra cho Việt Nam nhiệm vụ quan trọng

hàng đầu là phải giữ vững ổn định chính trị, tạo ra

môi trường quốc tế thuận lợi cho công cuộc Đổi mới, phá vỡ bao vây cấm vận, bị cô lập trên trường quốc

tế, từng bước đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh

tế - xã hội

Tóm lại:

Tình hình thế giới và trong nước thời kỳ đầu Đổi mới chứa đựng nhiều nhân tố bất lợi về chính trị, kinh tế -

xã hội, đặt ra cho Việt Nam nhiệm vụ quan trọng

hàng đầu là phải giữ vững ổn định chính trị, tạo ra

môi trường quốc tế thuận lợi cho công cuộc Đổi mới, phá vỡ bao vây cấm vận, bị cô lập trên trường quốc

tế, từng bước đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh

tế - xã hội

Dựng

Ngoại giao Việt Nam

Ngoại giao Đại Việt Ngoại giao Hồ Chí Minh

Tư tưởng và phong cách Ngoại giao Hồ Chí Minh

3+4.Tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh

và truyền thống ngoại giao dân tộc

1 ri oa t inh h n; T Lêni ác– oại a M ân l ghĩ nh hủ n thức •C

2

•Chủ nghĩ

a y

êu n ước

3 n tộc ao dâ gi oại ng ng thố uyền •Tr

Tư tưởng và phong cách Ngoại giao

Hồ Chí Minh

1 Độc lập dân tộc

2 Kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại

3 Ngoại giao tâm công

4 Hòa hiếu với các dân tộc khác

5 Dĩ bất biến, ứng vạn biến

6 Nắm vững thời cơ, giành thắng lợi từng bước

7 Huy động sức mạnh tổng hợp

Phần 2:QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ TRIỂN KHAI

CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI ĐỔI MỚI

I Quá trình phát triển

Đường lối Đối ngoại đổi mới

Đại hội VI (1986)

Nhiệm vụ đối ngoại hàng đầu:

“tranh thủ điều kiện quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc”

Phương hướng đối ngoại

Phát triển và củng cố quan hệ hợp tác toàn diện với Lào,

Campuchia trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền mỗi

nước;

Đoàn kết và hợp tác toàn diện với Liên Xô là hòn đá tảng

trong chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam;

Sẵn sàng đàm phán để giải quyết những vấn đề thuộc quan

hệ Việt Nam- Trung Quốc, tiến tới bình thường hóa quan

hệ;

Mở rộng quan hệ với tất cả các nước trên nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình

Nghị quyết 13-BCT (5/1988)

1

2

3

Đại hội VII (1991)

Nhiệm vụ đối ngoại

Giữ vững hòa bình, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ

Tổ Quốc

Chủ trương

Mở rộng quan hệ đối ngoại, hợp tác bình đẳng cùng có lợi với tất cả các nước không phân biệt chế độ chính trị xã hội khác nhau trên cơ sở các nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình

“Với chính sách đối ngoại rộng mở, chúng ta tuyên bố rằng: Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”

(Nghị quyết Đại hội VII)

Hội nghị Trung ương 3 khóa VII (1992)

- Nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh trong quan

hệ quốc tế

4

Mục tiêu : giữ vững hòa bình, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc

5

Đại hội VIII (1996)

Lần đầu tiên nêu nhiệm vụ hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực: “Xây dựng một nền kinh tế

mở, hội nhập với khu vực và thế giới”

=> Khởi đầu quan trọng cho một chủ trương đối ngoại lớn và xuyên suốt của Đảng ta, đó là hội nhập kinh tế quốc tế và đến nay là hội nhập quốc tế

Lần đầu tiên nêu nhiệm vụ hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực: “Xây dựng một nền kinh tế

mở, hội nhập với khu vực và thế giới”

=> Khởi đầu quan trọng cho một chủ trương đối ngoại lớn và xuyên suốt của Đảng ta, đó là hội nhập kinh tế quốc tế và đến nay là hội nhập quốc tế

Đại hội IX (2001)

Chủ trương Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội

lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ môi trường

Chủ trương Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội

lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ môi trường

Hội nghị Trung ương 8 Khóa IX (2003)

Đánh giá toàn diện cục diện thế giới, nhất là sau sự kiện

khủng bố ở Mỹ ngày 11/9/2001, xác định rõ hơn về thời cơ, thách thức, đề ra những quan điểm chỉ đạo và phương châm hành động

Đánh giá toàn diện cục diện thế giới, nhất là sau sự kiện

khủng bố ở Mỹ ngày 11/9/2001, xác định rõ hơn về thời cơ, thách thức, đề ra những quan điểm chỉ đạo và phương châm hành động

Xác định “tiếp tục ưu tiên hàng đầu cho việc củng cố quan hệ với các nước láng giềng; thúc đẩy quan hệ với các nước lớn

và các trung tâm lớn trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau”

Xác định “tiếp tục ưu tiên hàng đầu cho việc củng cố quan hệ với các nước láng giềng; thúc đẩy quan hệ với các nước lớn

và các trung tâm lớn trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau”

Đưa ra cách nhìn nhận về vấn đề đối tác và đối tượng (phát triển và cụ thể hóa quan điểm về hợp tác và đấu tranh được nêu tại Nghị quyết Trung ương 3 khóa VII)

Đưa ra cách nhìn nhận về vấn đề đối tác và đối tượng (phát triển và cụ thể hóa quan điểm về hợp tác và đấu tranh được nêu tại Nghị quyết Trung ương 3 khóa VII)

Đại hội X (2006)

 Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc

tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác

 Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiểu sâu, ổn định và bền vững

 Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc

tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác

 Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiểu sâu, ổn định và bền vững

Đại hội XI (2011)

- Lần đầu tiên mục tiêu đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia, dân tộc” được nêu trong văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng

- Chính thức chuyển từ “hội nhập kinh tế quốc tế” sang “hội nhập quốc tế” một cách toàn

diện.

- Lần đầu tiên mục tiêu đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia, dân tộc” được nêu trong văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng

- Chính thức chuyển từ “hội nhập kinh tế quốc tế” sang “hội nhập quốc tế” một cách toàn

diện.

Đại hội XII (2016)

- Nhiệm vụ đối ngoại được nêu trong chủ đề Đại hội: “Bảo vệ vững chắc Tổ quốc,giữ vững môi trường hòa bình ổn định”.

- Mục tiêu đối ngoại được đề rõ hơn và ở mức cao nhất: “Bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia- dân tộc,trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế,bình đẳng cùng có lợi”.

- Phương châm chỉ đạo “vừa hợp tác vừa đấu tranh” làm rõ tính chất hai mặt trong quan hệ với mọi đối tác, trong xử lý mọi sự việc nảy sinh để không bỏ lỡ bất kỳ một cơ hội hợp tác nào nhưng cũng không lơ là mất cảnh giác

- Đối ngoại đa phương được nhấn manh: “Chủ động và tích cực

đóng góp xây dựng định hình các thể chế đa phương”; “Chủ động tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương,đặc biệt là ASEAN và Liên hợp Quốc”

- Thay thuật ngữ “đối ngoại Nhân dân” thành “ngoại giao Nhân

- Phương châm chỉ đạo “vừa hợp tác vừa đấu tranh” làm rõ tính chất hai mặt trong quan hệ với mọi đối tác, trong xử lý mọi sự việc nảy sinh để không bỏ lỡ bất kỳ một cơ hội hợp tác nào nhưng cũng không lơ là mất cảnh giác

- Đối ngoại đa phương được nhấn manh: “Chủ động và tích cực

đóng góp xây dựng định hình các thể chế đa phương”; “Chủ động tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương,đặc biệt là ASEAN và Liên hợp Quốc”

- Thay thuật ngữ “đối ngoại Nhân dân” thành “ngoại giao Nhân

dân”

Các mốc chính của quá trình đổi mới tư

duy đối ngoại

Các đại hội và hội nghị trung ương tiếp theo: phát triển và cụ thể hóa các quan điểm lớn của Hội nghị trung ương ba khóa VII

Đại hội VIII : hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nghị Trung ương 8 khóa IX: cụ thể hóa phương

châm vừa hợp tác vừa đấu tranh trong quan hệ đối ngoại,đồng thời phân định rõ “đối tượng” “đối tác” trong hội nhập

 Đại hội XI: Hội nhập quốc tế

 Đại hội XII: Hội nhập quốc tế toàn diện trên tất cả các lĩnh vực.

Quá trình triển khai

Đường lối Đối ngoại đổi mới

quan hệ quốc

tế vào chiều sâu và hội nhập quốc tế

Giai đoạn 1986-1996

• Tìm giải pháp chính trị cho vấn đề Campuchia

Để tạo bước đột phá về đối ngoại, Việt Nam:

• Rút quân khỏi Campuchia

• Tích cực thúc đẩy đối thoại với các bên hữu quan,

nhanh chóng tìm kiếm một giải pháp chính trị mà các bên có thể chấp nhận được

• Ủng hộ lập trường của Cộng hòa Nhân dân

Campuchia đàm phán với các phái đối lập ở

Campuchia

• Chấp nhận vai trò của Liên hợp quốc, sẵn sàng phối hợp với tất cả các bên để đi tới một giải pháp chính trị đúng đắn về Campuchia

Hội nghị Paris về Campuchia

Chấm dứt tình trạng căng thẳng, đối đầu giữa Việt Nam với một số nước lợi dụng vấn đề Campuchia để bao vây, cấm

vận và tiến hành chiến tranh phá hoại nhiều mặt đối với nước ta;

Bảo đảm được độc lập, chủ quyền của Campuchia, phù hợp với lợi ích an ninh lâu dài của Việt Nam;

Giúp Việt Nam đẩy lùi một bước quan trọng chính sách bao vây, cô lập của các nước từ khi xảy ra cuộc chiến

Campuchia, góp phần khai thông quan hệ Việt Nam với thế giới bên ngoài

16 đến

19/01/1989

Đàm phán cấp thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam- Trung Quốc

Bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc

giữa hai nước

Hội nghị Bắc Đới Hà, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trương đẩy mạnh bình thường hóa quan hệ với các nước XHCN, trong đó có Việt Nam

Tháng

9/1988

Bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc có ý

nghĩa quan trọng

• Đáp ứng nguyện vọng và lợi ích căn bản lâu dài

của nhân dân hai nước

• Phù hợp với xu thế hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới;

• Góp phần củng cố môi trường hòa bình, có lợi cho công cuộc xây dựng đất nước

Chủ động mở quan hệ với các nước

Khai thông quan hệ song phương

Mở đường cho xu thế đối thoại, hợp tác giải quyết vấn đề

Campuchia và xây dựng khu vực Đông Nam Á hòa bình, ổn định

và phát triển

• Thủ tướng Thái Lan tuyên bố chính sách biến Đông Dương “từ chiến trường

24/10 đến

1/11/1991

Quan hệ của Việt Nam ở Đông Nam Á từ đối đầu trở thành hữu nghị hợp tác

1995: Việt Nam gia nhập ASEAN

Đấu tranh phá bỏ cấm vận

và bình thường hóa quan hệ với Mỹ

đối đầu sang đối thoại

nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can

thiệp vào công việc nội bộ của nhau; bình đẳng, cùng có lợi, giải quyết tranh chấp, bất đồng và những vấn đề tồn tại thông qua thương lượng hòa bình

Ta kiên quyết đấu tranh đòi Mỹ bỏ lệnh cấm vận, giải quyết những vấn đề tồn tại trong quan hệ hai nước

Tích cực giải quyết vấn đề MIA, người ra đi có trật tự, người đã bị cải tạo thuộc diện được định cư ở Mỹ;

Tháng 7/1995, Tổng

thống Mỹ B Clinton đã

tuyên bố bình thường

hoá quan hệ ngoại giao

đầy đủ với Việt Nam và

đề nghị trao đổi Đại sứ

Khai thông quan hệ với Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF); Đẩy mạnh

quan hệ với các nước khác

Giai đoạn 1996 -2006

Phương châm:Xác định rõ các mặt “đối tác, đối tượng” trong quan hệ với các nước lớn; “thúc đẩy mặt đối tác để đẩy lùi mặt đối tượng” “biến đối tượng thành đối tác”

•Quan hệ với các đối tác chủ chốt phát triển nhanh

•Với Nga: Năm 2001, thiết lập quan hệ đối tác chiến lược (nước đầu tiên Việt Nam thiết lập quan hệ đối tác chiến

Quan hệ ngoại giao và quan hệ kinh tế - thương mại đã được mở rộng nhanh chóng

Quan hệ buôn bán với trên 100

nước và quan hệ đầu tư với hơn

50 nước và vùng lãnh thổ

Quan hệ về kinh tế, thương mại và đầu tư với gần 200 nước và vùng lãnh thổ

Kim ngạch xuất-nhập khẩu:

khoảng 18,4 tỷ

Kim ngạch xuất-nhập khẩu: khoảng 84,7 tỷ

Vốn đầu tư và viện trợ phát triển tăng khá nhanh

Nước ta tăng trưởng khá tốt trong giai đoạn này

Thứ hai, bắt đầu hội nhập ngày càng chặt chẽ vào nền kinh tế khu vực và thế giới

sâu s

ắc hơn qua

n hệ c

ủa A SE

AN với c

ASEAN+3 CC Đông Á Điều phối QH với các nước đối thoại

1998

Đăng cai tổ chức thành công Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ sáu

7/1995

Gia nhập ASEAN

150 của WTO

01/2007

Đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình

hội nhập của nước ta.

Phạm vi toàn cầu

Từ khi gia nhập ASEAN (1995) đến khi được kết nạp làm thành viên WTO (2007), chúng ta đã hoàn thành một quá trình đàm phán, gia nhập và trở thành thành viên của hầu hết các tổ chức quốc tế và khu vực

quan trọng

•Quan hệ ngoại giao với 197 nước

Thiết lập các quan hệ đối tác chiến lược và

đối tác hợp tác toàn diện với nhiều quốc gia

chủ chốt trên thế giới.

Giai đoạn 2006-Nay

Thứ nhất, đưa các mối quan hệ đi vào chiều sâu

• Với Lào, Campuchia

– Gia tăng mức độ đan xen lợi ích, đổi mới

phương thức quan hệ, nâng cao hiệu quả hợp tác

• Quan hệ với Nga

– 2001: Thiết lập quan hệ đối tác chiến lược – 2012: Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện

Quan hệ với Trung Quốc

Vấn đề Biển Đông luôn tiềm ẩn những nguy cơ xung đột, đặc biệt

là những năm gần đây khi Trung Quốc triển khai nhiều hoạt động làm gia tăng căng thẳng trên Biển

Đông

-

 Quan hệ kinh tế- thương mại phát triển nhanh

chóng

 Phân giới xong trên thực địa

 Phê chuẩn Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ và

Hiệp định hợp tác nghề cá ở Vịnh Bắc Bộ;

 Thúc đẩy triển khai chương trình hợp tác "Hai

hành lang, một vành đai kinh tế“

 Thỏa thuận thành lập Ủy ban chỉ đạo hợp tác

song phương Việt Nam - Trung Quốc

Năm 2008, thiết lập quan hệ “Đối tác hợp tác

chiến lược toàn diện” theo tinh thần 16 chữ

và bốn tốt