Tài liệu bồi dưỡng môn ngữ văn lớp 9 tham khảo (5)

Kiến thức: - Hiểu và cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của các bài thơ Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng m

CHỦ ĐỀ 15

THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI (1955 -1975)

Số bài: 4 Thời gian thực hiện:7tiết

A CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG

1 Kiến thức:

- Hiểu và cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của các bài thơ Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

- Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ hiện đại 1955-1975 vào nền văn học dân tộc

- Nắm được nét phong cách riêng của mỗi nhà thơ

- Cảm nhận đựoc sự kết hợp hài hoà giữa chất hiện thực và chất lãng mạn trong thơ

2 Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản thơ

- Rèn kĩ năng trình bày vấn đề

- Rèn kĩ năng bình giảng, phân tích thơ

3 Các năng lực cần hình thành:

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực hợp tác

- Năng lực quan sát và phát hiện

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực thẩm mĩ

- Năng lực tư duy sáng tạo

4 Các phẩm chất:

- Sống yêu thương

- Sống tự chủ

- Sống trách nhiệm

B KẾ HOẠCH THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ

1 Kế hoạch giảng dạy:

Thực hiện chủ đề theo các tiết dạy trong khung phân phối chương trình Ngữ văn 9

4

11 (Tiết 51,52) 11(Tiết 53)

2 1

Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Hướng dẫn đọc thêm:

Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Tổng: 4 bài Thực hiện trong 7 tiết

2 Bảng mô tả :

BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

1955 -1975 Nội dung chủ

Vận dụng Vận dụng thấp Vận dụng cao

1 Đoàn

thuyền đánh cá

Nắm được nội dung và nghệ thơ của bài

Đoàn thuyền đánh cá

Hiểu được những hình ảnh nghệ thuật đặc sắc, tình cảm của tác giả

Phân tích được các biện pháp tu

từ, hình ảnh đặc sắc

Viết đoạn văn, bài văn phân tích hoặc thuyết minh tác phẩm

2.Bếp lửa

Nắm được nội dung và nghệ

thơ của bài Bếp lửa

Hiểu được những hình ảnh nghệ thuật đặc sắc, tình cảm của tác giả

Phân tích được các biện pháp tu

từ, hình ảnh đặc sắc

Viết đoạn văn, bài văn phân tích hoặc thuyết minh tác phẩm

3.Bài thơ về

tiểu đội xe

không kính

Nắm được nội dung và nghệ

thơ của bài Bài thơ về tiểu đội

xe không kính

Hiểu được những hình ảnh nghệ thuật đặc sắc, tình cảm c

Phân tích được các biện pháp tu

từ, hình ảnh đặc sắc

Viết đoạn văn, bài văn phân tích hoặc thuyết minh tác phẩm

4 Khúc hát ru

những em bé

lớn trên lung

mẹ

Nắm được nội dung và nghệ

thơ của bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lung mẹ

Hiểu được những hình ảnh nghệ thuật đặc sắc, tình cảm của tác giả ủa tác giả

Phân tích được các biện pháp tu

từ, hình ảnh đặc sắc

Viết đoạn văn, bài văn phân tích hoặc thuyết minh tác phẩm

B.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

TUẦN 10 Tiết 48,49 Bài 1: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

Huy Cận

Ngày soạn: 2016

Ngày dạy:… 2016

I MỤC TIấU

1 Kiến thức

- Thấy và hiểu đợc sự thống nhất về cảm hứng: thiên nhiên, vũ trụ và con ngời lao động của tác giả

đã tạo nên những hình ảnh đẹp, tráng lệ, giàu màu sắc lãng mạn trong bài thơ Đoàn thuyền đánh cá

2 Kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng cảm thụ và phân tích các yếu tố nghệ thuật ( hình ảnh, ngôn ngữ, âm điệu) vừa cổ

điển vừa hiện đại trong bài thơ

3 Thỏi độ

- Yờu quờ hương, đất nước, yờu lao động, yờu thiờn nhiờn…

- Chăm chỉ vượt khú…

- Tự lực…

4 Năng lực hỡnh thành

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề và sỏng tạo

- Năng lực hợp tỏc

- Năng lực quan sỏt và phỏt hiện

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực thẩm mĩ

- Năng lực tư duy sỏng tạo

- Năng lực cụng nghệ thụng tin và truyền thụng

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIấN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của giỏo viờn

- Thiết bị dạy học: Mỏy tớnh, mỏy chiếu, bảng phụ…

- Học liệu: Tranh ảnh, chõn dung tỏc giả, một số tập thơ của Huy Cận…

2 Chuẩn bị của học sinh

- Soạn bài theo cõu hỏi phần Đọc hiểu, hướng dẫn của giỏo viờn…

- Chuẩn bị bảng phụ, giấy A4, bỳt dạ…

- Sưu tầm tranh ảnh về biển, cảnh đỏnh cỏ, chõn dung tỏc giả, một số tập thơ của Huy Cận…

III TỔ CHỨC CÁC HOẠT HỌC TẬP

1 Ổn định lớp.(1 phút)

3 Kiểm tra bài cũ (4 phút)

- Đọc thuộc lòng bài thơ Đồng chớ của Chớnh Hữu? Nêu những nét chính về nội dung và nghệ

thuật trong bài thơ?

- Tỡnh đồng chớ của những người lớnh được hỡnh thành trờn những cơ sở nào?

1 Phương phỏp/kĩ thuật dạy học

a.Về phương phỏp:

- Phương pháp vṍn đáp

- Phương pháp nờu vṍn đờ̀

b Kĩ thuật dạy học:

- Kĩ thuật đặt cõu hỏi

2 Hỡnh thức tổ chức dạy học

Bước 1.

- GV:+ Chiếu cảnh lao động trong thời kỡ

xõy dựng CNXH ở miền Bắc

+ Giới thiệu khỏi quỏt về đặc điểm lịc

sử giai đoạn này

- HS: + Hoạt động cỏ nhõn

+ Quan sỏt và lắng nghe

Bước 2.

- GV: + Chiếu cảnh vựng biển Quảng Ninh,

Cảnh đỏnh cỏ trờn biển…

+ Đặt cõu hỏi: Cảm nhận của em về

những hỡnh ảnh trờn?

- HS: + Hoạt động cỏ nhõn

+ Quan sỏt và trả lời

- Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ( 1954), cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta thắng lợi, miền Bắc

đợc giải phóng tiến lên CNXH với không khí hào hứng, phấn khởi, tin tởng bao trùm lên đời sống XH Khắp nơi dấy lên phong trào thi đua và phát triển sản xuất, xây dựng đất nớc

- Cảnh đỏnh cỏ trờn biển đó đem lại niềm cảm hứng cho nhiều nhà thơ, nhà văn để họ sỏng tỏc nờn những

tỏc phẩm hay Một trong số đú cú bài thơ Đoàn thuyền đỏnh cỏ của nhà thơ Huy Cận.

HOẠT ĐỘNG 2: ĐỌC – TèM HIỂU CHUNG (10 phỳt)

a Phương phỏp/kĩ thuật dạy học

a Về phương phỏp:

- Phương pháp vṍn đáp

- Phương pháp nờu vṍn đờ̀

- Phương phỏp dạy học nhúm

- Phương phỏp diễn giảng

b Kĩ thuật dạy học:

- Kĩ thuật đặt cõu hỏi

- Kĩ thuật bản đồ tư duy

- Kĩ thuật chia nhúm

- Kĩ thuật giao nhiệm vụ

b Hỡnh thức tổ chức dạy học

Bước 1 Tìm hiểu về tác giả

- GV:+ Chiếu chân dung tác giả, một số tác

phẩm chính của Huy Cận…

+ Giới thiệu một vài thông tin về bức

chân dung đó

+ Yêu cầu: 2 HS lên bảng vẽ sơ đồ tư

duy với từ chìa khóa: Huy Cận; Các HS

khác vẽ sơ đồ tư duy vào vở

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ HS thực hành

- GV: Quan sát, hướng dẫn, sửa chữa và

chốt kiến thức

Bước 2 Hướng dẫn HS tìm hiểu chú

thích và đọc bài thơ

- GV: + Yêu cầu HS giải thích chú thích 1,

5,6 trong SGK

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Trả lời

- GV: + Hướng dẫn HS đọc bài thơ

+ Đọc mẫu 2 khổ đầu

+ Gọi 2 HS đọc tiếp

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Thực hành

- GV: Nhận xét, sửa chữa

Bước 3 Tìm hiểu về tác phẩm

- GV: Yêu cầu HS hoạt động nhóm đôi để

tìm hiểu các kiến thức sau:

+ Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ

+ Thể thơ

+ Mạch cảm xúc

+ Bố cục

+ Trình bày bằng sơ đồ tư duy

- HS: + Hoạt động nhóm

+ Thực hành

- GV: + Quan sát, hướng dẫn, sửa chữa và

chốt kiến thức

+ Biểu dương, cho điểm nhóm làm

tốt

I ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả:

- Kiến thức SGK

- Bổ sung các tác phẩm chính của Huy Cận: Lửa thiêng, Trời mỗi ngày lại sáng, Đất nở hoa…

2 Đọc

- Chú thích: SGK

- Giọng vui, phấn chấn nhịp vừa phải

3 Tác phẩm:

- Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ: SGK

- Thể thơ: Tự do, Thất ngôn

- Mạch cảm xúc: Theo hành trình cuộc đánh cá

- Bố cục:

+ Hai khổ đầu: cảnh lên đường và tâm trạng náo nức của con người

+ Bốn khổ tiếp: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển + Khổ cuối: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về

- Phương pháp nghiên cứu tình huống

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp đọc tác phẩm

- Phương pháp diễn giảng

- Phương pháp dạy học nhóm

b Kĩ thuật dạy học

- Kĩ thuật đặt câu hỏi

- Kĩ thuật trình bày một phút

- Kĩ thuật chia nhóm

- Kĩ thuật khăn trải bàn

b Hình thức tổ chức dạy học

Bước 1 Tìm hiểu về Cảnh đoàn thuyền

ra khơi và tâm trạng náo nức của con

người

* Khổ 1

- GV: + Chiếu cảnh hoàng hôn trên biển, 2

câu thơ đầu

+Yêu cầu HS chỉ ra các biện pháp tu

từ và tác dụng của các biện pháp nghệ thuật

đó

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Quan sát , tư duy và trả lời

- GV: + Yêu cầu HS đọc 2 câu thơ tiếp

+Yêu cầu HS nhận xét về hoạt động

và tâm trạng của con người qua các từ ngữ,

hình ảnh: đoàn thuyền, lại, câu hát, cánh

buồm, gió khơi

- HS: + Hoạt động nhóm năm

+ Quan sát , tư duy và trả lời

* Khổ 2

- GV: + Chiếu cảnh ra khơi, Khổ thơ thứ 2

+Yêu cầu HS chỉ ra các biện pháp

nghệ thuật và tác dụng của các biện pháp

nghệ thuật đó

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Quan sát , tư duy và trả lời

- GV: Chốt kiến thức

Bước 2 Tìm hiểu về Cảnh đoàn thuyền

cá trên biển

* Khổ 3

I ĐỌC- TÌM HIỂU NỘI DUNG

1 Cảnh đoàn thuyền ra khơi và tâm trạng náo nức của con người

- NT so sánh: Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Cảnh hoàng hôn rực rỡ tráng lệ

- NT nhân hóa: Sóng cài then, đêm sập cửa

Vũ trụ gần gũi, ấm áp như ngôi nhà thân thuộc

- Đoàn thuyền Không khí làm ăn tập thể đông vui,

tấp nập

- Từ lại Hoạt động thường xuyên hàng ngày

- Câu hát, cánh buồm, gió khơi Niềm vui, niềm náo

nức của con người

- Cá bạc giàu có vô tận

- So sánh: Cá thu như đoàn thoi đẹp, sống động, gợi

cảm…

- Nhân hóa: dệt, đoàn cá ơi thân thiết, gần gũi

- ta tư thế làm chủ, kiêu hãnh, tự hào…

Cảnh ra khơi trong hoàng hôn rực rỡ tráng lệ, thiên nhiên vũ trụ ấm áp gần gũi và niềm vui phơi phới trong lòng người lao động…

2 Cảnh đoàn thuyền cá trên biển

- NT phóng đại, nhân hóa: lái gió, buồm trăng, lướt, mây cao, biển bằng…

- GV: + Chiếu cảnh đánh cá trên biển, khổ

thơ thứ 3

+Yêu cầu HS đọc 2 câu thơ đầu chỉ

ra từ ngữ miêu tả hình ảnh con thuyền trên

biển và cảm nhận của mình về hình ảnh đó

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Quan sát , tư duy và trả lời

- GV: Yêu cầu HS đọc 2 câu thơ tiếp và nêu

cảm nhận của mình về hình ảnh người lao

động trên biển qua các từ ngữ: đậu, dò dặm

xa, bụng biển, dàn đan thế trận, lưới vây

giăng…

- HS: + Hoạt động nhóm đôi

+ Quan sát, tư duy, thảo luận và trả

lời

* Khổ 4

- GV: + Yêu cầu HS đọc khổ thơ 4

+ Đặt câu hỏi:

? Khổ thơ tiếp theo tác giả miêu tả cảnh gì?

? Những loại cá nào được tác giả liệt kê

trong bài thơ ?

? H/ả Cá song lấp lánh đuốc đen hồng gợi

liên tưởng gì

? Để miêu tả vẻ đẹp của các loài cá tác giả

sử dụng nhiều từ loại gì

? Các từ loại đó gợi ấn tượng gì

? NT gì được sử dụng ở hình ảnh Cái đuôi

em quẫy trăng vàng chóe Tác dụng của NT

đó

? Em hiểu như thế nào về hình ảnh đêm thở,

sao lùa nước Hạ Long

? Em có nhận xét gì về khả năng quan sát

và tưởng tượng của tác giả Qua đó bộc lộ

tình cảm gì

- HS: + Hoạt động cá nhân

+ Thu thập, xử lý thông tin

+ Quan sát, tư duy và trả lời câu hỏi

+ Thu thập, xử lý thông tin

* Khổ 5,6

H/ả con thuyền sánh ngang tầm vóc của thiên nhiên

vũ trụ, đẹp, kì vĩ, bay bổng, lãng mạn…

- Động từ: đậu, dò, dàn đan, vây…Hoạt động mạnh

mẽ đầy khí thế…

- dặm xa, dò bụng biển Ý chí chinh phục biển khơi

của người dân chài…

- dàn đan thế trận, lưới vây giăng… Khí thế của

một cuộc ra trận…

- C¸ nhô, c¸ chim, c¸ ®Ð, c¸ song…

ThÓ hiÖn sù giµu cã cña biÓn kh¬i

- Những đàn cá song bơi đi trong đêm như một đêm hội rước đuốc dưới ánh trăng Cảnh đẹp, lãng mạn…

- Tính từ chỉ màu sắc: hồng, đen vàng chóe…

Biển cả như một bức tranh sơn mài lộng lẫy sắc màu

- NT nhân hóa Tình tứ và lãng mạn, sống động và gần gũi…

- NT nhân hóađêm như một sinh vật đại dương mà nhịp thở của nó là nhịp triều lên xuống

- Ánh sao lùa sóng nước đẹp, thơ mộng…

- Hình ảnh các loài cá được sáng tạo bằng liên tưởng tưởng tượng bay bổng từ sự quan sát hiện thực Trí tưởng tượng đã nối dài , chắp cánh cho hiện thực trở nên kì ảo , làm giàu thêm cái đẹp vốn có trong tự nhiên

- Tâm hồn nhạy cảm, TY quê hương đất nước

và thiờn nhiờn trong 2 cõu thơ đầu khổ 5

N2: Tấm lũng tri õn của con người với

biển cả trong 2 cõu thơ cuối khổ 5

N3: Con người kết thỳc ngày lao động

của mỡnh như thế nào trong khổ thơ 6

N4: Nhận xột chung về nghệ thuật của 2

khổ thơ

- HS: + Hoạt động nhúm lớn

+ Thực hiện cụng việc được giao

+ Bỏo cỏo kết quả

+ Nhận xột nhúm khỏc

- GV: Tổng hợp và chốt kiến thức

Bước 3 Tỡm hiểu cảnh đoàn thuyền đỏnh

cỏ trở về

- GV : + Chiếu cảnh bỡnh minh trờn biển,

Khổ thơ cuối

+ Đặt cõu hỏi:

? Những h/ả nào đó xuất hiện ở khổ thơ đầu

lại xuất hiện ở khổ thơ cuối Tỏc dụng của

những h/ả đú

? Chỉ ra NT được sử dụng trong cõu thơ

Đoàn thuyền chạy đua cựng mặt trời Tỏc

dụng của NT đú

? H/ả Mặt trời đội biển nhụ màu mới gợi tả

cảnh tượng gỡ?

? Cảm nhận của em về h/ả Mắt cỏ huy

hoàng muụn dăm phơi

? Trong bài thơ cú hai sự vận động, đú là sự

vận động nào

- HS: + Hoạt động cỏ nhõn

+ Quan sỏt, tư duy và trả lời

- GV: Tổng hợp và chốt kiến thức

hũa hợp Người lao động hào hứng phấn khởi…

- NT nhõn húa Gừ thuyền đó cú nhịp trăng cao

Thiên nhiên ra sức hỗ trợ ngời ng dân trong công cuộc lao động vất vả Cụng việc trở nờn nhẹ nhàng, tràn ngập niềm vui…

- So sỏnh Biển với lũng mẹ ca ngợi biển cả, thể hiện

tấm lũng biết ơn…

- Sao mờ, trời sỏng Thiờn nhiờn vũ trụ đó đi hết một

vũng tuần hoàn…

- Kộo lưới, kộo xoăn tay…Kết thỳc cụng việc với

thành quả tốt đẹp…

nguyên biển vừa nói lên sự trân trọn g nâng niu đối với thành quả lao động của ngời ngư dân

- nắng hồng Bỡnh minh tươi sỏng trờn biển, con

người kết thỳc ngày lao động trong niềm vui

- Giọng điệu hào hứng, mờ say, hỡnh ảnh đẹp, bay bổng, NT nhõn húa, ẩn dụ, so sỏnh…

3 Cảnh đoàn thuyền đỏnh cỏ trở về

- Hỡnh ảnh đoàn thuyền, cỏnh buồm, cõu hỏtTạo kết

cấu đầu cuối tương ứng cho tỏc phẩm, thể hiện trọn vẹn chuyến ra khơi của đoàn thuyền đỏnh cỏ

- Nhõn húaNiềm vui chiến thắng, tinh thần làm chủ cuộc sống của người dõn chài

- Cảnh bỡnh minh trờn biển đẹp đẽ tươi sỏng…

- Mặt trời chiếu vào những mắt cỏ tạo nờn hàng triệu mặt trời nhỏ li ti Cảnh tượng rực rỡ, kỡ vĩ…Là tương lai tươi đẹp, là cuộc sống ấm no hạnh phỳc của người dõn chài…

- Sự vận động của thiờn nhiờn vũ trụ: Từ hoàng hụn đến bỡnh minh; Sự vận động của đoàn thuyền đỏnh cỏ:

Từ ra khơi đến trở về  Tạo nờn cuộc chạy đua giữa con người và thiờn nhiờn vũ trụ Trong cuộc chạy đua

đú con người đó chiến thắng trở về trước bỡnh minh

 Cảnh trở về trong bỡnh minh huy hoàng rực rỡ

IV TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP (5 phỳt)

1 Tổng kết

a Nội dung: Ghi nhớ/ SGK

b Nghệ thuật

- Xây dựng hình ảnh đẹp, lãng mạn, giàu sức liên tưởng

- Âm hưởng hào hùng, lạc quan…

- Nhịp điệu biến đổi linh hoạt

- Sử dụng thành công các biện pháp NT: nhân hóa, so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, liệt kê…

2 Hướng dẫn học tập

- Học thuộc bài thơ, nắm được những ý cơ bản về nội dung, nghệ thuật của bài thơ

- Viết văn bản thuyết minh ngắn về tác giả Huy Cận và bài thơ Đoàn thuyền đánh cá

- Cảm nhận của em về khổ thơ đàu của bài thơ bằng một đoạn văn khoảng 10 câu

- Sưu tầm thêm một số câu thơ viết về quê hương miền biển và người dân chài

- Chuẩn bị các tư liệu liên quan đến bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt