Tiết 128: Nghĩa tường minh và hàm ý

Điều kiện sử dụng hàm ý Chị Dậu vừa nói vừa mếu: - Thôi u không ăn, để phần cho con.. Điều kiện sử dụng hàm ý Chị Dậu vừa nói vừa mếu: nữa thôi.. Mẩu chuyện vui1.NHầM Một anh sờ lên cổ

Thø N¨m, Ngµy 08 th¸ng 02 n¨m 2007

Tr êng THCS D Hµng Kªnh – Lª Ch©n – H¶i Phßng Lª Ch©n – Lª Ch©n – H¶i Phßng H¶i Phßng

1 Hàm ý là phần thông báo:

A trái ng ợc với nghĩa t ờng minh

B cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh

Kiểm tra bài cũ

Trả lời các câu sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái tr ớc câu trả lời đúng

C không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có

thể suy ra từ những từ ngữ ấy

D đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

3 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?

A Khi không muốn nói thẳng

B Muốn ng ời nghe không hiểu

C Không biết rõ ý

D Muốn chấm dứt cuộc thoại

2 Trong lời nói hàng ngày:

A tất cả các câu đều có hàm ý

B không có câu nào có hàm ý

C có câu có, có câu không có hàm ý

D hàm ý đ ợc nhiều ng ời dùng

Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn đối thoại sau ?

Lan: Bình ơi ! Tối nay chúng mình đi xem ca nhạc đi

Bình: Tiếc quá ! Tối nay mình phải đi đón bà ngoaị ở quê ra.

Lan: Thế thì chủ nhật chúng mình đi xem vậy!

Bình: ừ, thế cũng đ ợc.

* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

2007

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này

nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không phải

nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng

giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ

khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng

đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không

phải nh ờng nhịn cho u

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Con không đ

ợc ở nhà với thầy u U phải bán con.

U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.

* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

2007

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không

phải nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng

giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ

khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng

đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ

khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng

đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

* Ghi nhớ: (SGK - trang 91)

Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:

- Ng ời nói (ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu nói.

- Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.

2007

Mẩu chuyện vui

1.NHầM

Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, Sợ ng ời ta c ời vội vàng hất

nó xuống đất nói:

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

Có ng ời cúi xuống đất cố tình tìm đ ợc con rận nhặt lên:

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

(Truyện c ời dân gian Việt Nam)

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo) 2007

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

Mình không

ở bẩn làm gì

có rận !

T ởng là không bẩn, thế mà có

rận !

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo) 2007

2 “Kẻ cắp gặp bà già”

Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái Anh chàng thứ nhất

nói:

- Chào em, trông em nh Hằng Nga

Anh chàng thứ hai:

- Anh cứ t ởng em là ng ời ở cung quảng mới xuống

Cô gái:

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?

- Chào em, trông em nh Hằng Nga

- Anh cứ t ởng em là ng ời ỏ Cung quảng mới xuống

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à ?

Trông em thật

là xinh đẹp !

Em đẹp nh Hằng Nga !

Hai anh là

kẻ lừa dối !

Mẩu chuyện vui

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

* Ghi nhớ: (SGK - trang 91)

II Luyện tập

1 Bài tập 1: Ng ời nói, ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai ? Xác

định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, ng ời nghe có hiểu hàm ý của ng ời nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó.

a – Lê Chân – Hải Phòng Anh nói nữa đi - Ông giục.

- Báo cáo hết !– Lê Chân – Hải Phòng Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm

phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy.

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già

Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một

l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.

- Báo cáo hết !– Lê Chân – Hải Phòng Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm

phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô vào trong

nhà Chè đã ngấm rồi đấy

Mời bỏc và cụ vào

uống nước!

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

II Luyện tập

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì ? Vì sao em bé không nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì sao ?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! – Lê Chân – Hải Phòng Nó cũng lại nói trổng

Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im […]]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà)

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ ! Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão !

NghÜa t êng minh vµ hµm ý (tiÕp theo)

I §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

II LuyÖn tËp

1 Bµi tËp 1:

2 Bµi tËp 2:

A : Mai vÒ quª víi m×nh ®i !

B : / : / …/ …/ / /

A §µnh vËy.

3 Bµi tËp 3: H·y ®iÒn vµo l ît lêi cña B trong ®o¹n tho¹i sau ®©y mét c©u cã hµm ý tõ chèi.

Thêi gian b¾t

®Çu

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

II Luyện tập

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

3 Bài tập 3

3 Bài tập 3 :

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh “hy vọng” với “con đ ờng” trong các câu sau:

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là h cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có

đ ờng Ng ời ta đi mãi thì thành đ ờng thôi.

4 Bài tập 4 :

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

II Luyện tập

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

3 Bài tập 3 :

4 Bài tập 4

4 Bài tập 4 :

5 Bài tập 5: Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong

các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời ở trên mây và sóng

( trong bài Mây và sóng của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn “ ”

( trong bài Mây và sóng của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn “ ”

một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

Mây và sóng

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình

minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”

ợc?”

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng.

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.

(Ta-go)

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo) 2007

IV H ớng dẫn về nhà

- Nắm đ ợc điều kiện sử dụng hàm ý, tác dụng của hàm ý và vận

dụng phù hợp.

- Làm tiếp bài tập 1-b, bài tập 4, bài tập 5 (đoạn 2).

- Ôn tập về thơ:

* Gợi ý : Phần ôn tập về thơ:

+ Đọc và phân tích lại các bài thơ đã học.

+ Nêu cảm nhận một số đoạn thơ, một câu thơ, một hình ảnh thơ mà em thích.

I Điều kiện sử dụng hàm ý

II Luyện tập

2007

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

III Bài tập củng cố

1- Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:

Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?

đọc) phải có năng lực giải đoán hàm ý

I Điều kiện sử dụng hàm ý

II Luyện tập

2007

Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

2 Nối cột A (câu) với cột B cho phù hợp

A

1 Tôi làm bài rồi

2 Bây giờ bạn mới làm bài sao

3 Lan ơi ! Đã m ời hai giờ rồi

đấy !

B

a Câu có sử dụng hàm ý

b Câu có nghĩa t ờng minh