Để họcsinh tiểu học phỏt triển một cỏch toàn diện và phự hợp với lớp người lao độngmới, đó nhiều năm ngành GD tiến hành đổi mới với nhiều phương phỏp: “Nờuvấn đề”, “Lấy học sinh làm trun
Trang 2MỤC LỤC
A ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lý do chọn đề tài 1
II Phạm vi thực hiện đề tài 3
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I Cơ sở khoa học 4
II Đánh giá thực trạng 4
III Các giải pháp và biện pháp rèn kĩ năng đọc qua ứng dụng CNTT 6
A Rèn kĩ năng đọc thành tiếng qua ứng dụng CNTT 6
B Rèn kĩ năng đọc thầm 15
C Rèn kĩ năng đọc hiểu qua ứng dụng CNTT 16
D Một số biện pháp khác để củng cố thêm cho việc rèn kĩ năng đọc hiểu qua CNTT 21
IV Kết quả sau khi thực hiện đề tài 30
C KẾT LUẬN
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
i Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Đất nước ta đang chuyển sang thời kỳ thực hiện cụng nghiệp hoỏ, hiện đạihoỏ và hội nhập quốc tế, Giỏo dục-Đào tạo được Đảng và nhà nước đặt ở vị trớquốc sỏch hàng đầu nhằm mục tiờu “Nõng cao dõn trớ, đào tạo nhõn lực, bồidưỡng nhõn tài” Văn kiện Hội nghị lần thứ hai BCHTW khoỏ VIII đó chỉ rừ:
“Chăm lo phỏt triển nguồn lực con người , chuẩn bị lớp người lao động cú một
hệ thống yờu cầu phự hợp với yờu cầu phỏt triển của đất nước trong thời kỳ mới,những con người “phỏt huy tớnh tớch cực cỏ nhõn, làm chủ tri thức khoa học vàcụng nghệ hiện đại, cú tư duy sỏng tạo, cú kỹ năng thực hành giỏi, cú tỏc phongcụng nghiệp, là những người thừa kế xõy dựng CNXH vừa “hồng” vừa
“chuyờn” như lời căn dặn của Bỏc Hồ”
Trong hệ thống giỏo dục quốc dõn, bậc tiểu học chiếm một vị trớ vụ cựngquan trọng Giỏo dục tiểu học là nền múng của “Ngụi nhà giỏo dục” Để họcsinh tiểu học phỏt triển một cỏch toàn diện và phự hợp với lớp người lao độngmới, đó nhiều năm ngành GD tiến hành đổi mới với nhiều phương phỏp: “Nờuvấn đề”, “Lấy học sinh làm trung tõm” và hiện nay đang sụi nổi với phươngphỏp “Tớch cực hoỏ hoạt động học tập của học sinh”; Để phát huy tính tích cựchọc tập của học sinh, trong những năm gần đây, ngành giáo dục đã xác định phải
đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong trờng học bởi chính công nghệthông tin có tác dụng mạnh mẽ làm thay đổi phơng pháp dạy và học của cả thầy
và trò
Trong chương trỡnh tiểu học, Tập đọc là một phõn mụn cú vị trớ đặc biệtquan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc học đầu tiờn trong trường phổ thụng.Tập đọc chớnh là cụng cụ đầu tiờn để học tập kiến thức của cỏc mụn học khỏc
Trong quỏ trỡnh đọc, kĩ năng đọc là một trong bốn kĩ năng bộ phận (nghe,đọc, núi, viết) trong hoạt động ngụn ngữ Đọc giỳp chỳng ta tiếp nhận đượcnhững thành tựu văn minh của xó hội loài người Thụng qua đọc, học sinh phỏthuy được khả năng tự học hỏi, tỡm tũi đồng thời mở rộng thờm tầm hiểu biết vềthiờn nhiờn đất nước, về cuộc sống con người, về văn hoỏ phong tục tập quỏncủa dõn tộc ta núi riờng và thế giới núi chung Từ đú biết khắc phục khú khăn vàthấy được cỏi hay cỏi đẹp trong cuộc sống để học hỏi tiếp thu Ngoài ra, nhờ cú
Trang 4đọc giỳp cỏc em phỏt triển vốn Tiếng Việt như : Kĩ năng sử dụng ngụn ngữ, sửdụng tiếng mẹ đẻ để học tập và giao tiếp trong cỏc mụi trường hoạt động của lứatuổi Bước đầu gõy hứng thỳ cho cỏc em về sự ham muốn tỡm hiểu Tiếng Việtnhư yờu thớch thơ văn, tự hào nền văn hoỏ dõn tộc Đặc biệt trong thời đại côngnghệ thụng tin thỡ việc đọc càng quan trọng gúp phần giữ gỡn sự trong sỏng củaTiếng Việt và làm hành trang cho những cấp học sau này.
* Từ những vấn đề đã nêu, việc bồi dưỡng rốn luyện để cỏc em cú kĩ năng đọc là việc làm khụng thể thiếu của mỗi giỏo viờn khi tham gia giảng dạy Tập
đọc ở lớp 4 Đặc biệt là ứng dụng CNTT để rèn kĩ năng đọc cho học sinh là một phơng pháp hỗ trợ rất đắc lực để khơi dậy sự hứng thú, tích cực,tự giác học tập của các em
Trong đề tài này tụi cũng xin mạnh dạn viết lờn những phần kiến thức,
phương phỏp và biện phỏp để Phát huy tính tích cực của học sinh qua việc“Phát huy tính tích cực của học sinh qua việc
ứng dụng CNTT để rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 4” mà tụi phụ trỏch
trong khuụn khổ cho phộp.
II- Phạm vi thực hiện đề tài:
- Đối tượng: Học sinh lớp 4 ở trường tiểu học
- Đề tài được thực hiện trong cỏc tiết tập đọc hoặc cỏc tiết hướng dẫn học
ở buổi 2
Trang 5B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ SỞ KHOA HỌC:
Mụn Tập đọc lớp 4 cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiờn nhiờn,đất nước, con người (như đó nờu ở trờn), cung cấp vốn từ, tăng cường khả năngdiễn đạt, trang bị một số hiểu biết ban đầu về cỏc tỏc phẩm văn học (như đề tài,cốt truyện, nhõn vật…) đồng thời gúp phần rốn luyện nhõn cỏch cho học sinh.Tuy nhiờn, bài tập đọc ở lớp 4 cú số lượng từ nhiều hơn, việc đọc bắt đầu chỳ ýđến yờu cầu biểu cảm, cõu hỏi tỡm hiểu bài chỳ trọng vào khai thỏc hàm ý vànghệ thuật biểu hiện cũng nhiều hơn
II ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG:
1, Qua nghiên cứu chơng trình:
Chương trỡnh Tập đọc lớp 4 gồm 35 tuần, trong đú mỗi tuần gồm hai tiếttập đọc, với yờu cầu học sinh biết cỏch đọc cỏc loại văn bản hành chớnh, khoahọc, bỏo chớ, văn học phự hợp với thể loại và nội dung văn bản, bước đầu làmquen với văn bản kịch, thể hiện được tỡnh cảm, thỏi độ của tỏc giả, giọng điệucủa nhõn vật…Vỡ vậy việc làm thế nào để bồi dưỡng, xõy dựng phơng pháp, đểcỏc em có hứng thú học tập, tích cực chủ động và có kĩ năng đọc tốt là việc làmhết sức quan trọng Quỏ trỡnh xõy dựng, rốn kĩ năng đọc cho cỏc em lại vụ cựngphong phỳ, đa dạng
2, Qua thực tế giảng dạy và dự giờ của giáo viên.
Bờn cạnh đú, qua dự giờ của các bạn đồng nghiệp và thực tế giảng dạy củabản thân, tôi thấy: trong phương phỏp dạy Tập đọc giáo viên cũn mắc những tồntại phổ biến là dạy bằng phơng pháp truyền thống, coi nhẹ thực hành, cũn nặng
về giảng giải, chưa coi trọng việc phỏt triển năng lực, trớ tuệ của học sinh Coinhẹ kĩ thuật đọc của học sinh và khõu đọc hiểu Bản thõn giỏo viờn cũn lỳngtỳng trong khi dạy Tập đọc, chẳng hạn như: Giọng đọc của từng bài, từng đoạn,cỏch chữa lỗi phỏt õm cho học sinh, cỏch phối hợp giữa đọc thành tiếng với đọchiểu trong một bài Tập đọc Chủ yếu dùng SGK để giảng dạy mà không có ph-
ơng tiện hỗ trợ nên dễ gây nhàm chán, tẻ nhạt với học sinh Hoặc kéo dài về thờigian nên tình trạng “Phát huy tính tích cực của học sinh qua việccháy giáo án” thờng xuyên xảy ra Hầu hết giáo viên chỉchú trọng dạy đúng và đủ quy trình tiết học, đủ các bớc lên lớp song cha chútrọng việc có phơng pháp dạy tập đọc sao cho tiết học hay, đạt hiệu quả cao hơn
3, Qua cách học của học sinh.
Trang 6Ngay từ đầu năm học, khi mới nhận lớp 4 ở trờng tiểu học, quận ThanhXuân thụng qua những giờ Tập đọc và qua bài khảo sỏt chất lượng đọc đầuthỏng 9 tụi thấy cú một thực trạng là :
+ Một số học sinh đọc chưa rừ ràng, rành mạch, chậm, đụi lỳc cũn ngắcngứ dừng lại ở những tiếng khú đỏnh vần, đọc cũn nhỏ chưa tự tin
+ Phỏt õm chưa chuẩn; nhầm lẫn giữa l và n; s và x; tr và ch
+ Đa số cỏc em ngắt nghỉ hơi khụng đỳng chỗ
+ Chưa hiểu được một số từ thụng thường
+ Khi đọc thầm với yờu cầu chia đoạn của bài học sinh chưa làmđược
+ Chưa biểu hiện cảm xỳc vào bài đọc
+ Chưa hiểu được ý trong cõu hay đoạn vừa đọc
+ Cha nắm đợc nội dung bài học
+ Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi các em còn nhỏ, đang ở độ tuổi mải chơithích tìm hiểu những điều mới lạ nhng sự rèn luyện về t duy ngôn ngữ cha cao,cha có sự kiên trì học tập Quá trình nhận thức thờng gắn với những hình ảnh,hoạt động cụ thể, nên việc bắt các em chú ý vào bài học chỉ bằng sách giáo khoa
động, sáng tạo và khơi dậy sự hứng thú của các em
Trong thực tế tôi thấy:
- Nguồn sách của các em còn quá ít
- Th viện của trờng cha phong phú, cha thu hút học sinh
- Tranh ảnh dùng cho các bài học quá ít ỏi, chủ yếu các em đợc rèn luyệnbằng bài đọc của sách giáo khoa
- Các câu văn dài hay đoạn văn cần luyện đọc hầu hết các em chỉ đợc ớng dẫn trực tiếp trên sách giáo khoa là chính nên hiệu quả của việc đọc cha cao
h-III CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ BIỆN PHÁP RẩN KĨ NĂNG ĐỌC QUA ỨNG DỤNG CNTT.
Năng lực đọc được tạo nờn từ những kĩ năng bộ phận, cũng là những yờucầu về chất lượng của đọc đú là: Đọc đỳng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễncảm Những yờu cầu được hỡnh thành dưới các hỡnh thức: Đọc thành tiếng vàđọc thầm, đọc hiểu Trong đề tài này với khuôn khổ hạn hẹp, tôi chỉ xin phép đ-
Trang 7ợc trình bày những hình thức để rèn kĩ năng đọc cho học sinh qua ứng dụngCNTT, chủ yếu là kĩ năng đọc thành tiếng và phần đọc hiểu Những phần khác
có liên quan đến kĩ năng đọc nh kĩ năng làm mẫu của giáo viên, vốn sống vànăng lực cảm thụ văn học tôi xin phép đợc trình bày ở mảng đề tài khác
A- Rèn kĩ năng đọc thành tiếng qua ứng dụng CNTT
I, Giáo viên cần nắm vững các vấn đề sau:
Cần nắm chắc nội dung kiến thức và các phơng pháp dạy học của phânmôn tập đọc Có hiểu biết về trình độ tin học và công nghệ thông tin, biết cáchtạo lập các trang trình chiếu qua kênh chữ hay hình ảnh, đoạn phim trên các slide
điện tử phù hợp với bài bằng cách kết hợp với các hiệu ứng trong việc ứng dụngcác phần mềm hỗ trợ nh Power Point, phần mềm Media Play, phần mềm Flats,phần mềm video clip, scan tranh ảnh chủ yếu đợc khai thác từ Internet một cáchhợp lý để giúp cho bài giảng phong phú Từ đó biết kết hợp với các phơng phápgây hứng thú để rèn kĩ năng đọc cho học sinh đạt hiệu quả cao
II Cỏc biện phỏp tổ chức quỏ trỡnh rốn đọc thành tiếng qua ứng dụng CNTT.
1 Luyện đ ọc to
Để giao tiếp bằng lời cú hiệu quả, giỏo viờn phải cho cỏc em hiểu rằng cỏc
em đọc khụng chỉ đọc cho mỡnh cụ giỏo mà cũn cho tất cả cỏc bạn trong lớpcựng nghe nờn cần phải đọc với giọng đủ lớn cho mọi người nghe rừ
Muốn luyện cho học sinh đọc to, giỏo viờn phải động viờn cỏc em tự tinđồng thời luyện cho cỏc em kĩ thuật nõng cao giọng cũng như luyện cho cỏc emcỏch thở sõu để lấy hơi Nhưng đọc to khụng cú nghĩa là đọc quỏ to (đọc nhưgào lờn) hay ngược lại đọc quỏ nhỏ (đọc lớ nhớ õm thanh khụng thoỏt ra khỏimiệng) sẽ làm cho người nghe theo dừi một cỏch mệt mỏi khú chịu Tuỳ theo sốlượng người nghe mà người đọc cần điều chỉnh õm lượng cho phự hợp Muốnvậy giỏo viờn cần đọc mẫu để học sinh nhận rừ độ lớn của giọng như thế nào làvừa phải
Tổ chức cho học sinh luyện đọc to dưới hỡnh thức đọc cỏ nhõn (đọc trongnhúm, cặp, đọc trước lớp), tăng cường hỡnh thức đọc cỏ nhõn Tăng cường hỡnhthức đọc nối tiếp để luyện được nhiều học sinh đọc to
Để hỗ trợ cho việc đọc to đợc hiệu quả, giáo viên có thể đa đoạn văn bảncần đọc này vào các slide trình chiếu giúp học sinh chú ý hơn Tuy nhiên theotừng bài, từng đoạn văn bản để đa lên slide cho phù hợp tránh sự lạm dụngCNTT không phù hợp
2- Luyện đ ọc đ ỳng
a, Đọc đúng chớnh õm Tiếng Việt (âm, từ, khó).
Trang 8Ở lớp 4, yờu cầu này đó được giảm nhẹ hơn so với lớp 1, 2 , 3 Tuy nhiờnvới lớp đọc yếu, việc luyện đọc đỳng chớnh õm vẫn là yờu cầu cần thiết vỡ cỏc
em phỏt õm chưa chuẩn, dễ lẫn Chẳng hạn :
+ Lỏ trầu đọc thành nỏ trầu ( lẫn lộn giữa l và n)
+ Gió gạo đọc thành dó gạo ( lẫn lộn giữa gi và d)
+ Sỏng nay đọc thành xỏng lay ( lẫn lộn giữa s và x ; l và n)
Những õm này thường cú ở bất kỡ bài tập đọc nào Nhng nếu chỉ cho HSphát âm máy móc tức là nhìn SGK thì hiệu quả không cao Còn nếu ghi lên bảngnếu quá nhiều từ hoặc từ khó viết nh các tiếng nớc ngoài sẽ mất nhiều thời gian
ảnh hởng đến tiến trình và hiệu quả tiết học Vỡ vậy tôi đa các từ khó đọc lên cáctrang trình chiếu trên phần mềm Power Point qua màn hình rộng sẽ tiết kiệm đợcthời gian đồng thời thu hút sự chú ý và gây hứng thú trong giờ học Khi hớng dẫncác em đọc tôi vẫn thờng kết hợp hớng dẫn tỉ mỉ cả phần đọc âm trong từ (đốivới những học sinh đọc yếu và ngọng âm), tôi làm mẫu trước sau đú cho cỏc emphỏt õm theo ở thỏng đầu tiờn của năm học
Vớ dụ:
+ Âm l : Khi phỏt õm, đầu lưỡi chạm hàm ếch, bật õm
+ Âm n : Đầu lưỡi thẳng, ỏp mặt lưỡi lờn hàm ếch, bật õm
b, Luyện ngắt, nghỉ hơi đỳng chỗ trong cõu, đoạn, bài.
Việc ngắt giọng đỳng, khi đọc do lụgic, do ý nghĩa cõu, đoạn thụngthường khi viết được thể hiện bằng dấu cõu và khi đọc được thể hiện bằng ngắtgiọng (gọi là ngắt giọng logic)
Trang 9Nhưng ở lớp 4, cỏc bài tập đọc đó nõng lờn ở mức độ nhiều bài cú cõu dài
mà khụng cú dấu cõu, khi đọc phải tự ngắt giọng logic sao cho phự hợp
Chẳng hạn: Nếu dựng vạch chộo ghi vào vị trớ ngắt giọng logic ta sẽ ngắttheo ký hiệu (/), ở vị trớ dấu phẩy hoặc cõu dài tự ngắt khi đọc ngắt giọng ngắn(kớ hiệu bằng một vạch chộo); ở vị trớ dấu chấm ngắt giọng dài hơn (//) Dấuchấm xuống dòng nghỉ dài hơn nữa (///).Đối với bài thơ, việc ngắt giọng khụngchỉ phụ thuộc vào dấu cõu mà cũn căn cứ vào tỡnh tiết, nhịp điệu của thơ ca
Để giúp học sinh nắm bắt đợc cách ngắt giọng logic với các kí hiệu trênmột cách nhanh chóng, tôi sử dụng CNTT dùng các hiệu ứng trong powerpointhoặc bảng tơng tác điện tử các em sẽ đợc quan sát và thực hành đọc trực tiếp trênmàn hình rộng gây đợc sự chú ý, hứng thú và tự giác học tập của các em để sửdụng CNTT hiệu quả, tôi chọn phông chữ, phông nền, màu nền phù hợp, độ sángvừa phải và cũng không quá tối, nhợt nhạt hay màu sắc quá loè loẹt sẽ rối mắtsao cho phông chữ nổi bật trên màu nền nhã nhặn Những kí hiệu ngắt giọngdùng hiệu ứng đổi màu và xuất hiện cùng một lúc hoặc lần lợt chỉ với một lầnnhấn chuột nhng không quá nhanh (HS sẽ khó nhận biết) hoặc quá chậm (ảnh h-ởng đến thời gian)
Biện pháp thực hiện nh sau: Giai đoạn đầu, giáo viên đa ra mẫu câu, đoạncần luyện đọc đúng, gọi một học sinh đọc, học sinh khác nhận xét, sửa cách đọchoặc có thể đa ra cách đọc khác rồi rút ra sự thống nhất chung Sau đó khi các
em đã quen với cách làm này có thể hỏi luôn về cách ngắt câu và nhận xét thốngnhất sau đó cho vài em đọc lại
Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa/
Con sụng chảy/ cú rặng dừa nghiờng soi.//
(Truyện cổ nước mỡnh, - Lõm Thị Mỹ Dạ - TV4, tập 1)
*Ví dụ 4: trong bài “Phát huy tính tích cực của học sinh qua việcCánh diều tuổi thơ” (Tạ Duy Anh, TV4, tập 1), tôi thiết kếngắt giọng lôgic qua câu văn dài nh sau:
Trang 10Tụi đó ngửa cổ suốt một thời mới lớn / để chờ đợi một nàng tiờn ỏo xanhbay xuống từ trời / và bao giờ cũng hi vọng / khi tha thiết cầu xin:”Bay đi diềuơi! Bay đi!
- Ngắt nghỉ đỳng, nhịp điệu phự hợp với nội dung, cường độ đọc (nhấnmạnh hay lướt nhẹ), õm lượng đọc (to hay nhỏ) giọng đọc (lờn cao hay xuốngthấp) và thay đổi sắc thỏi giọng đọc
- Cũng tơng tự với cách ngắt giọng logic, ở phần này tôi cũng sử dụng cácslide trình chiếu với những hiệu ứng đơn giản Riêng phần thể hiện cờng độ đọc
và các đoạn cần thể hiện sự thay đổi sắc thái biểu cảm dùng kí hiệu gạch chân,
đổi màu phông chữ sau đó bằng các hiệu ứng cho xuất hiện lần lợt trên slide thayvì phải mất thời gian viết bảng bằng phấn vừa tốn công mà không mang lại hiệuquả cao
Vớ dụ về một số bài đọc thực hành trờn lớp:
a Ngắt nghỉ để bộc lộ được ý tứ, nội dung bài học:
- Để diễn tả được tỡnh cảm yờu thương tha thiết của người mẹ Tà ễi vớicon và với cỏch mạng thể hiện qua lời ru dịu dàng, đằm thắm học sinh phải chỳ
ý cỏch ngắt nhịp bài thơ như sau:
Em cu Tai/ ngủ trờn lưng mẹ ơi/
Em ngủ cho ngoan/ đừng rời lưng mẹ/
Mẹ gió gạo/ mẹ nuụi bộ đội/
Nhịp chày nghiờng,/ giấc ngủ em nghiờng/
Mồ hụi mẹ rơi,/ mỏ em núng hổi/
Vai mẹ gầy/ nhấp nhụ làm gối/
Lưng đưa nụi/ và tim hỏt thành lời:/…
a Nhịp điệu thay đổi lỳc chậm rói, lỳc nhanh hơn để phự hợp với nội dungbài đọc:
Ví dụ: Trong bài: Dế Mốn bờnh vực kẻ yếu – Tụ Hoài – TV4, tập 1, ngắt đoạn
nh sau:
Trang 11“ Từ trong hốc đỏ, một mụ nhện cong chõn nhảy ra, hai bờn cú hai nhệnvỏch nhảy kốm Dỏng đõy là vị chỳa chùm nhà Nhện Nom cũng đanh đỏ, nặc nụlắm Tụi quay phắt lưng, phúng càng đạp phanh phỏch ra oai Mụ nhện co rỳmlại / rồi cứ rập đầu xuống đất như cỏi chày gió gạo tụi thột:
(nhịp điệu chậm rói, căng thẳng, hồi hộp)
- Cỏc người cú của ăn, của để, bộp múp bộo mớp mà cứ đũi mói một tớ tẹo
nợ đó mấy đời rồi Lại cũn kộo bố kộo cỏnh / đỏnh đập một cụ gỏi yếu ớt thếnày Thật đỏng xấu hổ/ Cú phỏ hết vũng võy đi khụng.”
(nhịp điệu nhanh, mạnh mẽ, dứt khoỏt, đanh thộp như ra lệnh)
c Cường độ đọc nhấn mạnh hay lướt nhẹ, õm lượng phỏt ra to hay nhỏ.Chẳng hạn cũng đoạn trờn nhưng khi đọc nhấn giọng ở nhiều từ gạch chõn
“ Từ trong hốc đỏ, một mụ nhện cỏi cong chõn nhảy ra, hai bờn cú hai
nặc nụ lắm Tụi quay phắt lưng, phúng càng đạp phanh phỏch ra oai Mụ nhện
co rỳm lại / rồi cứ rập đầu xuống đất như cỏi chày gió gạo Tụi thột :
này Thật đỏng xấu hổ/ Cú phỏ hết vũng võy đi khụng?”
( Dế Mốn bờnh vực kẻ yếu – Tụ Hoài – TV4, tập 1)
d Giọng lờn cao hoặc xuống thấp: Thường đọc cao giọng ở cuối cõu hỏi, cõucảm Chẳng hạn:
Em cu tai ngủ trờn lưng mẹ ơi! (đọc cao giọng ở từ “mẹ ơi”)
(Khỳc hỏt ru những em bé lớn trên lng mẹ- Nguyễn Khoa Điềm, TV4, tập2)
Cú phỏ hết vũng võy đi khụng? (cao giọng ở: “đi khụng”?)
(Dế Mốn bờnh vực kẻ yếu – Tụ Hoài – TV4, tập 1)
đ Thay đổi giọng đọc để thể hiện những sắc thỏi tỡnh cảm, đa dạng như vui
vẻ, húm hỉnh, lo lắng, buồn phiền, hờn giận, chế giễu, trỡu mến, phẫn nộ…… Chẳng hạn: Đọc bài thơ: Mẹ ốm (Trần Đăng Khoa- TV 4, tập 1)
Mọi hụm mẹ thớch vui chơiHụm nay mẹ chẳng núi cười được đõu
Lỏ trầu khụ giữa cơi trầu
Trang 12Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay
Cánh màn khép lỏng cả ngàyRuộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa
Nắng mưa từ những ngày xưaLặn trong đời mẹ đến giờ chưa tan
Khắp người đau buốt nóng ran
Mẹ ơi cô bác xóm làng đá thăm
Người cho trứng, người cho cam
Và anh y sĩ đã mang thuốc vào
Sáng nay trời đổ mưa ràoNắng trong trái chín, ngọt ngào bay hương
Cả đời đi gió đi sươngBây giờ mẹ lại lần giường tập đi
Mẹ vui con có quản gìNgâm thơ, kể chuyện, rồi thì múa ca
Rồi con diễn kịch giữa nhàMột mình co sắm cả ba vai chèo
Vì con mẹ khổ đủ điềuQuanh đôi mắt mẹ có nhiều nếp nhăn
Con mong mẹ khoẻ dần dầnNgày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say
Rồi ra đọc sách, cấy cày
Mẹ là đất nước, tháng ngày của con
- Khi đọc bài này, tôi cho học sinh thảo luận cặp đôi để tìm ra cách đọctừng khổ thơ
+ Khổ 1,2: giọng trầm buồn vì mẹ ốm
+ Khổ 3: Lo lắng vì mẹ sốt cao
+ Khổ 4,5: Giọng vui khi mẹ khoẻ, diễn trò cho mẹ xem
+ Khổ 6,7: giọng thiết tha vì thể hiện lòng biết ơn của bạn nhỏ đối với mẹ
e Ngoài những bài đọc thực hành trên lớp như ngắt, nghỉ, nhịp điệu, cường
độ đọc…… Tôi còn dạy cho các em phân biệt cách đọc giữa các loại câu
Trang 13Cao giọng ở cuối cõu hỏi, cõu cảm, đối với cõu kể, đọc theo giọng củangười dẫn chuyện, chậm rói, nhịp điệu vừa phải Đối với cõu đối thoại cần phõnbiệt giọng cỏc nhõn vật để khi đọc người nghe cú thể biết trong bài có mấy nhõnvật, hoặc đọc phân biệt giữa nhõn vật người già, trẻ em……
Cỏc nhõn vật là người lớn thường phải đọc với giọng đĩnh đạc, trầm,thong thả hay trỡu mến cũn trẻ em phải đọc với giọng hồn nhiờn, nhớ nhảnh……Hoặc trong cùng một nhân vật, tuỳ từng văn cảnh cần có giọng đọc khác nhau
Chẳng hạn nhõn vật Dế Mốn trong bài “Dế Mốn bờnh vực kẻ yếu” của
Tụ Hoài: Lời kể của Dế Mốn đọc với giọng chậm, thể hiện sự ỏi ngại, thươngxút với Nhà Trũ, lời Dế Mốn núi với Nhà Trũ đọc với giọng mạnh mẽ, dứtkhoỏt, thể hiện sự bất bỡnh, thỏi độ kiờn quyết, lời của Dế Mốn đối với bọnNhện, giọng mạnh mẽ, đanh thộp như ra lệnh
*Hay ở bài Ga-vrốt ngoài chiến luỹ (V Huy- gô - TV4, tập 2) có đoạn:
- Cậu làm trò gì đấy? (Giọng hoảng hốt, ngạc nhiên) – Cuốc-phây-rắc hỏi.
- Em nhặt cho đầy giỏ đây! (giọng hồn nhiên, nhí nhảnh)
- Cậu không thấy đạn réo à? (giọng lo lắng)
- Có chứ, nó rơi nh ma ấy Nhng làm sao nào? (giọng hồn nhiên, tinh
nghịch)
Cuốc-phây-rắc thét lên:
- Vào ngay! (giọng quát lớn, lo lắng)
- Tí ti thôi! (giọng hồn nhiên)– Ga-vrốt nói.
Trong quỏ trỡnh rốn đọc diễn cảm, tụi rốn cho cỏc em kỹ năng sử dụng cỏc
kớ hiệu trong bài đọc, chẳng hạn:
Vớ dụ: Hai người bột tỉnh dần/, nhận ra bạn cũ thỡ lạ quỏ, / kờu lờn:
- ễi ↑, chớnh là anh đó cứu chỳng tụi đấy ư ↑? Sao trụng anh khỏc thế ↑?
- Cú gỡ đõu /, tại tớ nung trong lửa.// Bõy giờ tớ cú thể phơi nắng, phơimưa hàng đời người
Nàng cụng chỳa phục quỏ, / thỡ thào ↓ với chàng kị sĩ:
- Thế mà chỳng mỡnh mới chỡm xuống nước đó vữa ra.↓ (giọng nhỏ lại)
Đất Nung đỏnh một cõu cộc tuếch:
Trang 14- Vỡ cỏc đằng ấy ở trong lọ thuỷ tinh mà.
( Chỳ Đất Nung - Nguyễn Kiờn)
- Lỳc đầu khi học sinh chưa quen, chưa nhớ tụi dựng cỏc kớ hiệu đưa vàocỏc cõu, đoạn văn, thơ rồi hỏi học sinh: “Kớ hiệu đú cần đọc như thế nào?”
Để học sinh nhớ cỏc kớ hiệu tụi cho học sinh làm bài tập:
- Em hóy đọc đỳng , diễn cảm theo kớ hiệu trong đoạn văn trờn để thể hiện
sự ngạc nhiờn, khõm phục khi gặp lại Đất Nung và sự thẳng thắn chõn thành , bộc tuệch của Đất Nung.
Sau khi học sinh đó nhớ được cỏc kớ hiệu trờn, ở mỗi bài tập đọc phầnhướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, sau khi chọn đoạn cần đọc, tụi cho một họcsinh đọc cả đoạn, cả lớp theo dừi, tỡm cỏch ngắt, nghỉ, nhấn giọng và giọng đọccủa đoạn sao cho phự hợp Với cỏch làm này, chỉ sau một thời gian ngắn họcsinh đó tự nhận ra cỏch đọc cho phự hợp với mỗi loại bài tập đọc khỏc nhau và
có thể đa ra đợc nhiều cách đọc khác nhau trong cùng một câu văn ,đoạn văn màvẵn thể hiện ngữ điệu phù hợp với văn cảnh đó
Chẳng hạn với câu văn sau:
“Phát huy tính tích cực của học sinh qua việc Tuổi thơ của tôi đợc nâng lên từ những cánh diều.”
(Cánh diều tuổi thơ, Tạ duy Anh, TV4, tập 1)Học sinh của tôi đã ngắt nh sau:
Cách 1: “Phát huy tính tích cực của học sinh qua việc Tuổi thơ của tôi / đợc nâng lên từ những cánh diều.” (ngắt theo
cụm C-V nhấn mạnh kí ức tuổi thơ của tác giả)
Cách 2: “Phát huy tính tích cực của học sinh qua việc Tuổi thơ của tôi đợc nâng lên / từ những cánh diều.” (ngắt theo
cách biểu cảm nhấn mạnh những cánh diều đã làm cho tuổi thơ của tác giả thêm đẹp, nâng những ớc mơ của tác giả bay cao.)
Bằng cách ứng dụng CNTT với những hiệu ứng phong phú đã mang lạihiệu quả rất cao, tạo niềm say mê hứng thú giúp các em diễn cảm tốt hơn
Chẳng hạn slide rèn học sinh đọc diễn cảm trong bài Ga-vrốt ngoài chiến
luỹ:
Trang 154 Rốn kỹ năng đọc lưu loỏt:
Với học sinh lớp 4, đọc lưu loỏt là một trong những kỹ năng hàng đầu cầnđạt, nhưng vỡ lớp tụi là một lớp yếu nờn sau khi học sinh đó đọc đỳng, rừ ràng,rành mạch tụi tiếp tục luyện cho học sinh đọc lưu loỏt nghĩa là yêu cầu đọcnhanh hơn, khụng bị vấp, biết điều chỉnh tốc độ đọc để người nghe kịp theo dừi.Thụng thường với học sinh lớp 4, tốc độ đọc khoảng 80 – 90 tiếng/ phỳt với tất
cả cỏc văn bản nghệ thuật (thơ, văn xuụi), hành chớnh, khoa học, bỏo chớ… Nếuđọc chậm quỏ hoặc ờ a, ấp ỳng hoặc ngược lại đọc liến thoắng, nhanh quỏ đềulàm cho người nghe khú hiểu đỳng và đầy đủ nội dung bài
Biện phỏp ứng dụng CNTT để rèn luyện cho học sinh đọc lưu loỏt là: trêncơ sở các trang trình chiếu đã soạn thảo (đối với đoạn văn, thơ hoặc câu văn, thơ)hoặc dùng SGK (đối với cả bài), một học sinh khỏ đọc trước- lớp đọc thầm, đọcnối tiếp từng đoạn theo nhúm - cặp Trước khi đọc bài, học sinh phải cú sựchuẩn bị trước ở nhà chẳng hạn như: xem trước bài đọc, với học sinh yếu tậpđọc đi đọc lại nhiều lần…… lõu dần sẽ tạo thành thúi quen, kỹ năng phản xạđọc, việc đọc lưu loỏt sẽ ngày càng tiến bộ hơn
B Rèn kĩ năng đọc thầm:
1, Khái niệm:
Đọc thầm là hỡnh thức đọc khụng thành tiếng Mục đớch của đọc thầm là
để hiểu Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thụng hiểu nội dung
Trang 16văn bản đọc Do đú, xột về bản chất, nội dung bờn trong, dạy đọc thầm chớnh làđọc hiểu Lỳc này quỏ trỡnh đọc khụng chỉ là sự vận động của cỏc cơ quan thịgiỏc và cơ quan phỏt õm mà cũn là sự vận động của trớ tuệ Kết quả đọc thầmphải giỳp học sinh hiểu ý nghĩa của từ, cụm từ, cõu đoạn, nội dung toàn bài Tức
là toàn bộ những gỡ mà học sinh đọc được
2, Tổ chức quỏ trỡnh đọc thầm
Kỹ năng đọc thầm phải được chuyển dần từ ngoài vào trong, từ đọc to đếnđọc nhỏ rồi đọc mấp mỏy mụi (khụng thành tiếng) cuối cựng đọc hoàn toànbằng mắt (đọc thầm) Giai đoạn cuối dựng mắt để di chuyển theo chữ trong vănbản Ở lớp 4 kỹ năng đọc thầm sẽ chuyển sang giai đoạn cuối
Khi tổ chức đọc thầm cần tạo ra khụng khớ làm việc yờn tĩnh bằng cỏchthu hỳt sự chỳ ý của học sinh vào nội dung bài qua khõu giới thiệu bài tự nhiờn
mà hấp dẫn của giỏo viờn Sau đú giao nhiệm vụ để định hướng rừ yờu cầu đọcthầm cho học sinh (đọc cõu nào, đoạn nào, đọc để trả lời cõu hỏi hay ghi nhớ,thuộc lũng; đọc để trả lời cõu hỏi tỡm hiểu bài,đọc thầm khi nghe cô giáo, nghecác bạn đọc )
Tuy nhiên, quá trình đọc thầm cũng có khi đợc kết hợp với đọc thànhtiếng Học sinh vừa lắng nghe cô hoặc bạn đọc vừa theo dõi sách giáo khoa, đọcthầm theo để các hoạt động diễn ra nhịp nhàng, tránh thời gian “Phát huy tính tích cực của học sinh qua việcchết” trong giờhọc
Cần kiểm tra kết quả đọc thầm bằng cỏch: Giới hạn thời gian để tăng dầntốc độ đọc thầm cho học sinh và tăng dần độ khú của nhiệm vụ (đọc lướt để tỡm
từ ngữ hay chi tiết, hỡnh ảnh nhất định trong 2 phỳt, 1 phỳt; đọc lướt để nờu nộidung chớnh của đoạn, của bài trong 2 phỳt, 1 phỳt…)
*Tất cả những yêu cầu này có thể đa vào các slide trình chiếu để học sinhthấy rõ đợc các yêu cầu của việc đọc thầm
Chẳng hạn nh: Một số bài tập thực hành đọc thầm đợc thiết kế trên cácslide::
a Đọc thầm tìm cỏch chia đoạn:
Em hóy đọc thầm bài: “ Dế mốn bờnh vực kẻ yếu” (Tụ Hoài- SGK TV4, tập
1 trang 3) và tỡm xem bài cú thể chia làm mấy đoạn?
b Đọc thầm bài: “ Trong quỏn ăn ba cỏ bống” (A-lếch-xây Tôn-xtôi, TV4,Tập 1) và cho biết cú mấy nhõn vật chớnh? Thể hiện lời của cỏc nhõn vậtbằng mấy giọng đọc khỏc nhau?
c Đọc thầm tỡm từ khú hiểu trong bài Ở yờu cầu này chủ yếu cho học sinhđọc thầm phần chỳ giải và giải nghĩa lại một số từ quan trọng