ủy ban nhân dân quận thanh xuân trờng tiểu học nguyễn trãi ------Sáng kiến kinh nghiệm Giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong dạy môn Đạo đức cho học sinh lớp 1”... Công tác bảo v
Trang 1ủy ban nhân dân quận thanh xuân trờng tiểu học nguyễn trãi
- -Sáng kiến kinh nghiệm
Giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong dạy môn Đạo đức cho học sinh lớp 1”.
Lớnh vực/Mụn :
Năm học 2015 – 2016
MỤC LỤC
Mó SKKN
Trang 3Phần I
đặt vấn đề
Giáo dục Tiểu học là nền móng vô cùng quan trọng của hệ thống giáo dục quốc gia, nhằm đạt đợc mục tiêu giáo dục con ngời mới phát triển toàn diện Giáo dục Tiểu học vừa tạo điều kiện cơ sở cho trẻ có thể tiếp tục học lên trung học, vừa chuẩn bị kiến thức kĩ năng cần thiết để các em có thể bớc vào cuộc sống lao động, dễ dàng thích nghi với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nớc
Nh chúng ta đã biết “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ngời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trởng thành với lí tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dỡng phẩm chất, nhân cách, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ” (Điều 2 – Luật giáo dục)
Môi trờng là tập hợp các điều kiện vật lí và sinh học mà các sinh vật tồn tại trong đó Môi trờng của con ngời gồm các lĩnh vực khác nhau, các khu vc và nhiều địa phơng Vì nhiều nguyên nhân khác nhau mà môi trờng của con ngời
đang bị hủy hoại nghiêm trọng Do đó việc giáo dục môi trờng cần nhấn mạnh tới sự giải quyết và tham gia phòng ngừa các vấn đề bức xúc của môi trờng
Giáo dục môi trờng có ý nghĩa rất quan trọng cho cuộc sống của mỗi con ngời Bảo vệ môi trờng là vấn đề mang tính sống còn của đất nớc, của nhân loại,
là một trong yếu tố quyết định sự phát triển bền vững, liên quan đến sự phát triển kinh tế – xã hội, gắn liền với sự xóa đói giảm nghèo, đảm bảo công bằng xã hội, ổn định chính trị và an ninh quốc gia Công tác bảo vệ môi trờng nói chung
và giáo dục bảo vệ môi trờng nói riêng đã đợc Đảng, Nhà nớc quan tâm từ nhiều
năm nay và đã có quyết định: Giáo dục về môi tr“ ờng là một nội dung của
ch-ơng trình chính khóa của các cấp học phổ thông” (Điều 107, khoản 2, năm
2005)
Con ngời muốn có sức khỏe tốt, ngoài việc ăn uống sinh hoạt có khoa học
và tập thể dục hàng ngày còn bị ảnh hởng rất nhiều bởi môi trờng sống Con ngời
sẽ đợc khỏe mạnh hơn nếu đợc sống trong một môi trờng trong sạch Vậy giáo dục môi trờng có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác giáo dục cho học sinh các cấp nói chung và cấp Tiểu học nói riêng vì giáo dục môi trờng là công cụ chi phí hiệu quả trong quản lí môi trờng Giáo dục môi trờng là một quá trình tạo dựng cho con ngời những nhận thức và mối quan tâm đối với môi trờng và các vấn đề môi trờng, tạo cho mỗi ngời có đầy đủ kiến thức, thái độ, ý thức và kĩ năng để có thể hoạt động một cách độc lập, ngăn chặn những vấn đề có thể xảy
ra trong tơng lai
Trang 4Giáo dục môi trờng cho học sinh Tiểu học đợc dạy ở rất nhiều môn, xuyên suốt các lớp học Nhng giáo dục môi trờng ở phân môn đạo đức đợc thể hiện rõ hơn cả bởi: Dạy môn Đạo đức cần đi từ quyền trẻ em, từ lợi ích của trẻ em đến trách nhiệm, bổn phận của các em Giáo dục bằng con đờng từ nhận thức đến ý thức và tạo thói quen cho các em biết bảo vệ môi trờng
Hiểu rõ đợc vai trò của việc bảo vệ môi trờng đối với cuộc sống và tầm quan trọng của việc giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trờng Tôi trăn trở, suy
nghĩ và đã chọn đề tài: “Giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong dạy môn
Đạo đức cho học sinh lớp 1”
Trang 5Phần II Nội dung chính
A Cơ sở khoa học:
Giáo dục trẻ em là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng mà cả xã hội phải quan tâm, bởi vì “trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Để ngày mai có những ngời công dân tốt thì ngay từ hôm nay, khi trẻ em là những măng non mới lớn, thế hệ đi trớc phải có trách nhiệm dạy dỗ, hớng dẫn trẻ đi đúng hớng
Mặc dù nhiệm vụ giáo dục trẻ em đợc cả xã hội quan tâm nhng quan trọng hơn cả vẫn là nhà trờng, nhất là trờng tiểu học Trờng học chân chính không chỉ
là nơi trẻ tiếp thu những kiến thức về khoa học, mà còn là nơi dạy cho trẻ những phẩm chất đạo đức toàn diện Bởi trẻ Tiểu học là nền móng, là nền tảng đạo đức, quyết định hớng phát triển con ngời
Do đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng cha phát triển toàn diện, khả năng nhận thức lí tính còn thấp nên các tri thức về giáo dục môi trờng đợc da ra dới dạng mẫu hành vi đạo đức cụ thể, đơn giản, gần gũi trong các mối quan hệ hàng ngày của các em Theo tôi, lứa tuổi học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1, mọi sự tác động ở lứa tuổi này để lại dấu ấn lâu dài trong t chất, trí tuệ của các em Vậy chúng ta, những ngời đặt nền móng cho sự phát triển đó sẽ làm thế nào để cung cấp kiến thức cơ bản và giúp các em vận dụng thực hành tốt trong thực tế hàng ngày Qua đó bồi dỡng cho trẻ những cảm xúc, biến chuẩn mực đạo đức thành động cơ bên trong thôi thúc các em hành động theo những chuẩn mực đã đợc quy định Xây dựng cho trẻ hành vi thói quen phù hợp
Để đạt đợc mục tiêu giáo dục cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng có nhiều con đờng và nhiều hình thức tổ chức khác nhau: Giáo dục qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp và giáo dục qua dạy các môn học Trong
đó giáo dục bảo vệ môi trờng lồng ghép trong môn học đạo đức có khả năng
cung cấp kiến thức, xây dựng và rèn luyện kĩ năng sống đạo đức có hệ thống theo một chơng trình chặt chẽ hơn và có hiệu quả hơn
B thực trạng tại trờng tiểu học:
Trớc đây, công tác giáo dục môi trờng cha phát triển theo hớng phát triển hoàn thiện cả về nội dung, đối tợng, cách tiếp cận và phơng pháp tiến hành Do
đó công tác giáo dục môi trờng chỉ chú trọng giáo dục về môi trờng, nghĩa là mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức và nhận thức về môi trờng trong nhà
trờng Giáo viên cha chú trọng nhiều đến giáo dục trong môi trờng và việc giáo dục vì môi trờng Nên học sinh đã có một số kiến thức về môi trờng nhng thiếu
Trang 6đầy đủ, thiếu hệ thống và toàn diện, cha có thái độ tích cực, chủ động và sẵn sàng vì môi trờng
Thực tế, công tác giáo dục môi trờng còn hạn chế cả về chất lợng và hiệu quả, hoạt động giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng trong môn đạo
đức còn nhiều hạn chế Tôi đã trao đổi với các đồng nghiệp ở tất cả các khối lớp
và nhận thấy rằng:
+ Học sinh nhận thức về môi trờng cha phong phú, thiếu sâu sắc và cha toàn diện, kiến thức thiếu tính hệ thống Các em chủ yếu nhận thức các vấn đề về môi trờng cụ thể ở địa phơng, còn các vấn đề chung của đất nớc và của thế giới thì hạn chế
+ Nhiều em cha quan tâm đến nguyên nhân và hậu quả của biến đổi môi trờng đối với đời sống con ngời Sự tác động của bài học trên lớp ở bộ môn Đạo
đức còn ít
+ Giáo viên và học sinh còn có khoảng cách giới hạn trong nhận thức về môi trờng
+ Công tác giáo dục môi trờng cha hớng vào yêu cầu về môi trờng, vì môi trờng và trong môi trờng
+ Đội ngũ giáo viên cha đợc bồi dỡng kiến thức, hiểu biết nhiều về giáo dục môi trờng Nhận thức, thái độ, kĩ năng tổ chức các hoạt động cho học sinh
có nhiều hạn chế
+ Qua thực tế nhiều lần cho học sinh đi thăm quan, hàng ngày ở trờng, có một số em tự ý ngắt hoa hoặc dẫm lên thảm cỏ; nhìn thấy bạn ngắt lá cây hoặc
đu lên cây ở trờng, em đó không khuyên ngăn bạn, không tha với cô giáo, không nhắc bạn? Em bình thản cho việc làm đó là chuyện bình thờng
+ Nhiều em đến trờng mới ăn sáng, ăn xong có em vứt luôn giấy ra sân tr-ờng Có nhiều em nhìn thấy giấy rác ở sân, ở lớp cha có ý thức nhặt để bỏ vào thùng rác
+ Giáo viên còn phải thờng xuyên nhắc nhở học sinh ý thức giữ gìn vệ sinh trờng lớp Có một số ít học sinh đI vệ sinh cha đúng nơI quy định
Bởi vậy công tác giáo dục môi trờng trong trờng tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng còn khó khăn và hạn chế cả về chất lợng và hiệu quả
Chính vì nhận thấy cái khó khăn khi giáo dục học sinh bảo vệ môi trờng
nên tôi đã chọn “giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng vào các bài của môn Đạo đức” và dạy ngay bắt đầu từ lớp 1 để học sinh nhận thức, sớm
hình thành ý thức và tạo thói quen tốt; thói quen ấy sẽ theo các em ở mọi lúc, mọi nơi trong cuộc sống hàng ngày
C Đối tợng nghiên cứu:
- Đối tợng nghiên cứ: Học sinh lớp 1 tại trờng Tiểu học
Trang 7- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong nhiều năm giảng dạy và thực tế, qua tài liệu, qua chuyên đềgiảng dạy môn Đạo đức ở lớp 1
D Các giải pháp thực hiện:
I Thống kê các bài dạy Đạo đức:
- Có 1 bài mang nội dung trực tiếp giáo dục môi trờng, đó là bài 14: “Bảo
vẹ hoa và cây nơi công cộng”
- Có 4 bài mang nội dung lồng ghép một phần giáo dục môi trờng, đó là:
1 Bài “Em là học sinh lớp 1” (tiết 2)
Trớc khi vào bài tập 5, giáo dục học sinh yêu trờng, yêu lớp bằng việc làm
cụ thể, đó là biết giữ gìn vệ sinh trờng lớp
Học sinh tự nêu đợc những việc làm nh:
+ Không vứt rác bừa bãi, bỏ rác đúng nơi quy định
+ Hàng tuần, con vệ sinh lớp học
2 Bài “Gọn gàng, sạch sẽ” (cuối tiết 1 hoặc tiết 2)
Thông qua việc giáo dục giữ gìn vệ sinh cá nhân, giáo dục học sinh giữ gìn sức khỏe thì sẽ không bị mắc các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bênh tiêu chảy Bệnh tiêu chảy sẽ lây lan và làm ảnh hởng không chỉ đến sức khỏe của mọi ngời mà còn ảnh hởng nghiêm trọng đến môi trờng sống (nguồn nớc bị ô nhiễm)
3 Bài “Giữ gìn sách vở và đồ dùng học tập”
Học sinh biết sắp xếp sách vở và đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp là biết giữ gìn vệ sinh lớp học thông qua đó giáo dục học sinh bảo vệ môi trờng tập thể
4 Bài “Gia đình em”
Bằng tình cảm yêu quý và biết ơn công nuôi dỡng của cha mẹ, giáo dục học sinh biết giúp đỡ cha mẹ những việc nhà điều đó cũng thể hiện giáo dục vệ sinh nơi ở, giáo dục bảo vệ môi trờng gia đình
Việc dạy lồng ghép giáo dục môi trờng là vô cùng cần thiết ở phân môn
đạo đức lớp 1
II Các giải pháp chung:
1 Xác định mục tiêu cụ thể khi tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trờng vào bài dạy:
- Về kiến thức: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản ban đầu phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm lí Học sinh hiểu đợc vai trò của con ngời đối với môi trờng, quan hệ của môi trờng đối với con ngời
- Về nhận thức: Thông qua tiết dạy môn Đạo đức, tôi đã giúp học sinh có nhận thức và sự nhạy cảm đối với môi trờng, với các vấn đề của môi trờng nh thế nào
- Về thái độ: Thông qua bài giảng, tôi đã khuyến khích học sinh tôn trọng
và quan tâm vai trò quan trọng của môi trờng, thúc dục học sinh có ý thức tham
Trang 8gia tích cực vào việc cải thiện và bảo vệ môi trờng, nhắc nhở ngời khác cùng thực hiện những hành vi cải thiện và bảo vệ môi trờng
- Về kĩ năng: Thông qua bài giảng, tôi đã hình thành và rèn luyện cho học sinh những kĩ năng để cải thiện, bảo vệ và giữ gìn môi trờng nh: kĩ năng nhận biết và phân biệt, kĩ năng phân tích dấu hiệu với nguyên nhân để xác định, dự
đoán, ngăn ngừa và giải quyết các vấn đề bức xúc của môi trờng Tôi đã tạo những tình huống (cơ hội) để thúc đẩy học sinh tham gia tích cực trong việc giải quyết các vấn đề môi trờng, giúp các em tự biết đa ra những quyết định bảo vệ môi trờng một cách đúng đắn
Nói tóm lại, thông qua bài giảng, giáo dục cho học sinh ý thức và trách nhiệm cải thiện môi trờng, bảo vệ phát triển môi trờng bền vững.
2 – Lựa chọn thiết bị dạy học:
- Tranh vẽ: Tranh phóng to SGK, tranh t liệu về sự ảnh hởng của môi trờng tới thời tiết, khí hậu, tới cuộc sống của con ngời
- Băng hình: + Đa hình ảnh rừng cây xanh, các con vật sống trong rừng
+ Hình ảnh con ngời bị bệnh phải điều trị ở bệnh viện
+ Cá bị chết hàng loại do nguồn nớc bị ô nhiễm
- Đồ dùng tổ chức trò chơi
3 - Phơng pháp và kĩ năng tổ chức:
a - Lựa chọn và sử dụng có hiệu quả một số phơng pháp dạy:
Tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép giáo dục môi trờng vào môn Đạo
Đức thờng sử dụng một số phơng pháp dạy học Song để đạt kết quả cao tôi thấy
phải biết sử dụng phối hợp các phơng pháp với nhau một cách linh hoạt, phù hợp
và sáng tạo trên cơ sở xác định rõ phơng pháp chính, phơng pháp hỗ trợ Một số phơng pháp cơ bản thờng dùng là:
+ Phơng pháp đóng vai.
VD: Đóng tiểu phẩm Cây cũng biết đau“ ” khi dạy bài Bảo vệ hoa và“
cây nơi công cộng”
* VG nêu tóm tắt nội dung câu chuyện
* HS tự nhận vai diễn
* Đóng tiểu phẩm
* Nhận xét hành vi - Rút ra bài học: Biết bảo vệ cây trồng… Giáo dục môi trờng
+ Phơng pháp thảo luận nhóm: (đợc sử dụng trong nhiều bài)
VD: Trao đổi và kể cho nhau nghe những việc đã làm để giữ gìn vệ sinh trờng, lớp, nhà ở…
+ Phơng pháp tổ chức trò chơi: (Bày tỏ ý kiến Đúng/Sai)
VD: Dạy bài 14: “Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng ”
Trang 9Bài tập 4
Tổ chức trò chơi bày tỏ ý kiến (Đúng / Sai)
* Y thể hiện hành vi đúng, học sinh giơ thẻ đỏ
* Y thể hiện hành vi cha đúng, học sinh giơ thẻ xanh
* Không xác định hành vi đó đúng hay sai, học sinh giơ thẻ vàng
Kết thúc trò chơi tổ nào có nhiều bạn sai, tổ đó thua
Ngoài các phơng pháp trên còn có các phơng pháp: Phơng pháp động não,
đàm thoại, kể chuyện, giảng giải; phơng pháp tổ chức các hoạt động thực tiễn; và
đặc biệt còn có phơng pháp huy động sự tham gia của hoạt động giáo dục đó là phụ huynh học sinh
Đổi mới các phơng pháp và sử dụng kết hợp các phơng pháp một cách phù
hợp trong từng phần, từng bài khi dạy lồng ghép giáo dục môi trờng vào phân môn Đạo đức tạo cho học sinh hứng thú học tập, dần dần tạo cho các em từ ý
thức biết bảo vệ môi trờng chuyển thành thói quen
b - Kĩ năng để tổ chức hoạt động giảng dạy lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng:
Khi tổ chức các hoạt động lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng vào môn
Đạo đức, tôi tự tìm hiểu và sử dụng thành thạo một số kĩ năng quan trọng nhằm giúp học sinh có đợc kĩ năng thực hành để tích cực tham gia giải quyết các vấn
đề môi trờng
Đó là các kĩ năng:
- Kĩ năng nhận biết các vấn đề môi trờng (Vấn đề bức xúc của môi tr-ờng)
VD: Khi dạy bài 14: Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng (tiết 1)
* Phần giới thiệu bài:
Tôi đa hình ảnh con ngời chặt phá rừng (Giới thiệu bài)
* Tôi đa ra câu hỏi:
+ Bức tranh vẽ cảnh gì?
(Con ngời đang chặt phá cây cối)
Thông qua đó, học sinh nhận biết đợc môi trờng đang bị bàn tay con ngời tàn phá
- Kĩ năng xác định các vấn đề môi trờng (phân biệt các dấu hiệu và nguyên nhân)
VD:
+ Nếu chặt phá cây bừa bãi sẽ có ảnh hởng gì?
( Gây bão lũ)
+ Tiếp tục, tôi đa hình ảnh cảnh bão lũ:
Trang 10 Môi trờng có tránh đợc thảm họa này hay không chính là nhờ đôi bàn tay của các con Bảo vệ bằng cách nào? Và bao giờ? Các con cần phải bảo vệ môi trờng ngay từ bây giờ và bảo vệ bằng cách tham gia trồng cây Trồng và bảo
vệ cây nh thế nào các con sẽ học qua Bài 14: Bảo vệ hoa và cây nơi công cộng (tiết 1).
- Kĩ năng thu thập, phân tích và sử lí các thông tin về vấn đề môi trờng.
VD: Từ các bài tập 3, 4 SGK (tr 47, 48), tôi tổ chức các hoạt động để cho
học sinh nhận biết đợc những việc làm nào biết bảo vệ cây và những làm nào cha biết bảo vệ cây.
Từ đó học sinh biết mình cần phải học tập ai và phải làm gì để bảo vệ cây (bảo vệ môi trờng)
- Kĩ năng đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ giữ gìn về các vấn đề môi trờng.
VD: Khi dạy xong bài : Gọn gàng, sạch sẽ“ ”
Để giáo dục học sinh biết bảo vệ môi trờng thông qua bài dạy, tôi đã đa ra một số các fiair pháp và yêu cầu học sinh tự chọn giải pháp đúng nhất
- GV hỏi:
+ Nếu không giữ gìn thân thể gọn gàng, sạch sẽ con dễ bị mắc những bệnh gì?
(Các bệnh truyền nhiễm, nh bệnh tiêu chảy)
+ Con đánh dấu vào ý trả lời đúng của mỗi câu sau:
* Để phòng tránh bệnh tiêu chảy, con phải
a- Giữ gìn vệ sinh thân thể sạch sẽ
b- Thờng xuyên vệ sinh nhà ở và lớp học
c- Ăn uống hợp vệ sinh
- Kĩ năng tổ chức và xây dựng thực hiện kế hoạch hành động giáo dục bảo vệ môi trờng.
Đây là kĩ năng đợc tổ chức một cách thờng xuyên, học sinh đợc thực hiện theo kế hoạch của nhà trờng, của cô giáo
VD: - Hàng ngày, học sinh tự biết sắp xếp đồ dùng cá nhân gọn gàng và
vệ sinh lớp sạch sẽ
- Hàng tuần, học sinh tổng vệ sinh lớp học cùng cô giáo
- Hàng tháng, các tổ trởng tổng hợp = GV khen thởng, động viên học sinh biết giữ gìn và bảo vệ môi trờng
- Kĩ năng thiết kế giáo án lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trờng vào môn học: